Μεσσαρά

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Μεσαρά)
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°2′20″N 24°50′54″E / 35.03889°N 24.84833°E / 35.03889; 24.84833

Χάρτης της Κρήτης της εποχής της Αναγέννησης. Αναγράφονται εκατοντάδες τοπωνύμια μεταξύ των οποίων και η Μεσσαρά ως MESSAREA, κέντρο-νότος.
Άποψη της πεδιάδας της Μεσσαράς από τον αρχαιολογικό χώρο της Φαιστού.

Η Μεσσαρά είναι μεγάλη εσωτερική πεδιάδα της νότιας Κρήτης στον Νομό Ηρακλείου με μικρο θαλάσσιο μέτωπο στα δυτικά , απο την οποία προέρχεται το μεγαλύτερο μέρος του ελαιόλαδου του νησιού.

Στην Μεσσαρά καλλιεργούνται κυρίως ελαιώνες και λιγότερο αμπέλια και κηπευτικά. Μέρος των προϊόντων που παράγονται, διατίθενται στην εσωτερική αγορά ενώ γίνονται και εξαγωγές ελαιολάδου, φρέσκων σταφυλιών και άλλων προϊόντων στις αγορές της Ευρώπης. Επίσης στην περιοχή εκτρέφεται το αυτόχθον Μεσσαρίτικο άλογο [1][2][3].

Η πεδιάδα εκτείνεται από ανατολικά προς δυτικά στη νότια ακτή της Κρήτης. Βόρεια συνορεύει με την οροσειρά του Ψηλορείτη, ενώ νότια με την οροσειρά των Αστερουσίων[4]. Δυτικά βρέχεται από τον ομώνυμο κόλπο της Μεσσαρας, που αποτελεί τμήμα του Λιβυκού πελάγους. Ανατολικά εκτείνεται ως τις παρυφές του όρους Δικτη κοντά στη Βιαννο. O Γεροπόταμος, διασχίζει την πεδιάδα και εκβάλλει στον κόλπο της Μεσσαράς. Δυο παραπόταμοι του είναι ο Κουτσουλίτης και Μάγερας στο δ. Τυμπακίου. Τα τελευταία χρόνια στην περιοχή έχει δημιουργηθεί μια τεχνητή λίμνη, το φράγμα της Φανερωμένης, με σκοπό την άρδευση ολόκληρης σχεδόν της πεδιάδας. Άλλος κοντινός ποταμός είναι ο Πλατύς, ο οποίος έρχεται από το νομό Ρεθύμνης και εκβάλλει στην Αγία Γαλήνη. Μερικά από τα χωριά που είναι κτισμένα στην κοιλάδα της Μεσσαράς είναι οι Μοίρες, το Τυμπάκι, οι Άγιοι Δέκα, το Ασήμι, ο Πύργος που είναι και έδρες δήμων, καθώς και η Πόμπια, το Πετροκεφάλι, τα Πιτσίδια, ο Χάρακας και άλλοι μικρότεροι οικισμοί.

Μια χαμηλή ανύψωση του εδάφους στο χωριό Ασήμι χωρίζει τη Μεσαρά σε δυο λεκάνες ,την κάτω και την άνω.Η Ανω Μεσαρά διαρρέεται από τον ποταμο Αναποδάρη στους παραποτάμους του οποίου υπάρχουν τα φράγματα Παρτίρων, Αμουργέλων, Δαμανιών, Αρμανωγείων και Ινίου καθώς και οι λιμνοδεξαμενες Καραβάδο και Σκινιά, Επίσης υπό κατασκευή βρίσκεται το φράγμα της Πλακιωτισσας κοντά στο ομώνυμο χωριό.

Το συνολικό μήκος της πεδιάδας είναι 55 περίπου χιλιόμετρα.

Στην κοιλάδα της Μεσσαράς βρίσκονται δυο από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους στον κόσμο, η Φαιστός και η Γόρτυνα. Άλλοι λιγότερο γνωστοί αρχαιολογικοί χώροι είναι η Αγία Τριάδα, ο Κομός και τα Μάταλα.

Στην πεδιάδα φιλοξενείται η Γεωργική Έκθεση Μεσσαράς που λαμβάνει χώρα κάθε 2 χρόνια στους Βώρους από το 1988 και αποτελεί πλέον θεσμό για την περιοχή καθώς έχει συνεισφέρει αποτελεσματικά στη γεωργική ανάπτυξη της περιοχής, πράγμα που φαίνεται και από την επιτυχή διεξαγωγή της.

Προέλευση και ορθογραφία του τοπωνυμίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρότι είναι γενικά αποδεκτό ότι το πρώτο συνθετικό του τοπωνυμίου προέρχεται από το επίθετο μέσος, (Ομηρικός[5] και δωρικός[6] τύπος: μέσσος) λόγο της περίκλειστης μορφολογίας τής περιοχής, πρόκειται για μια λουρίδα επίπεδης γης ανάμεσα σε απότομους ορεινούς όγκους. Ωστόσο υπάρχει σύγχυση για το αν θα πρέπει να γράφεται με δυο σίγμα κατά τον ομηρικό και δωρικό τύπο, ή με ένα, κατά τον απλοποιημένο αττικό, γιαυτό συχνά συναντάται σε διάφορα μέρη, πινακίδες, βιβλία κτλ. πότε με ένα και πότε με δυο σίγμα. Στην γραφή με δυο σίγμα συνηγορούν ιστορικές αναφορές της περιοχής σε χάρτες της αναγέννησης όπως αυτός που παρατίθεται παραπάνω, ο οποίος αναφέρει την περιοχή ως MESSAREA. Ο κύριος όμως λόγος για τον οποίο η Μεσσαρά πρέπει να γράφεται με δυο σίγμα είναι ότι το ίδιο το τοπωνύμιο καταδεικνύει τον δωρικό τύπο μέσσᾱ με την κατάληξη -ᾱ των θηλυκών ουσιαστικών και επιθέτων[7] και όπως θα δούμε το δεύτερο συνθετικό είναι και αυτό θηλυκό της ίδιας εποχής. Επίσης δωρικό θηλυκό τύπο με κατάληξη -ᾱ φέρει και στο κοντινό τοπωνύμιο Ίδα του Ψηλορείτη (βλέπε παράγραφος: Το τοπωνύμιο Ίδα).

Το δεύτερο συνθετικό του τοπωνυμίου -ρα, πιθανότατα προέρχεται από το επικό ἔρα[8][9][10][11], το οποίο σημαίνει γη, μέσσᾱ ἔρα, η γη ανάμεσα. Ο Ευστάθιος στις Παρεκβολές του Ομήρου το 12ο αιώνα μ.Χ ετυμολογεί το όνομα της θεάς Ρέας από το ἔρα[12] , γεγονός που δείχνει ότι πολλοί αρχαίοι συγγραφείς είχαν αυτή την άποψη[13][14], καθώς οι πηγές του ήταν αρχαίες και έχουν πια χαθεί. Ενώ πολλοί συγγραφείς της αρχαιότητας χρησιμοποιούν τον όρο γη για να αναφερθούν σε εκείνη[15][16][17]. Ο Χρύσιππος μάλιστα καλεί τη γη Ρέα επειδή σε αυτήν ρέουν τα ύδατα[18][19]. Την προέλευση του Ρέα από το ἔρα με μετάθεση των φθόγγων προτείνουν και πολλοί σύγχρονοι μελετητές[20][21][22]. Αν ο όρος Ρέα χρησιμοποιούνταν εναλλακτικά του ἔρα για τη γη, και η μετάθεση των φθόγγων έγινε κατά την αρχαιότητα, τότε σημαίνει ότι οι αναγεννησιακές πηγές που αναφέρουν αυτή την πεδιάδα ως MESSAREA[23][24] είναι απόλυτα ακριβείς.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Jasper Nissen: Enzyklopädie der Pferderassen. Franckh-Kosmos Verlags GmbH & Co, Stuttgart 2003, ISBN 3-440-09723-4 (German)
  2. Hendricks, Bonnie. International Encyclopedia of Horse Breeds. University of Oklahoma Press, 1996, p. 283. ISBN 0-8061-2753-8
  3. Messara description in the European Farm Animal Biodiversity Information System[νεκρός σύνδεσμος]
  4. Joseph W. Shaw, A Lm Ia Ceramic Kiln in South-Central Crete: Function and Pottery Production, 2001, ASCSA, 172 pages ISBN 0876615302
  5. (Ομηρικός θηλυκός τύπος: μέσσῃ) Ομήρου Οδύσσεια (δ 844-845) «ἔστι δέ τις νῆσος μέσσῃ ἁλὶ πετρήεσσα, μεσσηγὺς Ἰθάκης τε Σάμοιό τε παιπαλοέσσης»
  6. (Δωρικός θηλυκός τύπος: μέσσᾱ) Ορφικά (θραύσμα 168) Otto Kern (1922) Orphicorum Fragmenta. σελ. 201. «Ζεὺς κεφαλή, Ζεὺς μέσσα· Διὸς δ ̓ ἐκ πάντα τελεῖται»
  7. Anne H. Groton (2013) From Alpha to Omega: A Beginning Course in Classical Greek. Hackett Publishing. σελ. 23. «Originally all first-declension feminine nouns had stems ending in -ᾱ; this remained so in the Doric and Aeolic dialects. In Attic, however, -ᾱ was replaced by -η»
  8. Ομήρου Ιλιάδα (Ρ 619) «ἤριπε δ' ἐξ ὀχέων, κατὰ δ' ἡνία χεῦεν ἔραζε
  9. Ομήρου Ιλιάδα (Ρ 633) «ἡμῖν δ' αὔτως πᾶσιν ἐτώσια πίπτει ἔραζε
  10. Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς, Lexicon (E 5990) (Latte) «ἑρπετά· τὰ ἄποδα, παρὰ τὸ εἰς τὴν ἔραν πεπτωκέναι»
  11. Ιωάννης ο Φιλόπονος, De Opificio mundi 217.3-6 (Reichardt) «Ἑρπετὰ δὲ καλεῖται κυρίως τὰ μὴ ποσὶ τῆς γῆς ἐπιβαίνοντα ἀλλ’ ὅλα ἐπιπεπτωκότα τῇ γῇ· ἔρα γὰρ ἡ γῆ παρ’ Ἕλλησι κέκληται, ἐξ οὗ καὶ τὸ ἔραζε γέγονεν ἐπίρρημα, ἐραπετά τινα ὄντα εἰς τὴν ἔραν πεπτωκότα.»
  12. Ευστάθιος (12ος αιωνας μ.Χ) Παρεκβολαὶ εις τον Όμηρο, τόμος Ι, εκδότης Antonio Blado (1542). σελ. 46. «μάλιστα δὲ, προσφυὲς εἰς τὸ κατὰ τὴν ἥραν ἀναγραμματιζόμενον τὸ, ῥέα κύριον, εἰς τὸ ἔρα ὅ ἔστι γῇ. εἰς ἥν δηλαδὴ ἀλληγορεῖται ἡ τοῦ κρόνου γυνὴ ῥέα. κατὰ τὸ ὀρεστέρα παμβῶτι γᾶ, μᾶτερ αὐτοῦ διός. ὃ κεῖται παρὰ Σοφοκλεῖ.»
  13. N. Hopkinson (2013) Rhea in Callimachus Hymn to Zeus. The Journal of Hellenic Studies. Cambridge University Press. σελ. 176. «Most ancient etymologists derived Ῥέα by metathesis from ἔρα, 'ground'»
  14. Otto Gruppe (1906) Griechische Mythologie und Religionsgeschichte. τόμος ΙΙ. Harvard University collections. σελ. 1524.
  15. Σοφοκλής (409 π.Χ) Φιλοκτήτης. στίχος 391 «ὀρεστέρα παμβῶτι Γᾶ, μᾶτερ αὐτοῦ Διός»
  16. Μακρόβιος (400 μ.Χ) Saturnalia, βιβλίο I, XXI-8. «Ποιος αμφισβητεί ότι η μητέρα του θεού είναι η Γη;»
  17. Λουκρήτιος (57 π.Χ.) De Rerum Natura, βιβλίο 2, 2.591 - 2.604 «Και, αρχή όλων, η γη, που έχει στους πρώτους της ορεινούς όγκους τις πηγές, τρεχούμενα κρύα νερά, που ανανεώνονται αιώνια ... Γι 'αυτό μεγάλη μητέρα των θεών, και των θηρίων, και μητέρα των ανθρώπων, εκείνη μόνο έχει ονομαστεί, και την υμνούν οι πιο παλιοί και γνώστες βάρδοι των Ελλήνων.»
  18. Μέγα Ετυμολογικόν (12ος αιώνας μ.Χ) σελ. 701 (18) «Χρύσιππος δε λέγει την γήν ῾Ρέαν κεκλησθαι, επειδή απ' αυτής ρεί τα ύδατα.»
  19. Thomas Gaisford (1823) Poetæ minores græci: Scholia ad Hesiodum e codd. mss. σελ. 482. «Εστί δε ή γή, ρέα ή φθαρτική, ότι εις αυτήν αναλυόμεθα, και ότι πάντες τών εν αυτή διαρρέουσι.»
  20. Σταματάκος Ιωάννης (2012) Λεξικόν της αρχαίας ελληνικής γλώσσης. Εκδόσεις Δεδεμάδη. ISBN13 9789609876292 σελ. 874. «῾Ρέᾱ = Γη, από το ἔρα με μετάθεση των φθόγγων.»
  21. Friedrich Wilhelm Sturz (2011) Etymologicum Graecae Linguae Gudianum. Cambridge University Press. σελ. 491. «Ῥέα, κατ' ἐναλλαγὴν ἔρα, ὄνομα ϑεᾶς.»
  22. Robert Graves (1955, revised 1960) The Greek Myths. Section 7: The dethronement of Cronus. «Rhea's name is probably a variant of Era, 'earth'»
  23. Χάρτης της Κρήτης, του Abraham Ortelius, 1598 Antwerp. Αναφέρεται το τοπωνύμιο MESSAREA, κέντρο-νότος.
  24. Χάρτης της Κρήτης, του Μάρκο Μποσκίνι, 1660 Βενετία. Αναφέρεται το τοπωνύμιο MESSAREA, κέντρο-νότος.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]