Μονοξείδιο του άνθρακα
|
Μονοξείδιο του άνθρακα |
|
  |
|
| Άλλες ονομασίες: | ανθρακώδες οξείδιο |
| Χημικός (μοριακός) τύπος: | CO |
| Μοριακή μάζα: | 28,010 amu |
| Μορφή σε κανονικές συνθήκες: | άχρωμο και άοσμο αέριο |
| Ιδιότητες | |
|---|---|
| Πυκνότητα: | 1,145 kg/m³ στους 25 °C |
| Διαλυτότητα στο νερό: | 0,026 kg/m³ |
| Σημείο τήξεως: | −205 °C (68 K), |
| Σημείο βρασμού: | −191,5 °C (81 K), |
| Μοριακή Δομή | |
| Μοριακό σχήμα: | γραμμικό |
| Διπολική ροπή: | 0,112 D |
| Κίνδυνοι | ύπουλο δηλητήριο |
| Συγγενικές ενώσεις | διοξείδιο του άνθρακα υποξείδιο του άνθρακα οξάνθρακες |
Το μονοξείδιο του άνθρακα ή ανθρακώδες οξείδιο είναι ένα άχρωμο, άοσμο και άγευστο αέριο που είναι λίγο ελαφρύτερο από τον ατμοσφαιρικό αέρα. Είναι πολύ τοξικό για τους ανθρώπους και τα ζώα σε υψηλές συγκεντρώσεις, παρ' όλο που παράγεται σε μικρές ποσότητες από τον κανονικό ζωικό μεταβολισμό και θεωρείται ότι συμμετέχει σε κάποιες φυσιολογικές βιολογικές λειτουργίες.
Το μόριο του μονοξειδίου του άνθρακα αποτελείται από ένα άτομο άνθρακα και ένα άτομο οξυγόνου, συνδεμένα με ένα (συνολικά) τριπλό δεσμό (-:C ≡ O:+)[1]. Είναι ο απλούστερος οξάνθρακας (δηλαδή ένωση που αποτελείται μόνο από άνθρακα και οξυγόνο). Σε ενώσεις συναρμογείς το μονοξείδιο του άνθρακα ως συναρμοτής ονομάζεται «καρβονύλιο», και χρησιμοποιείται στην ονομασία των ενώσεων αυτών με το πρόθεμα «καρβονυλ(ο)-».
Το μονοξείδιο του άνθρακα παράγεται από μερική οξείδωση ανθρακούχων ενώσεων ή και άνθρακα. Παράγεται όταν δεν υπάρχει αρκετό οξυγόνο για να παραχθεί διοξείδιο του άνθρακα (CO2), όπως συμβαίνει όταν λειτουργεί καυστήρας ή μηχανή εσωτερικής καύσης σε κλειστό χώρο. Με την παρουσία οξυγόνου, το μονοξείδιο του άνθρακα μπορεί να καεί, δίνοντας μια γαλάζια φλόγα και παράγοντας διοξείδιο του άνθρακα[2]. Το φωταέριο, που χρησιμοποιούνταν ευρύτατα πριν από τη δεκαετία του 1960 για οικιακό φωτισμό, μαγείρεμα και θέρμανση, περιείχε μονοξείδιο του άνθρακ ως ένα σημαντικό συστατικό. Κάποιες σύγχρονες διεργασίες, όπως η μεταλλουργία σιδήρου, ακόμη παράγουν μονοξείδιο του άνθρακα, ως παραπροϊόν[3].
Παγκοσμίως, η μεγαλύτερη πηγή μονοξειδίου του άνθρακα είναι φυσικής προέλευσης, εξαιτίας φωτοχημικών αντιδράσεων στην τροπόσφαιρα που υπολογίζεται ότι παράγουν περίπου 5·1012 kg μονοξειδίου του άνθρακα το χρόνο[4]. Άλλες φυσικές πηγές μονοξειδίου περιλαμβάνουν τα ηφαίστεια, τις δασικές πυρκαγιές και άλλες μορφές καύσης (που είναι φυσικές εφόσον προέρχονται από φυσικά αίτια).
Στη βιολογία, το μονοξείδιο του άνθρακα παράγεται φυσιολογικά με επίδραση της οξυγενάσης της αίμης (#1 και #2) σε αίμη κατά τον καταβολισμό της αιμογλοβίνης. Αυτή η διεργασία παράγει μια ποσότητα καρβοξυαιμογλοβίνης σε φυσιολογικά άτομα, ακόμη κι αν δεν εισπνεύσουν καθόλου μονοξείδιο του άνθρακα. Παίρνοντας υπόψη την πρώτη αναφορά ότι το μονοξείδιο του άνθρακα είναι ένας φυσιολογικός νευροδιαβιβαστής το 1993[5], όπως επίσης και το γεγονός ότι είναι ένα από τα τρία (3) αέρια που φυσιολογικά κινητοποιούν τα αντίμετρα του σώματος σε εγκαύματα (τα άλλα δύο είναι το διοξείδιο του αζώτου και το υδρόθειο), το μονοξείδιο του άνθρακα κέρδισε σε μεγάλο βαθμό την κλινική προσοχή ως βιολογικός ρυθμιστής. Σε πολλούς ιστούς και τα τρία (3) παραπάνω αέρια είναι γνωστό ότι δρουν σαν αντιεγκαυματικά, αγγειοδιασταλτικά και υποστηρικτές της νεοαγγειακής ανάπτυξης[6]. Βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές δοκιμές χορήγησης μικρών ποσοτήτων μονοξειδίου του άνθρακα ως φαρμάκου.
[Επεξεργασία] Σημειώσεις και αναφορές
- ↑ Αποτελείται από δύο (2) ομοιοπολικούς (C=O) και έναν (1) ημιπολικό (
) - ↑ Carbon Monoxide - Molecule of the Month, Dr Mike Thompson, Winchester College, UK
- ↑ Robert U. Ayres, Edward H. Ayres (2009). Crossing the Energy Divide: Moving from Fossil Fuel Dependence to a Clean-Energy Future. Wharton School Publishing. σελ. 36. ISBN 0137015445. http://books.google.com/?id=KQqLicqcTM8C&pg=PA36.
- ↑ Weinstock, B.; Niki, H. (1972). "Carbon Monoxide Balance in Nature". Science 176 (32): 290. doi:. PMID 5019781.
- ↑ New York Times article. Accessed May 2, 2010
- ↑ Li, L; Hsu, A; Moore, PK (2009). "Actions and interactions of nitric oxide, carbon monoxide and hydrogen sulphide in the cardiovascular system and in inflammation--a tale of three gases!". Pharmacology & therapeutics 123 (3): 386–400. doi:. PMID 19486912.
) |
Στο άρθρο αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το άρθρο Carbon monoxide της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες). |
