Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μιχαήλ Θ΄ Παλαιολόγος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Μιχαήλ Θ΄)
Μιχαήλ Θ΄ Παλαιολόγος
Mικρογραφία από τον κώδικα Mutinensis gr. 122 της Βιβλιοθήκης των Έστε στη Μοδένα, folio 294r.
Περίοδος1294 – 12 Οκτωβρίου 1320
Στέψη1294 ή 1295
ΠροκάτοχοςΑνδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος
ΔιάδοχοςΑνδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος
Γέννηση17 Απριλίου 1277
Κωνσταντινούπολη, Βυζαντινή Αυτοκρατορία
Θάνατος12 Οκτωβρίου 1320 (43 ετών)
Θεσσαλονίκη, Βυζαντινή Αυτοκρατορία
ΣύζυγοςΡίτα της Αρμενίας
ΑπόγονοιΑνδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος
Άννα Παλαιολογίνα
Θεοδώρα Παλαιολογίνα
Μανουήλ Παλαιολόγος
ΟίκοςΔυναστεία των Παλαιολόγων
ΠατέραςΑνδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος
ΜητέραΆννα της Ουγγαρίας
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα (π • σ • ε )

Ο Μιχαήλ Θ΄ Παλαιολόγος ("Μιχαὴλ Δούκας Ἄγγελος Κομνηνὸς Παλαιολόγος", 17 Απριλίου 1277 - 12 Οκτωβρίου 1320) ήταν Βυζαντινός Συναυτοκράτορας μαζί με τον πατέρα του Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο (1294 - 1320).[1] Ο Ανδρόνικος Β΄ και ο γιος του Μιχαήλ Θ΄ ήταν η μόνη περίπτωση στην Βυζαντινή αυτοκρατορία που χαρακτηρίζονται ως ισότιμοι αυτοκράτορες με τις ίδιες εξουσίες.[2] Ο Μιχαήλ Θ΄ ήταν άνθρωπος άριστης ηθικής και πολύτιμος βοηθός του πατέρα του, στάθηκε γενναίος και ενεργητικός στρατιώτης, έτοιμος για οποιαδήποτε προσωπική θυσία ώστε να βοηθήσει τον στρατό του. Ο Καταλανός χρονικογράφος Ραμόν Μουντανέ έγραψε για τον Μιχαήλ Θ΄ "είναι ο πιο γενναίος Ιππότης του κόσμου".[3] Οι στρατιωτικές του ικανότητες δεν ωφέλησαν καθόλου ωστόσο χάρη στην ασταμάτητη κακοτυχία του και την απίστευτη ανικανότητα του στρατού του. Ο πρόωρος θάνατος του σε ηλικία 43 ετών οφείλεται στην μεγάλη του θλίψη για τον θάνατο του γιου του Μανουήλ, σε ατύχημα στο οποίο ήταν υπεύθυνοι υπηρέτες του άλλου του γιου μελλοντικού αυτοκράτορα Ανδρόνικου Γ΄.[4] Στην μνήμη των Βυζαντινών ο Μιχαήλ Θ΄ έμεινε ως "ο πιο ευσεβής Άρχοντας και ο μόνος αληθινός αυτοκράτορας σε όνομα και πράξεις".[5][6]

Ο Μιχαήλ Θ΄ ήταν μεγαλύτερος γιος του Βυζαντινού αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου και της Άννας της Ουγγαρίας, κόρης του Στέφανου Ε' της Ουγγαρίας.[7] Η γέννηση του έγινε τα μεσάνυχτα της Κυριακής του Πάσχα (17 Απριλίου 1277) την ώρα κατά την οποία ο ιερέας έψελνε το Χριστός Ανέστη. Το γεγονός αυτό χρησιμοποιήθηκε από τη δυναστική προπαγάνδα ως σημείο εκ Θεού που ανήγγειλε καλύτερες ημέρες στον λαό και την αυτοκρατορία, αλλά οι προσδοκίες αυτές δεν επαληθεύθηκαν. [5][8][9] Ο Ανδρόνικος Β΄ έδειξε απίστευτη στοργή για τον μεγαλύτερο γιο του τον οποίο έκανε Συναυτοκράτορα αμέσως μετά τον θάνατο της αγαπημένης πρώτης συζύγου του Άννας (1281).[8] Ο Μιχαήλ Θ΄ είχε έναν μικρότερο αδελφό με την ίδια μητέρα τον Κωνσταντίνο που γεννήθηκε την περίοδο 1278-1281.[10][11] Ο Ανδρόνικος Β΄ τον όρισε Συναυτοκράτορα όταν πέθανε ο δικός του πατέρας και ιδρυτής της δυναστείας Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγος (1282), ο Μιχαήλ Θ΄ που είχε ενηλικιωθεί επικύρωσε την εξουσία του.[12] Την στέψη του έκανε ο Πατριάρχης Ιωάννης ΙΒ΄ στον Καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη (21 Μαΐου 1294).[5] Τα επόμενα χρόνια ο πατέρας του ανέθεσε να αντιμετωπίσει όλους τους εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς της αυτοκρατορίας.

Επεδίωξε να νυμφευθεί με την Αικατερίνη Κουρτεναί (εγγονή του Βαλδουΐνου Β΄), αλλά τελικά ο γάμος δεν πραγματοποιήθηκε. Το 1296 νυμφεύτηκε την 18χρονη Ρίτα της Αρμενίας, κόρη του Λέοντος Γ΄ των Χετουμιδών βασιλιά της Αρμενίας που μετονομάσθηκε σε Μαρία και την αποκαλούσαν η Ξένη, με την οποία έκανε τέσσερα παιδιά. Η Ρίτα ήταν 5η απόγονος της Μαρίας Κομνηνής, εγγονής του Ανδρόνικου Κομνηνού. Στην νεότητά του πήρε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις κατά τον Βουλγάρων, οι οποίοι βρισκόταν υπό την ηγεσία του φιλόδοξου βασιλιά τους Θεόδωρου Σβετοσλάβ που κατέλαβε την Αγχίαλο, τη Μεσημβρία, τη Σωζόπολη και την Αγαθούπολη (1304). Η Βυζαντινή αντεπίθεση απέτυχε και ο διάδοχος Μιχαήλ αποκρούστηκε στη μάχη του Σκαφίδα κοντά στη Σωζόπολη.

Μάχη της Μαγνησίας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ασημένιο Βασιλικόν με παράσταση του Μιχαήλ Θ΄ και του πατέρα του Συναυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄

Ο Μιχαήλ Θ΄ προχώρησε στην πρώτη του εκστρατεία εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, όπως γράφει ο ιστορικός Γεώργιος Παχυμέρης την περίμενε με πάθος από καιρό για να αποδείξει την αξία του στην μάχη.[13] Ο Μιχαήλ Θ΄ συγκέντρωσε υπό τις διαταγές του 16.000 άνδρες από τους οποίους οι 10.000 ήταν μισθοφόροι Αλανοί.[14][15] Οι τελευταίοι ωστόσο αποδείχτηκαν επικίνδυνοι τυχοδιώκτες αφού λεηλάτησαν τόσο τον Τούρκικο όσο και τον Ελληνικό πληθυσμό με την ίδια σφοδρότητα. Ο Μιχαήλ Θ΄ συγκέντρωσε τις δυνάμεις του στην Μαγνησία του Σιπύλου, στην σημερινή Μανίσα κοντά στην Σμύρνη όπου στην αρχαιότητα είχε διεξαχθεί η Μάχη της Μαγνησίας ανάμεσα στην Ρωμαϊκή Δημοκρατία και την Αυτοκρατορία των Σελευκιδών. Το ηθικό του στρατού του ήταν πολύ χαμηλό, γι΄αυτό δίσταζε να ξεκινήσει πρώτος την μάχη αφού οι Οθωμανοί είχαν καταλάβει όλες τις κορυφές στους γειτονικούς λόφους με μεγάλα πλεονεκτήματα. Τα προβλήματα στον στρατό του με τους άστατους και δύστροπους Αλανούς μισθοφόρους τον ανάγκασαν να διστάσει περισσότερο όπως γράφει ο Νικηφόρος Γρηγοράς :

"συχνά χωρίς λόγο έβγαιναν να καταστρέψουν τις Ρωμαικές κτήσεις με μεγάλη σφοδρότητα, περισσότερο από τους ίδιους τους Οθωμανούς".[14]

Την κατάλληλη στιγμή που κατέβηκαν οι Οθωμανοί από τα όρη σκέφτηκε ο Μιχαήλ Θ΄ να ξεκινήσει την μάχη αλλά όπως έγραψε ξανά ο Νικηφόρος Γρηγοράς κανένας από τους δειλούς ψηφοφόρους του δεν τον άκουσε, σκέπτονταν μόνο να δραπετεύσουν. Μετά την ήττα ο Μιχαήλ Θ΄ οπισθοχώρησε στην Πέργαμο, την Πρωτοχρονιά του 1303 βρέθηκε στο Αδραμμύτιον και διέμεινε μέχρι το καλοκαίρι του ίδιου χρόνου στην Κύζικο.[16] Δεν εγκατέλειψε ποτέ τις προσπάθειες του να δημιουργήσει έναν νέο ικανότερο στρατό αλλά οι Τούρκοι είχαν καταλάβει τις νότιες όχθες του Σαγγάριου και νίκησαν έναν Ελληνικό στρατό στην Μάχη του Βαφέως κοντά στην Νικομήδεια (27 Ιουλίου 1302). Οι Βυζαντινοί είχαν χάσει τον πόλεμο εμφανέστατα και ο Μιχαήλ Θ΄ αρρώστησε βαριά.[16] Την εποχή που έφτασε στο φρούριο των Πηγών δεν μπορούσε να συνεχίσει και όλοι ήταν σίγουροι ότι ήταν ετοιμοθάνατος, παρακολουθούσε με θλίψη τους Οθωμανούς να μοιράζουν τα Βυζαντινά εδάφη που είχαν καταλάβει μέχρι τις ακτές του Αιγαίου. Τον επόμενο χρόνο ο Τούρκος διοικητής στο Αϊδίνιο κατέλαβε την Έφεσο (24 Οκτωβρίου 1304) και για σύντομο χρονικό διάστημα την Ρόδο.[17] Τους τελευταίους μήνες του 1303 ο Μιχαήλ Θ΄ ήταν βαριά άρρωστος, ανάρρωσε τον Ιανουάριο του 1304 και επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη με την σύζυγο του Ρίτα που ήταν πάντα στο πλευρό του.[16]

Ο Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης καταστράφηκε (1185) και οικοδομήθηκε ξανά από τον Μιχαήλ Θ΄

Την διετία 1303-1304 ο Τσάρος της Βουλγαρίας Θεόδωρος Σβετοσλάβ εισέβαλε στην Ανατολική Θράκη. Την ίδια εποχή ο Μιχαήλ Θ΄ βρισκόταν σε πόλεμο με την Καταλανική Εταιρεία, ο αρχηγός της Ροζέ ντε Φλορ αρνήθηκε να πολεμήσει τους Βουλγάρους αν δεν πάρουν τα χρήματα που τους είχε υποσχεθεί ο Μιχαήλ Θ΄ και ο πατέρας του. Οι Βούλγαροι μπόρεσαν προσωρινά να κατακτήσουν μια μεγάλη σειρά από φρούρια κατά μήκος της Μαύρης Θάλασσας αλλά η συνέχεια ήταν ευνοϊκή για τους Βυζαντινούς. Ο Μιχαήλ Θ΄ νίκησε τους Βούλγαρους σε όλες τις επόμενες αψιμαχίες και τους ανάγκασε να παραδώσουν τα φρούρια που είχαν κατακτήσει χωρίς μάχη. Οι νίκες του έκαναν μεγάλη εντύπωση στην Κωνσταντινούπολη, ο Πατριάρχης Αθανάσιος Α΄ εξύμνησε σε ένα κήρυγμα τον Μιχαήλ Θ΄ για τα κατορθώματα του.[18] Την ίδια εποχή ένας άγνωστος συγγραφέας έγραψε έναν πανηγυρικό με τον οποίο ύμνησε τις νίκες του Βυζαντινού στρατού.[19] Οι Βυζαντινοί ξεκίνησαν το φθινόπωρο του 1304 την αντεπίθεση, οι δύο στρατοί συναντήθηκαν στον ποταμό Σκαφίδα, ο Μιχαήλ Θ΄ είχε στην αρχή πλεονέκτημα και πολέμησε γενναία. Οι Βούλγαροι υποχώρησαν αλλά οι Βυζαντινοί στρατιώτες σταμάτησαν να τους καταδιώκουν. Ο βαθύς και ταραγμένος ποταμός Σκαφίδας που τους χώριζε είχε μια γέφυρα η οποία είχε υποστεί μεγάλες ζημιές, όταν επιχείρησαν οι Βυζαντινοί να την διασχίσουν κατέρρευσε. Οι περισσότεροι στρατιώτες πνίγηκαν, οι υπόλοιποι πανικοβλήθηκαν και υποχώρησαν, αυτό επέτρεψε στους Βούλγαρους να γυρίσουν το αποτέλεσμα της μάχης και να είναι νικητές. Οι Βυζαντινοί στρατιώτες που αιχμαλωτίστηκαν ήταν πολλές εκατοντάδες, ο Ανδρόνικος Β΄ και ο γιος του αναγκάστηκαν να πουλήσουν τα κοσμήματα τους για να εξαγοράσουν την ελευθερία τους. Οι εχθροπραξίες συνεχίστηκαν μέχρι την χρονιά που αναγκάστηκαν να κλείσουν 15ετή ειρήνη δυσμενή για την Βυζαντινή αυτοκρατορία (1307). Ο Μιχαήλ Θ΄ αναγκάστηκε να δώσει την κόρη του Θεοδώρα Παλαιολογίνα της Βουλγαρίας σε γάμο με τον μεγάλο του εχθρό Τσάρο της Βουλγαρίας Θεόδωρο Σβετοσλάβ.[17]

Η Βυζαντινή αυτοκρατορία (1328)

Με εντολή του πατέρα του ο Μιχαήλ Θ΄ μετέβη την άνοιξη του 1305 στην Αδριανούπολη με στόχο να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τον Κοντοτιέρο των Καταλανών Ροζέ ντε Φλορ. Ο Νικηφόρος Γρηγοράς έγραψε ότι ο Ροζέ έπαιξε ένα άτιμο παιχνίδι εναντίον των Βυζαντινών, ανέλαβε την ηγεσία όλης της Μικράς Ασίας και των απέναντι νήσων με το δικαίωμα να διανέμει τα φέουδα σε υποτελείς του και να διαθέτει προσωπικό στρατό. Η χειρότερη πράξη του που εξόργισε τον Μιχαήλ Θ΄ ήταν η απαίτηση του από τους αυτοκράτορες μισθό 100.000 χρυσά νομίσματα για τον στρατό του το οποίο ανέβασε σε 300.000.[3][20][21] Το ποσό ήταν υπερβολικά μεγάλο αφού όταν ξέσπασε αργότερα ο Βυζαντινός Εμφύλιος Πόλεμος (1321-1328) ο γιος του Ανδρόνικος Γ΄ συντηρούσε τον στρατό του με 45.000 χρυσά νομίσματα.[3][22] Ο Μιχαήλ Θ΄ εξοργίστηκε έντονα σύμφωνα με τον Νικηφόρο Γρηγορά, οι στρατιώτες του περικύκλωσαν τον Ροζέ ντε Φλορ και τον δολοφόνησαν. Οι περισσότεροι από τους δολοφόνους ωστόσο φοβήθηκαν, τράπηκαν σε φυγή και έσπευσαν να ειδοποιήσουν τους Καταλανούς για το περιστατικό.[23] Σύμφωνα με άλλες πηγές ο Ροζέ ντε Φλορ δολοφονήθηκε ύπουλα στην Αδριανούπολη σε ένα γεύμα με Βυζαντινούς διοικητές από έναν Αλανό του οποίου είχε σκοτώσει τον πατέρα.[24] Ο Ραμόν Μουντανέ καταγράφει μόνο τρεις Καταλανούς που επέζησαν αναφέροντας ότι ο Μιχαήλ Θ΄ ζήλευε τον Ροζέ ντε Φλορ λόγω των επιτυχιών τις οποίες είχε επί των Τούρκων.[3] Είναι γνωστό ότι ο Μιχαήλ Θ΄ μισούσε τον Ροζέ ντε Φλορ αλλά δεν είναι εξακριβωμένο ότι διέταξε ο ίδιος την δολοφονία του, είναι βέβαιο ότι οι Βυζαντινοί και οι Καταλανοί έπιναν μαζί για μια βδομάδα πριν την δολοφονία (30 Απριλίου 1305). Οι Καταλανοί ωστόσο οργίστηκαν έντονα, οι νέοι τους αρχηγοί έστειλαν εκπροσώπους στην Κωνσταντινούπολη για να δηλώσουν την ανακήρυξη πολέμου, όπως απαιτούσε η Ιπποτική διαδικασία.[3][20]

O Ανδρόνικος Β΄ που δεν ήθελε τον πόλεμο προσπάθησε να δικαιολογηθεί ότι η δολοφονία δεν έγινε με διαταγή του γιου του αλλά οι Καταλανοί ήταν ανένδοτοι και αναζητούσαν εκδίκηση. Οι 5.000 οργισμένοι Καταλανοί ενώθηκαν με ένα απόσπασμα 500 Οθωμανών, απέκοψαν την πρόσβαση στους κατοίκους της Κωνσταντινούπολης και άρχισαν να λεηλατούν με βιαιότητα την Θράκη. Σε πολλές πόλεις όπως η Ραιδεστός οι κάτοικοι εξ΄ολοκλήρου θανατώθηκαν ή πουλήθηκαν δούλοι.[3] Ο Μιχαήλ Β΄ ανέλαβε την κατάσταση στα χέρια του, συγκέντρωσε Μακεδονικά, Θρακικά στρατεύματα, το βοηθητικό ιππικό των Αλανών, 3.000 Τουρκόπουλους και πλησίασε την Θεοδοσιούπολη που είχε καταληφθεί από τον εχθρό.[3][23] Ο στρατός του απαριθμούσε 14.000 άντρες κατά άλλους 40.000, οι Καταλανοί ήταν σημαντικά λιγότεροι, δεν ξεπερνούσαν τις 6.000.[3] Οι εχθροί πλησίαζαν και ο Μιχαήλ Θ΄ διέταξε τον στρατό του να παραταχθεί σε φάλαγγες, βλέποντας ότι οι εχθροί του συντάχθηκαν σε τρεις φάλαγγες διέταξε και τους δικούς του στρατιώτες να κάνουν το ίδιο. Οι Τουρκόπουλοι και οι Αλανοί αποτελούσαν την αριστερή πτέρυγα, οι εκλεκτοί Μακεδόνες και Θράκες ιππείς την δεξιά, στην μέση βρισκόταν ο υπόλοιπος στρατός. Ο Μιχαήλ Θ΄ μίλησε με θάρρος στους στρατιώτες του και τους ζήτησε να πολεμήσουν γενναία. Οι εχθροί του παρατάχθηκαν με τον ίδιο τρόπο, είχαν Τούρκους στις δύο πτέρυγες των άκρων και στην μέση βρίσκονταν βαριά οπλισμένες Καταλανικές φάλαγγες.[23] Με την εντολή του συνθήματος για μάχη οι Καταλανοί όρμησαν φωνάζοντας το σύνθημα "Αραγωνία! Αραγωνία! Άγιος Γεώργιος!" όπως έκαναν με την μεγάλη τους νίκη στην Μαγνησία, το ίδιο πέτυχαν και εκεί.[25] Οι Αλανοί και οι Τουρκομάνοι οπισθοχώρησαν αμέσως από τον Βυζαντινό στρατό κάτι που έριξε κατακόρυφα το ηθικό όλων των υπολοίπων. Ο Μιχαήλ Θ΄ τους παρακαλούσε κλαίγοντας να μείνουν να πολεμήσουν αλλά εκείνοι δραπέτευσαν ομαδικά, έμειναν μόνο 100 ιππότες να πολεμήσουν μαζί του. Το Βυζαντινό ιππικό χτυπήθηκε άγρια από τους Καταλανούς οι οποίοι ξεκίνησαν την άγρια καταδίωξη τους.[26] Ο Μιχαήλ Θ΄ εξακολουθούσε να συμπεριφέρεται με μεγάλο θάρρος, βλέποντας τον στρατό του διαλυμένο όρμησε στην μάχη να πεθάνει ο ίδιος ντροπιάζοντας όλους τους στρατιώτες του, στρεφόμενος απέναντι τους είπε :

"Κύριοι ήρθε τώρα η ώρα που ο θάνατος είναι καλύτερος από την ζωή και η ζωή χειρότερη από τον θάνατο".

Με την επίκληση θεϊκής βοήθειας επιτέθηκε μόνος στους εχθρούς μαζί με τους ελάχιστους οπαδούς του, τα βέλη έπεφταν βροχή στο άλογο του αλλά εκείνο παρέμεινε άθικτο. Την ώρα που το άλογο του έπεσε ένας στρατιώτης θυσίασε την ζωή του για να σώσει τον αυτοκράτορα, του έδωσε το άλογο του, με αυτό τον τρόπο σώθηκε ο Μιχαήλ Θ΄ αλλά σκοτώθηκε ο στρατιώτης. Ο Μιχαήλ Θ΄ έφτασε κατόπιν στο Διδυμότειχο, συνάντησε τον πατέρα του ο οποίος του έκανε σκληρή παρατήρηση επειδή έθεσε σε κίνδυνο την ζωή του χωρίς λόγο. Η μητριά του ταυτόχρονα Γιολάντα του Μομφερράτου τον μισούσε θανάσιμα επειδή θα ήταν ο ίδιος κληρονόμος του πατέρα του και όχι οι δικοί της γιοι. Οι μεγάλοι νικητές Καταλανοί προχώρησαν σε σκληρή λεηλασία της Μακεδονίας και της Θράκης κατόπιν προχώρησαν προς την Θεσσαλία και την κεντρική Ελλάδα. Η κατάσταση στην Μικρά Ασία δεν ήταν καλύτερη αφού οι Οθωμανοί είχαν κόψει την επικοινωνία ανάμεσα στην Νίκαια και την Νικομήδεια (1307).[17]

Συγκρούσεις με Οθωμανούς

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ασημένιο Βασιλικόν με παράσταση του Μιχαήλ Θ΄ και του πατέρα του Συναυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄

Με την αποχώρηση των Καταλανών (1314) οι Οθωμανοί ξεκίνησαν και οι ίδιοι την λεηλασία της Θράκης, συμμετείχαν πολλοί στις λεηλασίες των Καταλανών πήραν το μερίδιο τους και επέστρεφαν. Οι Οθωμανοί ζήτησαν την άδεια να περάσουν από τα Βυζαντινά εδάφη, ο Ανδρόνικος Β΄ το επέτρεψε υποκριτικά αλλά το σχέδιο του ήταν να τους χτυπήσει αιφνίδια και να τους πάρει τα λάφυρα. Η ανικανότητα και η αμέλεια των Βυζαντινών στρατηγών στάθηκε αιτία να μάθουν οι Οθωμανοί το σχέδιο του, οχυρώθηκαν στο πλησιέστερο φρούριο και ξεκίνησαν την λεηλασία της χώρας.[27] Ο Μιχαήλ Θ΄ συγκέντρωσε στρατό με στόχο να πολιορκήσει το φρούριο, ήταν σίγουρος για την επιτυχία του επειδή ήταν σημαντικά υπεράριθμος, οι Οθωμανοί είχαν μόνο 1300 ιππείς και 800 πεζούς.[27] Με την εμφάνιση των Τούρκων ιππέων οι Βυζαντινοί αγρότες τράπηκαν σε φυγή, στην συνέχεια όλοι οι Βυζαντινοί στρατιώτες διασκορπίστηκαν. Ο Μιχαήλ Θ΄ προσπάθησε να βάλει σε τάξη τον στρατό του αλλά δεν τον άκουγε κανένας, έφυγε και ο ίδιος κλαίγοντας χρεώνοντας την κακή του τύχη σε οργή του θεού για παλιές αμαρτίες. Οι αντίπαλοι αιχμαλώτισαν πολλούς Βυζαντινούς ευγενείς, το Βυζαντινό θησαυροφυλάκιο, το στέμμα και την σκηνή, ο αρχηγός των Τούρκων ιππέων έβαλε ειρωνικά στο κεφάλι του το αυτοκρατορικό στέμμα. Ο νεαρός ταλαντούχος στρατιωτικός ηγέτης Φιλής Παλαιολόγος έσωσε την κατάσταση συγκεντρώνοντας με την άδεια του αυτοκράτορα ιδιωτικό στρατιωτικό σώμα να πολεμήσει τους Οθωμανούς. Με ένα μικρό αλλά γενναίο στρατιωτικό σώμα ο Φιλής Παλαιολόγος αδύναμος στο σώμα αλλά πολύ γενναίος στην ψυχή κατέστρεψε με επιτυχία τους Οθωμανούς παίρνοντας πίσω τα λάφυρα και τους Βυζαντινούς αιχμαλώτους. Με την άφιξη ενισχύσεων από την Δημοκρατία της Γένοβας με την οποία συμμάχησαν ανάγκασαν τους Οθωμανούς να εγκαταλείψουν το οχυρό τους με μικρές απώλειες.[28]

Ο Ανδρόνικος Β΄ είχε αρνηθεί την δημιουργία αυτοκρατορικού στρατού, την θεωρούσε εξαιρετικά δαπανηρή, είχε αρκεστεί μόνο σε ένα μικρό σώμα μισθοφόρων που ήταν οικονομικό στην συντήρηση.[29][30][31] Οι Ελληνικές δυνάμεις διαλύθηκαν και οι μισθοφόροι στα σύνορα ήταν αντιμέτωποι με την μεγάλη δειλία, την ανυπακοή των νεαρών στρατιωτών και πολλές φορές προχωρούσαν σε εξέγερση, οι καταστάσεις αυτές οδήγησαν σε ταχύτατη καταστροφή της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.[32] Ο Μιχαήλ Θ΄ αν και διαφωνούσε δεν μπορούσε σε καμιά περίπτωση να συγκρουστεί με τον πατέρα του, συμβιβάστηκε με την τακτική αυτή. Ο Φιλής Παλαιολόγος ο οποίος ήταν ο μοναδικός που πέτυχε κάτι θετικό αγνόησε παντελώς τόσο τους "μισθοφόρους" όσο και τους "αγρότες" πολεμιστές.[20][27] Ο Μιχαήλ Θ΄ δεν είχε συνεπώς καμιά προσωπική ευθύνη για τις αποτυχίες, έπεσε θύμα των καταστάσεων που επικρατούσαν στην Βυζαντινή αυτοκρατορία της εποχής του.

Τον Οκτώβριο του 1319 ο Μιχαήλ Θ΄ διορίστηκε από τον πατέρα του διοικητής της Θεσσαλονίκης επειδή σύμφωνα με τον Νικηφόρο Γρηγορά έπρεπε να πολεμήσει την εχθρότητα που είχε ξεσπάσει ανάμεσα στους Θεσσαλούς και τους Πελασγούς που υπήρχε πολλά χρόνια.[33] Ο Μιχαήλ Θ΄ δέχτηκε με ευχαρίστηση την εντολή του πατέρα του, μετακόμισε στην Θεσσαλονίκη με την σύζυγο του Ρίτα παρά το γεγονός της προφητείας που κυκλοφορούσε ότι θα πεθάνει εκεί και τον ανησυχούσε έντονα. Ο Μιχαήλ Θ΄ πέθανε πραγματικά στην πόλη της Θεσσαλονίκης (12 Οκτωβρίου 1320).[5][34] Η αιτία του θανάτου του ήταν η τεράστια θλίψη του για τους διαδοχικούς θανάτους της κόρης του Άννας και του δεύτερου γιου του Μανουήλ που τραυματίστηκε θανάσιμα σε ατύχημα από υπηρέτες του μεγαλύτερου αδελφού του Ανδρόνικου :

"Όταν ο Δεσπότης Μανουήλ πέθανε από το τραύμα του λόγω του βέλους το νέο έφτασε στον πατέρα του αυτοκράτορα Μιχαήλ που ζούσε στην Θεσσαλονίκη, χτύπησε την καρδιά του τόσο δυνατά που του προκάλεσε μια ασθένεια η οποία σε συνδυασμό με την καταπίεση που είχε υποστεί τον οδήγησε στον τάφο".[35]

Σύμφωνα με έναν Βυζαντινό χρονικογράφο που δεν έχει διασωθεί το όνομα του ο Μιχαήλ Θ΄ τάφηκε στην Θεσσαλονίκη στον ίδιο τόπο που πέθανε.[5] Αυτό ήταν αιτία να ξεσπάσει μετά τον θάνατό του μακρόχρονος ο πόλεμος μεταξύ των δύο Ανδρόνικων, παππού και εγγονού που έληξε με την ήττα και ανατροπή του πρώτου και την ενθρόνηση του Ανδρονίκου ως Ανδρονίκου Γ' το 1328.

Ο Ανδρόνικος Β΄ έστειλε αποστολή στον Λέων Γ΄ της Αρμενίας αλλά οι άντρες αιχμαλωτίστηκαν από πειρατές, ο Ανδρόνικος Β΄ έστειλε κατόπιν νέα αποστολή στην οποία συμμετείχαν ο Θεόδωρος Μετοχίτης και ο Πατριάρχης Ιωάννης ΙΒ΄.[36] Οι απεσταλμένοι ζήτησαν σε γάμο την Ρίτα της Αρμενίας κόρη του ίδιου του Λέων Γ΄ και της συζύγου του Κυράς Άννας (Κεράν). Το αίτημα έγινε αποδεκτό, οι απεσταλμένοι επέστρεψαν στην Κωνσταντινούπολη (16 Ιανουαρίου 1294) και έγινε ο γάμος τους στην Αγία Σοφία.[5][16][36][37] Το ζεύγος ήταν 16 ετών τόσο ο γαμπρός όπως και η νύφη, απέκτησαν 4 παιδιά, 2 γιους και 2 κόρες:[35]

Ο Μιχαήλ Θ΄ μαζί με τον πατέρα του εισήγαγαν τα χαλκά ασσάρια. Εκτός από αυτά έκοψαν χρυσά υπέρπυρα, αργυρά βασιλικά, τραχέα αργυρά, τορνέζια εκ κράματος και τραχέα χαλκά.

Στο υπέρπυρον εικονίζονται οι δύο βασιλείς να γονατίζουν εκατέρωθεν του Χριστού που τους ακουμπά στο κεφάλι με τα χέρια του. Επιγραφή: ΑVTOKΡΑΤΟΡΕC ΡΩΜΑΙΩΝ. Στην άλλη όψη τείχη πόλεως με πύργους (η Κωνσταντινούπολη) και την προτομή της Θεοτόκου στη μέση. Τα νομισματοκοπεία ήταν στην Κωνσταντινούπολη και στη Θεσσαλονίκη.[43]

  1. ↑ Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit, "Παλαιολόγος, Ἀνδρόνικος II. Δούκας Ἄγγελος Κομνηνός"
  2. ↑ Grierson, Philip (1999). Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection: Michael VIII to Constantine XI, 1258-1453. Dumbarton Oaks. σ. 95
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 https://rikonti-khalsivar.narod.ru/Usp5.6.htm
  4. 1 2 Nicol 1993, σ. 153
  5. 1 2 3 4 5 6 https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Byzanz/Kleinchroniken/Texts/text8_II.phtml
  6. ↑ https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Byzanz/Kleinchroniken/Texts/text14.htm
  7. ↑ Giannouli 2013, σ. 206
  8. 1 2 Georges Pachymérès relations historiques, σ. 99
  9. ↑ A. Failler. "Sur un passage mutile de la Chronique breve de 1352" (PDF) (in French). σσ. 61–62
  10. ↑ Nicephorus Gregoras, Byzantine History, Book 6.2
  11. ↑ http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000119/st123.shtml
  12. ↑ Hilsdale 2014, σ. 193
  13. ↑ G.I. Bratianu, Notes sur le projet de mariage entre l’empereur Michel IX Paleologue et Catherine de Courtenay. (in French) — Revue Historique du Sud-Est Européen 1 (1924), σσ. 59–62
  14. 1 2 Nicephorus Gregoras, Byzantine History, Βιβλίο 6.10
  15. ↑ Korobeĭnikov 2014, σ. 273
  16. 1 2 3 4 Georges Pachymérès relations historiques, σ. 427
  17. 1 2 3 J. Norwich. "История Византии [History of Byzantium]" (Στα Ρωσικά). σ. 478
  18. ↑ A. Talbot, ed. (1975). The Correspondence of Athanasius I, Patriarch of Constantinople: Letters to the Emperor Andronicus II, Members of the Imperial Family, and Officials. Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. σσ. 30–32
  19. ↑ P. Lamma (1955). Pubblicazioni dell’Università Cattolica del Sacro Cuore (ed.). "Un discorso inedito per l'incoronacione di Michele IX Paleologo". Aevum (in Italian). 29 (1). Vita e Pensiero: 55–56
  20. 1 2 3 A.M. Velichko. "История византийских императоров в 5 томах [History of the Byzantine emperors in 5 volumes]" (PDF) (in Russian). σσ. 176–177
  21. ↑ http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000075/st005.shtml
  22. ↑ https://www.sedmitza.ru/lib/text/434592/
  23. 1 2 3 Nicephorus Gregoras, Byzantine History, Βιβλίο 7.3
  24. ↑ "The Chronicle of Ramon Muntaner" (PDF). Translated by Lady Anna Kinsky Goodenough. Cambridge: Catalan Series. 2000. σ. 428
  25. ↑ "The Chronicle of Ramon Muntaner" (PDF). Translated by Lady Anna Kinsky Goodenough. Cambridge: Catalan Series. 2000. σ. 436
  26. ↑ Bartusis 1992, σ. 80
  27. 1 2 3 Nicephorus Gregoras, Byzantine History, Βιβλίο 7.8
  28. ↑ A.M. Velichko. "История византийских императоров в 5 томах [History of the Byzantine emperors in 5 volumes]" (PDF) (Στα Ρωσικά). σσ. 180–181
  29. ↑ K. V. Ryzhov (2002). Все монархи мира // Андроник II Палеолог // Михаил IX Палеолог [All the monarchs of the world // Andronicus II Palaeologus // Michael IX Palaeologus] (in Russian). Moscow: Veche
  30. ↑ J. Norwich. "История Византии [History of Byzantium]" (Στα Ρωσικά). σ. 472
  31. ↑ https://www.sedmitza.ru/lib/text/434586
  32. ↑ A.M. Velichko. "История византийских императоров в 5 томах [History of the Byzantine emperors in 5 volumes]" (PDF) (Στα Ρωσικά). σσ. 167–168
  33. ↑ Nicephorus Gregoras, Byzantine History, Βιβλίο 7.15
  34. ↑ https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Byzanz/Kleinchroniken/Texts/text49.htm
  35. 1 2 3 4 Nicephorus Gregoras, Byzantine History, Βιβλίο 8.1
  36. 1 2 Nicephorus Gregoras, Byzantine History, Βιβλίο 6.8
  37. ↑ Geanakoplos 1975, σ. 43
  38. ↑ Russell 2013, σ. 159
  39. ↑ Fine 1994, σ. 237
  40. ↑ Nicol 1993, σ. 170
  41. ↑ Fine 1994, σσ. 269–270
  42. ↑ Nicol 1993, σ. 161
  43. ↑ David R. Sear, Byzantine coins & their values, Seaby Ltd., 2nd edition 1996
  • S. Perentidis, L'empereur né le jour de Pâques. Michel IX Paléologue et la date de la Synopsis minor, Fontes Minores VIΙ, Φραγκφούρτη 1986, σελ. 253-257.
  • Bailler, A., ed. (1999). Georges Pachymérès relations historiques. Vol. 3. Paris.
  • Bartusis, Mark C. (1992). The Late Byzantine Army: Arms and Society, 1204-1453. University of Pennsylvania Press.
  • Fine, John Van Antwerp (1994). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. University of Michigan Press.
  • Geanakoplos, Deno (1975). "Byzantium and the Crusades, 1261-1354". In Hazard, Harry W. (ed.). A History of the Crusades: The Fourteenth and Fifteenth Centuries. Τομ 3.
  • Gregoire de Chypre. Eloge d'Andronic II Palaiologos: PG 142. σσ. 413–416.
  • Giannouli, Antonia (2013). "Coronation Speeches in the Palaiologan Period". In Beihammer, Alexander; Constantinou, Stavroula; Parani, Maria (eds.). Court Ceremonies and Rituals of Power in Byzantium and the Medieval Mediterranean. Brill.
  • Hilsdale, Cecily J. (2014). Byzantine Art and Diplomacy in an Age of Decline. Cambridge University Press.
  • Korobeĭnikov, Dimitri (2014). Byzantium and the Turks in the Thirteenth Century. Oxford University Press.
  • Nicol, Donald M. (1993). The Last Centuries of Byzantium, 1261-1453. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Nicephorus Gregoras. Byzantine History. Τομ. 1. Saint Petersburg. 1862.
  • Russell, Eugenia (2013). Literature and Culture in Late Byzantine Thessalonica. Bloomsbury Academic.
  • Schopeni, L., ed. (1828). Ioannis Cantacuzeni eximperatoris historiarum. Τομ. 1–4. Bonn.
  • Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, 1991.
Προηγούμενος
Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος		 Αυτοκράτορας του Βυζαντίου
 Επόμενος
Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Μιχαήλ_Θ΄_Παλαιολόγος&oldid=11427525"