Αυτοκινητόδρομος 90 (Ελλάδα)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση


Traffic Sign GR - KOK 2009 OMOE-KSA 2003 - PI-27 - squared - VCT.svg
Aυτοκινητόδρομος 90
Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης
Autokinetodromos A90 number.svg
2690 voak.jpg
Ο Α90 περιμετρικά της πόλεως του Ηρακλείου
A90 Map 2018.jpg
Χάρτης του Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ), Οκτώβριος 2018
Πληροφορίες δρόμου
Αναλυτικός χάρτης Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ) 2019
_________________Τμήμα της Ε75

Μήκος:_____________310 χλμ

Σημαντικοί κόμβοι
Δυτικό τέρμα:_______Κίσσαμος

Ανατολικό τέρμα:_________Σητεία

Τοποθεσία
Διαδρομή
Περιφέρειες:________Κρήτη

Σημαντικές_________Κίσσαμος, Χανιά, Ρέθυμνο,
πόλεις:_____________Ηράκλειο, Άγιος Νικόλαος, Σητεία

Δίκτυο αυτοκινητοδρόμων
Αυτοκινητόδρομοι της Ελλάδας

Ο Αυτοκινητόδρομος 90 (Α90), γνωστός και ως Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης, (ΒΟΑΚ) είναι (στο μεγαλύτερο μέρος του) υπό σχεδιασμό αυτοκινητόδρομος στην Ελλάδα που αποτελεί τμήμα του Πρωτεύοντος Εθνικού οδικού δικτύου κατά το μεγαλύτερο μέρος του (Στο τμήμα από τον Α.Κ. Κόμβο Μουρνιών Χανίων μέχρι τον Α.Κ. Καρτερού Ηρακλείου) βάση της υπουργικής απόφασης κατάταξης του εθνικού οδικού δικτύου ΔΜΕΟ/ε/οικ./827 του 1995, και των διευρωπαϊκών οδικών δίκτυων Ε65 (Στο τμήμα από το Καστέλι Κισσάμου μέχρι τον Α.Κ. Τσικαλαριών Χανίων) και Ε75 (από Α.Κ. Τσικαλαριών Χανίων μέχρι Αερολιμένα Σητείας). Μέχρι στιγμής, είναι ο μοναδικός αυτοκινητόδρομος στην Κρήτη, αλλά και γενικότερα σε νησί της Ελλάδας και όχι στην ηπειρωτική χώρα. Έχει μήκος 310 χλμ και εκτείνεται από το Καστέλι Κισσάμου μέχρι τη Σητεία. Ουσιαστικά, ενώνει την Περιφερειακή ενότητα Χανίων με την Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου, μέσω των Περιφερειακών Ενοτήτων Ρεθύμνης και Ηρακλείου.

Σήμερα, η κατασκευή, η λειτουργία και η συντήρηση του Αυτοκινητοδρόμου 90 έχουν κατά το μεγαλύτερο μέρος του παραχωρηθεί στον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ) ΑΕ, ο οποίος είναι δημόσια επιχείρηση κοινής ωφέλειας.[1] Παλαιότερα, τις αρμοδιότητες αυτές κατείχε η Ειδική Υπηρεσία Δημοσίων Έργων (ΕΥΔΕ) ΒΟΑΚ ΑΕ (2000-2013).[2]

Ο Αυτοκινητόδρομος 90 ακολουθεί επακριβώς την διαδρομή της νέας Εθνικής Οδού 90, (Με εξαίρεση το κομμάτι Γούρνες-Χερσόνησος όπου κατασκευάστηκε αερογέφυρα στο φαράγγι Αποσελέμη παρακάμπτοντας την τέως χάραξη.) που αντικατέστησε την Παλαιά Εθνική Οδό από τα τέλη της δεκαετίας του '60, και την οποία πρόκειται να αντικαταστήσει. Ξεκίνησε να κατασκευάζεται ως αυτοκινητόδρομος κατά την δεκαετία του 1990, αλλά μέχρι σήμερα, σε αντίθεση με άλλους αυτοκινητοδρόμους παρεμφερούς μήκους στην ηπειρωτική Ελλάδα, απειροελάχιστα τμήματα έχουν μετατραπεί σε τετράιχνο αυτοκινητόδρομο μήκους 22 μ. και διαχωριστική νησίδα στην μέση και το μεγαλύτερο μέρος του είναι επί του παρόντος σε μορφή οδού ταχείας κυκλοφορίας.

Ιστορικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δεκαετία του 1990[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τη δεκαετία του 1990, στην νέα Εθνική Οδό 90 που κατασκευαζόταν από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, σημειώθηκε ραγδαίος κυκλοφοριακός φόρτος και έτσι ξεκίνησε να διαπλατύνεται σε τετράιχνη οδό πλάτους 22 μ. και διαχωριστική νησίδα τύπου New Jersey στην μέση. Τα πρώτα τμήματα που διαπλατύνθηκαν έγιναν στα πλαίσια του Β΄ ΚΠΣ, και είχαν μήκος 16 χιλιόμετρα συνολικά.[2]

Δεκαετία του 2000[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με το Προεδρικό Διάταγμα 208 / ΦΕΚ 187Α-2000 ιδρύθηκε η ΕΥΔΕ ΒΟΑΚ (Ειδική Υπηρεσία Δημόσιων Έργων ΒΟΑΚ), η οποία θα ασκεί όλες τις ευθύνες της Διαχειριστικής Αρχής σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν για το σχεδιασμό και την κατασκευή των Δημοσίων Έργων. Η κατασκευή του διαχωριστικού στηθαίου στις οδούς μείωσε δραστικά τα ατυχήματα. Στο τμήμα από τα Λινοπεράματα μέχρι την Γιόφυρο, πριν την κατασκευή του στηθαίου, την τριετία 1999-2001, είχαν σημειωθεί 23 θάνατοι, ενώ την τετραετία 2002–2005 που κατασκευάστηκε μόνον 2.[2]

Δεκαετία του 2010[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τα 310 χιλιόμετρα που αποτελούν στο σύνολό του τον άξονα (Λιμήν Καστελίου Κισσάμου - Αερολιμένας Σητείας) είχαν αναβαθμιστεί μέχρι το 2019 σε τετράϊχνο αυτοκινητόδρομο με Λωρίδα Έκτακτης Ανάγκης και διαχωριστικό στηθαίο τύπου new jersey μόλις 51 χιλιόμετρα (εκ των οποίων 9 χιλιόμετρα περιμετρικά της πόλεων των Χανίων, 7 χιλιόμετρα περιμετρικά της πόλεως του Ρεθύμνου και 35 χιλιόμετρα στον Νομό Ηρακλείου, στο τμήμα από Α.Κ. Λινοπεραμάτων Γαζίου μέχρι Α.Κ. Χερσονήσου).

Στα διαπλατυνόμενα τμήματα περιφερειακά των πόλεων Χανίων, Ρεθύμνου και Ηρακλείου η αναβάθμιση/διαπλάτυνση απο δίιχνη σε τετράιχνη οδό έγινε με κύριο στόχο να αντιμετωπισθούν οι υψηλοί κυκλοφοριακοί φόρτοι, και στηρίχθηκε στην παλαιά χάραξη του 1968.[3] Κατά συνέπεια, η μέγιστη ταχύτητα που επιτρέπεται στα οχήματα σε όλο το μήκος του Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης δεν ξεπερνάει τα 90 km/ώρα, με εξαίρεση το τμήμα Γούρνες-Χερσόνησος το οποίο είναι και το μοναδικό τμήμα του Β.Ο.Α.Κ. που πληροί υψηλές προδιαγραφές κλειστού αυτοκινητοδρόμου, και το όριο ταχύτητας καθορίζεται στα 110km/ώρα.[4]

Δεκαετία του 2020[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρόλο που πριν το 2019 υπήρχε ήδη διαγωνισμός για την δημοπράτηση του ΒΟΑΚ, με την εκλογή της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη αποφασίστηκε ο διαγωνισμός αυτός να ακυρωθεί και να επαναμελετηθεί το έργο.

Στις αρχές του 2020, ανακοινώθηκαν δύο πιθανά σενάρια ως προς την χρηματοδότηση του ΒΟΑΚ. Το πρώτο σενάριο αφορά το να λάβει η κυβέρνηση έσοδα από άλλη σύμβαση παραχώρησης. Το πρόβλημα είναι ότι χρειαζόταν η έγκριση των πιστωτών, διότι μέρος των εν λόγω χρημάτων πάει στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους. Στο δεύτερο σενάριο μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι επιστροφές των κεντρικών τραπεζών προκειμένου να χρηματοδοτηθεί το έργο, το οποίο εξετάζεται σε ανώτατο κυβερνητικό κλιμάκιο.[5] Το χρονοδιάγραμμα έχει ως εξής:

Χρονοδιάγραμμα ανακατασκευής ΒΟΑΚ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Παρουσίαση τελικής χάραξης ΒΟΑΚ από τον Πρωθυπουργό: Απρίλιος 2021[6]
  • Περιβαλλοντική αδειοδότηση: Φθινόπωρο 2021
  • Υποβολή δεσμευτικών προσφορών : Άνοιξη 2022
  • Αξιολόγηση και ανάδειξη προσωρινού αναδόχου: Φθινόπωρο 2022
  • Υπογραφή σύμβασης: Α' 3μηνο του 2023
  • Έναρξη των συμβάσεων: Θέρος 2023

Πηγή:[7]

Aνακατασκευή ΒΟΑΚ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τμήμα Πρόοδος Εργασιών Έτος παράδοσης Σημειώσεις Παραπ,
Λιμένας Κισσάμου-Βαμβακόπουλο φάση εκπόνησης των τοπογραφικών μελετών Μελλοντικά [8]
Βαμβακόπουλο-Μουρνιές εκπονείται η μελέτη βελτίωσης Δεκαετία '90 [9]
Μουρνιές-Σούδα εκπονείται η μελέτη βελτίωσης 2002 [9]
Α.Κ. Σούδας-Α.Κ.Ατσιπόπουλου υποβολή ΜΠΕ τον Απρίλιο 2021 Μελλοντικά [9]
Α.Κ.Ατσιπόπουλου-Α.Κ.Αμαρίου (παράκαμψη Ρεθύμνου) εκπονείται η μελέτη βελτίωσης Δεκαετία '90[10] [9]
Α.Κ. Αμαρίου-Α.Κ Λινοπεραραμάτων υποβολή ΜΠΕ τον Απρίλιο 2021 2028 [9]
Λινοπεράματα-Α.Κ. Παπαναστασίου εκπονείται η μελέτη βελτίωσης 2003[11] [9]
Α.Κ. Παπαναστασίου-Αεροδρόμιο Ηρακλείου εκπονείται η μελέτη βελτίωσης 2009 [9]
Αεροδρόμιο Ηρακλείου-Καρτερός εκπονείται η μελέτη βελτίωσης 2011 [9]
Καρτερός-Γούρνες εκπονείται η μελέτη βελτίωσης 2005 [9]
Γούρνες-Χερσόνησος εκπονείται η μελέτη βελτίωσης 2019 [9]
Χερσόνησος-Νεάπολη υποβλήθηκε για έγκριση η ΜΠΕ Μελλοντικά [9]
Νέαπολη-Άγιος Νικόλαος βρίσκεται σε φάση διενέργειας των γεωτεχνικών ερευνών Μελλοντικά [9]
Άγιος Νικόλαος-Λιμένας Σητείας βρίσκεται σε φάση ολοκλήρωσης των μελετών που απαιτούνται Μελλοντικά [9]

Διαδρομή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αυτοκινητόδρομος 90, όταν κάποια στιγμή με βάσει τον προγραμματικό σχεδιασμό περατωθεί, θα διασχίζει τη Βόρεια Κρήτη, (Εξ ου και το ακρωνύμιο Β.Ο.Α.Κ. (Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης)) ξεκινώντας από το Καστέλλι Κισσάμου και καταλήγοντας στην Σητεία, ακολουθώντας επακριβώς την διαδρομή της Εθνικής Οδού 90.

Πόλεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αυτοκινητόδρομος 90 περνάει πλησίον των εξής πόλεων:

Αεροδρόμια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αυτοκινητόδρομος ΒΟΑΚ συνδέεται με τα παρακάτω αεροδρόμια:

Λιμάνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αυτοκινητόδρομος ΒΟΑΚ συνδέεται με τα παρακάτω λιμάνια:


Κατάλογος κόμβων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αυτοκινητόδρομος 90 (B.O.A.K.)
Κόμβος Προορισμοί Σημειώσεις Παραπ.
Μελλοντική επέκταση προς Λιμάνι Καβονησίου (Παράκαμψη Καστελίου) Road-sign-works.svgΆγνωστο
ΠΕΟ Κίσαμος, Εθνική Οδός 90 Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Τέλος Λεωφόρου Ηρώων Πολυτεχνείου

Επίσης:

 Ευρωπαϊκή Οδός 65

 AB-AS-blau.svg Κορφαλώνα 


Καλουδιανά, Έλος, Λαφονήσι Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

 Ευρωπαϊκή Οδός 65

  • Ο κόμβος αυτός έχει επικριθεί για τον σχεδιασμό του, ενώ επισήμως δεν θεωρείται αναγνωρισμένος
[12]
Δραπανιά Δραπανιάς Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

 Ευρωπαϊκή Οδός 65

[13][14]
Traffic Sign GR - KOK 2009 - K-27.svg Νωπήγειων Νωπήγεια, Κολένι Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης

 Ευρωπαϊκή Οδός 65

[14]
 AB-AS-blau.svg Καλυδωνίας 


Καλυδωνία Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

 Ευρωπαϊκή Οδός 65

[14]
 AB-AS-blau.svg Κολυμβαρίου 


Κολυμβάρι Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:  Ευρωπαϊκή Οδός 65

  • Εκτός λειτουργίας λόγω έργων
[14]
 AB-AS-blau.svg Ταυρωνίτη 


Ταυρωνίτης Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:  Ευρωπαϊκή Οδός 65

Εκτός λειτουργίας λόγω έργων

[14]
 AB-AS-blau.svg Πλατανιά 


Πλατανιάς Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:  Ευρωπαϊκή Οδός 65

[14]
 AB-AS-blau.svg Γαλατά 


Γαλατάς Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:  Ευρωπαϊκή Οδός 65

[14]
 AB-AS-grün.svg Χανίων (Δυτικός) - Βαμβακόπουλου 


Χανιά, Βαμβακόπουλο Επίσης:

 Ευρωπαϊκή Οδός 65

[15]
 AB-AS-grün.svg Χανιών (κεντρικός), Μουρνιών 


Χανιά, Μουρνιές Επίσης:

 Ευρωπαϊκή Οδός 65

 AB-AS-grün.svg Χανίων (Ανατολικός) - Σούδας 


Χανιά, Σούδα Επίσης:

 Ευρωπαϊκή Οδός 65

[16]
Μεγάλων Χωραφιών Μεγάλα Χωράφια Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[17]
Καλαμίου Καλάμι Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[18]
 AB-AS-blau.svg Καλύβων 


Καλύβες, Αρμένοι Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[19]
 AB-AS-blau.svg Βρυσών 


Βρύσες Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[20]
Γεωργιούπολης Γεωργιούπολη Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[21]
 AB-AS-blau.svg Γερανίου 


Γεράνι Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[22]
 AB-AS-grün.svg Ρεθύμνου (Δυτικός) - Ατσιπόπουλου 


Ρέθυμνο, Ατσιπόπουλο Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[22]
 AB-AS-grün.svg Ρεθύμνου (Κεντρικός) - Σπηλίου 


Ρέθυμνο, Σπήλι Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[22]
 AB-AS-grün.svg Ρεθύμνου (Ανατολικος) - Αμαρίου 


Ρέθυμνο, Αμάρι Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[22]
 AB-AS-blau.svg Πανόρμου 


Πάνορμος, Πέραμα Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[23]
 AB-AS-blau.svg Μπαλίου 


Μπαλί Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[24]
 AB-AS-blau.svg Σισών 


Σίσες Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[24]
 AB-AS-blau.svg Φόδελε 


Φόδελε Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[24]
 AB-AS-blau.svg Αγ. Πελαγίας 


Αγία Πελαγία Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

Ανακατασκευή σε εξέλιξη Road-sign-works.svg2021

[25]
 AB-AS-grün.svg Λινοπεράματα 


Λινοπεράματα Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[24]
 AB-AS-grün.svg Γαζίου 


Γάζι [24]
 AB-AS-grün.svg Γιόφυρου 


Ηράκλειο Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[26]
 AB-AS-grün.svg Παπαναστασίου 


Κνωσσός Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[26]
 AB-AS-grün.svg Νέα Αλλικαρνασσός 


Νέα Αλλικαρνασσός, Παλαιό Αεροδρόμιο Ηρακλείου Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[26]
 AB-AS-grün.svg Κατσαμπά 


Κατσαμπάς Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[26]
 AB-AS-grün.svg Καρτερού 


Καρτερός Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

 AB-AS-grün.svg Κοκκίνη Χάνι 


Κοκκίνη Χάνι [27]
 AB-AS-grün.svg Γουρνών 


Γούρνες, Γούβες Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[28]
 AB-AS-grün.svg Καστελίου 


Χερσόνησος, Καστέλι, Νέο Αεροδρόμιο Ηρακλείου Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[29]
Σταλίδας Μοχός, Σταλίδα Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[29]
 AB-AS-blau.svg Μαλίων 


Μάλια Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[30]
Σισίου Σίσι Greek-Road-sign-p26.svg Οδός ταχείας κυκλοφορίας

Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[31]
 AB-AS-blau.svg Αγ. Νικολάου - Κριτσάς 


Άγιος Νικόλαος, Κριτσά Επίσης:

Tabliczka E75.svg Ευρωπαϊκή Οδός 75

[32]
Μελλοντική επέκταση προς Σητεία Road-sign-works.svgΆγνωστο

[33]

Ασφάλεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον ΒΟΑΚ, συμβαίνουν συχνά τροχαία ατυχήματα. Παρόλο που εν μέρει οφείλονται στον ανθρώπινο παράγοντα, ο ΒΟΑΚ έχει:[2]

  1. Μεγάλο κυκλοφοριακό φόρτο σε σχέση με την γεωμετρία του
  2. Έχει κατασκευαστεί με βάσει παρωχημένες προδιαγραφές
  3. Στοιχειώδης συντήρηση

Εικόνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

ΒΟΑΚ Α90 Google Maps

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Η Εταιρεία – OAKAE». Ανακτήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2021. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 «Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (Β.Ο.Α.Κ.) (2008)» (PDF). 
  3. Η μελέτη στρατηγικού σχεδιασμού για τον ΒΟΑΚ
  4. «BOAK: Παραδίδεται το πρώτο πραγματικό τμήμα αυτοκινητόδρομου στο Γούρνες-Χερσόνησος - ypodomes.com». http://www.ypodomes.com/index.php/autokinitodromoi/uperastikoi/voreios-odikos-axonas-kritis/item/46193-boak-paradidetai-to-proto-pragmatiko-tmima-aftokinitodromou-sto-goyrnes-xersonisos. Ανακτήθηκε στις 2018-04-07. [νεκρός σύνδεσμος]
  5. «ΒΟΑΚ: Τα δύο σενάρια για την χρηματοδότηση του έργου, δια στόματος Καραμανλή». ekriti (στα Αγγλικά). 18 Ιανουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 2020. 
  6. Στα Χανιά τον Απρίλιο η παρουσίαση του νέου ΒΟΑΚ από τον Κυριάκο Μητσοτάκη
  7. Καραγιάννης, Νίκος (8 Δεκεμβρίου 2020). «ΒΟΑΚ: Το 2023 η έναρξη των έργων, προστίθεται και το τμήμα Χανιά-Κίσσαμος». Ypodomes.com. Ανακτήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2021. 
  8. «Υπ. Υποδομών: Το χρονοδιάγραμμα και τα νέα χαρακτηριστικά του ΒΟΑΚ». Η Εφημερίδα των Συντακτών. Ανακτήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2021. 
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 «Το χρονοδιάγραμμα και τα νέα χαρακτηριστικά του ΒΟΑΚ». HANIA.news. 7 Φεβρουαρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2021. 
  10. Οι κόμβοι Ατσιποπούλου και Αμαρίου κατασκευάστηκαν αργότερα.
  11. Ο Α.Κ. Παπαναστασίου κατασκευάστηκε αργότερα
  12. «Η Περιφέρεια Κρήτης και τα έργα στην Κίσσαμο». Χανιώτικα Νέα. 4 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  13. «Ισόπεδος κόμβος στον Δραπανιά». Χανιώτικα Νέα. 2 Δεκεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 «Στο σκοτάδι ο Β.Ο.Α.Κ. | Cretalive ειδήσεις». Cretalive. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  15. «Κόμβος Βαμβακόπουλου, μέχρι Αγιά… ένας πολύ επικίνδυνος δρόμος». Νέα Κρήτη. 28 Ιανουαρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  16. «ΒΟΑΚ: Αυτά είναι τα 14 σημεία - «παγίδες»». Rethemnos News. 28 Ιανουαρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  17. admin (23 Ιανουαρίου 2017). «Στον κόμβο των Μεγάλων Χωραφιών οι αγρότες | Φωτός». Αγώνας της Κρήτης (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  18. «Στο σκοτάδι εδώ και έναν μήνα οι κόμβοι Καλαμίου και Αρμένων». Χανιώτικα Νέα. 12 Φεβρουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  19. «Επικίνδυνος ο κόμβος των Καλυβών στα Χανιά». Flashnews.gr. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  20. «Χανιά: Σε σοβαρή κατάσταση 34χρονος που παρασύρθηκε από αυτοκίνητο (φωτο)». Flashnews.gr. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  21. «Τροχαία σε Σκαλέτα και Γεωργιούπολη με τραυματισμούς». GOODnet.gr. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 «Κίνδυνος θάνατος οι κόμβοι περιμετρικά του Ρεθύμνου». Νέα Κρήτη. 27 Σεπτεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2021. 
  23. «Ρέθυμνο: χωρίς φωτισμό ο ΒΟΑΚ - Μαύρο σκοτάδι στον κόμβο Πανόρμου». Rethemnos News. 10 Αυγούστου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2021. 
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 «Προκηρύχθηκε ο διαγωνισμός για έργα οδικής ασφάλειας στον Β.Ο.Α.Κ.». RethNea.gr. 7 Αυγούστου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2021. 
  25. «Νέα παράταση για τους κόμβους της Αγίας Πελαγίας». Η Εφημερίδα των Συντακτών. Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2021. 
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 «Οι πέντε κόμβοι που ανακουφίζουν το Ηράκλειο». ΠΑΤΡΙΣ. 5 Οκτωβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2021. 
  27. «Ανοίγει η έξοδος για Κοκκίνη Χάνι, κλείνει ο κόμβος του Αεροδρομίου». Μαλεβιζιώτης. 12 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2021. 
  28. Νικολάου, Πέτρος (16 Οκτωβρίου 2019). «Ξανά κλειστός ο κόμβος Γουρνών μέχρι και τέλος Νοεμβρίου». Radiolasithi.gr. Ανακτήθηκε στις 3 Μαρτίου 2021. 
  29. 29,0 29,1 Παρα...Σύνταξης, Ομάδα (28 Ιανουαρίου 2020). «Κυκλοφοριακές ρυθμίσεις στον ανισόπεδο κόμβο Καστελίου του ΒΟΑΚ». Parakritika.gr. Ανακτήθηκε στις 3 Μαρτίου 2021. 
  30. «Για ακόμη μία φορά έκλεισε λόγω εργασιών ο κόμβος Μαλίων - Καλείται να δώσει απαντήσεις ο υπουργός Υποδομών». Για ακόμη μία φορά έκλεισε λόγω εργασιών ο κόμβος Μαλίων - Καλείται να δώσει απαντήσεις ο υπουργός Υποδομών. Ανακτήθηκε στις 3 Μαρτίου 2021. 
  31. «Κυκλοφοριακοί αποκλεισμοί λόγω έντονων βροχοπτώσεων». 104fm.gr. 10 Νοεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 5 Μαρτίου 2021. 
  32. Νικολάου, Πέτρος (7 Ιουνίου 2016). «Mπαίνουν πληροφοριακές πινακίδες στον κόμβο Αγίου Νικολάου Κριτσάς». Radiolasithi.gr. Ανακτήθηκε στις 6 Μαρτίου 2021. 
  33. «Aυτοκινητόδρομος (Aftokinitodromos) A90 - Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (Voreios Odikos Axonas Kritis)». web.archive.org. 12 Ιουνίου 2018. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2019.