Υπεροξείδιο του υδρογόνου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Υπεροξείδιο υδρογόνου)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Υπεροξείδιο του υδρογόνου
Wasserstoffperoxid.svg
Hydrogen-peroxide-3D-balls.png
Γενικά
Όνομα IUPAC Διοξειδιο του διυδρογόνου
Άλλες ονομασίες Υπεροξείδιο του υδρογόνου
Διοξιδάνιο
Οξιδανύλιο
Οξιζενέ

Περιντρόλ

Χημικά αναγνωριστικά
Χημικός τύπος H2O2
Μοριακή μάζα 34,0147 amu
Αριθμός CAS 7722-84-1
SMILES ΟΟ
Αριθμός EINECS 231-765-0
PubChem CID 784
ChemSpider ID 763
Δομή
Διπολική ροπή 2,26 D
Φυσικές ιδιότητες
Σημείο τήξης -0,43 °C
Σημείο βρασμού 150,2 °C
Πυκνότητα 1,450 kg/m3 (20 °C, καθαρό)
Διαλυτότητα
στο νερό
Αναμείξιμο
Διαλυτότητα
σε άλλους διαλύτες
Διαλυτό σε Διαιθυλαιθέρα
Αιθανόλη
Αδιάλυτο στον πετρελαϊκό αιθέρα
Ιξώδες 1,245 cP (20 °C)
Δείκτης διάθλασης ,
nD
1,4061 (0 °C)
Τάση ατμών 1740 kPa (21 °C)
Χημικές ιδιότητες
pKa 11,75
Ελάχιστη θερμοκρασία
ανάφλεξης
Μη αναφλέξιμο
Επικινδυνότητα
Hazard O.svg Hazard C.svg Hazard X.svg
Φράσεις κινδύνου 5, 8, 20/22, 35
Φράσεις ασφαλείας (1/2), 17, 26, 28, 36/37/39, 45
LD50 1.518 mg/kg
Κίνδυνοι κατά
NFPA 704
NFPA 704.svg
0
3
2
OX
Η κατάσταση αναφοράς είναι η πρότυπη κατάσταση (25°C, 1 Atm)
εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά

Το υπεροξείδιο του υδρογόνου[1] είναι η ανόργανη χημική ένωση υδρογόνου και οξυγόνου με χημικό τύπο Η2Ο2. Είναι το απλούστερο υπεροξείδιο, δηλαδή μια χημική ένωση που περιέχει δεσμό O-O, που αποκαλείται και με τον όρο «υπεροξειδική γέφυρα», Είναι επίσης ένα ισχυρό οξειδωτικό. Το καθαρό υπεροξείδιο του υδρογόνου, στις συνηθισμένες συνθήκες, δηλαδή σε θερμοκρασία 25°C και υπό πίεση 1 atm, είναι ένα διαυγές υγρό, λίγο πιο πυκνόρευστο από το νερό. Σε αραιό διάλυμα, φαίνεται άχρωμο. Εξαιτίας των οξειδωτικών του ιδιοτήτων, το υπεροξείδιο του υδρογόνου χρησιμοποιείται συχνά ως ένα λευκαντικό ή καθαριστικό μέσο. Η οξειδωτική του δυναμικότητα είναι τόσο ισχυρή ώστε θεωρείται ένα πολύ δραστικό οξυγονωτικό χημικό είδος. Γι' αυτό το λόγο το «πυκνό υπεροξείδιο του υδρογόνου» (high-test peroxide) χρησιμοποιήθηκε ως ένα οξειδωτικό για πυραύλους[2]. Πολλοί ζωντανοί οργανισμοί παράγουν φυσιολογικά υπεροξείδιο του υδρογόνου, ως ένα παραπροϊόν του οξειδωτικού μεταβολισμού. Σχεδόν όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί (ειδικότερα, όλοι όσοι είναι προαιρετικά ή και υποχρεωτικά αερόβιοι), διαθέτουν το ένζυμο καταλάση (ή και άλλες υπεροξειδάσες), που ακίνδυνα και καταλυτικά αποσυνθέτουν χαμηλές συγκεντρώσεις υπεροξειδίου του υδρογόνου σε νερό και οξυγόνο:

\mathrm{2H_2O_2 \xrightarrow{\kappa \alpha \tau \alpha \lambda \acute{\alpha} \sigma \eta} 2H_2O + O_2}

Κάποτε, η πιο συνηθισμένη οικιακή χρήση υπεροξειδίου του υδρογόνου ήταν για απολύμανση τραυμάτων, αλλά πλεόν θεωρείται ότι επιβραδύνει την επούλωση, επιρρεάζοντας (αρνητικά) την ανάπτυξη του ιστού, μέσω αρκετών πιθανών παραγόντων. Μόνο μια πολύ μικρή συγκέντρωση υπεροξειδίου του υδρογόνου μπορεί να βοηθήσει την ίαση, και μόνο αν δεν χρησιμοποιηθεί επαναληπτικά[3]. Αν χρησιμοποιηθεί σε χειρουργική επέμβαση μπορεί να οδηγήσει στο σχηματισμό εμβολής αερίου[4].

Διάφοροι ισχυρισμοί ότι διαλύματα υπεροξειδίου του υδρογόνου μπορούν να ληφθούν ενδοφλεβίως ή και από το στόμα για θεραπεία διαφόρων ασθενειών, που περιλαμβάνουν τον καρκίνο, έχουν αποδειχθεί ότι είναι απατηλοί, επικίνδυνοι και παράνομοι, χρησιμοποιώντας παραπλανητική διαφήμιση και ρητορική που απαγορεύεται από τον Ομοσπονδιακό Κώδικα Κανονισμών (των ΗΠΑ), έχοντας προκαλέσει ακόμη και θάνατο σε αρκετές περιπτώσεις[5]. Μια σχετική οργάνωση γιατρών που υποστήριζαν τέτοιες πρακτικές έχει κλείσει από τη Διεύθυνση Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ[5].

Το υπεροξείδιο του υδρογόνου χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή αυτοσχέδιων βομβών, και αναφέρθηκε ότι ήταν ένα κύριο συστατικό (των βομβών που χρησιμοποιήθηκαν) στις βομβιστικές επιθέσεις στο Λονδίνο στις 7 Ιουλίου του 2005[6].

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για χρόνια πίστευαν πως το υπεροξείδιο του υδρογόνου ήταν ασταθής ένωση επειδή οι προσπάθειες διαχωρισμού του από το νερό αποτύγχαναν. Ο λόγος αυτής της αστάθειας ήταν πως το νερό που χρησιμοποιούταν περιείχε μικροποσότητες αλάτων τα οποία οδηγούσαν σε αποσύνθεση την ένωση. Το υπεροξείδιο διαχωρίστηκε για πρώτη φορά από το νερό το 1894. Είχε ήδη απομονωθεί για πρώτη φορά το 1818 από τον Louis Thenard με την αντίδραση του υπεροξειδίου του Βαρίου με νιτρικό οξύ. Στη συνέχεια ο ίδιος βελτίωσε τη μέθοδο αντικαθιστώντας το νιτρικό οξύ με υδροχλωρικό οξύ και τελικά με θειικό οξύ. Η μέθοδος του Thenard χρησιμοποιούταν από τις αρχές του 19ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 20ου. Η σύγχρονη μέθοδος παρασκευής του υπεροξειδίου του υδρογόνου βασίζεται σε συνεχείς κύκλους αναγωγής αλκυλιωμένου παραγώγου της ανθρακινόνης προς την αντίστοιχη ανθραϋδροκινόνη και οξείδωση της τελευταίας πάλι προς ανθρακινόνη με ταυτόχρονη παραγωγή υπεροξειδίου[7].

Χρήσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το υπεροξείδιο χρησιμοποιείται ως λευκαντικό για την λεύκανση του πολτού από τον οποίο παράγεται χαρτί. Σε αραιό υδατικό διάλυμα χρησιμοποιείται ως αντισηπτικό, γνωστό με την ονομασία οξυζενέ. Το Οξυζενέ είναι υδατικό διάλυμα του υπεροξειδίου του υδρογόνου 3% κατά βάρος. Το υπεροξείδιο χρησιμοποιείται επίσης στην πυραυλική τεχνολογία, στα υγρά καύσιμα των πυραύλων[8] αλλά και σε σύγχρονες μεθόδους λεύκανσης των δοντιών[9]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Για εναλλακτικές ονομασίες δείτε τον πίνακα πληροφοριών.
  2. Hill, C. N. (2001). A Vertical Empire: The History of the UK Rocket and Space Programme, 1950–1971. Imperial College Press. ISBN 978-1-86094-268-6.
  3. Effects of Hydrogen Peroxide on Wound Healing in Mice in Relation to Oxidative Damage - The research concluded: "In our study, we found... implies that H2O2 can cause poor healing by other mechanisms besides causing oxidation of these biological substrates."
  4. Shaw A, Cooperman A, Fusco J. Gas embolism produced by hydrogen peroxide. N Engl J Med 1967; 277: 238–41.
  5. 5,0 5,1 Pitfalls in Regulating Physicians (Science Based Medicine organization website)
  6. Tiny cheap deadly hydrogen peroxide bombs, 2009 article about home made bombs and their use in terror attacks. (NBC News)
  7. http://www.chem.uoa.gr/chemicals/chem_H2O2.htm Η χημική ένωση του μήνα, υπεροξείδιο του Υδρογόνου
  8. Το υπεροξείδιο του υδρογόνου στην πυραυλική τεχνολογία
  9. Το υπεροξείδιο του υδρογόνου στην λεύκανση των δοντιών

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Hydrogen peroxide της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).