Υδροσελήνιο
| Υδροσελήνιο | |||
|---|---|---|---|
 |
|||
 |
|||
 |
|||
| Γενικά | |||
| Όνομα IUPAC | Υδροσελήνιο | ||
| Άλλες ονομασίες | Σελάνιο Υδρίδιο του σεληνίου Υδροσεληνικό οξύ |
||
| Χημικά αναγνωριστικά | |||
| Χημικός τύπος | H2Se | ||
| Μοριακή μάζα | 80,98 amu | ||
| Αριθμός CAS | 7783-07-5 | ||
| SMILES | [SeH2] | ||
| InChI | 1S/H2Se/h1H2 | ||
| Αριθμός RTECS | X1050000 | ||
| Αριθμός UN | 2202 | ||
| PubChem CID | 533 | ||
| ChemSpider ID | 518 | ||
| Δομή | |||
| Μήκος δεσμού | 146 pm | ||
| Είδος δεσμού | ομοιοπολικός | ||
| Πόλωση δεσμού | 3,5% (H+-Se-) | ||
| Γωνία δεσμού | 91° | ||
| Μοριακή γεωμετρία | επίπεδη γωνιακή | ||
| Φυσικές ιδιότητες | |||
| Σημείο τήξης | -65,73 °C | ||
| Σημείο βρασμού | -41,25°C | ||
| Πυκνότητα | 3.553 kg/m3 | ||
| Διαλυτότητα στο νερό |
7 kg/m3 | ||
| Διαλυτότητα σε άλλους διαλύτες |
διαλυτό στο διθειάνθρακα (CS2) | ||
| Δείκτης διάθλασης , nD |
1,412 (16,85 °C) | ||
| Τάση ατμών | 0,91 MPa (20 °C) | ||
| Χημικες ιδιότητες | |||
| pKa | 3,89 11,0 |
||
| Επικινδυνότητα | |||
   |
|||
| Πολύ εύφλεκτο (F+) Πολύ τοξικό (T+) Επικίνδυνο για το περιβάλλον(N) |
|||
| Φράσεις κινδύνου | R23/25, R33, R50/53 | ||
| Φράσεις ασφαλείας | (S1/2), S20/21, S28, S45, S60, S61 | ||
| Κίνδυνοι κατά NFPA 704 |
 4
4
0
0
|
||
| Η κατάσταση αναφοράς είναι η πρότυπη κατάσταση (25°C, 1 Atm) εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά |
|||
Το υδροσελήνιο ή υδρίδιο του σεληνίου ή σελάνιο ή υδροσεληνικό οξύ είναι μια ανόργανη χημική ένωση με χημικό τύπο H2Se. Είναι το απλούστερο και πρακτικά το μοναδικό υδρίδιο του σεληνίου. Το υδροσελήνιο (στις συνηθισμένες συνθήκες, T = 25°C, P = 1 atm) είναι ένα άχρωμο εύφλεκτο αέριο. Είναι ακόμη μια από τις πιο τοξικές ενώσεις του σεληνίου με όριο έκθεσης μόλις 0,05 ppm εντός χρονικής περιόδου οκτώ (8) ωρών. Αυτή η ένωση έχει μια πολύ ερεθιστική οσμή χραίνας σε αποσύνθεση αλλά κλούβιων αυγών, σε υψηλότερες συγκεντρώσεις.
Πίνακας περιεχομένων |
Δομή και ιδιότητες[Επεξεργασία]
Το μόριο του υδροσεληνίου υιοθετεί μια γωνιακή δομή με μια δεσμική γωνία των 91°. Σε συνέπεια μ' αυτήν τη δομή, οι τρεις απορροφήσεις που παρατηρούνται σε φάσματα υπερύθρου του υδροσεληνίου είναι 2358, 2345 και 1034 cm-1.
Οι ιδιότητες του υδροσεληνίου είναι παρόμοιες με αυτές του υδροθείου, αν και το υδροσελήνιο είναι πιο όξινο, με pKa1 = 3,89 (έναντι 6,89) και pKa2 = 11,0 (έναντι 11,96). Εξαιτίας της αυξημένης οξύτητάς του, το υδροσελήνιο είναι και πιο διαλυτό στο νερό, 7 kg/m3 (έναντι 4 kg/m3).
Παραγωγή[Επεξεργασία]
Βιοχηχανικά παράγεται με επίδραση αέριου υδρογόνου σε στοιχειακού σελήνιο σε θερμοκρασία πάνω από 300°C.[1]:
Ένας αριθμός από μεθόδους παραγωγής υδροσεληνίου έχουν αναφερθεί, κατάλληλες για μεγάλης ή μικρής κλίμακας παραγωγή του. Σε εργαστηριακή κλίμακα χρησιμοποιείται συνήθως η υδρόλυση σεληνιούχου αργιλίου (Al2Se3). Μια παρόμοια αντίδραση περιλαμβάνει όξινη υδρόλυση σεληνιούχου σιδήρου (FeSe)[2]:
Σύμφωνα με τη μέθοδο Sonoda, το υδροσελήνιο παράγεται με αντίδραση ύδατος, μονοξειδίου του άνθρακα και στοιχειακού σεληνίου, παρουσία τριαιθυλαμίνης (Et3N)[3].
Το υδροσελήνιο μπορεί να παραγγελθεί σε ειδικούς κυλίνδρους.
Εφαρμογές[Επεξεργασία]
Η διάσπαση υδροσεληνίου με διοξείδιο του θείου χρησιμοποιείται για την παραγωγή ιδιαίτερα καθαρού στοιχειακού σεληνίου:
Ακόμη το υδροσελήνιο χρησιμοποιείται συχνά για τη σύνθεση σεληνιούχων ενώσεων, ανόργανων και οργανικών. Δίνει αντιδράσεις προσθήκης σε αλκένια, παράγοντας σεληνόλες (RSeH). Π.χ. για αλκένια τύπου RCH=CH2, έχουμε:
Ένα άλλο παράδειγμα χρήσης υδροσεληνίου είναι η σύνθεση σεληνουριών από νιτρίλια.[4]:
Τέλος το υδροσελήνιο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ημιαγωγών με σελήνιο.
Ασφάλεια[Επεξεργασία]
Το αέριο υδροσελήνιο είναι βλαβερό, όντας μια από τις πιο τοξικές ενώσεις του σεληνίου και πολύ τοξικότερο από το υδρόθειο. Έχει όριο έκθεσης μόλις 0,05 ppm εντός χρονικής περιόδου οκτώ (8) ωρών. Σε υψηλές συγκεντρώσεις, ακόμη και η έκθεση για λιγότερο από 1 λεπτό προκαλεί επίθεση στα μάτια και στις βλεννογόνες μεμβράνες προκαλώντας συμπτώματα παρόμοια με αυτά του κρυολογήματος τουλάχιστον για αρκετές ημέρες μετά το συμβάν της έκθεσης στο αέριο. Στη Γερμανία το μέγιστο επιτρεπόμενο όριο συγκέντρωσης υδροσεληνίου στο πόσιμο νερό είναι 8 μg/l, ενώ στις ΗΠΑ 10 μg/l.[1][5].
Παρατηρήσεις, υποσημειώσεις και αναφορές[Επεξεργασία]
- ↑ 1,0 1,1 Bernd E. Langner "Selenium and Selenium Compounds" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2005, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a23_525.
- ↑ Féher, F. In "Handbook of Preparative Inorganic Chemistry"; Brauer, E., Ed.; Academic: New York, 1963; 1, p 418.
- ↑ Sonoda, N.; Kondo K.; Nagano, K.; Kambe, N.; Morimoto, F. Angewandte Chemie, International Edition English 1980, vol. 19, page 308
- ↑ V.I. Cohen "A Convenient Synthesis of Mono-, N,N′-Di-, and Trisubstituted Selenoureas from Methyl Carbamimidothioates (S-Methylpseudothioureas)" Synthesis, 1980, 60-3 (1980).
- ↑ http://www.osha.gov/dts/chemicalsampling/data/CH_246700.html, OSHA GENERAL INDUSTRY PEL: 0.05 ppm, 0.2 mg/m3 ,OSHA CONSTRUCTION INDUSTRY PEL: 0.05 ppm, 0.2 mg/m3 TWA
| Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Hydrogen selenide της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες). |
| Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Selenwasserstoff της Γερμανικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες). |
