Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ισαάκιος Α΄
Histamenon nomisma-Isaac I-sb1776.jpg
Χρυσό ιστάμενον. Στην πίσω όψη, ο Ισαάκιος Α' κρατά γυμνό σπαθί
Αυτοκράτωρ του Βυζαντίου
Περίοδος εξουσίας
5/8 Ιουνίου 1057 – 22 Νοεμβρίου 1059
Προκάτοχος Μιχαήλ ΣΤ' στρατιωτικός
Διάδοχος Κωνσταντίνος Ι΄ Δούκας
Οίκος Κομνηνών
Γέννηση περί το 1007
Θάνατος περί το 1060–1061
Μονή Στουδίου Κωνσταντινούπολης
Πατέρας Μανουήλ Ερωτικός Κομνηνός
Σύζυγος Αικατερίνη της Βουλγαρίας

Ο Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός (περί το 1007[1] - 1061) ήταν Βυζαντινός αυτοκράτορας από το 1057 μέχρι το 1059 και ο πρώτος από τον αριστοκρατικό οίκο των Κομνηνών. Κατά τη σύντομη διάρκεια της βασιλείας του προσπάθησε να αποκαταστήσει τη στρατιωτική ισχύ και υπόληψη της αυτοκρατορίας.

Βίος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πατέρας του Ισαάκιου, Μανουήλ Ερωτικός Κομνηνός, ήταν στρατηγός αυτοκράτορας της Ανατολής επί αυτοκράτορα Βασιλείου Β΄ Βουλγαροκτόνου[2] και υπεράσπισε την πόλη της Νίκαιας εναντίον του διεκδικητή του θρόνου, Βάρδα Σκληρού, το 978. Το 1020, από την επιθανάτια κλίνη του, ο Μανουήλ εναπόθεσε τη φροντίδα των δυο γιων του, Ισαάκιου και Ιωάννη στον αυτοκράτορα.[3].

Ο αυτοκράτορας Βασίλειος μόρφωσε με φροντίδα τα δύο παιδιά στη Μονή Στουδίου και κατόπιν τους προήγαγε σε ανώτερα αξιώματα. Κατά τις ταραχώδεις βασιλείες των επτά διαδόχων του Βασιλείου Β΄, ο Ισαάκιος κέρδισε με τη συνετή διαγωγή του την εμπιστοσύνη του στρατεύματος. Από το 1042 ως το 1057, υπηρέτησε ως δομέστικος των Σχολών της Ανατολής (αρχηγός των ταγμάτων της Ανατολίας). Το 1057, μετά τον εξευτελισμό του από τον αυτοκράτορα Μιχαήλ ΣΤ΄,[4] εξεγέρθηκε στην Παφλαγονία και ενώθηκε με την αριστοκρατία της πρωτεύουσας σε συνωμοσία εναντίον του Μιχαήλ ΣΤ'.[5] Αφού ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας από τον στρατό στις 8 Ιουνίου 1057, νίκησε τον στρατό του Μιχαήλ ΣΤ' σε σκληρή μάχη κοντά στη Νίκαια, τη μάχη του Άδη (ή Πολέμωνος) η οποία έλαβε χώρα τον ίδιο μήνα.[6] Ο Μιχαήλ ΣΤ' πανικόβλητος, προσπάθησε να διαπραγματευθεί με τους στασιαστές μέσω του φημισμένου αυλικού του Μιχαήλ Ψελλού, προσφερόμενος να υιοθετήσει τον Ισαάκιο και να τον ανακηρύξει καίσαρα[7]. Οι προτάσεις του απορρίφθηκαν δημοσίως αλλά ιδιωτικά ο Ισαάκιος έδειξε πιο ανοιχτός σε διαπραγματεύσεις και τού υποσχέθηκαν τον τίτλο του συναυτοκράτορα. Όμως κατά τη διάρκεια των μυστικών διαπραγματεύσεων, ξέσπασε στάση υπέρ του Ισαάκιου στην Κωνσταντινούπολη.[7] Με την εκθρόνιση του Μιχαήλ ΣΤ΄, ο πατριάρχης Μιχαήλ Α' Κηρουλάριος έστεψε τον Ισαάκιο αυτοκράτορα στις 1 Σεπτεμβρίου 1057,[1] επιτυγχάνοντας με αυτό τον τρόπο να του πιστωθεί το μεγαλύτερο μέρος της αποδοχής του Ισαακίου Α' στο θρόνο.[8]


Συνετός, ικανότατος στρατηλάτης, έχοντας την απόλυτη υποστήριξη του στρατεύματος, ο Ισαάκιος αμέσως ξεκίνησε εκτεταμένη εκστρατεία εκσυγχρονισμού της άμυνας και βελτίωσης της διοίκησης. Είχε τη σοφία και τη διορατικότητα να προβεί σε καίριες επεμβάσεις τηρώντας ευαίσθητες ισορροπίες, για να μη βρεθεί αντιμέτωπος με τους ισχυρούς γραφειοκράτες της Πόλης.

Με τα αποτελέσματα των αλλαγών άμεσα ορατά και κύριο στρατιωτικό επίτευγμα την εξουδετέρωση των Πετσενέγκων, η αυτοκρατορία παρουσίασε σημεία ανάκαμψης από τη βαθιά παρακμή των διαδόχων του Βασιλείου Β'. Ωστόσο, ένας ξαφνικός πυρετός απέβη μοιραίος για τον Ισαάκιο Α', ο οποίος παραιτήθηκε οικειοθελώς και αποσύρθηκε στη Μονή Στουδίου όπου πέθανε το 1061.

Αντιλαμβανόμενος τη μοίρα του, ο Ισαάκιος Α' λίγο πριν πεθάνει και υπό τις πιέσεις και υποδείξεις του Μιχαήλ Ψελλού, επέλεξε διάδοχο. Η προτίμησή του όμως για έναν άνθρωπο που ήταν σε ευθεία αντίθεση με το όραμα και τις ενέργειές του, φανερώνει και την απόλυτη εξάρτησή του από τον ίδιο τον Ψελλό. Με έναν νέο και ισχυρό εχθρό πρό των πυλών, η επιλογή του στο πρόσωπο του Κωνσταντίνου Δούκα, θα αποβεί μοιραία για το μέλλον της Αυτοκρατορίας.

Οικογένεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Νυμφεύθηκε την Αικατερίνη της Βουλγαρίας (αργότερα, όταν έγινε μοναχή, πήρε το όνομα Ξένη), κόρη του τσάρου της Βουλγαρίας Ιβάν Βλαδισλάβ (1015-1018). Είχαν τουλάχιστον δύο παιδιά:

  • Μανουήλ Κομνηνός. Πέθανε πριν το 1059.
  • Μαρία Κομνηνή, μοναχή.

Νομίσματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ισαάκιος Α' έκοψε ένα χρυσό ιστάμενον -συνήθως σκυφάτον (κυρτό)-, ένα χρυσό τεταρτηρόν και ένα αργυρό στα 2/3 του μιλλιαρησίου. Ενδιαφέρουσα είναι η παράσταση στο ιστάμενον, όπου ο Ισαάκιος Α' δεν απεικονίζεται με τον συνήθη τρόπο: στη μία όψη ο Χριστός καθήμενος επί θρόνου, φορεί πάλλιον και κολόβιον. Κρατεί Ευαγγέλιο και ευλογεί με το δεξί. Επιγραφή +ΙhC XIC REX REGNANTIUM. Στην άλλη όψη ο γενειοφόρος Ισαάκιος Α' όρθιος φορεί θώρακα επάνω από τον χιτώνα, από την πλάτη του κρέμεται χλαμύδα και φορεί υψηλές μπότες. Στο δεξί κρατεί προπεταμένο ξίφος, ενώ το άλλο χέρι είναι επί του κολεού. Επγραφή +ΙCΑΑΚΙΟC BACIΛΕVC ΡΩΜ. Και στις δύο όψεις το κυκλικό περίγραμμα είναι διπλό.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Kazhdan (1991), σ. 1011.
  2. Kazhdan (1991), σ. 1143.
  3. Finlay (1854), σ. 10.
  4. Norwich (1993), σ. 328.
  5. Canduci (2010), σ. 270.
  6. Ατταλειάτης: Ιστορία, 55.7–56.1.
  7. 7,0 7,1 Norwich (1993), σ. 332.
  8. Norwich (1993), σ. 333.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Academy-Britannica.png Αυτό το λήμμα βασίζεται ή περιλαμβάνει κείμενο από λήμμα της Encyclopædia Britannica του 1911 που αποτελεί κοινό κτήμα.
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Isaac I Komnenos της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).
Προηγούμενος
Μιχαήλ ΣΤ΄ στρατιωτικός
Αυτοκράτορας του Βυζαντίου
Επόμενος
Κωνσταντίνος Ι΄ Δούκας