Μονοξείδιο του άνθρακα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Μονοξείδιο του άνθρακα
Carbon monoxide 2D comma.svg
Carbon-monoxide-3D-vdW.png
Γενικά
Όνομα IUPAC Μονοξείδιο του άνθρακα
Άλλες ονομασίες Ανθρακώδες οξείδιο
Χημικά αναγνωριστικά
Χημικός τύπος CO
Μοριακή μάζα 28,010
Αριθμός CAS 630-08-0
SMILES [C-]#[O+]
InChI InChI=1S/CO/c1-2
Αριθμός EINECS 211-128-3
Αριθμός RTECS FG3500000
Αριθμός UN 1016
PubChem CID 281
ChemSpider ID 275
Δομή
Διπολική ροπή 0,122 D
Είδος δεσμού ομοιοπολικός
Φυσικές ιδιότητες
Σημείο τήξης -205,02°C, 68 K, -337°F
Σημείο βρασμού -191,5°C, 82 K, -313°F
Κρίσιμη θερμοκρασία -140,3°C
Κρίσιμη πίεση 3498 kPa
Πυκνότητα 1,145 Kg/m3
Διαλυτότητα
στο νερό
27,6 mg/L
Διαλυτότητα
σε άλλους διαλύτες
διαλυτό σε χλωροφόρμιο,οξικό οξύ,αμμωνία,βενζόλιο,οξικό αιθυλεστέρα,αιθανόλη
Δείκτης διάθλασης ,
nD
1,0003364
Χημικές ιδιότητες
Σημείο αυτανάφλεξης 609°C, 882 K, 1128°F)
Ενθαλπία
σχηματισμού
-110,5 kJ/mol
Επικινδυνότητα
Πολύ ΕύφλεκτοΠολύ τοξικό
Φράσεις κινδύνου 61, 12, 23, 48/23
Φράσεις ασφαλείας 53, 45
Κίνδυνοι κατά
NFPA 704
NFPA 704.svg
4
4
2
Η κατάσταση αναφοράς είναι η πρότυπη κατάσταση (25°C, 1 Atm)
εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά

Το μονοξείδιο του άνθρακα είναι άχρωμο, άοσμο και άγευστο αέριο με χημικό μοριακό τύπο CO. Είναι τοξικό για τους ανθρώπους και τα ζώα ακόμα και σε μικρές συγκεντρώσεις, παρ' όλο που παράγεται σε μικρές ποσότητες από τον κανονικό ζωικό μεταβολισμό και θεωρείται ότι συμμετέχει σε κάποιες φυσιολογικές βιολογικές λειτουργίες.

Το μόριο του μονοξειδίου του άνθρακα αποτελείται από ένα άτομο άνθρακα και ένα άτομο οξυγόνου, συνδεμένα με ένα (συνολικά) τριπλό δεσμό (-:C ≡ O:+)[1]. Είναι ο απλούστερος οξάνθρακας (δηλαδή ένωση που αποτελείται μόνο από άνθρακα και οξυγόνο). Σε ενώσεις συναρμογής το μονοξείδιο του άνθρακα ως ligand (συναρμοστής) ονομάζεται «καρβονύλιο», και χρησιμοποιείται στην ονομασία των ενώσεων αυτών με το πρόθεμα «καρβονυλ(ο)-».

Το μονοξείδιο του άνθρακα παράγεται από μερική οξείδωση ανθρακούχων ενώσεων ή και άνθρακα. Παράγεται όταν δεν υπάρχει αρκετό οξυγόνο για να παραχθεί διοξείδιο του άνθρακα (CO2), όπως συμβαίνει όταν λειτουργεί καυστήρας ή μηχανή εσωτερικής καύσης σε κλειστό χώρο. Με την παρουσία οξυγόνου, το μονοξείδιο του άνθρακα μπορεί να καεί, δίνοντας μια γαλάζια φλόγα και παράγοντας διοξείδιο του άνθρακα[2]. Το φωταέριο, που χρησιμοποιούνταν ευρύτατα πριν από τη δεκαετία του 1960 για οικιακό φωτισμό, μαγείρεμα και θέρμανση, περιείχε μονοξείδιο του άνθρακα ως ένα σημαντικό συστατικό. Κάποιες σύγχρονες διεργασίες, όπως η μεταλλουργία σιδήρου, ακόμη παράγουν μονοξείδιο του άνθρακα, ως παραπροϊόν[3].

Παγκοσμίως, η μεγαλύτερη πηγή μονοξειδίου του άνθρακα είναι φυσικής προέλευσης, εξαιτίας φωτοχημικών αντιδράσεων στην τροπόσφαιρα που υπολογίζεται ότι παράγουν περίπου 5·1012 Κg μονοξειδίου του άνθρακα το χρόνο[4]. Άλλες φυσικές πηγές CO περιλαμβάνουν τα ηφαίστεια, τις δασικές πυρκαγιές και άλλες μορφές καύσης (που είναι φυσικές εφόσον προέρχονται από φυσικά αίτια).

Στη βιολογία, το μονοξείδιο του άνθρακα παράγεται φυσιολογικά με επίδραση της οξυγενάσης της αίμης (#1 και #2) σε αίμη κατά τον καταβολισμό της αιμογλοβίνης. Αυτή η διεργασία παράγει μια ποσότητα καρβοξυαιμογλοβίνης σε φυσιολογικά άτομα, ακόμη κι αν δεν εισπνεύσουν καθόλου μονοξείδιο του άνθρακα. Παίρνοντας υπόψη την πρώτη αναφορά ότι το μονοξείδιο του άνθρακα είναι ένας φυσιολογικός νευροδιαβιβαστής το 1993[5], όπως επίσης και το γεγονός ότι είναι ένα από τα τρία αέρια που φυσιολογικά κινητοποιούν την αντίδραση του σώματος σε εγκαύματα (τα άλλα δύο είναι το διοξείδιο του αζώτου και το υδρόθειο), το μονοξείδιο του άνθρακα κέρδισε σε μεγάλο βαθμό την κλινική προσοχή ως βιολογικός ρυθμιστής. Σε πολλούς ιστούς και τα τρία παραπάνω αέρια είναι γνωστό ότι δρουν σαν αντιεγκαυματικά, αγγειοδιασταλτικά και υποστηρικτές της νεοαγγειακής ανάπτυξης[6]. Βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές δοκιμές χορήγησης μικρών ποσοτήτων μονοξειδίου του άνθρακα ως φαρμάκου.

Σημειώσεις και αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Αποτελείται από δύο (2) ομοιοπολικούς (C=O) και έναν (1) ημιπολικό (\mathrm{C \leftarrow O})
  2. Carbon Monoxide - Molecule of the Month, Dr Mike Thompson, Winchester College, UK
  3. Robert U. Ayres, Edward H. Ayres (2009). Crossing the Energy Divide: Moving from Fossil Fuel Dependence to a Clean-Energy Future. Wharton School Publishing. σελ. 36. ISBN 0137015445. http://books.google.com/?id=KQqLicqcTM8C&pg=PA36. 
  4. Weinstock, B.; Niki, H. (1972). "Carbon Monoxide Balance in Nature". Science 176 (32): 290. doi:10.1126/science.176.4032.290. PMID 5019781. 
  5. New York Times article. Accessed May 2, 2010
  6. Li, L; Hsu, A; Moore, PK (2009). "Actions and interactions of nitric oxide, carbon monoxide and hydrogen sulphide in the cardiovascular system and in inflammation--a tale of three gases!". Pharmacology & therapeutics 123 (3): 386–400. doi:10.1016/j.pharmthera.2009.05.005. PMID 19486912. 


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Carbon monoxide της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα