Λιθιαμίδιο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Λιθιαμίδιο
Γενικά
Όνομα IUPAC Αμίδιο του λιθίου
Άλλες ονομασίες Λιθιαμίδιο
Χημικά αναγνωριστικά
Χημικός τύπος LiΝH2
Μοριακή μάζα 22,96 amu
Αριθμός CAS 7782-89-0
SMILES [Li+].[NH2-]
InChI 1S/Li.H2N/h;1H2/q+1;-1
PubChem CID 16211536
ChemSpider ID 22939
Φυσικές ιδιότητες
Σημείο τήξης 390 °C
Σημείο βρασμού 430 °C (διασπάται)
Πυκνότητα 1.178 kg/m3
Διαλυτότητα
στο νερό
Διασπάται
Εμφάνιση Λευκό στερεό
Χημικές ιδιότητες
Επικινδυνότητα
Κίνδυνοι κατά
NFPA 704

NFPA 704.svg

1
1
2
 
Εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά, τα δεδομένα αφορούν υλικά υπό κανονικές συνθήκες (25°C, 100 kPa).


Το λιθιαμίδιο ή αμίδιο του λιθίου (αγγλικά lithium amide) είναι ανόργανη ένωση, που περιέχει λίθιο, άζωτο και υδρογόνο, με τύπο LiNH2. Δομικά, αποτελείται από ένα κατιόν λιθίου (Li+) κι ένα ανιόν αμιδίου (NH2-), που είναι η συζυγής βάση[1] της αμμωνίας. Το χημικά καθαρό λιθιαμίδιο, στις «συνηθισμένες συνθήκες», δηλαδή σε θερμοκρασία 25°C και υπό πίεση 1 atm, είναι ένα λευκό στερεό με μια τετραγωνική κρυσταλλική δομή.

Παραγωγή λιθιαμιδίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το λιθιαμίδιο μπορεί να παραχθεί με επίδραση μεταλλικού λιθίου σε αμμωνία:

\mathrm{2Li + 2NH_3 \xrightarrow{} 2LiNH_2 + H_2 \uparrow}

Χημική συμπεριφορά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τόσο το ίδιο το λιθιαμίδιο όσο και τα υποκατεστημένα αντίστοιχά του είναι πολύ δραστικές ενώσεις και δρουν ως ισχυρές βάσεις. Ακόμη, αν η πρόσβαση στο άτομο του αζώτου τους δεν παρεμποδίζεται (από πολύ ογκώδεις ρίζες R), συμπεριφέρονται ως πυρηνόφιλα αντιδραστήρια.

Υποκατεστημένα λιθιαμίδια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός από το ίδιο το λιθαμίδιο, που αποτελεί τη «μητρική ένωση», ο όρος επεκτείνεται και σε μια ομάδα ανόργανων και οργανικών «θυγατρικών» ή παραγώγων χημικών ενώσεων, των γενικών τύπων LiNR2 και Li2NR, όπου τα δύο (2) R, που δεν ειναι αναγκαστικά τα ίδια, είναι ανόργανες ή οργανικές μονοσθενείς ομάδες ή υδρογόνο (το ένα μόνο, στον πρώτο τύπο, και κανένα στο δεύτερο). Επίσης, τα δυο (2) R μπορούν να αντικατασταθούν από μια δισθενή ομάδα, σχηματίζοντας έτσι ένα ετεροκυκλικό λιθιαμίδιο. Επιπλέον και το αζωτούχο λίθιο (Li3N) θεωρείται (ενίοτε) ότι ανήκει στα λιθιαμίδια.

Παραγωγή υποκατεστημένων λιθιαμιδίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αντίστοιχα, τα υποκατεστημένα λιθιαμίδια (LiNR2) παράγονται με επίδραση μεταλλικού λιθίου στις αντίστοιχες πρωτοταγείς ή δευτεροταγείς αμίνες (RNHR'):

\mathrm{2Li + 2NHR_2 \xrightarrow{} 2LiNR_2 + H_2 \uparrow}

Παραδείγματα υποκατεστημένων λιθιαμιδίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το λιθιαμίδιο της 2,2,6,6-τεταμεθυλοπιπεριδίνης κρυσταλλώνεται ως τετραμερές:

Τετραμερές υποκατεστημένο λιθιαμίδιο[2]

Από την άλλη, το λιθιαμίδιο της δι-(1-φαινυλαιθυλ)αμίνης κρυσταλλώνεται ως τριμερές:

Τριμερές υποκατεστημένο λιθιαμίδιο[3]

Είναι ακόμη πιθανό να παραχθούν μικτά ολιγομερή μεταξύ μεταλλικών αλκοξειδίων [M(OR)x] και αμιδίων[4]. Αυτά είναι συγγενικά με τις σουπεράσεις, που είναι μίγματα μεταλλικών αλκοξειδίων και αλκυλίων. Τα κυκλικά ολιγομερή σχηματίζονται όταν τα άτομα αζώτου σχηματίσουν ομοιοπολικούς σ δεσμούς με τα άτομα του λιθίου, αφήνοντας έτσι τα μονήρη ζεύγη ηλεκτρονίων τους για να σχηματίσουν ημιπολικούς δεσμούς με άλλα μεταλλικά κέντρα.

Άλλες οργανολιθιακές ενώσεις, όπως το βουτυλολίθιο (BuLi) γενικά θεωρείται ότι υπάρχουν και λειτουργούν μέσω υψηλού βαθμού συμπυκνωμένα χημικά είδη.

Παρατηρήσεις, υποσημειώσεις και αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Δηλαδή προϊόν αποβολής πρωτονίου.
  2. M.F. Lappert, M.J. Slade, A. Singh, J.L. Atwood, R.D. Rogers and R. Shakir (1983). "Structure and reactivity of sterically hindered lithium amides and their diethyl etherates: crystal and molecular structures of [Li{N(SiMe3)2}(OEt2)]2 and tetrakis(2,2,6,6-tetramethylpiperidinatolithium)". Journal of the American Chemical Society 105 (2): 302–304. doi:10.1021/ja00340a031.
  3. D.R. Armstrong, K.W. Henderson, A.R. Kennedy, W.J. Kerr, F.S. Mair, J.H. Moir, P.H. Moran and R. Snaith, Dalton Transactions, 1999, 4063.
  4. K.W. Henderson, D.S. Walther and P.G. Williard (1995). "Identification of a Unimetal Complex of Bases by 6Li NMR Spectroscopy and Single-Crystal Analysis". Journal of the American Chemical Society 117 (33): 8680–8681. doi:10.1021/ja00138a030.
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Lithium amide της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).