Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης Βατάτζης
Theodore II Laskaris miniature.jpg
Πορτραίτο του αυτοκράτορα Θεόδωρου Β' από ένα χειρόγραφο του 15ου αιώνα.
Αυτοκράτωρ της Νίκαιας
Περίοδος εξουσίας
1254 - 1258
Προκάτοχος Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης
Διάδοχος Ιωάννης Δ' Βατάτζης
Οίκος Βατάτζαι
Γέννηση 1222
Θάνατος 18 Αυγούστου 1258
Πατέρας Ιωάννης Γ' Βατάτζης
Μητέρα Ειρήνη Λασκαρίνα
Σύζυγος Elena Asen
Επίγονοι Ιωάννης Δ' αυτ. Ρωμαίων

Ο Θεόδωρος Β' Λάσκαρης Βατάτζης -αναφέρεται και ως «Θεόδωρος Β' Δούκας Λάσκαρις»- (1222 - 18 Αυγούστου 1258) ήταν αυτοκράτορας της Νίκαιας από το 1254 έως τις 18 Αυγούστου 1258, οπότε και πέθανε.

Ζωή και δράση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Θεόδωρος Β΄ γεννήθηκε στη Νίκαια και ήταν γιος του Ιωάννη Γ' Δούκα Βατάτζη και της Ειρήνης Λάσκαρη, και εγγονός του Θεόδωρου Α' Λάσκαρη, δημιουργού του κράτους της Νικαίας. Κληρονόμησε μια πολύ δυνατή αυτοκρατορία, και το ίδιο δυνατή την παρέδωσε στους διαδόχους του.

Ήταν πολύ μορφωμένος, και είχε πλούσια φιλοσοφική και θεολογική κατάρτιση, όχι όμως και πολιτικές ικανότητες.[1] Δάσκαλοί του ήσαν οι Νικηφόρος Βλεμμύδης και Γεώργιος Ακροπολίτης. Ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για το θέμα της εκπαίδευσης, και ίδρυσε βιβλιοθήκες και σχολεία. Από στρατιωτικής απόψεως, έκανε δυο δύσκολες αλλά νικηφόρες εκστρατείες κατά των Βουλγάρων, οι οποίοι μετά το θάνατο του Βατάτζη προσπάθησαν να ανακαταλάβουν περιοχές της Μακεδονίας και Θράκης που είχε απελευθερώσει από αυτούς ο Βατάτζης. Φρόντιζε να κλείνει τα ανοιχτά μέτωπα με διπλωματικές μεθόδους. Παντρεύτηκε την Εlena Asen, κόρη του Ivan II Asen ηγεμόνα των Βουλγάρων και της Anna Maria Arpad. Παιδιά τους ήταν ο Ιωάννης, η Ειρήνη, η Μαρία, η Θεοδώρα, η Ευδοξία και ακόμη μία κόρη.

Όταν πάντρεψε την κόρη του Μαρία με τον Νικηφόρο Άγγελο, γιο του δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Β' Κομνηνού Δούκα του παραχωρήθηκαν το Δυρράχιο και τα Σέρβια. Επίσης βοήθησε το σουλτάνο του Ικονίου, τον οποίο απειλούσαν οι Μογγόλοι, και παράλληλα δέχθηκε μογγολική πρεσβεία στην Αυλή του με μεγάλες τιμές.

Καθώς επεδίωκε τη βοήθεια του Πάπα Ρώμης για ν' ανακαταλάβει την Κωνσταντινούπολη, επανέλαβε τις διαπραγματεύσεις για την ένωση της Ορθόδοξης Εκκλησίας με την Ρωμαιοκαθολική, όμως αργότερα τις διέκοψε.

Στον κοινωνικό τομέα, υποστήριξε ιδιαίτερα τους χωρικούς και τους αστούς, και προώθησε ικανά άτομα από αυτές τις τάξεις σε ανώτερα αξιώματα, προκαλώντας έτσι την αντίδραση των μελών της αριστοκρατίας, η οποία σταδιακά στοιχίστηκε γύρω από τον Μιχαήλ Παλαιολόγο. Υπήρξε ιδιαίτερα ευσεβής και θρησκευόμενος.

Πάσχοντας από επιληψία βαριάς μορφής αδυνατούσε να ασκεί τακτικά τα καθήκοντά του και με το πέρασμα του χρόνου η επιδείνωση της υγείας του, του προκαλούσε έντονες εμμονές, στρέφοντας πολλούς υψηλόβαθμους αξιωματούχους εναντίον του.

Πέθανε στο Νυμφαίο το 1258 σε ηλικία 36 ετών από βαρειά ασθένεια. Πεθαίνοντας άφησε διάδοχο τον μόλις 7 ετών γιο του Ιωάννη Δ΄ Δούκα Βατάτζη. Σαν κηδεμόνα άφησε τον πρωτοβεστιάριο Γεώργιο Μουζάλωνα, άτομο ταπεινής καταγωγής, προκαλώντας την αντίδραση της αριστοκρατίας. Τελικά ο Γεώργιος θα δολοφονηθεί από επίθεση στρατιωτών, που υπηρετούσαν σε σώμα που διοικητής του ήταν ο Μιχαήλ Παλαιολόγος, ο οποίος θα επιβληθεί ως κηδεμόνας του νεαρού αυτοκράτορα, γεγονός που θα σημάνει την αρχή του τέλους της δυναστείας των Δούκα Βατάτζη. Ο Μιχαήλ τύφλωσε τον νεαρό Ιωάννη Δ' και αξίωσε για τον εαυτό του το αξίωμα του αυτοκράτορα ως Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος.

Συγγραφική δραστηριότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έγραψε διάφορα έργα, που άλλα εκδόθηκαν και άλλα όχι (όπως μια κωμωδία «εις τον βαγιούλον αυτού, κάκιστο και χείριστο όντα». Paris. Supl. Grec. 472 f. 102 v - 103r). Υπήρξε ο ποιητής του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα που χρησιμοποιεί μέχρι σήμερα η Ορθόδοξη Εκκλησία, και δημιουργός διάφορων άλλων θεολογικών έργων, όπως ο «Λόγος εις τε το Μέγα Σάββατο και εις το Πάθος του Κυρίου και εις την Αγίαν Ανάστασιν» που εκφωνήθηκε προς το τέλος της ζωής του. Από τα πιο γνωστά θεολογικά έργα του είναι τα θεωνύμια.[2] Έγραψε επίσης και πολλές επιστολές.[εκκρεμεί παραπομπή] Ήταν συστηματικός υποστηρικτής της χρήσης της ονομασίας «Έλληνες» για το συλλογικό αυτοπροσδιορισμό των Βυζαντινών Ρωμαίων, ο μόνος ανάμεσα στους Βυζαντινους συγγραφείς του 13ου αιώνα που τη χρησιμοποιούν.[3] Η επιλογή αυτή έχει ερμηνευτεί ως ανάπτυξη ενδιαφέροντος για την αρχαία Ελλάδα και ως προσπάθεια αποσύνδεσης από τις δυτικές συμπαραδηλώσεις του όρου «Ρωμαίοι» μετά τη λατινική κατάκτηση.[4]

Δείγματα γραφής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Απασών γλωσσών το ελληνικόν υπέρκειται γένος». «Πάσα τοίνυν φιλοσοφία και γνώσις Ελλήνων εύρεμα... Συ δε, ω Ιταλέ, τίνος ένεκεν εγκαυχά;»
  • «Πένθιμος ημέρα, χαράς μεγίστης παραίτιος. Πενθηρόν γαρ Χριστού, την χθες σταυρουμένου, του λυτρωτού, το σύμπαν περιεβάλλετο, μεταβολή των στοιχείων, αθρόα των φώτων αλλοίωσις, του σύμπαντος οδυρμός, πολλά τα επόμενα...» (Οι πρώτες φράσεις από το «Λόγος εις τε το Μέγα Σάββατο και εις το Πάθος του Κυρίου και εις την Αγίαν Ανάστασιν», όπως είναι στο πρωτότυπο κείμενο).
  • «Χριστός Ανέστη εκ νεκρών· οι νεφέλες ας ράνουν (ραντίσουν) με νερό αγαλλιάσεως, τα φυτά ας φέρουν χλωρά φύλλα κι ας δώσει η γη τον καρπό της· ο Δημιουργός των πάντων ανέστη εκ των νεκρών, και σεις βλαστήσατε· της αρετής οι κλάδοι ανθήσατε, γιατί ο Αρχηγός της ζωής ανέστη εκ νεκρών. Ποιος δεν χαίρει σήμερα; ποιος δεν ενθουσιάζεται; ποιος δεν τέρπεται; και ποιος, για να το ειπώ έτσι, δεν ευφραίνεται;» (Από το ίδιο έργο, σε νεοελληνική απόδοση υπό των πατέρων της Ι. Μονής Χρυσοποδαριτίσσης Νεζερών Πατρών).

Πρόγονοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
8. Βατάτζης
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
4. Βασίλειος Βατάτζης
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2. Ιωάννης Γ' Δούκας Βατάτζης
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
20. Κωνσταντίνος Άγγελος
 
 
 
 
 
 
 
10. Ισαάκιος Άγγελος
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
21. Θεοδώρα Κομνηνή
 
 
 
 
 
 
 
5. Αγγελίνα
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1. Θεόδωρος Β' Λάσκαρης Βατάτζης
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
12. Μανουήλ Λάσκαρης
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
6. Θεόδωρος Α' Λάσκαρης
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
13. Ιωάννα Καράτζαινα
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3. Ειρήνη Λασκαρίνα
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
28. Ανδρόνικος Άγγελος
 
 
 
 
 
 
 
14. Αλέξιος Γ' Άγγελος αυτ.Ρωμαίων
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
29. Ευφροσύνη Κασταμονίτου
 
 
 
 
 
 
 
7. Άννα Αγγελίνα
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
30. Ανδρόνικος Δύκας Καματηρός
 
 
 
 
 
 
 
15. Ευφροσύνη Δούκαινα Καματηρά
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Steven Runciman, Η Μεγάλη Εκκλησία εν αιχμαλωσία, ISBN 978-960-446-130-1, σελ. 28
  2. Τα θεωνύμια: λόγος τέταρτος περί θεωνυμίας / του σοφωτάτου βασιλέως κύρου Θεόδωρου Δούκα του Λάσκαρι ; προοίμιο - επιμέλεια Αλέξανδρος Κοσματόπουλος. - Αθήνα : 'Αγρα, 1987.
  3. Kaplanis 2014, σελ. 91-2.
  4. Angold 1975, σελ. 29-31.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Angold, Michael (1975). A Byzantine Government in Exile: Government and Society under the Laskarids of Nicaea (1204–1261). Oxford: Oxford University Press. 
  • Gorge Finlay, Ιστορία της βυζαντινής και ελληνικής αυτοκρατορίας, τό. 2 σελ. 411
  • Kaplanis, Tassos A. (2014). «Antique Names and Self-Identification: Hellenes, Graikoi and Romaioi from Late Byzantium to the Greek Nation-State». Tziovas, Dimitris. Re-Imagining the Past: Antiquity and Modern Greek Culture. Oxford: Oxford University Press. σελ. 81-97. 

Εξωτερικές Συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υποσημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το παρόν λήμμα προέρχεται κατά ένα μεγάλο μέρος από το αντίστοιχο της Ορθόδοξης Βικιπαίδειας, και συγκεκριμένα από τη διεύθυνση [1], έκδοση της 22:06, 7 Σεπτεμβρίου 2007.