Ειρήνη η Αθηναία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Για τη συγγραφέα του 20ου αιώνα που υπέγραφε με το όνομα Ειρήνη η Αθηναία, δείτε Ειρήνη Μεγαπάνου
Ειρήνη
Irina ( Pala d'Oro).jpg
Αυτοκράτειρα του Βυζαντίου
Περίοδος εξουσίας
780802
Προκάτοχος Κωνσταντίνος ΣΤ´
Διάδοχος Νικηφόρος Α´
Βασιλικός Οίκος Ισαύρων
Γέννηση 752
Θάνατος 9 Αυγούστου 803
Θρησκεία Χριστιανή Ορθόδοξος

Η Ειρήνη η Αθηναία (περ. 752-9 Αυγούστου 803) υπήρξε αυτοκράτειρα του Βυζαντίου από το έτος 780 έως το 802. Μέχρι το 797 συμβασίλευε με τον γιο της Κωνσταντίνο ΣΤ΄, ασκώντας η ίδια αποκλειστικά σχεδόν την εξουσία, και κατόπιν βασίλευσε μόνη. Το όνομά της είναι συνδεδεμένο με την πρώτη αναστήλωση των εικόνων που θεσπίστηκε από την Ζ΄Οικουμενική Σύνοδο και με την τύφλωση του γιου της που διατάχτηκε από την ίδια.

Η ανάληψη της εξουσίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καταγόταν από την πλούσια οικογένεια των Σαρανταπήχων της Αθήνας και διακρινόταν για τη μόρφωση και την ομορφιά της. Ήταν ορφανή και την έφερε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε' στην Κωνσταντινούπολη, όπου το 769 παντρεύτηκε τον γιο του, τον μετέπειτα αυτοκράτορα Λέοντα Δ' (775-780).

Μετά το θάνατο του Λέοντα η Ειρήνη ανέλαβε την κηδεμονία του δεκάχρονου Κωνσταντίνου ΣΤ΄. Ήταν ήδη γνωστό πως ήταν εικονόφιλη  : ενώ ζούσε ακόμη ο Λέων Δ΄ είχαν βρεθεί εικόνες στο προσκέφαλό της και ο αυτοκράτορας την επέπληξε σφοδρότατα και διέκοψε κάθε επαφή μαζί της.[1] Λίγες μέρες μετά την ανάρρηση του γιου της εξουδετέρωσε απόπειρα εικονομάχων [2] αρχόντων ν’ ανεβάσουν στον θρόνο τον ετεροθαλή αδελφό του Λέοντα Δ΄ καίσαρα Νικηφόρο και τον υποχρέωσε, καθώς και τους υπόλοιπους γιους του Κωνσταντίνου Ε΄ από την ίδια μητέρα, να περιβληθούν το ιερατικό σχήμα. [3]

Ως συνένοχος κατηγορήθηκε και ο στρατηγός της Σικελίας Ελπίδιος, παρ’ όλο που είχε τοποθετηθεί από την ίδια την Ειρήνη μετά την αποκάλυψη της συνωμοσίας (781-782). Ο Ελπίδιος απέκρουσε αρχικά τους απεσταλμένους της Ειρήνης που πήγαν στην Σικελία για να τον συλλάβουν, και τελικά κατέφυγε στους Άραβες της Αφρικής. [4]

Η επιρροή του συμβούλου της ευνούχου Σταυράκιου, που είχε γίνει λογοθέτης του δρόμου, προκαλούσε μεγάλες αντιδράσεις στον στρατό με πρώτη συνέπεια την αυτομολία του στρατηγού των Βουκελλαρίων Τατζάτη στους Άραβες, όταν αυτοί εισέβαλαν με επί κεφαλής τον Χαρούν αλ Ρασίντ στην Μικρά Ασία κι έφτασαν ώς την Χρυσόπολη. Ο παλιός στρατηγός του Κωνσταντίνου Ε΄ Μιχαήλ Λαχανοδράκων αγωνίστηκε να απωθήσει τους Άραβες αλλά ο στρατός του ήταν εξασθενημένος και ο ίδιος σε δυσμένεια. Τελικά συνομολογήθηκε ειρήνη με ταπεινωτικούς για την αυτοκρατορία όρους. [5]

Εν τω μεταξύ είχαν εξεγερθεί διάφορα σλαυϊκά φύλα της Ελληνικής Χερσονήσου. Ο Σταυράκιος κατόρθωσε να καταστείλει τις εξεγέρσεις, τέλεσε θρίαμβο στην Κωνσταντινούπολη και ενίσχυσε την επιρροή του στα δημόσια πράγματα. [6]

Την ίδια περίπου εποχή η Ειρήνη εγκατέλειψε τους συμμάχους των Βυζαντινών Λομβαρδούς που βρίσκονταν σε εμπόλεμη κατάσταση με τους Φράγκους [7] και προσήγγισε τους τελευταίους. Έστειλε πρέσβεις στον Καρλομάγνο και αρραβώνιασε τον Κωνσταντίνο με την κόρη του ρήγα των Φράγκων Ροτρούδη (Ερυθρώ κατά τους Βυζαντινούς). [8]

Η Ζ' Οικουμενική Σύνοδος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Νόμισμα με τη μορφή της Ειρήνης

Αμέσως μετά την ανάληψη της εξουσίας από την Ειρήνη είχε αρχίσει η ενθάρρυνση της εικονόφιλης παράταξης. [9] Τον Αύγουστο του 784 ο πατριάρχης Παύλος παραιτήθηκε, επικαλούμενος τύψεις συνειδήσεως γιατί συνέπραξε με εικονομάχους βασιλείς και προτείνοντας οικουμενική σύνοδο. Νέος πατριάρχης εξελέγη ο λαϊκός μέχρι τότε Ταράσιος, γραμματέας της Ειρήνης, ο οποίος αποδέχθηκε την εκλογή υπό τον όρο σύγκλησης οικουμενικής συνόδου η οποία και αποφασίστηκε.[10]

Η νέα σύνοδος ορίστηκε ν’ αρχίσει τις συνεδριάσεις της στις 17 Αυγούστου του 786 στον ναό των Αγίων Αποστόλων. Αλλά ο στρατός, που εμφορούνταν από εικονομαχικό πνεύμα και είχε πρόσφατο το προηγούμενο της πραξικοπηματικής εκλογής του Ταράσιου, αντέδρασε βίαια και ματαίωσε τις περαιτέρω εργασίες της συνόδου. [11] Τότε η Ειρήνη έστειλε τον ευνούχο Σταυράκιο στη Θράκη για να στρατολογήσει νέο στρατό, από εικονολάτρες. Σκηνοθέτησε μετά νέα εισβολή των Αράβων και διακήρυξε την ανάγκη εκστρατείας εναντίον τους. Πήρε μαζί της τα καλύτερα τάγματα της βασιλικής φρουράς που είχε εκπαιδεύσει και οδηγήσει σε νίκες ο Κωνσταντίνος Ε΄, και βγήκε από την Πόλη για να περάσουν δήθεν στην Ασία, αυτή, η αυλή και τα τάγματα. Εκεί τα αφόπλισε με διάφορες προφάσεις ενώ ο στρατός του Σταυράκιου έμπαινε στην Πόλη από τις πύλες της Θράκης. Τα πιστά στην εικονομαχία τάγματα διατάχτηκαν να διαλυθούν και ο εικονομαχικός στρατός της Κωνσταντινούπολης έπαψε να υπάρχει. [12]

Παρά την διάλυση αυτή του εικονομαχικού στρατού, ο τόπος και ο χρόνος δεν θεωρήθηκαν κατάλληλοι για την συνέχιση των εργασιών της συνόδου και οι συνεδριάσεις της έγιναν στην Νίκαια της Βιθυνίας τον Μάιο του 787. Η εικονόφιλη παράταξη επικράτησε πλήρως. Καταλύθηκε το κύρος της μέχρι τότε θεωρουμένης ως Ζ΄ Οικουμενικής συνόδου της Ιερείας του 754 και αποφασίστηκε η αναστήλωση των εικόνων.

Τα μέχρι την διαμάχη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επωφελούμενοι από τους εσωτερικούς περισπασμούς, Άραβες και Βούλγαροι πραγματοποιούσαν επιδρομές στα εδάφη του κράτους, λεηλατούσαν τις επαρχίες του και νικούσαν τους στρατούς του οι οποίοι είχαν αποδυναμωθεί λόγω της ακολουθουμένης πολιτικής. Η Ειρήνη διέλυσε τον αρραβώνα του Κωνσταντίνου με την Ροτρούδη και τον πάντρεψε, παρά την θέλησή του, με την Μαρία της Αμνίας. Κι αφού διέρρηξε τις σχέσεις της με τον Κάρολο, έστειλε στρατό να βοηθήσει τους Λομβαρδούς εναντίον του, αλλά κι αυτός ο στρατός νικήθηκε.[13]

Η διαμάχη μητέρας και γιου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 790 ο Κωνσταντίνος ήταν είκοσι χρόνων και έπρεπε πια ν’ αναλάβει την εξουσία. Αλλά η Ειρήνη και ο Σταυράκιος αντιδρούσαν. Η Ειρήνη είχε διαλύσει τον αρραβώνα με την Ροτρούδη για να μη ισχυροποιηθεί ο γιος της [14] και ο Σταυράκιος ήλεγχε τον κρατικό μηχανισμό σε βαθμό που κανείς δεν έδινε την παραμικρή σημασία στον Κωνσταντίνο. [15] Συνεννοήθηκε τότε αυτός με λίγους άρχοντες να συλλάβει και να εξορίσει την μητέρα του στην Σικελία. Αλλά η Ειρήνη πληροφορήθηκε τα πάντα διά του Σταυράκιου, συνέλαβε, κούρεψε, έδειρε κι εξόρισε τους συνωμότες, τον δε Κωνσταντίνο τον έβρισε, τον χαστούκισε [16] και τον έθεσε σε κατ’ οίκον περιορισμό. Ύστερα ζήτησε από τον στρατό να ορκιστεί ότι όσο ζούσε αυτή δεν θ’ αναγνώριζε τον Κωσταντίνο ως βασιλιά. [17]

Ο νέος στρατός που συγκρότησε ο Σταυράκιος στα ευρωπαϊκά θέματα ορκίστηκε βέβαια αμέσως.[18] Αλλά ο στρατός της Ανατολής αντέδρασε. Εντονότερα αντέδρασε ο στρατός του θέματος των Αρμενιακών που αρνήθηκε τον όρκο και την πρόταξη του ονόματος της Ειρήνης αυτού του Κωνσταντίνου, όπως επίσης ζητήθηκε. Η Ειρήνη έστειλε τον σπαθάριο Αλέξιο Μουσελέμ για να συνετίσει τους Αρμενιακούς αλλά αυτός προσχώρησε στο κίνημα και ανέλαβε την αρχηγία των εξεγερμένων. Τώρα όλος ο στρατός της Ανατολής επευφήμησε τον Κωνσταντίνο ως μόνο βασιλιά και προχώρησε προς την Κωνσταντινούπολη. Η Ειρήνη, που δεν μπορούσε βέβαια να βασιστεί στον στρατό του Σταυράκιου,[19] αναγκάστηκε να ελευθερώσει τον Κωνσταντίνο που έσπευσε να συναντήσει τον στρατό της Ανατολής που τον αναγνώρισε μονοκράτορα και αποκήρυξε την Ειρήνη. Ύστερα ο Κωνσταντίνος μπήκε στην Πόλη, και ο Σταυράκιος, καθώς και όλοι οι ευνούχοι του Παλατιού εξορίστηκαν. Η Ειρήνη περιορίστηκε στο ανάκτορο του Ελευθερίου όπου είχε τους θησαυρούς της. [20]

Τον Απρίλιο του 791 εξεστράτευσε ο Κωνσταντίνος κατά των Βουλγάρων κ’ ύστερα από μιαν αψιμαχία και μόνο επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη. Εξ ίσου αναποτελεσματική ήταν και μία εκστρατεία του στην Κιλικία κατά των Αράβων τον Σεπτέμβριο. [21]

Ύστερα ο Κωνσταντίνος ανακάλεσε την μητέρα του και την αποκατέστησε πλήρως. Η βασιλεία ήταν πάλι «Κωνσταντίνου και Ειρήνης». Και πάλι όμως οι Αρμενιακοί αρνήθηκαν να δεχτούν την νέα τροπή των πραγμάτων και απαίτησαν να τεθεί εκ νέου επί κεφαλής τους ο Αλέξιος Μουσελέμ, που βρισκόταν στην Βασιλεύουσα τιμημένος από τον Κωνσταντίνο με τον τίτλο του πατρικίου.

Αλλά η Ειρήνη -και ο επίσης ανακληθείς Σταυράκιος- ήλεγχαν πλήρως την κατάσταση. Ο Αλέξιος κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία, δάρθηκε, κουρεύτηκε και φυλακίστηκε. Ύστερα ο Κωνσταντίνος εξεστράτευσε και πάλι κατά των Βουλγάρων αλλά υπέστη δεινή ήττα με μεγάλες απώλειες. Μεταξύ των πολλών στρατηγών που έπεσαν στην μάχη ήταν και ο γηραιός Μιχαήλ Λαχανοδράκων.

Αγανακτισμένος ο στρατός από τις τόσες συμφορές αποφάσισε ν’ απαλλαγεί από μητέρα και γιο και ν’ αναγορεύσει αυτοκράτορα τον καίσαρα Νικηφόρο, εκείνον που είχε υποχρεωθεί να γίνει ιερωμένος στην αρχή της βασιλείας της Ειρήνης. Αλλά πρόλαβε αυτή, τύφλωσε τον Νικηφόρο και γλωσσοκόπησε τους τέσσερις αδελφούς του. Τυφλώθηκε και ο Αλέξιος Μουσελέμ.[22]

Τότε οι Αρμενιακοί στασίασαν αναφανδόν και νίκησαν τους στρατηγούς που στάλθηκαν εναντίον τους. Αλλά την άνοιξη του 793 νικήθηκαν με προδοσία. Εκτός από τις άλλες τιμωρίες που τους επιβλήθηκαν, χίλιοι από αυτους οδηγήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη και στίχθηκαν στα μέτωπά τους με μελάνη οι λέξεις αρμενιακός επίβουλος. Ύστερα εξορίστηκαν στην Σικελία και σε άλλα νησιά. [23]

Όπως προαναφέρθηκε ο Κωνσταντίνος είχε υποχρεωθεί από την μητέρα του να παντρευτεί την Μαρία της Αμνίας. Ύστερα από επτά χρόνια γάμου ερωτεύτηκε μιαν ακόλουθο της Ειρήνης, την Θεοδότη, υποχρέωσε την Μαρία να μπει σε μοναστήρι και παντρεύτηκε την Θεοδότη.

Το σκάνδαλο ήταν μέγα. Ο πατριάρχης Ταράσιος είχε προσπαθήσει να αποτρέψει τον Κωνσταντίνο αλλά τελικά υποχρεώθηκε να επιτρέψει σ’ ένα ιερέα των ανακτόρων να τελέσει τον γάμο. Ο ηγούμενος της μονής του Σακκουδίωνος Πλάτων και ο ανεψιός του Θεόδωρος ο Στουδίτης αντέδρασαν έντονα και καταδίκασαν τον πατριάρχη και όλους όσοι αναγνώρισαν τον γάμο, τον οποίο θεώρησαν μοιχεία. Ο Κωνσταντίνος φυλάκισε τον Πλάτωνα κι εξόρισε τον Θεόδωρο και άλλους μοναχούς στην Θεσσαλονίκη.[24]

Αλλά κι αυτός ο γάμος ήταν μέρος του σχεδίου της Ειρήνης για να υπονομεύσει τον γιο της, δεδομένου ότι ήταν αυτή που του υπέβαλε την ιδέα για να προκαλέσει την απέχθεια του λαού για την συμπεριφορά του. [25] Στους δε αντιδρώντες μοναχούς παρείχε την υποστήριξή της. [26]

Τον Οκτώβριο του 796 ο Κωνσταντίνος απέκτησε γιο από την Θεοδότη. Η θέση του εδραιωνόταν έτσι και η Ειρήνη ενέτεινε τις υπονομευτικές της προσπάθειες. [27] Έτσι, όταν τον Μάρτιο της άλλης χρονιάς εξεστράτευσε εναντίον των Αράβων, ο Σταυράκιος και οι άλλοι με τους οποίους η Ειρήνη τον είχε περιστοιχίσει, τον παραπλάνησαν ως προς την παρουσία Αραβικού στρατού στην περιοχή και απέτρεψαν την σύγκρουση φοβούμενοι νίκη του και θρίαμβο στην Κωνσταντινούπολη. [28]

Όταν πέθανε ο γιος του Κωνσταντίνου, η Ειρήνη αποφάσισε να δώσει οριστική λύση. Αρχές Ιουλίου έστειλε ένα απόσπασμα για να συλλάβει τον Κωνσταντίνο αλλά αυτός πρόλαβε να μπει σε πλοίο και να περάσει στην ασιατική ακτή της Προποντίδος σκοπεύοντας να καταφύγει στον στρατό της Ανατολής. Αλλά είχε μαζί του τους ανθρώπους της μητέρας του προς τους οποίους αυτή διαμήνυσε ότι, αν δεν ενεργούσαν όπως είχε συμφωνηθεί, θα έθετε υπ’ όψιν του γιου της τις αποδείξεις των συνεννοήσεων που είχαν μαζί της. [29] Ο Κωνσταντίνος συνελήφθη, μεταφέρθηκε στην αίθουσα της Πορφύρας των ανακτόρων, όπου τον είχε γεννήσει η Ειρήνη, κι εκεί τυφλώθηκε κατά διαταγήν της. [30]

Η πιστός βασιλεύς Ειρήνη[31][Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την επικράτησή της η Ειρήνη τύφλωσε και εξόρισε τους γιους του Κωνσταντίνου Ε΄, των οποίων είχε ήδη κόψει την γλώσσα, γιατί κάποιοι από τον στρατό σκέφτηκαν να τους ανεβάσουν στον θρόνο. [32] Ήταν προφανώς δικαιολογία γιατί ο αυτοκράτορας έπρεπε να είναι αρτιμελής. Ύστερα συνομολόγησε τετραετείς σπονδές με τους Άραβες οι οποίοι «έπραττον ό,τι ήθελον εν τη μικρά Ασία» έναντι ετήσιου φόρου. [33] Τέλεσε μετά θρίαμβο σκορπίζοντας αφειδώς χρήματα και χάρισε φόρους καθώς και τα τελωνειακά δικαιώματα του Βόσπορου και του Ελλήσποντου. [34]

Εν τω μεταξύ είχε ανατείλει το άστρο ενός άλλου ευνούχου του Αέτιου. Όταν κάποτε αρρώστησε βαριά η Ειρήνη άρχισε η έρις των ευνούχων Σταυράκιου και Αέτιου. Ήλπιζαν και οι δύο ότι θα ανέβαζαν στον θρόνο κάποιον συγγενή τους. Τελικά επικράτησε ο Αέτιος, ο Σταυράκιος κατηγορήθηκε για συνωμοσία, τέθηκε υπό περιορισμόν και σε λίγο καιρό πέθανε.[35]

Τα Χριστούγεννα του 800 ο πάπας Λέων Γ΄ έστεψε στην Ρώμη τον Καρλομάγνο αυτοκράτορα Ρωμαίων. [36] Αυτό καθ’ αυτό το γεγονός δεν θεωρήθηκε σπουδαίο από τους Βυζαντινούς, αν και για πολλά χρόνια δεν αναγνωριζόταν ο τίτλος, και μία μόνο σοβαρή συνέπεια είχε γι’ αυτούς, την ενδυνάμωση του κύρους του πάπα. [37] Ο δε Κάρολος, μολονότι τα παιδιά τους ήταν κάποτε αρραβωνισμένα, έστειλε πρέσβεις στην Κωνσταντινούπολη και ζήτησε σε γάμο την Ειρήνη, θέλοντας να ενώσει την ανατολή με την δύση. [38]

Η πτώση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πρόταση αυτή επέσπευσε την πτώση της Ειρήνης, αιτίες της οποίας ήταν η εικονομαχική αντίδραση στις συνεχείς παραχωρήσεις της στους μοναχούς, ο περιορισμός των κρατικών πόρων, η απειλούμενη υποταγή στον πάπα [39] και οι φανερές πλέον ενέργειες του ευνούχου Αέτιου, ο οποίος έχοντας καταστεί απόλυτος σχεδόν κύριος του κράτους, προόριζε για αυτοκράτορα τον αδελφό του. [40]

Τελικά οργανώθηκε συνωμοσία τόσο κατά της Ειρήνης όσο και κατά του Αέτιου από πολιτικούς και στρατιωτικούς άρχοντες και τον Οκτώβριο του 802 η Ειρήνη εκθρονίστηκε και ανέβηκε στον θρόνο ο γενικός λογοθέτης Νικηφόρος[41]

Ο νέος αυτοκράτορας την επισκέφθηκε την επομένη της ενθρόνισής του, της δήλωσε ότι ενήργησε βιαζόμενος από τους άρχοντες, την διαβεβαίωσε για την ασφάλεια της, αλλά ζήτησε επιτακτικά να του δώσει τους θησαυρούς της. Η Ειρήνη απάντησε με αξιοπρέπεια ότι έπεσε λόγω των αμαρτιών της και δέχθηκε ν’ αποδώσει τους θησαυρούς αν της επιτρεπόταν να παραμείνει στο ανάκτορο. Ο Νικηφόρος συμφώνησε, πήρε τους θησαυρούς και την εξόρισε αμέσως στην Πρίγκιπο και ύστερα από λίγο στην Λέσβο όπου και πέθανε αυτή τον Αύγουστο του 803. [42]

Εκτίμηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η σπουδαιότερη πηγή για τα έργα και τις ημέρες της Ειρήνης είναι ο χρονογράφος Θεοφάνης ο Ομολογητής. Όπως έχει ήδη εκτεθεί, δεν θέλησε να αποκρύψει το μεγάλο της κακούργημα, την αρχομανία της και τους δόλους της. Αλλά και πριν και μετά την τύφλωση του Κωνσταντίνου την αποκαλεί αγία, ευσεβεστάτη, σοφή και θεοφιλή, και «υπέρ της ορθής πίστεως αθλήσασαν και μαρτυρήσασαν», [43] ενώ επικρίνει σφοδρότατα και χαρακτηρίζει τύραννο τον Νικηφόρο επειδή την ανέτρεψε [44] Παρόμοια και οι μεταγενέστεροι Κεδρηνός [45] και Ζωναράς. [46] Όλα αυτά βέβαια επειδή όλοι οι χρονογράφοι ήταν εικονόφιλοι και η Ειρήνη ήταν αυτή που αναστήλωσε για πρώτη φορά τις εικόνες και υπήρξε η πρωτεργάτις της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου.

Ο Γίββων δέχεται όλα τα γραφόμενα του Θεοφάνη κατά της Ειρήνης [47] και συνοψίζει  : «αυτή η φιλόδοξη πριγκίπισσα που απαρνήθηκε τα ιερότερα καθήκοντα της μητέρας...» [48]

Ο Παπαρρηγόπουλος ήδη στο πρώτο από τα αναφερόμενα σ΄αυτήν κεφάλαια μιλά για την «αφροσύνη και κακοβουλία της Ειρήνης» [49] οπότε η παραπέρα στάση του και οι «Τελευταίαι περί Ειρήνης κρίσεις» [50] εξυπακούονται

Ο Κάρολος Ντηλ μιλά για την έλλειψη ενδοιασμών, την ραδιουργία, ωμότητα και δολιότητά της και αμφιβάλλει για τις ικανότητές της. [51]

Ο Στήβεν Ράνσιμαν την κατατάσσει ανάμεσα στους ραδιούργους και χωρίς ενδοιασμούς ανθρώπους [52] και μιλά για τα ολέθρια αποτελέσματα της διοίκησής της. [53]

Όμοια επικριτικός και ο Νόργουιτς, ο οποίος μάλιστα υποπτεύεται ότι η Ειρήνη δολοφόνησε τον νεογέννητο γιο του Κωνσταντίνου. [54]

Στον αντίποδα ο Σλουμπερζέ, που αναλύεται σε ύμνους προς την προσωπικότητα και την διακυβέρνησή της [55] και ο Ντυράν, που της καταλογίζει μεν έλλειψη ηθικών ενδοιασμών, αλλά βρίσκει ευεργετική την βασιλεία της, προσπερνώντας ασχολίαστο το γεγονός της τύφλωσης.[56]

Μια σύγχρονη εκτίμηση είναι ότι «Η Ειρήνη υπήρξε οπωσδήποτε μία από τις πιο δυναμικές προσωπικότητες του 8ου αιώνα, αλλά οι άμετρες προσωπικές φιλοδοξίες της εξουδετέρωσαν τα θετικά στοιχεία των πολιτικών της επιλογών. Προσπάθησε να θεραπεύσει τον διχασμό της βυζαντινής κοινωνίας με τη μετριοπαθή πολιτική της στο ζήτημα των εικόνων, αλλά τόνωσε τις αντιθέσεις με την εσφαλμένη επιλογή των συμβούλων και των στόχων της, για να αποδειχθεί τελικά τραγική φυσιογνωμία...Η αποδιοργάνωση της άμυνας του Βυζαντίου και οι ταπεινωτικές συνθήκες ειρήνης εξασθένισαν σημαντικά τη διεθνή του ακτινοβολία». [57]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Edward Gibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, έκδ. 1782 αναθ. 1845
  • Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Βιβλίον δέκατον, κεφ. Δ΄.
  • Gustave Schlumberger, Les îles des Princes (Oι Πριγκιπόννησοι), ed. Calmann Lévy, Paris, 1884.
  • Charles Diehl (Κάρολος Ντηλ), Figures Byzantines, 1906-1908. (Ελληνική μετάφραση Στέλλας Βουρδουμπά : Βυζαντινές Μορφές, εκδ. Μπεργαδή, Αθήναι, 1969
  • Will Durant, The Story of Civilization. The Age of Faith, 1950 (Ελληνική μετάφραση Λεωνίδα Κάβουρα : Παγκόσμιος Ιστορία του Πολιτισμού, τ. Δ΄, Ο Αιών της Πίστεως, εκδ.Συρόπουλοι-Κουμανταρέας, 1958 ;).
  • Steven Runciman
    • Byzantine Civilization, 1933. (Ελληνική μετάφραση Δέσποινας Δετζώρτζη : Βυζαντινός Πολιτισμός, εκδ. Ερμείας, 1978).
    • The Byzantine Theocracy, 1977 (Ελληνική μετάφραση Ιωσήφ Ροηλίδη : Η βυζαντινή θεοκρατία, εκδ. Δόμος, 1991).
  • John Julius Norwich, Βyzantium, The Early Centuries, 1988 (Ελληνική μετάφραση Ευγενίου Πιερρή : Βυζάντιο, Οι Πρώτοι Αιώνες, εκδ. Intered, Αθήνα 1996).

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Κεδρηνός σ. 901
  2. Παπαρρηγόπουλος βιβλίον δέκατον, κεφ. Δ΄, υποκεφ. 3
  3. Θεοφάνης σ. 703
  4. Θεοφάνης σ. 703 και 705
  5. Θεοφάνης 705-707. Παπαρρηγόπουλος ο.π. υποκεφ. 4
  6. Θεοφάνης 707
  7. Παπαρρηγόπουλος ο.π. υποκεφ. 4
  8. Θεοφάνης 705
  9. Θεοφάνης 704
  10. Θεοφάνης 709 επ.
  11. Θεοφάνης 715
  12. Θεοφάνης 715-716
  13. Θεοφάνης 717-718
  14. Ζωναράς Γ΄ 358 : «ίνα μη δύναμιν ο υιός αυτής περιβάληται την των Φράγκων διά την αγχιστείαν»
  15. Θεοφάνης 719
  16. Θεοφάνης 720 : «τύψασα και λοιδορήσασα»
  17. Θεοφάνης 719-720
  18. Θεοφάνης 720
  19. Παπαρρηγόπουλος ο.π. υποκεφ. 10
  20. Θεοφάνης 721-723
  21. Θεοφάνης 723-724
  22. Θεοφάνης 724-725
  23. Θεοφάνης 726-727
  24. Θεοφάνης 727-729
  25. Θεοφάνης 727 : «υποβολή της εαυτού μητρός εφιεμένης της αρχής προς το καταγνωσθήναι αυτόν υπό πάντων». Κεδρηνός 908 παραπλήσια διατύπωση. Ζωναράς Γ΄364 : «συμβουλή, ως λέγεται, της μητρός αυτού, ίν’ υπό πάντων μισηθείη και εις αυτήν η της βασιλείας αντιπεριενεχθείη διοίκησις».
  26. Θεοφάνης 729 : «ων υπερασπίζετο η μήτηρ του βασιλέως, ως τω υιώ αυτής αντιταττομένους και καταισχύνοντας αυτόν»
  27. Θεοφάνης 730
  28. Θεοφάνης 730 : «ιδόντες δε οι περί Σταυράκιον την προθυμίαν του λαού και του βασιλέως, εφοβήθησαν, μήπως πολεμήσας νικήση και αστοχήσωσι της κατ’ αυτού βουλής»
  29. Θεοφάνης 731 : «ει μη ποιήσετέ τινα τρόπον, και παραδώσετε αυτόν, τους λόγους, ους έχετε μετ’ εμού, μηνύσαι έχω τω βασιλεί»
  30. Θεοφάνης, σ. 732 : «και περί ώραν εννάτην εκτυφλούσιν αυτόν δεινώς και ανιάτως προς το αποθανείν αυτόν, γνώμη της μητρός και των συμβούλων αυτής. Εσκοτίσθη δε ο ήλιος επί ημέρας ιζ΄ και ουκ έδωκε τας ακτίνας αυτού, ώστε πλανάσθαι τα πλοία και φέρεσθαι». σ. 726 «τυφλούται υπό της ιδίας μητρός». Κεδρηνός 909 : «απέκλεισαν αυτόν οι μεγιστάνες εκ συμβουλής της μητρός αυτού, εν τη πορφύρα εν η εγεννήθη, και εκτυφλούσιν αυτόν...τη γνώμη της μητρός αυτού». Ζωναράς 365 : «εκ μητρός εις υιόν γενομένω». Ομοίως οι Μιχαήλ Γλυκάς και Κωνσταντίνος Μανασσής
  31. Zachariae von Ligenthal, Jus Graecoromanum, 3.55. Έχει διασωθεί χάλκινη φόλλις με τον εικόνα της που φέρει την επιγραφή ΕΙΡΙΝΗ BAS, δηλαδή τον αντρικό τίτλο "Ειρήνη πιστός βασιλεύς". Έτσι επίσης αναφέρεται και στη νεαρά του κώδικα Cod. Marc. 179. (Χριστοφιλοπούλου, Α. : Βυζαντινή Ιστορία Β1 610-867, σ. 148-151
  32. Θεοφάνης 733 και 734
  33. Παπαρρηγόπουλος ο.π. υποκεφ. 13
  34. Θεοφάνης 735 και 737
  35. Θεοφάνης 733 και 735-736
  36. Θεοφάνης 732 και 736
  37. Παπαρρηγόπουλος ο.π. υποκεφ 14
  38. «ενώσαι τα εώα και τα εσπέρια», Θεοφάνης 737. Κεδρηνός 912. Ζωναράς 367 : «ζητών συζευχθήναι αυτή κατά συμβίωσιν γαμικήν»
  39. Παπαρρηγόπουλος ο.π.υποκεφ. 15
  40. Θεοφάνης 737
  41. Θεοφάνης 738-739
  42. Θεοφάνης 740-742 και 745
  43. Θεοφάνης 766, 702 και 738, 741, 739
  44. Θεοφάνης 738 επ.
  45. Κεδρηνός 912-913. Την επικρίνει όμως για τον «εσμό των ευνούχων»
  46. Ζωναράς 369
  47. Gibbon, τ. 4, Chapter XLVIII: Succession And Characters Of The Greek Emperors.—Part II
  48. Gibbon, τ. 5, Chapter XLIX: Conquest Of Italy By The Franks.—Part V)
  49. Παπαρρηγόπουλος ο.π. υποκεφ. 4
  50. Παπαρρηγόπουλος ο.π. υποκεφ. 16
  51. Diehl, σ. 104-105, 113
  52. Βυζαντινός Πολιτισμός, σ.246
  53. Βυζαντινή Θεοκρατία, σ. 86
  54. Νόργουιτς, σ. 376, 380, 383, 384, 389
  55. Σλουμπερζέ, σ. 112
  56. Ντυράν Δ΄ 507-508
  57. Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Larousse-Britannica, σχετικό λήμμα

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα