Ιωάννης της Αγγλίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Ιωάννης ο Ακτήμων)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ιωάννης
King John from NPG.jpg
Ιωάννης ο Ακτήμονας, από το χειρόγραφο Historia Anglorum
Περίοδος 6 Aπριλίου 1199 – 19 Oκτωμβρίου 1216
Προκάτοχος Ριχάρδος Α'
Διάδοχος Ερρίκος Γ'
Σύζυγος Ισαβέλλα, Κόμισσα του Γκλόστερ
παντρ. 1189· ακυρώθηκε το 1199
Ισαβέλλα της Ανγκουλέμ
παντρ. 1200· χήρεψε το 1216
Επίγονοι Ερρίκος Γ' της Αγγλίας
Ριχάρδος, 1ος Κόμης της Κορνουάλης
Ιωάννα,Βασίλισσα των Σκώτων
Ισαβέλλα, Αγία Ρωμαία Αυτοκράτειρα
Ελεονόρα, Κόμισσα του Πέμπροκ
Οίκος Οίκος των των Πλανταγενετών
Πατέρας Ερρίκος Β' της Αγγλίας
Γέννηση Παλάτι Μπομόν, Οξφόρδη
Θάνατος Κάστρο Νιούαρκ, Νιούαρκ-ον-Τρεντ, Νότινγκχαμσαϊρ
Τόπος ταφής Καθεδρικός του Ουόρτσεστερ
Commons page Πολυμέσα σχετικά με το θέμα
δεδομέναπ  σ  ε )
Οι γονείς του Ιωάννη Ερρίκος Β' και Ελεονόρα της Ακουιτανίας.

Ο Ιωάννης της Αγγλίας (John, Οξφόρδη, 24 Δεκεμβρίου 1166 - 19 Οκτωβρίου 1216) γνωστός και ως Ιωάννης ο Ακτήμων (Νορμανδικό: Johan sanz Terre),[1] ήταν βασιλιάς της Αγγλίας και δούκας της Ακουιτανίας (1199-1216), από τη δυναστεία των Πλανταγενετών του Ανζού. Γεννημένος στις 24 Δεκεμβρίου 1166, ο Ιωάννης ήταν πέμπτος γιος του βασιλιά της Αγγλίας Ερρίκου Β΄ και της Ελεονώρας της Ακουιτανίας,[2] διαδέχτηκε στο θρόνο της Αγγλίας τον αδελφό του, Ριχάρδο Α΄.

Ο πατέρας του κληρονόμησε σημαντικές εκτάσεις στην Γαλλία όπως το Ανζού και η Νορμανδία, κατέκτησε την Βρετάνη ενώ μέσω της συζύγου του Ελεονώρας της Ακουιτανίας κληρονόμησε την Ακουιτανία και απέκτησε σοβαρές αξιώσεις στην διεκδίκηση της Τουλούζης και του Οβέρν λόγω του ότι πριν παντρευτεί τον ίδιον ήταν σύζυγος του βασιλιά Λουδοβίκου Ζ΄ της Γαλλίας.[3]

Πίνακας περιεχομένων

Κληρονόμος της Ανδεγαυικής αυτοκρατορίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία της Ανδεγαυικής αυτοκρατορίας η οποία ήταν Γαλλικό έδαφος υπό την ηγεσία των Πλανταγενετών της Αγγλίας, πήρε το όνομα της από την κομητεία του Ανζού ιδιαίτερη πατρίδα του Ερρίκου Β΄ και των προγόνων του με πρωτεύουσα την Ανζέ, η Ανδεγαυική αυτοκρατορία ήταν από την αρχή πολύ ασταθής επειδή κάθε περιοχή είχε διαφορετικούς λαούς, έθιμα, ιστορία και σύστημα διακυβέρνησης.[4] Δεν υπήρχε καμιά συνοχή η οποία θα της επέτρεπε να έχει τον χαρακτήρα αυτοκρατορίας, η εξουσία του Ερρίκου και ειδικά αργότερα των απογόνων του με πρώτο τον Ιωάννη άρχισε να μειώνεται, περιοχές όπως η Νορμανδία γρήγορα διαλύθηκαν.[5] Οι προβλέψεις για την τύχη της μετά τον θάνατο του Ερρίκου ήταν αβέβαιες επειδή στην Νορμανδική Αγγλία δεν είχε ακόμα καθιερωθεί το έθιμο της μεταφοράς όλης της περιουσίας του βασιλιά στον πρωτότοκο γιο όπως στα υπόλοιπα Ευρωπαϊκά βασίλεια.[6] Την πιθανότητα να μοιράσει ο Ερρίκος Β΄ μετά τον θάνατο του την αυτοκρατορία του στους γιους του πολλοί την έβλεπαν σαν κάτι το φυσιολογικό με ξεχωριστά βασίλεια σύμμαχα μεταξύ τους.[7] Το πρόβλημα φαινόταν μεγαλύτερο λόγω του γεγονότος ότι πολλά τμήματα της Ανδεγαυικής αυτοκρατορίας είχαν κυβερνήτες υποτελείς στους Καπέτιδες βασιλείς της Γαλλίας κάτι που θα επιταχύνει την διάλυση της και θα φέρει στο μέλλον μακροχρόνιους πολέμους ανάμεσα στις δύο δυναστείες.[8]

Λίγο μετά την γέννηση του η μητέρα του τον παρέδωσε σε μια βρεγμένη νοσοκόμα γνωστή συνήθεια για τις βασιλικές οικογένειες του μεσαίωνα,[9] η Ελεονόρα άφησε το Πουατιέ την πρωτεύουσα της Ακουιτανίας στέλνοντας τον Ιωάννη και την αδελφή του Ιωάννα βόρεια στο αβαείο του Φοντεβρώ.[10] Σαν νεότερος γιος ήταν προορισμένος περισσότερο για εκκλησιαστική σταδιοδρομία παρά για κληρονομικούς τίτλους, η Ελεονόρα πέρασε τα επόμενα χρόνια σε εμφύλιο πόλεμο με τον σύζυγο της Ερρίκο Β΄ γι' αυτό ο Ιωάννης παραμελήθηκε τα πρώτα χρόνια της ζωής του από τους γονείς του. Τα πρώτα του μαθήματα τα διδάχτηκε από τον περίφημο Άγγλο δάσκαλο Ρανούλφο Γκλάνβιλλ,[11] και διέμενε μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του Ερρίκο τον νέο από τον οποίο έμαθε κυνήγι και πολεμικές τέχνες.[12]

Ο Ιωάννης είχε περίπου 1,68 ύψος, ήταν γεροδεμένος με κόκκινα σκούρα μαλλιά, για την εποχή του έμοιαζε σαν κάτοικος του Πουατιέ,[13] αγαπούσε πολύ το διάβασμα και είχε δημιουργήσει μεγάλη συλλογή από βιβλία,[14] αγαπούσε τα τυχερά παιχνίδια ιδιαίτερα το τάβλι και ήταν μανιώδης κυνηγός,[15] αγαπούσε την μουσική αλλά δεν τραγουδούσε.[16] Είχε δημιουργήσει μια μεγάλη συλλογή από πολυτελή κοσμήματα, φορούσε πολυτελέστατα ρούχα και σύμφωνα με τους Άγγλους χρονικογράφους ήταν μανιώδης πότης κακού κρασιού.[17] Όταν μεγάλωσε έγινε πνευματώδης, γενναιόδωρος και φιλόξενος αλλά ήταν παράλληλα ζηλιάρης, υπερευαίσθητος και πολύ οξύθυμος με συχνά ξεσπάσματα οργής σε βαθμό που πολλές φορές όπως λένε μασούσε τα νύχια του απο τα νεύρα.[18]

Ο Ιωάννης ο Ακτήμονας ως πρίγκιπας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διανομή του βασιλείου της Αγγλίας από τον Ερρίκο Β΄ στους γιους του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όταν ο Ιωάννης ήταν ακόμα νήπιο ο πατέρας του Ερρίκος Β΄ προσπάθησε να λύσει τα προβλήματα της διαδοχής του, ο μεγαλύτερος γιος του Ερρίκος ο νέος στέφθηκε βασιλιάς της Αγγλίας (1170) αλλά δεν του δόθηκε η εξουσία, του υποσχέθηκε επιπλέον την Νορμανδία και το Ανζού για το μέλλον. Ο δεύτερος γιος του Ριχάρδος κληρονόμησε την κομητεία του Πουατού και η διοίκηση της Ακουιτανίας, ο τρίτος γιος του Γοδεφρείδος έγινε δούκας της Βρετάνης,[19] ο μικρότερος γιος του Ιωάννης στην αρχή δεν κληρονόμησε τίποτα γι'αυτό τον ονόμασαν ειρωνικά «Ακτήμονα» προσωνύμιο που του έμεινε.[20]

Ο Ερρίκος Β΄ ήθελε να εξασφαλίσει τα νότια σύνορα της αυτοκρατορίας του γι'αυτό αποφάσισε να παντρέψει τον μικρότερο γιο του Ιωάννη με την Αλαίς κόρη και διάδοχο του Ουμβέρτου Γ΄ της Σαβοΐας, σαν τμήμα της συμφωνίας ο Ιωάννης θα κληρονομούσε την Σαβοΐα, το Πεδεμόντιο, την Μαουρέννη και τις υπόλοιπες περιοχές του δουκάτου. Τα κάστρα του Χίνον, Λουδάν και Μιραμπώ μεταφέρθηκαν από το όνομα Ερρίκο στο όνομα του μικρού Ιωάννη (1172) ο οποίος ήταν μόνο 5 ετών γι'αυτό θα μπορούσε ο πατέρας του να έχει τον πλήρη έλεγχο. Ο μεγαλύτερος γιος του Ερρίκος ο νεώτερος ενοχλήθηκε σε αυτόν επειδή δεν είχε αποκτήσει ο ίδιος πραγματική εξουσία, η Αλαίς ταξίδευσε από τις Άλπεις στην αυλή του Ερρίκου Β΄ αλλά πέθανε πριν φτάσει στον προορισμό της στερώντας από τον Ιωάννη την κληρονομιά.[21]

Ευνοούμενος γιος του πατέρα του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1173 η σύζυγος του Ελεονόρα της Ακουιτανίας ξεσήκωσε τους μεγαλύτερους γιους της σε εξέγερση εναντίον του πατέρα τους οι οποίοι είχαν φοβηθεί ότι κινδύνευε η κληρονομιάς τους λόγω της πατρικής εύνοιας στον μικρότερο Ιωάννη. Ο Ερρίκος ο νεώτερος κατέφυγε στην αυλή του Γάλλου βασιλιά Λουδοβίκου Ζ΄,[22] η Ελεονόρα από την Ακουιτανία ξεσήκωσε και τους άλλους δυο μικρότερους γιους της Ριχάρδο και Γοδεφρείδο να ενωθούν με τον αδελφό τους εναντίον του πατέρα τους στο Παρίσι. Ο Ερρίκος Β΄ κατέστειλε την επανάσταση πολύ εύκολα αλλά φάνηκε αρκετά γενναιόδωρος μαζί τους, τους επέτρεψε να κρατήσουν την κληρονομιά τους φυλάκισε μονάχα την σύζυγο και μητέρα τους Ελεονόρα την πρωταγωνίστρια της επανάστασης.[23]

Στην διάρκεια της σύγκρουσης ο μικρός Ιωάννης άρχισε να ευνοείται έντονα από τον πατέρα του παραχωρώντας του εκτεταμένα τις περισσότερες κτήσεις στην Ανδεγαυική αυτοκρατορία, ήταν φανερά ο ευνοούμενος γιος του και πολλοί έλεγαν ότι ο Ερρίκος θα τον χρίσει διάδοχο του παραβιάζοντας όλους τους κανόνες.[24] Αναζητούσε να του δώσει όλο και περισσότερα, του παραχώρησε την κομητεία της Κορνουάλης (1175) και την επόμενη χρονιά αρραβώνιασε τον Ιωάννη με την πάμπλουτη Ισαβέλλα του Γλέστερ με κατάσχεση της περιουσίας από τις αδελφές της κατά παράβαση του νόμου για να την δώσει στον Ιωάννη και την Ισαβέλλα. Στο Συμβούλιο της Οξφόρδης στην συνέχεια (1477) καθαίρεσε τον Γουλιέλμο Φιτζαντέλμ από λόρδο της Ιρλανδίας για να δώσει το νησί στον δεκάχρονο Ιωάννη.[25]

Ο Ερρίκος ο νέος είχε μια σύντομη διαμάχη με τον αδελφό του Ριχάρδο για τoν έλεγχο της Νορμανδίας και της Ακουιτανίας (1183), ο Ερρίκος Β΄ πήγε να υποστηρίξει τον Ριχάρδο αλλά ο νεαρός Ερρίκος πέθανε από δυσεντερία στο τέλος της εκστρατείας. Ο Ερρίκος Β΄ μετά τον πρόωρο θάνατο του μεγαλύτερου γιου του ήταν υποχρεωμένος να κάνει αναδιανομή της κληρονομιάς, o Ριχάρδος ορίστηκε διάδοχος στον Αγγλικό θρόνο με πραγματική εξουσία μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο Γοδεφρείδος θα κρατούσε την Βρετάνη και ο Ιωάννης θα γινόταν δούκας της Ακουιτανίας στην θέση του Ριχάρδου. Ο Ριχάρδος αρνήθηκε να αφήσει την Ακουιτανία και ο Ερρίκος Β΄ έξαλλος διέταξε τους δυο μικρότερους γιους του Γοδεφρείδο και Ιωάννη να καταλάβουν την Ακουιτανία με την βία με τον στρατό. Τα δύο αδέλφια πολιόρκησαν την πρωτεύουσα Πουατού, ο Ριχάρδος απάντησε με επίθεση στην Βρετάνη, τελικά η οικογενειακή συμφιλίωση ήρθε στα τέλη του 1184.[26]

O Ιωάννης έκανε την πρώτη του επίσκεψη στην Ιρλανδία με 300 ιππότες, ο Ερρίκος Β΄ αποφάσισε να τον στέψει βασιλιά της Ιρλανδίας κάτι που τον έφερε σε σύγκρουση με τον πάπα Λούκιο Γ΄.[27] Η περίοδος εγκατάστασης στην Ιρλανδία για τον Ιωάννη ήταν ανεπιτυχής, οι Ιρλανδοί είχαν πρόσφατα κατακτηθεί από τους Αγγλο - Νορμανδούς γι'αυτό υπήρχε βαθύ μίσος με τον Ερρίκο και ο Ιωάννης πρόσβαλλε άσχημα τους τοπικούς άρχοντες για τις μακριές εκτός μόδας γενειάδες τους. Ο Ιωάννης επέστρεψε στην Αγγλία την ίδια χρονιά κατηγορώντας για την αποτυχία τον αντιβασιλιά Ούγο του Λακί.[28]

Τα προβλήματα για την οικογένεια εξακολουθούσαν να είναι μεγάλα, ο αδελφός του Ιωάννη Γοδεφρείδος πέθανε αιφνίδια κατά την διάρκεια ενός τουρνουά αφήνοντας μια κόρη την Ελεονώρα και έναν γιο τον Αρθούρο που γεννήθηκε μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο Ιωάννης έγινε ο αμέσως επόμενος σε σειρά διαδοχής μετά τον Ριχάρδο.[29] Η αβεβαιότητα άρχισε να αυξάνεται, ο Ριχάρδος αρνήθηκε την συμμετοχή του σε Σταυροφορία από φόβο μήπως ο πατέρας του κηρύξει βασιλιά τον Ιωάννη.[30]

Ο Ριχάρδος συμμάχησε τότε με τον βασιλιά της Γαλλίας Φίλιππο Αύγουστο εναντίον του πατέρα του (1187), έδωσε όρκο υποτέλειας στον Φίλιππο σαν αντάλλαγμα να ανατρέψει τον πατέρα του και να πάρει τον θρόνο,[31] τελικά ο Ριχάρδος και ο Φίλιππος έκλεισαν ειρήνη με τον Ερρίκο το καλοκαίρι του 1189 αφού πρώτα κατοχύρωσε στον Ριχάρδο την διαδοχή. Ο Ιωάννης ήταν πάντα πιστός στον πατέρα του αλλά όταν είδε τον Ριχάρδο να κερδίζει άλλαξε στάση και στράφηκε και αυτός εναντίον του πατέρα του μαζί με τον Ριχάρδο, ο Ερρίκος Β΄ αμέσως μετά πέθανε απο την λύπη του.[32]

Στάση εναντίον του αδελφού του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου κατά την διάρκεια απουσίας του στην Γ΄ Σταυροφορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιωάννης ο Ακτήμων (ανδριάντας επί του τάφου του)
Μικρογραφία του 13ου αιώνα με την απεικόνιση του Ερρίκου Β΄ και των παιδιών του, ο Ιωάννης στο τέλος.

Η επιθυμία του αδελφού του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου όταν έγινε βασιλιάς την οποία είχε εκδηλώσει πολλά χρόνια πριν ήταν η συμμετοχή του σε Σταυροφορία στους Αγίους Τόπους, με την άνοδο του στον θρόνο ενώθηκε στην Γ΄ Σταυροφορία (1190 - 1194) με τον σύμμαχο του Γάλλο βασιλιά Φίλιππο Αύγουστο.[33] Προσπάθησε να μαζέψει τα απαιτούμενα χρήματα πουλώντας εδάφη και τίτλους, έπρεπε προπαντός με όλα τα μέσα να εξασφαλίσει τον θρόνο του από σφετερισμό κατά την διάρκεια της απουσίας του ιδιαίτερα από τον μικρότερο αδελφό του Ιωάννη.[34] Στον Ιωάννη παραχωρήθηκε η κομητεία του Μορταίν και παντρεύτηκε την πάμπλουτη Ισαβέλλα του Γκλούκεστερ με εδάφη στο Λάνκαστερ και προίκα τις κομητείες της Κορνουάλης, του Ντέρμπι, του Ντεβόν, του Ντόρσετ, του Νότιγχαμ και του Σάμερσετ, σαν αντάλλαγμα ορκίστηκε πίστη στον αδελφό του βασιλιά Ριχάρδο κατά την απουσία του στην Σταυροφορία.[35] Ο Ριχάρδος διατήρησε τα σημαντικότερα κάστρα σε αυτές τις κομητείες ώστε να εμποδίσει τον αδελφό του Ιωάννη να συγκεντρώσει μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις, έχρισε διάδοχο του στον θρόνο σε περίπτωση θανάτου του τον ανιψιό του Αρθούρο.[36] O Ιωάννης του ορκίστηκε τέλος ότι δεν θα επισκεφτεί την Αγγλία τα επόμενα τρία χρόνια έτσι ο Ριχάρδος θα μπορούσε να έχει επαρκή χρόνο να ολοκληρώσει την Σταυροφορία. Ο Ριχάρδος έδωσε την εξουσία του βασιλείου κατά την διάρκεια της απουσίας του στον επίσκοπο Ούγο του Πουισέτ και στον Γουλιέλμο Μάντεβιλλ, έχρισε και τον Γουλιέλμο Λόνγκσαμπ τον επίσκοπο του Έλις καγκελάριο.[37] Ο Γουλιέλμος Μάντεβιλλ πέθανε αμέσως μετά και η εξουσία παρέμεινε στους άλλους δύο, η βασιλομήτωρ Ελεονόρα της Ακουιτανίας έπεισε τελικά να δεχτεί τον Ιωάννη στην Αγγλία κατά την διάρκεια της απουσίας του.[38]

Η πολιτική κατάσταση στην Αγγλία άρχισε σύντομα να επιδεινώνεται αφού ο Ούγος του Πουισέτ και ο Γουλιέλμος Λόνγκσαμπ ήρθαν σε σύγκρουση, ο Ούγος έγινε μισητός στην Αγγλική αριστοκρατία και κλήρο.[39] Ο Ιωάννης το εκμεταλλεύτηκε κατάλληλα για να παρουσιάσει τον εαυτό του σαν εναλλακτική λύση για αντιβασιλιά και πολύ πιθανό νέο βασιλιά, ένοπλη σύγκρουση ξέσπασε ανάμεσα στον Ιωάννη και στον Γουλιέλμο Λόνγκσαμπ τον Οκτώβριο του 1191 με τον τελευταίο να αιχμαλωτίζεται στον Πύργο του Λονδίνου.[40] Ο Ιωάννης κέρδισε την υποστήριξη των κατοίκων του Λονδίνου οι οποίοι τον αναγνώρισαν ως νόμιμο διάδοχο του Ριχάρδου.[41] Όταν έμαθε τα νέα ο Ριχάρδος έστειλε τον Βάλτερ του Κουτάνς αρχιεπίσκοπο του Ρουέν να αποκαταστήσει την τάξη,[42] η θέση του Ιωάννη έγινε δύσκολη λόγω της δημοτικότητας του Βάλτερ αλλά και όταν ακούστηκαν τα νέα ότι ο Ριχάρδος παντρεύτηκε στην Κύπρο κάτι που έφερνε μεγάλες πιθανότητες να αποκτήσει δικό του διάδοχο.[43]

Αποτυχία της στάσης με επιστροφή του Ριχάρδου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πολιτική αναταραχή συνεχίστηκε, ο Ιωάννης αναζήτησε συμμαχία με τον βασιλιά της Γαλλίας Φίλιππο Β΄ ο οποίος μόλις είχε επιστρέψει από την Σταυροφορία ελπίζοντας με αυτή την συμμαχία να κερδίσει την Νορμανδία, το Ανζού και τις υπόλοιπες κτήσεις στην Αγγλία, η μητέρα του Ελεονώρα της Ακουιτανίας προσπαθούσε να τον εμποδίσει από αυτή την συμμαχία. Ο Λονγκσάμπ μετά την άφιξη του Βάλτερ επέστρεψε στην Αγγλία και δήλωσε ότι εσφαλμένα του αφαίρεσαν τις εξουσίες του σαν δικαστή, o Ιωάννης απέρριψε όλες τις αξιώσεις του δηλώνοντας ότι έχει οριστεί ο ίδιος διάδοχος του θρόνου.[44] Ο Ριχάρδος αργούσε να επιστρέψει από την Σταυροφορία και ο Ιωάννης άρχισε να διαδίδει φήμες ότι έχει πεθάνει, είχε πραγματικά στην Αυστρία από τον δούκα της Αυστρίας ο οποίος τον παρέδωσε αιχμάλωτο στον αυτοκράτορα Ερρίκο ΣΤ΄, ο Ερρίκος ζητούσε πολλά λύτρα για την απελευθέρωση του. Ο Ιωάννης εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία για ισχυρή συμμαχία με τον Φίλιππο Β΄ της Αγγλίας, του υποσχέθηκε μάλιστα να χωρίσει την σύζυγο του και να παντρευτεί την κόρη του Γάλλου βασιλιά Αλίς.[45] Ξέσπασε ισχυρός εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στις δυνάμεις του Ιωάννη και τις δυνάμεις του Ριχάρδου, οι δυνάμεις του Ιωάννη ηττήθηκαν, σε λίγο στις αρχές του 1194 επέστρεψε και ο ίδιος ο βασιλιάς Ριχάρδος αφού είχαν πληρωθεί τα λύτρα που ζητούσε ο αυτοκράτορας. Ο Ιωάννης οπισθοχώρησε στην Νορμανδία όπου τον βρήκε ο αδελφός του την επόμενη χρονιά,[46] ο Ριχάρδος τον συγχώρησε με την δικαιολογία ότι ήταν ένα αφελές παιδί 27 ετών αλλά του αφαίρεσε τα εδάφη με εξαίρεση την Ιρλανδία.[47]

Τα επόμενα χρόνια της βασιλείας του Ριχάρδου ο Ιωάννης δήλωσε την πίστη του στον αδελφό του, ο Ριχάρδος επιχείρησε να κερδίσει τα Γαλλικά κάστρα που είχε χάσει από τον Φίλιππο κατά την διάρκεια της απουσίας του, συμμάχησε με τον κόμη της Φλάνδρας, της Βουλώνης και τον Ρωμαίο αυτοκράτορα.[48] Ο Ιωάννης έκανε μια αιφνίδια επίθεση στο κάστρο του Εβρέ (1195) αποκτώντας τον έλεγχο σε ολόκληρη την Νορμανδία, την επόμενη χρονιά έκανε επίθεση στα βόρεια των Παρισίων κυριεύοντας την επισκοπή του Μπωβέ 50 χλμ βόρεια από την Γαλλική πρωτεύουσα. Ο Ριχάρδος τον αντάμειψε για τις υπηρεσίες του αυτές καταργώντας τις προηγούμενες σε βάρος του κυρώσεις, ο Ιωάννης έγινε ξανά κόμης του Μορτέν.[49]

Τα πρώτα χρόνια του Ιωάννη ως βασιλιάς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διεκδίκηση του θρόνου με τον ανιψιό του Αρθούρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O Ιωάννης ο Ακτήμων σε κυνήγι (Βρετανική βιβλιοθήκη)

Μετά τον θάνατο του Ριχάρδου σε μάχη στις 6 Απριλίου 1199 εμφανίστηκαν δυο διεκδικητές στον Αγγλικό θρόνο: Ο ένας ήταν ο ίδιος ο Ιωάννης ο Ακτήμονας μικρότερος αδελφός του Ριχάρδου και ο άλλος ο Αρθούρος γιος του πρόωρα θανόντος αδελφού τους Γοδεφρείδου ο οποίος ήταν όμως μεγαλύτερος από τον Ιωάννη,[50] ο Ριχάρδος ακούγεται ότι πριν τον θάνατο του είχε αναγνωρίσει σαν διάδοχο του τον Ιωάννη αλλά υπάρχει μεγάλη ασάφεια γύρω από το θέμα.[51] Σύμφωνα με τον Νορμανδικό νόμο διάδοχος θα έπρεπε να είναι ο Ιωάννης σαν μόνος γιος του Ερρίκου Β΄ που είχε επιζήσει, σύμφωνα με τον Ανδεγαυικό νόμο διάδοχος θα έπρεπε να είναι ο Αρθούρος επειδή ο πατέρας του ήταν μεγαλύτερος αδελφός. Ο Ιωάννης είχε την υποστήριξη των Άγγλων και των Νορμανδών βαρόνων, ο Αρθούρος αντίστοιχα των βαρόνων της Βρετάνης, του Μαίν και του Ανζού καθώς και του Γάλλου βασιλιά Φιλίππου Αυγούστου ο οποίος ήθελε να διαλύσει την Ανδεγαυική αυτοκρατορία.[52] Ο στρατός του Ιωάννη δέχτηκε διπλή επίθεση στην Γαλλία απο τον στρατό του Φιλίππου στο Τουρ και του Αρθούρου στην κοιλάδα του Λούρου μπροστά από το Ανζέ, η αυτοκρατορία κινδύνευε να διχοτομηθεί.[53]

Η άμυνα στην Νορμανδία δεν ήταν ισχυρή αλλά είχε μια σειρά από μεγάλα κάστρα σε στρατηγικά σημεία όπως ο Πύργος του Γκαιγιάρντ που οι δαπάνες για την συντήρηση του ήταν πολύ μεγάλες, [54] ήταν αδύνατη η προώθηση του στρατού στο εσωτερικό της χώρας χωρίς να υπάρχει επαφή με τα συγκεκριμένα κάστρα.[55] Οι στρατοί εκείνη την περίοδο αποτελούντο απο φεουδαρχικές και μισθοφορικές δυνάμεις,[56] οι φεουδαρχικές δυνάμεις μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για περιορισμένο μόνο χρόνο δηλαδή στην περίοδο προετοιμασίας τους για την επιστροφή. Οι μισθοφόροι ονομάζονταν και Βραβανκώνοι λόγω της προέλευσης τους απο το Δουκάτο της Βραβάντης και γενικά απο όλη την βόρεια Ευρώπη, μπορούσαν να βρεθούν εύκολα όλο τον χρόνο αλλά το κόστος τους ήταν μεγάλο,[57] το τελικό αποτέλεσμα είναι οτι οι στρατοί εκείνη την περίοδο είχαν μεγάλο αριθμό μισθοφόρων.[58]

Μετά την στέψη του ο Ιωάννης μετακινήθηκε νότια στην Γαλλία προκειμένου να οργανώσει την άμυνα της Νορμανδίας στα νότια και τα δυτικά της σύνορα,[59] η θέση του Ιωάννη έγινε στην συνέχεια ισχυρότερη διότι οι κόμητες Βαλδουίνος Θ΄ της Φλάνδρας και Ρενώ της Βουλώνης ενίσχυσαν την συμμαχία εναντίον της Γαλλίας. O πανίσχυρος ευγενής από το Ανζού Γουλιέλμος ντε Ρος ο οποίος άλλαζε συνέχεια πλευρές αποφάσισε τελικά να πάει με το μέρος του Ιωάννη,[60] στο μεταξύ μήνυμα από τον πάπα τον Ιανουάριο του 1200 ανάγκασε τις δυο πλευρές να πραγματοποιήσουν συμφωνία ειρήνης, για τον Ιωάννη ήταν αυτό μια ευκαιρία να εδραιώσει την κυριαρχία του στις Γαλλικές κτήσεις. Με την συνθήκη του Λε Γκουλέτ μεταξύ του Ιωάννη και του Φιλίππου τον Μάιο του 1200 οι δυο βασιλείς συμφώνησαν να αναγνωρίσει ο Φίλιππος τον Ιωάννη σαν διάδοχο του Ριχάρδου στις Ανδεγαυικές κτήσεις της Αγγλίας αντί του Αρθούρου,[61] και ο Ιωάννης με την σειρά του να αναγνωρίσει τον Φίλιππο σαν ανώτερο κυρίαρχο των Γαλλικών αποικιών του.[62] Η πολιτική του Ιωάννη τον οδήγησε να κερδίσει τον τίτλο Ιωάννης ο μαλακοσπάθης λόγω της δειλίας του στην μάχη σε αντίθεση με την τόλμη του αδελφού του Ριχάρδου.[63]

Δεύτερος γάμος του Ιωάννη με την Ισαβέλλα του Ανγκουλέμ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πόλεμος ξεκίνησε ξανά όταν ο Ιωάννης αποφάσισε να παντρευτεί την Ισαβέλλα της Ανγκουλέμ σε δεύτερο γάμο του τον Αύγουστο του 1200 εγκαταλείποντας την πρώτη του σύζυγο Ισαβέλλα του Γκλούκεστερ, η δικαιολογία του ήταν οτι ο πρώτος του γάμος έγινε χωρίς την παπική έγκριση επειδή η Ισαβέλλα ήταν ξαδέλφη του.[64] Δεν είναι εξακριβωμένος πότε αποφάσισε να παντρευτεί την Ισαβέλλα του Γκλούκεστερ άλλοι λένε οτι έγινε λόγω ξαφνικού έρωτα και άλλοι για πολιτικούς λόγους, άλλοι για πολιτικούς λόγους επειδή εξασφάλιζε μια ισχυρή πρόσβαση στον δρόμο για την Ακουιτανία ανάμεσα στο Πουατού και στην Γασκώνη.[65]

Η Ισαβέλλα ήταν αρραβωνιασμένη ήδη με τον Ούγο των Λουζινιάν ένα σημαντικό μέλος της οικογένειας του Πουατού αδελφό του Ραούλ του Ε΄ ο οποίος κατείχε εδάφη κατά μήκος των ανατολικών συνόρων της Νορμανδίας,[66] o νέος γάμος με τον Ιωάννη απειλούσε τα συμφέροντα της οικογένειας των Λουζινιάν, ο Ιωάννης προτίμησε να περιφρονήσει τους Λουζινιάν αντί να διαπραγματευτεί μαζί τους, αυτό οδήγησε σε εξέγερση που ο Ιωάννης κατάφερε να την καταστείλει εύκολα.

Επειδή την υψηλή κυριότητα στο Πουατού την είχε ο ίδιος ο Γάλλος βασιλιάς Φίλιππος Β΄ κάλεσε τον Ιωάννη τον Ακτήμονα σε δικαστήριο στο Παρίσι για να εξετάσει την περίπτωση του (1202), ο Ιωάννης αρνήθηκε να προσέλθει με την δικαιολογία ότι ως δούκας της Νορμανδίας είναι ανεξάρτητος. Ο Φίλιππος του απάντησε ότι τον προσκαλεί σαν κόμη του Πουατού όχι σαν δούκα της Νορμανδίας και του υπενθύμισε ότι είναι υποχρεωμένος να το κάνει λόγω της Συνθήκης του Λε Γκουλέτ που είχε ο ίδιος υπογράψει, ο Ιωάννης αρνήθηκε ξανά και ο Φίλιππος ακύρωσε την συνθήκη προσφέροντας το Αγγλικό στέμμα στον Αρθούρο με την εξαίρεση της Νορμανδίας.[67]

Εξοργισμένος ο Ιωάννης παρήγγειλε την κατασκευή ναυπηγείου στο Πόρτσμουθ ώστε να κατασκευάσει τεράστιο στόλο (1203), το Πόρτσμουθ μετατράπηκε στο μεγαλύτερο ναυτιλιακό κέντρο της Αγγλίας, από τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του είχε υπό την κατοχή του 45 μεγάλες γαλέρες προσθέτοντας τέσσερις ετησίως. Κατασκεύασε επίσης τεράστιο ναυπηγείο για τα πρώτα εμπορικά και μεταφορικά πλοία του, γι'αυτό ο Ιωάννης ο Ακτήμων πιστώνεται με τον τίτλο του ιδρυτή της σύγχρονης Βρετανικής ναυτιλίας.

Ο Ιωάννης κρατούσε αρχικά αμυντική στάση όπως το 1199 υπερασπιζόμενος τα κάστρα του αυτό το εκμεταλλεύτηκε ο Φίλιππος για να κάνει εκστρατείες στα ανατολικά, ο Ιωάννης ανησύχησε έντονα μόνο όταν έμαθε ότι οι στρατιωτικές δυνάμεις του Αρθούρου απειλούσαν την μητέρα του στο κάστρο του Μιραμπώ. Με την υποστήριξη του Γουλιέλμου ντε Ρός έσπευσε να υπερασπιστεί την μητέρα του, αιχμαλώτισε τον Αρθούρο και τους αρχηγούς της ανταρσίας στην μάχη του Μιραμπώ.[68]

Τελική επικράτηση του Ιωάννη μετά τον πιθανή δολοφονία του Αρθούρου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γουλιέλμος Μαρσάλ σε σκίτσο του Ματθαίου των Παρισίων.

Η θέση του Ιωάννη στην Γαλλία ενισχύθηκε σημαντικά αλλά η συμπεριφορά του απέναντι στους αιχμαλώτους και ιδιαίτερα στον σύμμαχο του Γουλιέλμο ντε Ρός γύρισε την κατάσταση σε βάρος του, οι ντε Ρός ήταν ισχυρή οικογένεια του Ανζού αλλά ο Ιωάννης κράτησε τους αρχηγούς της ανταρσίας σε αιχμαλωσία κάτω απο πολύ άσχημες συνθήκες μέχρι που πέθαναν 32 από αυτούς.[69] Οι περισσότεροι απο τους ευγενείς ήταν στενά συνδεδεμένοι μεταξύ τους με συγγενικές σχέσεις, εξοργισμένοι από την συμπεριφορά του Ιωάννη τον εγκατέλειψαν δηλώνοντας την υποταγή τους στον Φίλιππο, στην Βρετάνη κηρύχθηκε νέα επανάσταση.[70] Τα οικονομικά του Ιωάννη ήταν σε πολύ άσχημη κατάσταση, οι στρατιωτικές του δαπάνες το ίδιο μεγάλες γι'αυτό ο Φίλιππος μπορούσε προσωρινά να απολαύσει τα στρατηγικά πλεονεκτήματα απέναντι του.[71]

Ο Ιωάννης άρχισε να εγκαταλείπεται όλο και περισσότερο από τους συμμάχους του (1203), προσπάθησε να πείσει τον πάπα Ιννοκέντιο Γ΄ να επέμβει στην σύγκρουση αλλά ούτε εκείνος ακούστηκε, τότε ο Ιωάννης βρισκόμενος μπροστά σε αδιέξοδα και από φόβο μην χάσει τον θρόνο του αποφάσισε να δολοφονήσει τον Αρθούρο. Ο Αρθούρος αρχικά ήταν αιχμάλωτος στην Φαλαίς, στην συνέχεια μετακινήθηκε στο Ρουέν αλλά η τύχη του στην συνέχεια παραμένει αβέβαιη οι περισσότεροι ιστορικοί αναφέρονται σε δολοφονία του απο τον θείο του βασιλιά Ιωάννη.[72] Τα χρονικά του αβαείου του Μαργκάμ αναφέρουν ότι ο Ιωάννης τον σκότωσε με τα χέρια του στην συνέχεια του έδεσε μια πέτρα και τον έριξε στον Σηκουάνα,[73] οι φήμες για τον θάνατο του Αρθούρου έκαναν περισσότερο μισητο τον Ιωάννη στους κατοίκους της περιοχής, η αδελφή του Αρθούρου Ελεονώρα της Βρετάνης κρατήθηκε και αυτή για πολλά χρόνια αιχμάλωτη του Ιωάννη αλλά σε καλές συνθήκες.[74]

Στα τέλη του 1203 ο Ιωάννης προσπάθησε να υπερασπιστεί τον πύργο του Γκαιγιάρντ απο τον Φίλιππο στα ανατολικά της Νορμανδίας, προσπάθησε να πραγματοποιήση επίθεση τόσο χερσαία όσο και μέσω του ναυτικού πολύ περίπλοκη για τις δυνάμεις εκείνης της εποχής ώστε να έχει επιτυχία.[75] Ο Ιωάννης επέστρεψε στην Βρετάνη σε μια προσπάθεια του να διώξει τις δυνάμεις του Φιλίππου απο την ανατολική Νορμανδία, κατέστρεψε ένα μεγάλο μέρος των δυνάμεων του Φιλίππου στην Βρετάνη αλλά δεν κατάφερε να πετύχει τον στόχο του, οι γνώμες των ιστορικών διαφέρουν σχετικά με τις επιδόσεις του Ιωάννη αλλά όλοι συμφωνούν στο ότι δεν ήταν εντυπωσιακές. Ο Ιωάννης βρέθηκε σε ακόμα πιο μειονεκτική θέση αφού το μεγαλύτερο τμήμα της Νορμανδίας βρισκόταν στα χέρια του Φιλίππου και οι μισθοφόροι του ήταν ανίκανοι να υπερασπιστούν την περιοχή, ο πύργος του Γκαιγιάρντ έπεσε στα χέρια του Φιλίππου τον Μάρτιο του 1204 και η υπέργηρη μητέρα του Ιωάννη πέθανε τον επόμενο μήνα.[76] Αυτό ήταν σκληρό χτύπημα για τον Ιωάννη που απειλήθηκαν όλες οι Ανδεγαυικές κτήσεις του στα νότια της Γαλλίας, ο Φίλιππος κατάφερε να καταλάβει το δουκάτο χωρίς να συναντήσει αντίσταση στην συνέχεια κατέλαβε το Ανζού και το Πουατιέ,[77] στον Ιωάννη απέμεινε μονάχα η Ακουιτανία.[78]

Γενικά χαρακτηριστικά της βασιλείας του Ιωάννη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δικαιοσύνη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απεικόνιση του Ιωάννη απο τον Ματθαίο των Παρισίων (1250)

Η φύση των Ανδεγαυών μοναρχών ήταν αβέβαιη, οι προκάτοχοι του Ιωάννη κυβερνούσαν δεσποτικά και αυθαίρετα θεωρώντας τον εαυτό τους υπεράνω του νόμου, τόσο ο Ερρίκος Β΄ όσο και ο Ριχάρδος θεωρούσαν ότι έχουν μια μορφή θεϊκής μεγαλοπρέπειας, ο Ιωάννης συνέχισε την συνήθεια αυτή απαιτώντας για τον εαυτό του μια μορφή αυτοκρατορικής εξουσίας. Ο Ιωάννης μερικές φορές χρησιμοποιούσε την δικαιολογία ότι έπαιρνε τις αποφάσεις του σε συμφωνία με τους βαρόνους,[79] αλλά οι γνώμες των ιστορικών διίστανται αν ενεργούσε βάση προσωπικής μεγαλομανίας ή βάση της οικογενειακής παράδοσης των Ανδεγαυών βασιλέων του 12ου - 13ου αιώνα.[80]

Ο Ιωάννης κληρονόμησε από τον πατέρα του ένα εξελιγμένο σύστημα διοίκησης στο Αγγλικό βασίλειο, το θησαυροφυλάκιο και το υπουργείο Οικονομικών ασχολήθηκαν με τα έσοδα και τις δαπάνες ενώ πολλοί δικαστές βρίσκονταν σε κάθε περιοχή του βασιλείου για να αποδώσουν δικαιοσύνη, όπως με τον Ερρίκο Β΄ ένα περιπατητικό δικαστήριο ταξίδευε σε όλη την χώρα για να ασχοληθεί τόσο σε τοπικά όσο και σε εθνικά θέματα.[81] Στάθηκε το ίδιο δραστήριος στην διοίκηση της χώρας με την διαφορά ότι ο όγκος των προβλημάτων αυξήθηκε σημαντικά σε σχέση με πριν γι'αυτό αναγκάστηκε να μένει τον περισσότερο χρόνο στην αυλή του από ότι ο πατέρας του και ο αδελφός του αδιαφορώντας για τις υποβαθμισμένες περιοχές στα βόρεια.[82]

Ο Ερρίκος Β΄ είχε βελτιώσει σημαντικά το σύστημα της δικαιοσύνης φέρνοντας στην βασιλική αυλή υποθέσεις οι οποίες μέχρι τότε ήταν αρμοδιότητα μονάχα στις τοπικές κοινωνίες,[83] ο Ιωάννης προχώρησε ακόμα περισσότερο δημιουργώντας υπό τον Ουβέρτο Βάλτερ (1194) το σώμα των δημοτικών ιατροδικαστών, [84] εργάστηκε σκληρά για να πετύχει ακόμα και με προσωπική παρέμβαση.[85] Ο Λέβις Βάρρεν αναφέρει ότι είχε έντονο ζήλο να αποδόσει επιτυχώς δικαιοσύνη βάση του Αγγλικού νόμου, αυτό τον έκανε αρκετά δημοφιλή επειδή έριξε την εξουσία των τοπικών βαρόνων αλλά τους έφερε τελικά αντιμέτωπους με την βασιλική εξουσία.[86]

Προσπάθειες του Ιωάννη να συγκεντρώσει χρήματα πουλώντας τίτλους[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κύρια προτεραιότητα του Ιωάννη ήταν να αποκτήσει μεγάλα ποσά χρημάτων προκειμένου να ανακτήσει την Νορμανδία,[87] οι Ανδεγαυοί βασιλείς είχαν τρεις βασικές πηγές χρηματοδότησης τους δήμους, τα φέουδα και οι φορολογίες. Τα έσοδα απο τους δήμους μειώθηκαν σημαντικά μετά την Νορμανδική κατάκτηση, τα προβλήματα δεν λύθηκαν με την πώληση βασιλικών εδαφών από τον Ριχάρδο (1189) και τα έσοδα απο την φορολογία ήταν πολύ λιγότερα τους επόμενους αιώνες, οι Άγγλοι βασιλείς μπορούσαν να αποκτήσουν χρήματα και από άλλα έσοδα όπως την εξαγορά της στρατιωτικής θητείας και την πώληση τίτλων ή αξιωμάτων.[88] Ο Ιωάννης εκμεταλλεύτηκε έντονα την περιουσία των βαρόνων για να συγκεντρώσει χρήματα για λογαριασμό του στέμματος μέσω της μεγάλης φορολογίας ιδιαίτερα τους εχθρικούς σε αυτόν βαρόνους κάτι που δημιούργησε μεγάλες αντιδράσεις.[89] Σε πολλές περιπτώσεις οι βασιλείς χρησιμοποιούσαν χρήματα από την φορολογία των ευγενών με αντάλλαγμα τα αξιώματα ο Ιωάννης χρησιμοποίησε πολύ πιο έντονα αυτή την μέθοδο με αποτέλεσμα να ζητά τεράστια ποσά από τους βαρόνους πέρα από τις δυνατότητες τους.

Ο Ιωάννης ξεκίνησε μια εκτενή σειρά πώλησης τίτλων σε ψηλές τιμές δημιουργώντας έναν νέο τίτλο αυτόν του σερίφη και αύξησε τα πρόστιμα που είχαν σχέση με τον δασικό νόμο πολλές φορές χωρίς κανέναν σοβαρό λόγο δηλαδή χωρίς να έχει προγραμματίσει στρατιωτικές εκστρατείες.[90] Ο αδελφός του Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος είχε εφεύρει τα πρόστιμα απέναντι σε χήρες που ήθελαν να παραμείνουν άγαμες ο Ιωάννης τα έκανε ακόμα ψηλότερα.[91] Συνέχισε να πουλά χάρτες κατά μήκος του βασιλείου οι οποίοι είχαν σχέση με σχέδια νέων πόλεων όπως αυτή της Λίβερπουλ,[92] και αύξησε πολύ περισσότερο τον φόρο στους Ιουδαίους μόνο το 1210 συγκέντρωσε απο την Ιουδαική κοινότητα 44.000 λίρες βασιζόμενος περισσότερο στα κέρδη που έβγαζαν οι Ιουδαίοι τοκογλύφοι από τους χριστιανούς οφειλέτες.[93] Δημιούργησε ένα νέο φορολογικό σύστημα επί της κινητής και ακίνητης περιουσία στο οποίο στηρίχθηκε η νεότερη Ευρωπαική φορολογία μέχρι τις μέρες μας, νομοθέτησε και την κατάσχεση των εδαφών των βαρόνων οι οποίοι αρνούντο να πληρώσουν όλα αυτά τα μέτρα του έφεραν ετήσια έσοδα 66.000 λίρες.[94]

Οικονομική πολιτική με βαριά φορολογία και αντιδράσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ασημένιο νόμισμα του Ιωάννη του Ακτήμονα.

Στην αρχή της βασιλείας του Ιωάννη η κακή σοδειά και η μεγάλη ζήτησε των τροφών έφεραν έκρηξη των τιμών, οι δυσκολίες συνεχίστηκαν ολόκληρο τον 13ο αιώνα δημιουργώντας μια άσχημη οικονομική κατάσταση δίχως τέλος.[95] Οι μεγάλες στρατιωτικές ανάγκες του Ιωάννη τον ανάγκασαν να αυξήσει σημαντικά την φορολογία προκειμένου να αποκτήσει έσοδα για τις εκστρατείες του, η συλλογή των φόρων γινόταν με ασημένια νομίσματα τα οποία ο Ιωάννης μπορούσε να μετασχηματίσει σε νομίσματα άλλης μορφής, η συλλογή τους γινόταν από τα βασιλικά κάστρα σε ολόκληρη την χώρα με βαρέλια, κύρια προτεραιότητα είχαν την πληρωμή των μισθοφόρων.[96] Τα μεγαλύτερα ποσά τα χρειάστηκε ο Ιωάννης την εποχή που προετοιμαζόταν για εκστρατεία στην Νορμανδία, οι πολίτες εξαντλήθηκαν από την άγρια φορολογία με αποτέλεσμα να προκληθούν σύντομα αναταραχές και εξεγέρσεις.[97] Ο Ιωάννης προσπάθησε να λύσει τα προβλήματα βελτιώνοντας το Αγγλικό νομισματικό σύστημα (1204, 1205) με νέα νομίσματα καλύτερης ποιότητας και συνοχής.[98]

Ο βασιλικός οίκος του Ιωάννη στηρίχθηκε περισσότερο σε μια σειρά από υποστηρικτές του, η πρώτη μερίδα ήταν οι ευγενείς οι οποίοι τον ακολουθούν στις περιοδείες του στην χώρα και ήταν πρωταγωνιστές σε όλες τις στρατιωτικές εκστρατείες,[99] η δεύτερη μερίδα ήταν οι βουλευτές και οι κρατικοί υπάλληλοι.[100] Οι τάξεις αυτές είχαν σημαντικά προνόμια απο τον βασιλιά όπως την δυνατότητα να παντρευτούν μια πλούσια κληρονόμο ή ακόμα και απαλλαγή από φόρους,[101] από την εποχή του πατέρα του Ερρίκου Β΄ η τάξη αυτή εξαπλώθηκε πέρα από τους ευγενείς ο Ιωάννης το επέκτεινε πολύ περισσότερο τοποθετώντας σε θέσεις βασιλικού δικαστή ακόμα και ευνοούμενους του που δεν είχαν καμιά σχέση με την τάξη των ευγενών όπως μισθοφόροι από το Πουατιέ.[102] Στους άνδρες αυτούς συμπεριλαμβάνονταν ακόμα και στρατιώτες που είχαν γίνει γνωστοί στους Άγγλους για την άθλια συμπεριφορά τους όπως οι Φάλκ του Μπρωτέ, Γεάρδος των Αθίε, Εγκελάρδος του Σιγκονζέ και Φιλίπ Μάρκ,[103] πολλοί βαρόνοι αντιλήφθηκαν οτι η κλίκα που κυβερνούσε γύρω απο τον βασιλιά περιείχε και πολλούς ανθρώπους κατώτερου επιπέδου.

Ο πατέρας του Ερρίκος Β΄ για να μειώσει την εξουσία των βαρόνων ξεκίνησε την εφαρμογή του Νορμανδικού εθίμου της βασιλικής κακής θέλησης σύμφωνα με το οποίο ένας βαρόνος ή κληρικός θα μπορούσε να εκπέσει από τα αξιώματα του εάν δεν ήταν επιθυμητός από τον βασιλιά, οι σχέσεις έτσι μετατράπηκαν περισσότερο σε βασιλική εύνοια παραμελώντας την κληρονομικότητα. Ο Ερρίκος ήρθε σε σύγκρουση χρησιμοποιώντας το συγκεκριμένο Νορμανδικό έθιμο με τον περίφημο επίσκοπο Θωμά Μπέκετ με αποτέλεσμα την δολοφονία,[104] ο Ιωάννης το συνέχισε πολύ εντονότερα με στόχο να εκμηδενίσει την εξουσία των βαρόνων περισσότερο από φόβο μην τυχόν αμφισβητήσουν την εξουσία του.[105] Το μεγαλύτερο θύμα αυτής της τακτικής του Ιωάννη ήταν ο διάσημος βαρόνος Γουλιέλμος Μαρσάλ ο οποίος είχε βοηθήσει σημαντικά τον βασιλιά μέχρι τότε και πολλοί του είχαν σαν υπόδειγμα πίστης,[106] στον διάσημο Ιρλανδό βαρόνο Γουλιέλμο ντε Μπράοσε απαίτησε το αστρονομικό πρόστιμο των 40.000 μάρκων και επειδή αρνήθηκε να το πληρώσει ο Ιωάννης φυλάκισε την γυναίκα του και τον γιο του πέθαναν και οι δυο στην φυλακή.[107] Ο Γουλιέλμος ντε Μπράοσε πέθανε στην εξορία (1211) και τα εγγόνια του έμειναν στην φυλακή ως το 1218, οι καχυποψίες του Ιωάννη και ο φόβος μην τυχόν τον αμφισβητήσουν οδήγησε τον Ιωάννη σε παρόμοια συμπεριφορά απέναντι σε πολλούς βαρόνους.[108]

Προσωπική ζωή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απεικόνιση του Ιωάννη του Ακτήμονα σε μικρογραφία του 13ου αιώνα με δυο κυνηγητικά σκυλιά.

Η προσωπική ζωή του Ιωάννη ήταν έντονα σκανδαλώδης, σύγχρονοι ιστορικοί τον χαρακτηρίζουν άθεο και ασεβή,[109] το φαινόμενο των βασιλιάδων να έχουν ερωμένες ήταν συνηθισμένο εκείνη την εποχή αλλά ο Ιωάννης προχώρησε πολύ περισσότερο αποκτώντας ερωμένες ακόμα και συζύγους μεγάλων βαρόνων κάτι το οποίο είχε διαστάσεις σκανδάλου. Στην διάρκεια του πρώτου του γάμου με την Ισαβέλλα του Γκλούκεστερ απέκτησε 5 παιδιά από διάφορες ερωμένες δυο από τις οποίες ήταν σύζυγοι ευγενών,[110] η συμπεριφορά του Ιωάννη σε αυτό το θέμα βελτιώθηκε σημαντικά μετά τον δεύτερο γάμο του με την Ισαβέλλα του Ανγκουλέμ, την περίοδο αυτή δεν υπήρχαν καταγεγραμμένες πληροφορίες για εξώγαμα ή μοιχεία εξακολουθούσε όμως να έχει εξώγαμες σχέσεις.[111] Την περίοδο της επανάστασης των βαρόνων πολλοί τον κατηγόρησαν για συνεχείς ακρότητες σε θέματα μοιχείας, πολλές από τις κατηγορίες αυτές όμως ήταν ψέματα και υπερβολές για να δικαιολογήσουν την επανάσταση αλλά αυτό σε καμιά περίπτωση δεν απορρίπτει την γενικότερη συμπεριφορά του.

Οι σχέσεις του Ιωάννη με την δεύτερη σύζυγο του έμειναν ασαφείς με τις γνώμες να διαφέρουν το βέβαιο είναι ότι παντρεύτηκε νεότατη σε ηλικία μόλις 12 ετών χωρίς να εισπράξει μεγάλη προίκα ή έσοδα από την περιουσία της,[112] την παντρεύτηκε μονάχα από ξαφνικό έντονο έρωτα ο ιστορικός Νίκολας Βίνσεντ τον περιγράφει σαν θιγμένο από την Ισαβέλλα.[113] Ο Βίνσεντ αναφέρει ότι η σχέση μεταξύ τους ήταν άσχημη την περίοδο (1207 - 1215) την οποία απέκτησαν πέντε παιδιά,[114] άλλοι χρονικογράφοι αντίθετα όπως ο ιστορικός Γουίλιαμ Τσέστερ Τζόρνταν αναφέρει ότι η σχέση τους ήταν πολύ θερμή και ο γάμος τους εξαιρετικά επιτυχημένος για τα δεδομένα της εποχής.[115]

Ο Ιωάννης πέρα των άλλων έμεινε γνωστός για την ασέβεια του και την αθεΐα του κάτι που θεωρείτο βαριά κατηγορία για εκείνη την εποχή,[116] σύγχρονοι χρονικογράφοι περιγράφουν πολλές κακές του συνήθειες όπως ότι απέφευγε τον εκκλησιασμό, βλαστημούσε, δεν έκανε δωρεές στην εκκλησία και ειρωνευόταν μεγάλα χριστιανικά γεγονότα όπως η ανάσταση.[117] Ο ιστορικός Φράνκ Μακλύνν αναφέρει οτι συμβολή σε αυτό είχε η κακή εκπαίδευση που είχε στα νεανικά του χρόνια στο Φοντεβρώ όπου οι δάσκαλοι τον είχαν απομακρύνει από την εκκλησία, άλλοι ιστορικοί αναφέρουν ότι έκανε αντίθετα για εράνους σε φτωχούς και είχε καλές σχέσεις με πολλούς κληρικούς όπως ο Ούγος του Λίνκολν ο οποίος αργότερα αγιοποιήθηκε.[118] Νεώτεροι ιστορικοί είπαν ότι η οικογένεια του Ιωάννη διατηρούσε όλα τα χριστιανικά έθιμα, συμμετείχε στις γιορτές ενώ ο ίδιος έκανε αργότερα πολλές δωρεές στις εκκλησίες και τους φτωχούς για να εξιλεωθεί για την συμπεριφορά που είχε δείξει μέχρι τότε,[119] ο ιστορικός Λέβις Γουάρρεν αναφέρει ότι τα περισσότερα σχόλια εναντίον του ήταν ιστορίες που βασίστηκαν στις υπερβολές των βαρόνων την περίοδο που εξεγέρθηκαν.[120]

Ηπειρωτική πολιτική του Ιωάννη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προετοιμασία για πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον του βασιλιά της Γαλλίας Φιλίππου - Αυγούστου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι προσπάθειες του το υπόλοιπο διάστημα της βασιλείας του επικεντρώθηκαν στην ανακατάληψη της Νορμανδίας, ο Ιωάννης στον στρατηγικό τομέα βρέθηκε αντιμέτωπος με πολλές προκλήσεις,[121] η Αγγλία θα έπρεπε να αμυνθεί απέναντι σε Αγγλική επίθεση και θα έπρεπε να εξασφαλιστούν οι θαλάσσιοι δρόμο για το Μπορντώ όπως και οι Αγγλικές κτήσεις που είχαν παραμείνει στην Ακουιτανία μετά τον θάνατο της μητέρας του τον Απρίλιο του 1204.[122] Ο Ιωάννης ήθελε να χρησιμοποιήσει το Πουατιέ σαν βάση των επιχειρήσεων του ώστε μέσω της κοιλάδας του Λίγηρα να απειλήσει το Παρίσι διασπώντας τις δυνάμεις επικοινωνίας του Φιλίππου, στην ιδανικότερη περίπτωση θα άνοιγε ένα νέο μέτωπο στα ανατολικά σύνορα του Φίλιππου με την Φλάνδρα και την Βουλώνη αλλά το σχέδιο απαιτούσε πολλά χρήματα και στρατό.[123]

Το 1205 ο Ιωάννης ασχολήθηκε αποκλειστικά με την άμυνα της Αγγλίας απέναντι σε μια Γαλλική επίθεση επαναφέροντας τον νόμο του πατέρα του Ερρίκου Β΄ σύμφωνα με τον οποίο κάθε πολίτης έπρεπε να συνεισφέρει σε περίπτωση εθνικού κινδύνου (1181), δημιούργησε μια μεγάλη στρατιωτική δύναμη με προορισμό το Πουατού όπως επίσης και στόλο για απόβαση στην Νορμανδία.[124] Ο Ιωάννης δημιούργησε ένα νέο σύστημα σύμφωνα με το οποίο μόνο ένας από τους δέκα ιππότες μπορούσε να κινητοποιηθεί αλλά οι υπόλοιποι εννιά ήταν υποχρεωμένοι να τον βοηθήσουν οικονομικά για απεριόριστο χρόνο, δημιούργησε με αυτόν τον τρόπο μια ισχυρή ομάδα από μισθοφόρους και τοξότες. Ο βασιλιάς δημιούργησε με αυτόν τον τρόπο μια ομάδα βαρόνων με στρατιωτική εμπειρία όπως ο Γουλιέλμος Λόνγκεσπι, ο Γουλιέλμος του Μάρσαλ ο Ρογήρος του Λασί και ο λόρδος Γουλιέλμου ντε Μπράοσε.[125]

Ο Ιωάννης βελτίωσε σημαντικά τις ναυτικές του δυνάμεις πριν την απώλεια της Νορμανδίας, τα περισσότερα πλοία τοποθετήθηκαν σε λιμάνια αποθήκες και το Πόρτσμουθ είχε διευρυνθεί σημαντικά,[126] στα τέλη του 1204 υπήρχαν 50 μεγάλες γαλέρες ενώ άλλες 54 κατασκευάστηκαν την περίοδο 1209 - 1212.[127] Ο Γουλιέλμος του Γρόθαμ ήταν υπεύθυνος για την λειτουργία του ναυτικού στόλου μετατρέποντας τα εμπορικά πλοία σε επιχειρησιακό στόλο, υιοθέτησε νέες μεθόδους για τα σχέδια των πλοίων που περιλαμβάνουν πρόσθετα πρόστεγα για την χρήση στην μάχη.

Η εξέγερση των βαρόνων εμπόδισε την εκστρατεία που σχεδίαζε το 1205 μια μικρή ναυτική δύναμη υπό την ηγεσία του Γουλιέλμου Λόνγκισπι αναχώρησε για το Πουατού, την επόμενη χρονιά (1206) αναχώρησε και ο ίδιος ο Ιωάννης αλλά αναγκάστηκε να κατευθυνθεί νότια επειδή η Γασκώνη αντιμετώπιζε απειλή από τον βασιλιά της Καστίλης Αλφόνσο Η΄.[128] Στην συνέχεια ο Ιωάννης αναχώρησε βορειότερα καταλαμβάνοντας την πόλη της Ανζέ, ο Φίλιππος κινήθηκε βόρεια για να τον αντιμετωπίσει και στο τέλος του χρόνου οι δυο βασιλείς υπέγραψαν μεταξύ τους ειρήνη για δυο χρόνια.[129]

Την περίοδο (1206 - 1208) ο Ιωάννης έκανε έντονη προετοιμασία στις ναυτικές του δυνάμεις για να ανακαταλάβει την Νορμανδία, χρησιμοποίησε τα χρήματα απο τους φόρους προκειμένου να βρει συμμάχους εναντίον του Φιλίππου από τα ανατολικά σύνορα της Γαλλίας. Το 1212 ο Ιωάννης είχε καταφέρει να βρει ισχυρούς συμμάχους όπως ο Όθων Δ΄ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο κόμης Ρενό της Βουλώνης και ο Φερδινάνδος της Φλάνδρας, τα σχέδια του για επίθεση εμποδίστηκαν ξανά την ίδια χρονιά από την νέα εξέγερση των βαρόνων στο Πουατού.[130] Ο Φίλιππος Β΄ ανέλαβε την πρωτοβουλία να στείλει τον γιο του δελφίνο Λουδοβίκο να επιτεθεί στην Φλάνδρα με απώτερο στόχο την ίδια την Αγγλία (1213), ο Ιωάννης αναγκάστηκε να αναβάλει τα σχέδια του προκειμένου να αντιμετωπίσει την απειλή ξεκινώντας επίθεση στην Γαλλία στο λιμάνι του Ντάμ. Η επίθεση ήταν επιτυχής καταστρέφοντας τον στόλο του Φιλίππου ώστε να αναγκαστεί να αναβάλει την επίθεση την οποία σχεδίαζε για την Αγγλία αλλά νέα εξέγερση των βαρόνων τον ανάγκασαν να αναβάλει ξανά τα σχέδια του για το 1214.[131]

Σκωτία, Ιρλανδία και Ουαλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα τέλη του 12ου αιώνα τα σύνορα της Αγγλίας με την Σκωτία ήταν υπό αμφισβήτηση αφού οι Σκωτσέζοι βασιλείς διεκδικούσαν τμήματα στα βόρεια του Αγγλικού βασιλείου, ο πατέρας του Ιωάννη Ερρίκος Β΄ επέβαλε στον βασιλιά της Σκωτίας Γουλιέλμο τον Λέοντα να υπογράψει πίστη σε αυτόν με την Συνθήκη του Φαλαίς (1174).[132] Η Συνθήκη ανακλήθηκε από τον Ριχάρδο σε αντάλλαγμα οικονομικής αποζημίωσης αλλά το ζήτημα παρέμεινε ασαφές και ο Ιωάννης διεκδίκησε ξανά τις βόρειες περιοχές αλλά οι σχέσεις των δυο βασιλέων ήταν φιλικές την περίοδο (1206 - 1207),[133] ο Ιωάννης οργίστηκε όμως με τον βασιλιά της Σκωτίας όταν έμαθε ότι συμμάχησε με τον Φίλιππο Β΄ της Γαλλίας.[134]

Ο Ιωάννης επιτέθηκε στην Σκωτία και ανάγκασε τον Γουλιέλμο να υπογράψει την Συνθήκη του Νόρχαμ σύμφωνα με την οποία ασκούσε έλεγχο στις κόρες του Γουλιέλμου απαιτώντας επιπλέον το ποσό των 10.000 λιρών,[135] η συνθήκη αυτή κατέστρεψε εντελώς τις δυνάμεις του Γουλιέλμου και όταν βρέθηκε σε δυσκολίες με τις επαναστάσεις των Σκωτσέζων βαρόνων αναγκάστηκε ο ίδιος ο Ιωάννης να επέμβει για να τον βοηθήσει. Ο Ιωάννης δεν έκανε περισσότερες προσπάθειες να επαναφέρει την συνθήκη του Φαλαίς έτσι τόσο ο Ιωάννης όσο και ο Αλέξανδρος στην συνέχεια παρέμειναν ανεξάρτητοι βασιλείς οι οποίοι υποστήριζαν τον Ιωάννη χωρίς να είναι υποχρεωμένοι να δώσουν όρκο πίστης απέναντι του.[136]

Ο Ιωάννης παρέμεινε κύριος της Ιρλανδίας εξάγοντας από το νησί πολλές πηγές για τον πόλεμο που έκανε εναντίον του Φιλίππου,[137] η σύγκρουση συνεχίστηκε στην Ιρλανδία μεταξύ των ντόπιων οπλαρχηγών και των Αγγλο - Νορμανδών εποίκων, ο Ιωάννης εκμεταλλεύτηκε την σύγκρουση μεταξύ τους για να μεγαλώσει τον πλούτο και τον στρατό του. Στην περίοδο που ήταν βασιλιάς ο αδελφός του Ριχάρδος Α΄ ο Ιωάννης είχε καταφέρει να αυξήσει σημαντικά την δύναμη του στην Ιρλανδία την ίδια πολιτική συνέχισε και ως βασιλιάς.[138] Το 1210 ο Ιωάννης εξέπλευσε για την Ιρλανδία για να καταστείλει μια εξέγερση Αγγλο - Νορμανδών αρχόντων, απέκτησε ξανά τον έλεγχο του στην χώρα δημιουργώντας έναν νέο χάρτη σύμφωνα με τον οποίο επέβαλε τα Αγγλικά έθιμα και τον Αγγλικό νόμο στην Ιρλανδία.[139] Ο Ιωάννης παρόλα αυτά απέφυγε να επιβάλει τον χάρτη στους γηγενείς πληθυσμούς της Ιρλανδία, ο ιστορικός Δαυίδ Κάρπεντερ λέει ότι το έκανε επειδή είχε στρέψει την προσοχή του περισσότερο στους ίδιους τους Άγγλους βαρόνους, οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν και μετά την επιστροφή του Ιωάννη στην Αγγλία.[140]

Η βασιλική δύναμη στην Ουαλία είχε άνιση κατανομή, η χώρα είχε διαιρεθεί στους βαρόνους κατά μήκος των συνόρων και τον γηγενή Ουαλικό πληθυσμό, ο Ιωάννης έστρεψε προσωπικά το ενδιαφέρον του στην Ουαλία την οποία επισκεπτόταν κάθε χρόνο την περίοδο (1204 - 1211) και πάντρεψε την νόθη κόρη του Ιωάννα με τον Ουαλό πρίγκηπα Λίγουελιν τον Μέγα.[141] Ο Ιωάννης εκμεταλλεύτηκε και τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές με συμφωνίες οι οποίες του παρείχαν στρατιωτική υποστήριξη,[142] αναγκάστηκε να πραγματοποιήσει στρατιωτική επιχείρηση στην Ιρλανδία όταν ο Λίγουελιν εκμεταλλεύτηκε την αστάθεια με την μετακίνηση του Γουλιέλμου ντε Μπράοσε για να εξεγερθεί (1211).[143] Η επιτυχημένη πολεμική επιχείρηση του Ιωάννη κατέστειλε την εξέγερση και οι δυνάμεις του Ιωάννη στην Ιρλανδία έστω και προσωρινά ενισχύθηκε σημαντικά.

Σύγκρουση με τον Πάπα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι Ουμβέρτος Βάλτερ πέθανε στις 13 Ιουλίου 1205 και ο Ιωάννης βρέθηκε σε μεγάλη διαμάχη με τον πάπα Ιννοκέντιο Γ΄ που κατέληξε στον αφορισμό του, οι Νορμανδοί και οι Ανδεγαυοί βασιλείς είχαν μεγάλη εξουσία στην εκκλησία της Αγγλίας μετά το 1040, η εξουσία των Άγγλων βασιλέων στην εκκλησίας τους ήταν σχεδόν ανεξάρτητη από την παπική εξουσία όπως περιγράφει ο ιστορικός Ριχάρδος Χούσκροφρ.[144] Μετά το 1140 μια μερίδα Άγγλων κληρικών αντέδρασε στην αυθαίρετη εξουσία των βασιλέων προσεγγίζοντας τον πάπα, οι συγκεκριμένοι κληρικοί έφεραν τον Ιωάννη σε δύσκολη θέση,[145] ο δε πάπας Ιννοκέντιος Γ΄ ήταν σύμφωνα με τον ιστορικό Στέφανο Λάνγκτον πολύ δυναμικός και φιλόδοξος δεν δεχόταν κανέναν περιορισμό της εξουσίας του από οποιονδήποτε βασιλιά.[146]

Ο Ιωάννης ήθελε ως αντικαταστάτη του τον Ιωάννη του Γκρέι, επίσκοπο της Νορβηγίας να διορίσει νέο αρχιεπίσκοπο στο Καντέρμπουρι, αλλά οι κληρικοί του Καθεδρικού ναού ήθελαν την εκλογή του δικού τους επισκόπου Ρέτζιναλντ απαιτώντας από τη εκκλησία να επιλέγει τον νέο αρχιεπίσκοπο και όχι ο βασιλιάς.[147] Οι επίσκοποι έστειλαν τον Ρέτζιναλντ στον πάπα να τον διορίσει αρχιεπίσκοπο, ο Ιωάννης με την σειρά του έστειλε νέα αποστολή στον Ιννοκέντιο ζητώντας του να χρίσει τον Ιωάννη του Γκρέι.[148]

Ο Ιννοκέντιος Γ΄ αρνήθηκε και τους δυο προτείνοντας τον δικό του άνθρωπο Στέφανο Λάνγκτον που τον έστεψε αρχιεπίσκοπο τον Ιούνιο του 1207.[149] Η επιλογή του πάπα εξόργισε ακόμα περισσότερο των Ιωάννη λόγω των στενών δεσμών του Στεφάνου με την βασιλική δυναστεία των Καπετιδών της Γαλλίας, του απαγόρευσε την είσοδο στην Αγγλία και έκανε κατάσχεση εδαφών τόσο στον ίδιο όσο και στους κληρικούς που τον υποστήριζαν.[150] Ο Ιννοκέντιος προσπαθούσε να πείσει τον Ιωάννη να αλλάξει γνώμη αλλά εκείνος αρνήθηκε επίμονα, τον Μάιο του 1208 ο Ιννοκέντιος ανακοίνωσε την απαγόρευση του στους Άγγλους ιερείς να τελούν θρησκευτικά μυστήρια με εξαίρεση την βάπτιση και την άφεση αμαρτιών για τους ετοιμοθάνατους.[151]

Ο Ιωάννης κατέλαβε το κάστρο του Ροτσεστερ ένα σημαντικό στρατηγικό σημείο της αρχιεπισκοπής του Καντέρμπουρι και αποφάσισε να τιμωρήσει ο ίδιος προσωπικά τον Ιννοκέντιο κάνοντας διαχωρισμό ανάμεσα στους δικούς του κληρικούς και στους παπικούς με κατάσχεση της περιουσίας των κληρικών οι οποίοι ήταν πιστοί στον Ιννοκέντιο.[152] Φυλάκισε πολλούς παπικούς κληρικούς απαιτώντας λύτρα για την απελευθέρωση τους ενώ δήλωσε ότι θα προστατεύσει όλους εκείνους που παρέμειναν πιστοί σε αυτόν, σε πολλές περιπτώσεις τα επί μέρους ιδρύματα μπορούσαν μόνα τους να διαχειριστούν την παραγωγή των κτημάτων τους.[153] Ο Ιννοκέντιος του έστειλε μια τελευταία προειδοποίηση να συμμορφωθεί με τον διορισμό του Λάνγκτον, ο Ιωάννης το αρνήθηκε ξανά και ο πάπας τον αφόρισε τον Νοέμβριο του 1209.[154] Ο αφορισμός δεν ανησύχησε ιδιαίτερα τον βασιλιά λόγω του γεγονότος ότι δυο στενοί φίλοι του ο αυτοκράτορας Όθων Δ΄ και ο κόμης Ραιμόνδος ΣΤ΄ της Τουλούζης είχαν υποστεί την ίδια ποινή. Ο Ιωάννης εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία ώστε να συγκεντρώσει πολλά χρήματα με την κατάσχεση της εκκλησιαστικής περιουσίας συγκεντρώνοντας 100.000 μάρκα,[155] επίσημα έγγραφα έδειξαν ότι το 14% των ετήσιων κερδών της εκκλησίας πήγε στα χέρια του Ιωάννη.[156] Από το 1209 και αργότερα ο Ιωάννης αναγκάστηκε να κάνει κάποιες παραχωρήσεις, οι εκκλησιαστικοί κανόνες είχαν καταστρατηγηθεί ιδιαίτερα σε ότι αφορά τα θέματα ταφής,[157] ο λαός παρόλα αυτά δεν έδειχνε έτοιμος να εξεγερθεί παρά του ότι είχε στοιχίσει σοβαρά ο πόλεμος του Ιωάννη με τον πάπα. Ο βασιλιάς της Γαλλίας Φίλιππος Β΄ εκμεταλλεύτηκε την αδυναμία αυτή και άρχισε να προετοιμάζεται σοβαρά για επίθεση στην Αγγλία,[158] ο λαός όταν είδε τον συγκεκριμένο κίνδυνο φάνηκε ότι θα εξεγερθεί, η θέση του Ιωάννη πλέον τότε έγινε πολύ δύσκολη και αποφάσισε να συμφιλιωθεί με τον πάπα.[159]

Τους όρους του πάπα για την ειρήνη παρουσίασε στον καθεδρικό ναό του Ντόβερ τον Μάιο του 1213 ο απεσταλμένος του πάπα Παδούλφος Βαρράτσιο,[160] ο Ιωάννης θα παρέδιδε την Αγγλική εκκλησία στην εξουσία του πάπα με αντάλλαγμα 1000 μάρκα ετησίως, 700 για την Αγγλία και 300 για την Ιρλανδία επίσης θα αποζημίωνε την εκκλησία ο Ιωάννης για τις απώλειες από τα έσοδα που προκάλεσε.[161] Η τελική λύση έφερε διφορούμενες εντυπώσεις αλλά οι χρονικογράφοι περιγράφουν ότι στην κατάσταση που είχαν έρθει τα πράγματα δεν μπορούσε ο Ιωάννης να κάνει τίποτα το διαφορετικό.[162] To μεγαλύτερο κέρδος για τον Ιωάννη ήταν από τότε η υποστήριξη του πάπα κάτι που ανάγκασε τον Φίλιππο Αύγουστο της Γαλλίας να ακυρώσει τα σχέδια του για επίθεση στην Αγγλία,[163] στα τέλη του 1214 ο Ιωάννης παραμέλησε να πληρώσει τα 2/3 των αποζημιώσεων του στον πάπα αλλά εκείνος το αγνόησε.[164]

Α΄ Βαρονικός Πόλεμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αποτυχία ανακατάληψης της Νορμανδίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μάχη του Μπουβίν που είχε αποτέλεσμα την οριστική ήττα του Ιωάννη απο τον Λουδοβίκο.

Η έχθρα μεταξύ του Ιωάννη και των βαρόνων υπήρχε για πολλά χρόνια αλλά εκδηλώθηκε ανοιχτά με την εξέγερση των βαρόνων εναντίον του βασιλιά (1212),[165] οι περισσότεροι από τους δυσαρεστημένους βαρόνους ήταν συγκεντρωμένοι στα βόρεια της Αγγλίας γι'αυτό η εξέγερση έμεινε γνωστή ως «Η εξέγερση των βορείων». Οι βαρόνοι αυτοί είχαν πληρώσει μεγάλα ποσά στον Ιωάννη υπό την μορφή φορολογίας,[166] πολλοί από το ευρύτερο περιβάλλον του Ιωάννη και την οικογένεια του ήταν μεταξύ αυτών των βαρόνων αλλά είχαν θιχτεί σε μεγάλο βαθμό τα συμφέροντα τους.[167] Η ένταση που υπήρχε στην βόρεια Ουαλία ανάμεσα στον Ιωάννη και στον Λίγουελιν (1211) εξελίχτηκε στην συνέχεια σε ανοιχτό πόλεμο,[168] ο διορισμός του Γάλλου Πέτρου ντε Ρος σαν δικαστή άφησε περισσότερο δυσαρεστημένους τους ντόπιους βαρόνους.[169] Η αποτυχία του Γάλλου βασιλιά Φιλίππου Β΄ να ξεκινήσει στρατιωτική επιχείρηση κατά της Αγγλίας στον οποίο είχαν στηρίξει όλες τις ελπίδες τους (1214) στάθηκε το έναυσμα για την εξέγερση., ο Ιάκωβος Χόλτ αναφέρει ότι προετοιμαζόταν από την ήττα στο Μπουβίν.[170]

Το 1214 ο Ιωάννης ξεκίνησε την εκστρατεία ανακατάληψης της Νορμανδίας από τον Φίλιππο, ο Ιωάννης είχε πολλές ελπίδες αφού ο πάπας ήταν πλέον με το μέρος του σε συνδυασμό με ισχυρές συμμαχίες όπως ο αυτοκράτορας Όθων, ο Ρενώ της Βουλώνης και ο κόμης Φερδινάνδος της Φλάνδρας.[171] Όταν ο βαρόνος αποφάσισε να αναχωρήσει για το Πουατού τον Φεβρουάριο του 1214 οι βαρόνοι αρνήθηκαν να τον βοηθήσουν τα σχέδια του ήταν να βαδίσει ο ίδιος μέσω του Πουατού ενώ οι σύμμαχοι του Όθων, Ρενώ και Φερδινάνδος μαζί με τον Γουλιέλμ Λόνγκσπι βάδιζαν μέσω της Φλάνδρας.[172]

Η αρχή της επιχείρησης πήγε καλά για τον Ιωάννη, ανακατέλαβε στα τέλη του Ιουνίου το Ανζού από τον δελφίνο Λουδοβίκο[173] αλλά οι τοπικοί Ανδεγαυοί ευγενείς αρνήθηκαν να τον υποστηρίξουν και αναγκάστηκε να οπισθοχωρήσει στο Λα Ροσέλ.[174] Στα βόρεια οι σύμμαχοι του που αντιμετώπισαν τον στρατό του βασιλιά Φιλίππου με σκοπό την ανακατάληψη της Νορμανδίας συνετρίβησαν στην μάχη του Μπουβίν σβήνοντας όλες τις ελπίδες του Ιωάννη για την Νορμανδία. Ο Φίλιππος και ο Ιωάννης υπέγραψαν ειρήνη για 6 έτη σύμφωνα με την οποία ο Ιωάννης παραιτήθηκε οριστικά από τις αξιώσεις του στην Νορμανδία και θα έπρεπε να πληρώσει αποζημίωση στον Φίλιππο, στην συνέχεια τον Οκτώβριο επέστρεψε στην Αγγλία.[175]

Εξέγερση των βαρόνων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μέσα σε λίγους μήνες μετά την επιστροφή του Ιωάννη οι βαρόνοι στα βόρεια της χώρας κήρυξαν εξέγερση εναντίον του βασιλιά,[176] ο Ιωάννης που δεν ήθελε την σύγκρουση συγκάλεσε τον Ιανουάριο του 1215 συμβούλιο στο Λονδίνο για να συνενοηθεί μαζί τους σαν βασικό επιχείρημα του ήταν η υποστήριξη που είχε από τον πάπα Ιννοκέντιο αφού έτσι μπορούσε να ελέγξει τον αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπουρι Στέφανο Λάνγκτον.[177] Νέες μισθοφορικές δυνάμεις από το Πουατού ήρθαν την ίδια εποχή για να υποστηρίξουν τον βασιλιά αλλά ο Ιωάννης τους έστειλε πίσω για να δείξει ότι δεν επιθυμεί την σύγκρουση, για να δείξει επιπλέον ότι είναι περισσότερο αφοσιωμένος στην εκκλησία δήλωσε ότι είναι έτοιμος για συμμετοχή του σε Σταυροφορία.[178]

Οι αντάρτες συγκεντρώθηκαν στο Νορθάμπτον τον Μάιο αγνοώντας την υποστήριξη του πάπα στον βασιλιά και διόρισαν αρχηγό της επανάστασης τον Ροβέρτο φιτζ Γουώλτερ,[179] ονόμασαν τον εαυτό του «στρατό του Θεού» και βαδίζοντας νότια κατέλαβαν το Λονδίνο, το Λίνκολν και το Εξετέρ. Οι προσπάθειες του Ιωάννη για ειρήνη ναυάγησαν οριστικά μετά την κατάληψη του Λονδίνου, νέοι βαρόνοι ενώθηκαν με τους επαναστάτες και έδωσε τότε εντολή στον αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπουρι να διαπραγματευτεί μαζί τους για ειρήνη.[180]

Υπογραφή της Μάγκνα Κάρτα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αντίγραφο της Μάγκνα Κάρτα.

Ο Ιωάννης συνάντησε τους επαναστάτες στο Ρίννιμεδ κοντά στο κάστρο του Ουίνδσορ στις 15 Ιουνίου 1215,[181] ο αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι Λάνγκτον παρουσίασε την πρώτη μεγάλη συνταγματική συμφωνία η οποία ονομάστηκε Μάγκνα Κάρτα.[182] Ο χάρτης ικανοποιούσε τις περισσότερες απαιτήσεις των βαρόνων και πολλοί θεωρούν ότι ήταν η πρώτη παραχώρηση συντάγματος από βασιλιά στην Ευρωπαϊκή ιστορία,[183] εξασφάλιζε την ελευθερία των πολιτών, τα δικαιώματα της εκκλησίας, έβαζε τέλος στις άνευ λόγου φυλακίσεις και στην φορολογία, οι βαρόνοι έπαιρναν πίσω τα περισσότερα από τα προνόμια τους.[184] Ένα συμβούλιο 25 βαρόνων υποσχέθηκε να υπογράψει μαζί με τον βασιλιά στον χάρτη με την υπόσχεση στην συνέχεια να αποχωρήσουν από το Λονδίνο, ο χάρτης υπογράφηκε αλλά δεν εφαρμόστηκε στην συνέχεια από κανέναν ούτε από τον βασιλιά ούτε από τους βαρόνους.[185]

Οι βαρόνοι ισχυρίστηκαν ότι ο βασιλιάς δεν έχει στόχο να εφαρμόσει τον χάρτη και αρνήθηκαν να αποχωρήσουν από το Λονδίνο,[186] ο Ιωάννης ζήτησε νέα υποστήριξη από τον πάπα Ιννοκέντιο με τον ισχυρισμό ότι ο ίδιος συμφωνεί και εκείνοι αρνούνται, ο πάπας αφόρισε τους βαρόνους, το τελικό αποτέλεσμα ήταν η έκρηξη του Α΄ Πολέμου των Βαρόνων.[187]

Οι επαναστάτες κατέλαβαν το κάστρο του Ρότσεστερ το οποίο ανήκε στον Λάνγκτον αλλά το είχε αφήσει αφύλακτο,[188] ο Ιωάννης όμως ήταν καλά προετοιμασμένος για την επίθεση αφού είχε αποθηκεύσει χρήματα για να πληρώσει τους μισθοφόρους και είχε εξασφαλίσει την υποστήριξη ισχυρών αρχόντων όπως ο Γουλιέλμος Μαρσάλ και ο Ρανούλφος του Τσέστερ,[189] δεν είχαν ούτε την απαραίτητη εμπειρία να πολιορκήσουν βασιλικά κάστρα. Η στρατηγική του Ιωάννη ήταν να απομονωθούν οι βαρόνοι του Λονδίνου, να διακοπεί ο ανεφοδιασμός τους από τον Φίλιππο ώστε να ξεκινήσει σταδιακά η φθορά τους, η εκστρατεία του ξεκίνησε καλά τον Νοέμβριο ανακατέλαβε το κάστρο του Ρότσεστερ, ο ιστορικός Ρεζινάλδος Μπράουν περιγράφει ότι ήταν μια από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις στην Ευρώπη την εποχή του.

Ανατροπή του Ιωάννη από τους βαρόνους με την βοήθεια του δελφίνου Λουδοβίκου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έχοντας κερδίσει ο Ιωάννης τα νοτιοανατολικά έστειλε τον Ιωάννη Λόνγκισπι να ανακαταλάβει τα βόρεια του Λονδίνου ενώ ο ίδιος επιτέθηκε βόρεια στο Νόττιγχαμ όπου βρισκόταν ο κύριος όγκος των επαναστατημένων βαρόνων, οι επιχειρήσεις έγιναν και οι δυο με επιτυχία.[190] Τον Ιανουάριο του 1216 ο Ιωάννης βάδισε εναντίον του βασιλιά της Σκωτίας Αλεξάνδρου Β΄ που είχε συμμαχήσει με τους επαναστάτες, με μια γρήγορη επίθεση τον απώθησε στο Εδιμβούργο για δέκα μέρες.[191]

Οι επαναστατημένοι βαρόνοι όταν είδαν ότι χάνουν ζήτησαν την βοήθεια του Γάλλου δελφίνου Λουδοβίκου ο οποίος διεκδικούσε δικαιώματα στον Αγγλικό θρόνο λόγω του γάμου του με την Λευκή της Καστίλης εγγονή του Ερρίκου Β΄, ο πατέρας του βασιλιάς Φίλιππος Β΄ του το επέτρεψε αλλά αρνήθηκε να τον υποστηρίξει στρατιωτικά επειδή είχε αφοριστεί από τον πάπα.[192] Ο Λουδοβίκος μετέφερε από την Γαλλία ισχυρά όπλα και πολιορκητικές μηχανές, ο Ιωάννης αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Σκωτία και να βαδίσει νότια για να αντιμετωπίσει την εισβολή.[193]

Ο δελφίνος Λουδοβίκος αποβιβάστηκε στα νότια της Αγγλίας τον Μάιο του 1216 και ο Ιωάννης πήγε να τον εμποδίσει, ο στόλος του Ιωάννη διασκορπίστηκε κατά την διάρκεια μιας καταιγίδας και ο Λουδοβίκος στρατοπέδευσε στο Κεντ.[194] Ο Ιωάννης αποφάσισε να μην επιτεθεί αμέσως από φόβο μήπως ο στρατός του υποχωρήσει και οι στρατιωτικές του δυνάμεις μαζί με τον ετεροθαλή αδελφό του Γουλιέλμο Λόνγκισπι παραδόθηκαν στους αντάρτες οι οποίοι κέρδισαν το νοτιοδυτικό μέρος της Αγγλίας και τμήματα του βορρά.[195]

Θάνατος του Ιωάννη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο τάφος με την σαρκοφάγο του Ιωάννη του Ακτήμονα.

Τον Σεπτέμβριο του 1216 ο Ιωάννης αποφάσισε να πραγματοποιήσει μια νέα επίθεση προσποιούμενος οτι ήθελε να ανακουφίσει το κάστρο του Ουίνδσωρ που βρισκόταν υπο πολιορκία και επιτέθηκε ανατολικότερα στην περιοχή του Κέιμπριτζ προκειμένου να διαχωρίσει τις περιοχές του Λίνκολν και της Ανατολικής Αγγλίας.[196] Απο εκεί ο Ιωάννης ταξίδευσε βόρεια προκειμένου να ανακουφίσει το κάστρο του Λίνκολν και να συγκεντρώσει νέες ενισχύσεις, στον δρόμο προσβλήθηκε απο δυσεντέρια η οποία τελικά αποδείχτηκε γι'αυτόν μοιραία.[197] Ο Αλέξανδρος Β΄ επιτέθηκε στην βόρεια Αγγλία καταλαμβάνοντας τον Αύγουστο το Καρλίς και στην συνέχεια έδωσε φόρο υποτέλειας στον δελφίνο Λουδοβίκο, οι εντάσεις μεταξύ του δελφίνου και των βαρόνων έφεραν μεγάλο κύμα λιποταξίας ανάμεσα τους ο γιος του Γουλιέλμου Μαρσάλ, Γουλιέλμος και ο Γουλιέλμος Λόνγκισπί που πήγαν με το μέρος του Ιωάννη.[198]

Ο βασιλιάς επέστρεψε δυτικά επειδή είχε χάσει ενα μεγάλο μέρος απο τις αποσκευές του,[199] ο Ρογήρος του Βέντοβερ περιγράφει αναλυτικά το γεγονός στις αποσκευές υπήρχαν και τα κοσμήματα του στέμματος τα οποία χάθηκαν πιθανότατα στις παλιρροιακές εκβολές των ποταμών χωρίς να έχει εξακριβωθεί σε ποιό σημείο έγινε.[200]

Η ασθένεια του επιδεινωνόταν όλο και περισσότερο, όταν έφτασε στο κάστρο του Νιούαρκ ήταν ανίκανος να προχωρήσει περισσότερο και πέθανε το βράδυ της 18ης Οκτωβρίου,[201] πληροφορίες με φήμες που κυκλοφόρησαν αμέσως μετά τον θάνατο του λένε οτι δηλητηριάστηκε απο δαμάσκηνα.[202] Το σώμα του μετακινήθηκε νότια απο μια ομάδα μισθοφόρων και ενταφιάστηκε στον καθεδρικό ναό του Ουόρκεστερ μπροστά απο τον βωμό του Αγίου Γούλφσταν, στην θέση αυτή κατασκευάστηκε η σαρκοφάγος του το 1232 στην οποία τοποθετήθηκαν τα λείψανα του.[203]

Τον διαδέχθηκε ο επτάχρονος γιος του, Ερρίκος Γ΄ της Αγγλίας, ενώ ο Λουδοβίκος εξακολουθούσε να διεκδικεί τον αγγλικό θρόνο.

Κληρονόμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αφού αποκήρυξε την πρώτη σύζυγο του (1200) παντρεύτηκε αμέσως την μόλις 12 ετών Ισαβέλλα της Ανγκουλέμ παιδιά τους ήταν:

Σύγχρονοι θρύλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ονομάστηκε «Ακτήμων» γιατί έχασε την κληρονομιά των γαλλικών κτήσεων από τον πατέρα του, λόγω της συμμαχίας του με τον εχθρό. Οι μεγαλύτεροι αδελφοί του σε συμπαράσταση με την μητέρα τους Ελεονώρα της Ακουιτανίας που ήταν αιχμάλωτη του Ερρίκου Β΄ από το 1173 εξεγέρθηκαν κατά του πατέρα τους. Σε μικρή ηλικία αρραβωνιάστηκε την Αλίκη, κόρη του Ουμβέρτου Γ΄ της Σαβοΐας, και ήλπιζε ότι με το γάμο αυτό θα αποκτούσε μεγάλη πρόσβαση στις Άλπεις, κληρονομώντας το Πεδεμόντιο και την Σαβοΐα. Ο βασιλιάς Ερρίκος του υποσχέθηκε τα κάστρα στη Νορμανδία, που είχε υποσχεθεί πριν στον άλλο του γιο, Γοδεφρείδο. Η Αλίκη ταξίδεψε στην Αγγλία προκειμένου να επισκεφτεί την αυλή του Άγγλου βασιλιά Ερρίκου Β΄, αλλά πέθανε πριν πραγματοποιηθεί ο γάμος. Ο Γεράλδος της Ουαλίας περιγράφει ένα ζωγραφικό πίνακα που βρήκε στη σάλα του Ουίντσεστερ, παριστάνοντας έναν αετό να δέχεται επίθεση από τρεις νεοσσούς, ενώ ένας τέταρτος από πίσω παρακολουθούσε. Όταν ρώτησε τον Ερρίκο Β΄ ποιο είναι το νόημα της συγκεκριμένης τοιχογραφίας, ο βασιλιάς του είπε:

Oι τέσσερις νεοσσοί είναι οι τέσσερις γιοι μου που επιθυμούν να με καταδιώξουν ως το θάνατο μου. Ο τέταρτος που παρακολουθεί και δεν μετέχει είναι αυτός που θα μου δώσει το τελειωτικό χτύπημα.

Πραγματικά, ο τέταρτος νεοσσός ήταν ο μικρότερος γιος του, Ιωάννης ο Ακτήμων, ο έως τότε αγαπημένος γιος του πατέρα του, που δεν συμμετείχε στη συνωμοσία των αδελφών του. Όταν στράφηκε και εκείνος εναντίον του, ο βασιλιάς Ερρίκος Β΄ στενοχωρήθηκε τόσο πολύ που οδηγήθηκε στο θάνατο από μαρασμό.

Ο Ιωάννης ο Ακτήμονας έγινε αντικείμενο μελέτης απο τους σύγχρονους ιστορικούς με αντιμαχόμενες γνώμες μετά τον 16ο αιώνα, ιστορικοί όπως ο Τζίμ Μπραντμπέρρι τονίζουν περισσότερο τις θετικές γνώμεις για τον Ιωάννη τον Ακτήμονα, τον περιγράφει σαν έξυπνο άνθρωπο με διοικητικά προσόντα και ικανό στρατιωτικό ηγέτη.[204] Άλλοι ιστορικοί ωστόσο που αποτελούν την πλειοψηφία ανάμεσα σε αυτούς και ο Ράλφ Τούνερ έχουν αντίθετη γνώμη τονίζοντας περισσότερο τα ελαττώματα του, τον περιγράφουν σαν σκληρό, βίαιο και αυταρχικό,[205] τα ελαττώματα αυτά έφεραν μεγάλη έξαρση σε συγγραφείς έργων φαντασίας όπως επίσης και στην σύγχρονη φιλμογραφία σε ταινίες γύρω από τον λαϊκό ήρωα Ρομπέν των Δασών με τον Ιωάννη στον ρόλο του κακού.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Norgate (1902), pp. 1–2.
  2. Fryde, Greenway, Porter and Roy, p.37.
  3. Warren, p.21.
  4. Barlow, p.275; Warren, p.23.
  5. Barlow, p.284.
  6. Barlow, p.305.
  7. Warren, p.27.
  8. Barlow, p.281.
  9. Turner, p.31.
  10. Warren, p.26.
  11. Turner, p.31; Warren, p.26.
  12. Warren, p.26.
  13. McLynn, pp.27, 77.
  14. Warren, p.140.
  15. Warren, pp.139–40; McLynn, p.78
  16. McLynn, p.78.
  17. Warren, p.139; McLynn, p.78; Danziger and Gillingham, p.26.
  18. McLynn, p.78, 94; Turner, p.30.
  19. Carpenter (2004), p.223; Turner, p.35.
  20. McLynn, p.36
  21. Turner, p.36.
  22. Carpenter (2004), p.223.
  23. Carpenter (2004), p.243.
  24. Turner, p.36.
  25. Turner, p.37.
  26. Turner, p.37.
  27. Warren, p.35.
  28. Warren, p.36.
  29. Warren, p.37.
  30. Turner, p.39; Warren, p.38.
  31. Turner, p.38.
  32. Warren, p.38.
  33. Warren, p.38.
  34. Warren, pp.38–9.
  35. Warren, pp.39–40.
  36. Barlow, p.293; Warren p.39.
  37. Warren, p.39.
  38. Warren, p.40.
  39. Warren, p.41
  40. Warren, pp.40–1.
  41. Inwood, p.58.
  42. Warren, p.42.
  43. Warren, p.43.
  44. Warren, p.44.
  45. Warren, p.45.
  46. Warren, p.46.
  47. Warren, pp.46–7.
  48. Fryde (2007), p.336.
  49. Warren, p.47.
  50. Carpenter (2004), p.264.
  51. Barlow, p.305; Turner, p.48.
  52. Warren, p.53.
  53. Warren, p.51.
  54. Barrett, p.91.
  55. Warren, p.57.
  56. Warren, p.59.
  57. Huscroft, pp.169–70
  58. Huscroft, p.170.
  59. Carpenter (2004), p.264; Turner, p.100.
  60. Warren, p.54.
  61. Turner, p.98.
  62. Warren, p.55.
  63. Warren, p.63.
  64. Turner, p.98.
  65. Turner, p.99.
  66. Turner, pp.98–9.
  67. Turner, p.99.
  68. Turner, p.100.
  69. Turner, pp.100–1.
  70. Turner, p.101.
  71. Holt (1984), p.94; Turner, p.94; Bradbury (1998), p.159; Moss, p.119.
  72. Turner, p.101
  73. McLynn, p.306.
  74. Warren, p.83.
  75. Turner, p.102.
  76. Turner, p.102.
  77. Turner, pp.102–3.
  78. Turner, p.103.
  79. Turner, p.149.
  80. Warren, p.178; Turner, p.156.
  81. Warren, p.130.
  82. Warren, p.132; Huscroft, p.171.
  83. Huscroft, p.182.
  84. McLynn, p.366; Hunnisett, pp.1–3.
  85. Warren, pp.143–4.
  86. Carpenter (2004), p.273.
  87. Turner, p.79.
  88. Lawler and Lawler, p.6.
  89. McLynn, p.288.
  90. Turner, p.87.
  91. Carpenter (2004), p.272.
  92. Hodgett, p. 57; Johnson, p.142.
  93. Carpenter (2004), p.272.
  94. Turner, p.95.
  95. Danziger and Gillingham, p. 44.
  96. Stenton, p.163.
  97. Bolton, p.40.
  98. Barlow, p.329.
  99. Turner, pp.144–5; Church (1999), p.133.
  100. Turner, p.144.
  101. Turner, p.147.
  102. Turner, p.145.
  103. Barlow, p.326.
  104. Huscroft, p.170; Mason, p.128.
  105. Warren, p.184.
  106. Warren, p.185.
  107. Warren, p.185; Turner, p.169.
  108. Turner, p.139.
  109. McLynn, p.290.
  110. Turner, p.166, Vincent, p.193.
  111. Vincent, p.193.
  112. Vincent, pp.174–5.
  113. Vincent, p.184.
  114. Turner, p.98; Vincent, p.196.
  115. Jordan, cited Turner, p.12.
  116. McLynn, p.290.
  117. McLynn, pp.78, 290.
  118. Turner, p.120.
  119. Turner, p.120; Carpenter (2004), p.276.
  120. Warren, pp. 171–172.
  121. Turner, p.106.
  122. Turner, pp.106–7.
  123. Turner, p.107.
  124. Turner, p.107.
  125. Barlow, p.336.
  126. Warren, p.123.
  127. Turner, p.106; Warren, p.123
  128. Turner, p.107.
  129. Turner, pp.107–8.
  130. Turner, p.108.
  131. Turner, p.109.
  132. Carpenter (2004), p.224.
  133. Duncan, p.252.
  134. Carpenter (2004), p.277; Duncan, p.260
  135. Carpenter (2004), p.277.
  136. Duncan, p.268.
  137. Carpenter (2004), p.278.
  138. Carpenter (2004), pp.278–9.
  139. Carpenter (2004), pp.280–1.
  140. Carpenter (2004), p.282; Duffy, pp.242–3.
  141. Carpenter (2004), pp.282–3.
  142. Carpenter (2004), p.283.
  143. Carpenter (2004), p.284.
  144. Huscroft, p.190.
  145. Huscroft, p.189; Turner, p.121.
  146. Turner, p.119.
  147. Turner, p.125.
  148. Turner, pp.125–6.
  149. Turner, p.126.
  150. Turner, p.127.
  151. Turner, p.128; Harper-Bill, p.304.
  152. Turner, p.128.
  153. Poole, pp.446–7.
  154. Turner, p.131.
  155. Harper-Bill, p.306.
  156. Harper-Bill, p.307.
  157. Harper-Bill, p.304.
  158. Turner, p.133.
  159. Bartlett, pp.404–5; Turner, p.133.
  160. Turner, p.133; Lloyd, p.213.
  161. Turner, p.133; Harper-Bill, p.308.
  162. Turner, pp.133–4.
  163. Turner, p.134.
  164. Harper-Bill, p.308.
  165. Turner, pp.173–4.
  166. Carpenter (2004), p.273, after Holt (1961).
  167. Church (1999), p.154.
  168. Rowlands, pp.284–5.
  169. Carpenter (2004), p.287.
  170. Turner, pp.173–4; Holt (1961), p.100.
  171. Barlow, p.335.
  172. Carpenter (2004), p.286.
  173. Carpenter (2004), p.286; Warren, p.221.
  174. Warren, p.222.
  175. Warren, p.224.
  176. Turner, p.174.
  177. Turner, p.179.
  178. Warren, p.233.
  179. Turner, p.174, p.179.
  180. Turner, p.180.
  181. Turner, p.180.
  182. Turner, pp.180, 182.
  183. Turner, p.182.
  184. Turner, p. 184–5.
  185. Turner, p.189.
  186. Turner, pp.189–190.
  187. Turner, p.190.
  188. Turner, p.192.
  189. Turner, p.191.
  190. Turner, p.193.
  191. Duncan, p.267.
  192. Turner, pp.191–2.
  193. Duncan, p.267.
  194. Turner, p.193.
  195. Turner, p.194.
  196. Turner, p.194; Warren, p.253.
  197. Warren, p.253.
  198. McLynn, p.455; Warren, p.253.
  199. Warren, p.254.
  200. Warren, pp.284–5; Barlow, p.356.
  201. Warren, pp.254–5.
  202. Given-Wilson, p.87.
  203. Danziger and Gillingham, p.270.
  204. Bradbury (2007), p.353.
  205. Turner, p.23

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Aberth, John. (2003) A Knight at the Movies: Medieval History on Film. London: Routledge.
  • Barlow, Frank. (1999) The Feudal Kingdom of England, 1042–1216. Harlow, UK: Pearson Education.
  • Barrett, Nick. (2007) "The Revenues of King John and Philip Augustus Revisited," in Church (ed) 2007.
  • Bartlett, Robert. (2000) England Under the Norman and Angevin Kings: 1075–1225. Oxford: Clarendon Press.
  • Bevington, David. (2002) "Literature and the theatre," in Loewenstein and Mueller (eds) 2002.
  • Bolton, J. K. (2007) "English Economy in the Early Thirteenth Century," in Church (ed) 2007.
  • Bradbury, Jim. (1998) Philip Augustus, King of France 1180–1223. London: Longman.
  • Bradbury, Jim. (2007) "Philip Augustus and King John: Personality and History," in Church (ed) 2007.
  • Brown, Reginald Allen. (1989) Rochester Castle: Kent. London: English Heritage.
  • Carpenter, David. (1996) The Reign of Henry III. London: Hambledon Press.
  • Carpenter, David. (2004) Struggle for Mastery: The Penguin History of Britain 1066–1284. London: Penguin.
  • Church, Stephen D. (1999) The Household Knights of King John. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Church, Stephen D. (ed) (2007) King John: New Interpretations. Woodbridge, UK: Boydell Press.
  • Churchill, Winston. (1958) A History of the English-Speaking Peoples, Volume 1. London: Cassell.
  • Coss, Peter. (2002) "From Feudalism to Bastard Feudalism," in Fryde, Monnet and Oexle (eds) (2002).
  • Curren-Aquino, Deborah T. (1989a) "Introduction: King John Resurgent," in Curren-Aquino (ed) 1989b.
  • Curren-Aquino, Deborah T. (ed) (1989b) King John: New Perspectives. Cranbury, US: University of Delaware Press.
  • D'Amassa, Don. (2009) Encyclopedia of Adventure Fiction: the Essential Reference to the Great Works and Writers of Adventure Fiction. New York: Facts on File.
  • Danziger, Danny and John Gillingham. (2003) 1215: The Year of the Magna Carta. London: Coronet Books.
  • Duffy, Sean. (2007) "John and Ireland: the Origins of England's Irish Problem," in Church (ed) 2007.
  • Duncan, A. A. M. (2007) "John King of England and the King of the Scots," in Church (ed) 2007.
  • Dyer, Christopher. (2009) Making a Living in the Middle Ages: The People of Britain, 850 – 1520. London: Yale University Press.
  • Fryde, E. B., D. E. Greenway, S. Porter and I. Roy (eds) (1996) Handbook of British Chronology, third edition. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Fryde, Natalie, Pierre Monnet and Oto Oexle. (eds) (2002) Die Gegenwart des Feudalismus. Göttingen, Germany: Vandenhoeck and Ruprecht.
  • Fryde, Natalie. (2007) "King John and the Empire," in Church (ed) 2007.
  • Galbraith, V. H. (1945) "Good and Bad Kings in English History," History 30, 119–32.
  • Gillingham, John. (1994) Richard Coeur de Lion: Kingship, Chivalry, and War in the Twelfth Century. London: Hambledon Press.
  • Gillingham, John (2001) The Angevin Empire. (2nd edition) London, UKL Hodder Arnold.
  • Gillingham, John. (2007) "Historians without Hindsight: Coggshall, Diceto and Howden on the Early Years of John's Reign," in Church (ed) 2007.
  • Given-Wilson, Chris. (1996) An Illustrated History of Late Medieval England. Manchester: Manchester University Press.
  • Harper-Bill. (2007) "John and the Church of Rome," in Church (ed) 2007.
  • Harris, Jesse W. (1940) John Bale, a study in the minor literature of the Reformation. Urbana, US: Illinois Studies in Language and Literature.
  • Hodgett, Gerald. (2006) A Social and Economic History of Medieval Europe. Abingdon, UK: Routledge.
  • Holt, James Clarke. (1961) The Northerners: A Study in the Reign of King John. Oxford: Oxford University Press.
  • Holt, James Clarke. (1963) King John. London: Historical Association.
  • Holt, James Clarke. (1984) "The Loss of Normandy and Royal Finance," in Holt and Gillingham (eds) 1984.
  • Holt, James Clarke and John Gillingham (eds) (1984) War and Government in the Middle Ages: Essays in Honour of J. O. Prestwich. Woodbridge, UK: Boydell Press.
  • Hunnisett, R. F. (1961) The Medieval Coroner. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Huscroft, Richard. (2005) Ruling England, 1042–1217. Harlow, UK: Pearson.
  • Inwood, Stephen. (1998) A History of London. London: Macmillan.
  • Johnson, Hugh. (1989) Vintage: The Story of Wine. New York: Simon and Schuster.
  • Jordan, William Chester. (1991) "Isabelle d'Angoulême, by the Grace of God, Queen," in Revue belge de philologie et histoire, 69, 821–852.
  • Lawler, John and Gail Gates Lawler. (2000) A Short Historical Introduction to the Law of Real Property. Washington DC: Beard Books.
  • Lloyd, Alan. (1972) The Maligned Monarch: a Life of King John of England. Garden City, US: Doubleday.
  • Loewenstein, David and Janel M. Mueller. (eds) (2002) The Cambridge History of Early Modern English Literature. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Maley, Willy. (2010) "'And bloody England into England gone': Empire, Monarchy, and Nation in King John," in Maley and Tudeau-Clayton (eds) 2010.
  • Maley, Willy and Margaret Tudeau-Clayton. (eds) (2010) This England, That Shakespeare: New Angles on Englishness and the Bard. Farnham, UK: Ashgate Publishing.
  • Mason, Emma. (2008) King Rufus: The Life and Murder of William II of England. Stroud, UK: The History Press.
  • McEachern, Claire. (2002) "Literature and national identity," in Loewenstein and Mueller (eds) 2002.
  • McLynn, Frank. (2007) Lionheart and Lackland: King Richard, King John and the Wars of Conquest. London: Vintage Books.
  • Moss, V. D. (2007) "The Norman Exchequer Rolls of King John," in Church (ed) 2007.
  • Norgate, Kate. (1887) England Under the Angevin Kings, vol. 2. London: Macmillan.
  • Norgate, Kate. (1902) John Lackland. London: Macmillan.
  • Poole, Stephen. (1993) From Domesday Book to Magna Carta 1087–1216. Oxford: Oxford University Press.
  • Potter, Lois. (1998) Playing Robin Hood: the Legend as Performance in Five Centuries. Cranbury, US: University of Delaware Press.
  • Power, Daniel. (2007) "King John and the Norman Aristocracy," in Church (ed) 2007.
  • Ramsay, James Henry. (1903) The Angevin Empire. London: Sonnenschein.
  • Richardson, Douglas. (2004) Plantagenet Ancestry: a Study in Colonial and Medieval Families. Salt Lake City: Genealogical Publishing.
  • Rowlands, Ifor W. (2007) "King John and Wales," in Church (ed) 2007.
  • Scott, Walter. (1998) Ivanhoe. Edinburgh: Edinburgh University Press.
  • Seel, Graham E. (2012) King John: An Underrated King. London: Anthem Press.
  • Stenton, Doris Mary. (1976) English Society in the Early Middle Ages (1066–1307). Harmondsworth, UK: Penguin.
  • Tulloch, Graham. (1988) "Historical Notes," in Scott (1998).
  • Turner, Ralph V. (2009) King John: England's Evil King? Stroud, UK: History Press.
  • Vincent, Nicholas. (2007) "Isabella of Angoulême: John's Jezebel," in Church (ed) 2007.
  • Warren, W. Lewis. (1991) King John. London: Methuen.

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιωάννης της Αγγλίας
Γέννηση: 24 Δεκεμβρίου 1166 Θάνατος: 19 Οκτωβρίου 1216
Βασιλικοί τίτλοι
Προκάτοχος
Ριχάρδος Α'
Δούκας της Νορμανδίας
1199–1216
Διάδοχος
Ερρίκος Γ'
Κόμης του Μαιν
1199–1216
Βασιλιάς της Αγγλίας
1199–1216
Νέος τίτλος Λόρδος της Ιρλανδίας
1185–1216
Προκάτοχος
Ελεονόρα και Ριχάρδος Α'
Δούκας της Ακουιτανίας
1199–1216
με Ελεονόρα (1199–1204)
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα John of England της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).