Πολυτονική γραφή της ελληνικής γλώσσας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Greek alphabet alpha-omega.svg
Ελληνικό αλφάβητο
Αα Άλφα Νν Νι
Ββ Βήτα Ξξ Ξι
Γγ Γάμμα Οο Όμικρον
Δδ Δέλτα Ππ Πι
Εε Έψιλον Ρρ Ρω
Ζζ Ζήτα Σσς Σίγμα
Ηη Ήτα Ττ Ταυ
Θθ Θήτα Υυ Ύψιλον
Ιι Ιώτα Φφ Φι
Κκ Κάππα Χχ Χι
Λλ Λάμδα Ψψ Ψι
Μμ Μι Ωω Ωμέγα
Ιστορία
  • Δίγαμμα
  • Ήτα
  • Σαν
  • Τσαν
  • Κόππα
  • Σαμπί
Σε άλλες γλώσσες
Σχετικά λήμματα


Η πολυτονική γραφή της ελληνικής γλώσσας ή αλλιώς το πολυτονικό σύστημα γραφής της ελληνικής γλώσσας, χρησιμοποιεί μια ποικιλία τονικών σημείων, σε αντίθεση με το μονοτονικό σύστημα. Η πολυτονική ορθογραφία χρονολογείται από την ελληνιστική περίοδο του 4ου αιώνα π.Χ., και βρισκόταν σε επίσημη χρήση στα κράτη της Ελλάδας και Κύπρου και τους δημόσιους οργανισμούς τους έως και το 1982, οπότε και καθιερώθηκε το μονοτονικό σύστημα, το οποίο είναι αρκετά πιο απλό από το πολυτονικό και διατηρεί μόνο δύο κύρια σημεία: την οξεία και τα διαλυτικά.

Η πολυτονική ορθογραφία είναι το πρότυπο σύστημα ορθογραφίας για τα αρχαία και μεσαιωνικά ελληνικά. Οι τόνοι της οξείας ( ´ ), της βαρείας ( ` ), και της περισπωμένης~ ) υποδηλώνουν διαφορετικούς τύπους τονισμού στην προφορά των λέξεων. Το πνεύμα της δασείας ( ῾ ) υποδηλώνει την παρουσία του δασέως φθόγγου /h/ πριν το γράμμα στο οποίο τοποθετείται, ενώ το πνεύμα της ψιλής ( ᾿ ) υποδηλώνει την απουσία δασύτητας.[1]

Ο μουσικός τόνος της αρχαίας Ελληνικής έχει αντικατασταθεί στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα από ένα δυναμικό τονισμό, και ο δασύς φθόγγος /h/ έχει εκλείψει, έτσι τα περισσότερα διακριτικά σημεία του πολυτονικού δεν έχουν φωνητική αξία, και απλώς καταδεικνύουν την αρχαία ελληνική φωνολογία.

Η μονοτονική ορθογραφία είναι πλέον το επίσημο σύστημα για τα σύγχρονα Ελληνικά, σε χρήση από το κράτος, τους περισσότερους εκδοτικούς οίκους και ΜΜΕ, και τη δημόσια εκπαίδευση (με εξαίρεση το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών). Περιέχει ένα μόνο τόνο ( ΄ ) για να υποδηλώσει τον τονιζόμενο φθόγγο, και το σύμβολο των διαλυτικών ( ·· ) για την παρουσία διφθόγγου (π.χ. παϊδάκια όπου το α και ι αποτελούν δίφθογγο /ai/, και παιδάκια όπου το αι /e/ είναι απλό δίψηφο φωνήεν. Ο τόνος και τα διαλυτικά μπορούν επίσης να συνδυαστούν στο ίδιο γράμμα, π.χ. ταΐζω.[1]

Χρονικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δείτε επίσης: Ελληνικό αλφάβητο
Λεπτομέρεια μαρμάρινης στήλης με επιγραφή ψηφίσματος της Αθηναϊκής βουλής, 440–425 π.Χ., Επιγραφικό μουσείο, Αθήνα

Το αρχικό ελληνικό αλφάβητο δεν διέθετε σημεία στίξης, πεζά γράμματα, και ούτε καν κενά σημεία ανάμεσα στις λέξεις. Οι πρώτες μορφές του ελληνικού αλφαβήτου εμφανίζονται τον 8ο αιώνα π.Χ. (η προγενέστερη Γραμμική Β´ αποτελεί διαφορετικού τύπου σύστημα γραφής της Ελληνικής γλώσσας). Έως το 403 π.Χ. οι διάφορες παραλλαγές του ελληνικού αλφαβήτου ήταν σε χρήση στις διάφορες πόλεις-κράτη, βασίλεια, και ελληνικές αποικίες. Από το 403 π.Χ. οι Αθηναίοι αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν τη μορφή του ιωνικού αλφαβήτου. Με τη διάδοση της ελληνιστικής Κοινής, η οποία αποτελεί μια μετεξέλιξη της αττικής διαλέκτου, η ιωνική μορφή του αλφαβήτου επισκίασε τις υπόλοιπες εκδοχές του. Παρόλα αυτά, το ιωνικό αλφάβητο εξακολουθούσε να γράφεται με κεφαλαία γράμματα.

Πνεύματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το δασύ και το ψιλό πνεύμα άρχισαν να χρησιμοποιούνται κατά την κλασική εποχή, για τη γραφική αναπαράσταση της παρουσίας ή απουσίας του δασέως φθόγγου /h/ της αττικής διαλέκτου, της οποίας η προηγούμενη μορφή αλφαβήτου που χρησιμοποιούσε είχε το γράμμα Η (Ήτα) για να αναπαριστά το μακρό φωνήεν /e/. Ο δασύς φθόγγος δηλωνόταν κανονικά (µε το Η) στα κείµενα της αττικής διαλέκτου µέχρι την επισηµοποίηση του ευκλείδειου αλφαβήτου (403 π.Χ.). Τότε το Η χρησιµοποιήθηκε για να  δηλώσει αποκλειστικά το μακρό /e/ (η), αφού για ένα διάστηµα δήλωνε συγχρόνως τη δασύτητα (h) και το /ē/ (η), ακόµη και το βραχύ /ĕ/ (ε) (π.χ. ΗΡΑΚΛΗΣ, ΗΕΡΜΕΣ), γεγονός που γεννούσε δυσχέρειες στην ανάγνωση. Η γραφική δυσχέρεια υπερπηδήθηκε στις διαλέκτους της Κ. Ιταλίας µε τη χρήση του ├ για τη δήλωση του δασέως πνεύµατος (├ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ, ├ΗΜΕΡΑ, ├ΩΡΑΙ). Το σηµείο αυτό υιοθετήθηκε και από τους αρχαίους γραµµατικούς, που δήλωσαν µε το ├ τον δασύ φθόγγο, όταν άρχισαν να δηλώνουν και τα σηµεία των τόνων. Οπωσδήποτε, γενίκευση της δηλώσεως του δασέος πνεύµατος και της έλλειψής του (του ψιλού µε το ┤) έχουµε – όπως και για τους τόνους – µόλις τον 9ο αι. στο Βυζάντιο.[1] 

Τόνοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την Ελληνιστική περίοδο τον 3ο αιώνα π.Χ., ο Αριστοφάνης ο Βυζάντιος εισήγαγε και πρωτοχρησιμοποίησε τα πνεύματα και τους τόνους, ακανόνιστα αρχικά, για τη διάκριση κυρίως οµόγραφων τύπων που διαφοροποιούνταν µόνο τονικά ή µε την παρουσία δασέος πνεύµατος (νόµος - νοµός, ποιῆσαι - ποιήσαι, ὅρος - ὄρος, ἣ - ἢ). Με την πάροδο τού χρόνου, όσο υποχωρούσε η διάκριση τής προσωδίας και των τόνων (µε παράλληλη σίγηση τού δασέος πνεύµατος), τα τονικά σηµεία και τα πνεύµατα προσλάµβαναν λειτουργική και διαφοροποιητική σηµασία. H χρήση των τονικών σημείων άρχισε να διαδίδεται, έως ότου καθιερώθηκε πλήρως στις αρχές του Μεσαίωνα. Δεν ήταν παρά τον 2ο αιώνα μ.Χ. όταν τα πνεύματα και οι τόνοι έκαναν την εμφάνισή τους στα κείμενα των παπύρων. Η ανάγκη για τα συγκεκριμένα τονικά σημεία δημιουργήθηκε από την βαθμιαία απόκλιση μεταξύ προφοράς και γραφής.[1]

Κεφαλαιογράμματη γραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η γραφή με κεφαλαία γράμματα χρησιμοποιούνταν ως τον 8ο αιώνα μ.Χ., όταν και η χρήση των πεζών γραμμάτων επικράτησε.

Βαρεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πρώτο ελληνικό βιβλίο: η Ἐπιτομὴ του Κωνσταντίνου Λάσκαρι με χαρακτήρες του Δημητρίου Δαμιλά, Μιλάνο, 1476

Έως την Βυζαντινή περίοδο, ο σύγχρονος κανόνας που δηλώνει πως η οξεία μετατρέπεται στην τελευταία συλλαβή σε βαρεία -εκτός και αν προηγείται σημείο στίξης ή εγκλιτική λέξη- είχε πλήρως καθιερωθεί. Ορισμένοι συγγραφείς έχουν υποστηρίξει πως η βαρεία αρχικά δημιουργήθηκε για να υποδηλώσει την απουσία τόνου, και πως ο σύγχρονος κανόνας είναι κατά την άποψη τους μια καθ'όλα ορθογραφική σύμβαση. Αρχικά, διάφορες προκλιτικές λέξεις έχαναν τον τόνο τους πριν από μια άλλη λέξη και λάμβαναν τη βαρεία, και αργότερα αυτό γενικεύτηκε σε όλες τις λέξεις με την ίδια ορθογραφία. Άλλοι, θεωρούν πως η βαρεία ήταν γλωσσολογικά γνήσια ηχητική αναπαράσταση και δήλωνε μια τροποποίηση του οξέως τονισμού στο τέλος της λέξης.[2][3][4]

Δυναμικός τόνος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την ύστερη εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας ο αρχαίος μουσικός τόνος αντικαταστάθηκε από τον δυναμικό τόνο, καθιστώντας και τα τρία τονικά σημεία ίδια και ουσιαστικά άχρηστα όσον αφορά στην προφορά του λόγου, διότι πλέον η ελληνική δεν έκανε διάκριση ψηλού, χαμηλού ή αυξομειούμενου τόνου, και παράλληλα εξάλειψε και ο δασύς φθόγγος /h/.[1]

Απλοποίηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις αρχές του 20ου αιώνα, και επίσημα κατά την δεκαετία του 1960, η βαρεία αντικαταστάθηκε από την οξεία, και καταργήθηκαν και τα πνεύματα και η υπογεγραμμένη εκτός από τα έντυπα κείμενα.[5] Οι Έλληνες τυποθέτες της εποχής δεν είχαν τρόπο να εκτυπώσουν την βαρεία και την υπογεγραμμένη, και κατά συνέπεια η χρήση τους εγκαταλείφθηκε όπως και η διδασκαλία τους στα δημόσια σχολεία.

Αντικατάσταση από το μονοτονικό σύστημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μονοτονική ορθογραφία καθιερώθηκε δια νόμου το 1982[6] στην Ελλάδα και χρησιμοποιεί το σύμβολο της οξείας ως το μόνο τόνο -ή μερικές φορές μια οριζόντια μπάρα- και τα διαλυτικά ως σημείο στίξης παραλείποντας τα πνεύματα. Παράλληλα η ίδια αλλαγή σημειώθηκε την ίδια εποχή και στην Κύπρο, μια και τα σχολικά εγχειρίδια προμηθεύονταν από την Ελλάδα. [εκκρεμεί παραπομπή] Τα κύρια επιχειρήματα υπέρ της κατάργησης ήταν πως το μονοτονικό σύστημα κάνει εύκολη τη μάθηση της γραφής από τους μαθητές, οικονομικότερη την εκτύπωση κειμένων της εποχής από εφημερίδες, περιοδικά και βιβλία, καθώς και πως τα τονικά σημεία του πολυτονικού δεν έχουν πλέον ουσιαστική αξία στη νέα ελληνική γλώσσα.

Η απλοποίηση αυτή δέχτηκε σφοδρές επικρίσεις με βάση το ότι η πολυτονική ορθογραφία εξακολουθεί να έχει αξία προσφέροντας την ικανότητα ανάλυσης και σύνθεσης των λέξεων, καθώς και ένα πολιτιστικό σύνδεσμο με το παρελθόν, ανάμεσα σε άλλα πρακτικά και αισθητικά οφέλη.[7][8][9]

Σύγχρονη χρήση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η χρήση του πολυτονικού συστήματος δε συνδέεται απαραίτητα και με τη χρήση παλαιότερων μορφών της γλώσσας όπως η καθαρεύουσα και τα αρχαία, και συχνά συναντάται σε κείμενα γραμμένα στη νέα ελληνική γλώσσα ή και τη δημοτική. Διάφοροι ιδιώτες, σύλλογοι, ιδρύματα, και εκδότες, συνεχίζουν την χρήση του πολυτονικού συστήματος -με ή χωρίς τη βαρεία-, αν και μια επίσημη επαναϋιοθέτηση του πολυτονικού συστήματος από το κράτος δε φαίνεται πιθανή, παρόλα αυτά όμως, επιτρέπεται η χρήση του πολυτονικού στον δημόσιο τομέα.[10]

Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος, καθώς και όσες ορθόδοξες εκκλησίες και πατριαρχεία ανά τον κόσμο χρησιμοποιούν την ελληνική γλώσσα, συνεχίζουν τη χρήση της πολυτονικής ορθογραφίας, καθώς και τη χρήση της ελληνιστικής κοινής -γλώσσα των ευαγγελίων- μορφής της ελληνικής γλώσσας, όπως και η καθημερινή εφημερίδα της Αθήνας, Εστία η οποία κάνει χρήση της καθαρεύουσας. Αν και το πολυτονικό σύστημα δεν χρησιμοποιούνταν στην Αττική διάλεκτο, υπάρχει η άποψη πως τα σύγχρονα ελληνικά, ως συνέχεια των μεσαιωνικών ελληνικών θα πρέπει να συνεχίσουν τις ορθογραφικές συμβάσεις τους.

Μερικά εγχειρίδια μάθησης αρχαίων ελληνικών εξακολουθούν να κάνουν χρήση των πνευμάτων, ενώ κάποια άλλα τα παραλείπουν και διατηρούν μόνο τους τόνους ώστε να απλοποιήσουν τη μάθηση.[11]

Περιγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα πολυτονικά ελληνικά χρησιμοποιούν πολλά διαφορετικά τονικά σημεία σε διάφορες κατηγορίες. Κατά την εποχή που χρησιμοποιούνταν τα αρχαία ελληνικά, καθένα από αυτά τα σημεία υποδήλωνε μια σημαντική διαφοροποίηση στην προφορά του λόγου.

Η μονοτονική ορθογραφία των σύγχρονων ελληνικών χρησιμοποιεί μόνο δύο σημεία, τον τόνο και τα διαλυτικά, τα οποία μερικές φορές συνδυάζονται. Το αρχικό /h/ δεν προφέρεται πλέον, και έτσι τα πνεύματα της δασείας και της ψιλής δεν χρησιμοποιούνται πλέον. Η διαφοροποίηση της προφοράς ανάλογα με το ποιος από τους τρεις τόνους χρησιμοποιείται έχει επίσης εξαφανιστεί, και το μόνο που απομένει είναι ένας δυναμικός τονισμός. Η υπογεγραμμένη ήταν ένα διακριτικό σημείο το οποίο εφευρέθηκε για να υποδηλώσει ένα ετυμολογικό φωνήεν το οποίο δεν προφερόταν πλέον, έτσι, καταργήθηκε επίσης.

Οξεία Οξεία,
Διαλυτικά
Διαλυτικά
Άά Έέ Ήή Ίί Όό Ύύ Ώώ ΐ ΰ Ϊϊ Ϋϋ

Η μεταγραφή των Ελληνικών ονομάτων ακολουθεί την μεταγραφή των Αρχαίων ελληνικών στα Λατινικά. Η σύγχρονη μεταγραφή είναι διαφορετική και δεν διακρίνει πολλά γράμματα και δίφθογγους οι οποίοι έχουν ενοποιηθεί υπό την επίδραση του ιωτακισμού.

Τόνοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Greek acute.svg Greek gravis.svg
Οξεία Βαρεία
Greek circumflex tilde.svg Greek circumflex breve.svg
περισπωμένη

(διαφορετικές μορφές)

Οι τόνοι τοποθετούνται σε ένα τονισμένο φωνήεν ή στο τελευταίο από τα δύο φωνήεντα ενός διφθόγγου (π.χ. ά στην πρώτη περίπτωση, αλλά αί στην δεύτερη) και στα αρχαία ελληνικά υποδήλωναν τρόπους έντασης του τονισμού. Η ακριβής φύση των τρόπων δεν είναι βέβαιη, αλλά η γενική τους χρήση είναι γνωστή.[1]

Η οξείαά — υποδήλωνε υψηλό μουσικό τόνο σε ένα βραχύ φωνήεν ή αυξανόμενο σε ένα μακρό φωνήεν.

Η βαρεία — υποδήλωνε κανονικό ή χαμηλό τόνο.

Η βαρεία αρχικά χρησιμοποιούνταν σε όλες τις άτονες συλλαβές,[12] αλλά πλέον αντικαθιστά μόνο την οξεία στο τέλος μια λέξης αν ακολουθεί μια άλλη τονισμένη λέξη χωρίς παύση.

Η περισπωμένη — υποδήλωνε αυξομειούμενο τόνο σε μια συλλαβή. Για να διαχωριστεί από την γωνιώδη Λατινική περισπωμένη, η Ελληνική απεικονίζεται με τη μορφή κυματοειδούς γραμμής ή ανεστραμμένης καμπύλης. Ήταν επίσης γνωστή ως οξύβαρυς, και στην αρχική της μορφή γραφόταν ως ^, από τον συνδυασμό της οξείας και της βαρείας. Εμφανιζόταν μόνο στα μακρά φωνήεντα ή τις διφθόγγους.

Πνεύματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Greek asper.svg Greek lenis.svg
Δασεία Ψιλή
Greek asper acute.svg Greek lenis circumflex breve.svg
Συνδυασμός με τόνους

Τα πνεύματα γραφόταν πάνω από φωνήεντα ή το ρ.[1]

Η δασεία, , υποδηλώνει την παρουσία ενός /h/ πριν το φωνήεν. Πριν από σύμφωνα δεν αναγράφεται δασεία με εξαίρεση το ρω στα αρχαία ελληνικά. Για τα δασέα σύμφωνα χρησιμοποιούνταν ξεχωριστά γράμματα (Θ = [tʰ], Φ = [pʰ], Χ = [kʰ]) Το Ρω (Ρ ρ) στην αρχή μια λέξης ήταν πάντα δασύ . Στα λατινικά η μεταγραφή έχει γίνει ως rh.

Το Ύψιλον (Υ υ) στην αρχή μια λέξης προφέρεται επίσης με δασύ τρόπο, επομένως η μεταγραφή έχει γίνει ως hy και όχι ως y.

Η ψιλή — υποδήλωνε την απουσία του /h/.

Η παρουσία ενός διπλού Ρω στη μέση μιας λέξης αρχικά γραφόταν με ψιλή στο πρώτο ρω και δασεία στο δεύτερο (π.χ. διάῤῥοια). Στα λατινικά, η γραφή αυτή μεταγράφηκε ως rrh (diarrhoea ή diarrhea).

Κορωνίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κορωνίδα, υποδηλώνει κράση στη λέξη κἀγώ = καὶ ἐγώ

Η κορωνίδα αναγράφεται πάνω από φωνήεν που προέκυψε ως αποτέλεσμα του φαινομένου της κράσης, συγχώνευσης του τελικού φωνήεντος ή διφθόγγου μιας λέξης με το αρχικό φωνήεν ή την αρχική δίφθογγο της ακόλουθης. Αρχικά ήταν μια απόστροφος η οποία τοποθετούνταν μετά το φωνήεν, αλλά πλέον τοποθετείται πάνω από το φωνήεν και είναι παρόμοια με την ψιλή. Αντίθετα με την ψιλή, η κορωνίδα εμφανίζεται συχνά στα ενδότερα γράμματα της λέξης: τὰ ἄλλα – τἆλλα, μέντοι ἄν – μεντἄν, ἐγὼ οἷμαι - ἐγᾦμαι, τὰ αὐτά - ταὐτά, καλὸς καί ἀγαθός – καλὸς κἀγαθός. Όταν όμως η πρώτη από τις λέξεις που συγχωνεύονται είναι τύπος που αποτελείται μόνο από ένα φωνήεν ή μία δίφθογγο με δασεία, τότε στη θέση της κορωνίδας σημειώνεται η δασεία: ὁ ἀνήρ - ἁνήρ, ὁ ἄνθρωπος - ἅνθρωπος, ἅ ἄν - ἅν, οὗ ἕνεκα – οὕνεκα.[1]

Υπογεγραμμένη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Greek iota placement 03.svg Greek iota placement 01.svg Greek iota placement 02.svg
Greek iota placement 04.svg Greek iota placement 05.svg Greek iota placement 06.svg
Διαφορετικοί τρόποι γραφής της υπογεγραμμένης και προσγεγραμμένης

Η υπογεγραμμένη (ιώτα) — — τοποθετείται κάτω από τα μακρά φωνήεντα η, α και ω για να υποδηλώσει τους αρχαίους διφθόγγους ηι, αι και ωι, όπου το ιώτα δεν προφέρεται, π.χ. τῷ ἀνθρώπῳ, τῇ πολιτείᾳ, τῇ γλώσσῃ.[1]

Προσγεγραμμένη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η προσγεγραμμένη (ιώτα) που γράφεται δίπλα από ένα κεφαλάιο γράμμα: (Αι), π.χ. ΕΝ ΤΩι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩι.[1]

Διαλυτικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το σύμβολο των διαλυτικών χρησιμοποιείται στο συγκεκριμένο παράδειγμα για τον διαχωρισμό των λέξεων ἄυλος και αὐλός.

Στα αρχαία ελληνικά, τα διαλυτικά εμφανίζονται στα γράμματα ι και υ για να υποδείξουν πως το ζευγάρι των φωνηέντων προφέρεται ξεχωριστά, αντί ως δίφθογγος.

Στα σύγχρονα ελληνικά, όπου πολλές δίφθογγοι έχουν μονοφθογγιστεί, τα διαλυτικά χρησιμοποιούνται σε φωνήεντα τα οποία προφέρονται ως δίφθογγοι παρά μαζί ως δίψηφο φωνήεν π.χ στη λέξη αϊτός.[1]

Τα διαλυτικά μπορούν να συνδυαστούν με την οξεία, βαρεία, και περισπωμένη, αλλά ποτέ με τα πνεύματα, μια και τα γράμματα που έχουν διαλυτικά δεν εμφανίζονται ποτέ στην αρχή της λέξης.[13]

Προτεραιότητα γραφής τονικών σημείων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα τονικά σημεία αναγράφονται πάνω από τα πεζά γράμματα, και στο άνω αριστερό μέρος των κεφαλαίων γραμμάτων. Σε περίπτωση δίψηφων φωνηέντων τα τονικά σημεία σημειώνονται στο δεύτερο γράμμα. Στις διφθόγγους τα τονικά σημεία μπαίνουν πάνω από το γράμμα που παριστάνει το τονιζόμενο μέρος τους, π.χ νεράιδα, βοήθα, πιάνω.

Τα πνεύματα γράφονται στα αριστερά της οξείας ή βαρείας αλλά κάτω από την περισπωμένη.

Οι τόνοι γράφονται πάνω από τα διαλυτικά ή ανάμεσά τους στην περίπτωση της οξείας ή της βαρείας.

Όταν μια λέξη γράφεται με κεφαλαία, τα τονικά σημεία δε χρησιμοποιούνται ποτέ, αν και εμφανίζονται πάνω από κεφαλαία στα μεσαιωνικά κείμενα. Ο διαζευκτικός σύνδεσμος (ή), αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα αυτό διότι χρειάζεται να γίνει διάκριση από το θηλυκό άρθρο Η. Τα διαλυτικά γράφονται πάντα σε όλες τις περιπτώσεις.[1]

Παράδειγμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οδυσσέας Ελύτης
Τὰ δημόσια καὶ τὰ ἰδιωτικὰ, Ἴκαρος 1990
Πολυτονικό Μονοτονικό

Θέλω νὰ πιστεύω — καὶ ἡ πίστη μου αὐτὴ βγαίνει πάντοτε πρώτη στὸν ἀγώνα της μὲ τὴ γνώση — ὅτι, ὅπως καὶ νὰ τὸ ἐξετάσουμε, ἡ πολυαιώνια παρουσία τοῦ ἑλληνισμοῦ πάνω στὰ δῶθε ἢ ἐκεῖθε τοῦ Αἰγαίου χώματα ἔφτασε νὰ καθιερώσει μιὰν ὀρθογραφία, ὅπου τὸ κάθε ὠμέγα, τὸ κάθε ὕψιλον, ἡ κάθε ὀξεία, ἡ κάθε ὑπογεγραμμένη, δὲν εἶναι παρὰ ἕνας κολπίσκος, μιὰ κατωφέρεια, μιὰ κάθετη βράχου πάνω σὲ μιὰ καμπύλη πρύμνας πλεούμενου, κυματιστοὶ ἀμπελῶνες, ὑπέρθυρα ἐκκλησιῶν, ἀσπράκια ἢ κοκκινάκια, ἐδῶ ἢ ἐκεῖ, ἀπὸ περιστεριῶνες καὶ γλάστρες μὲ γεράνια.


Θέλω να πιστεύω — και η πίστη μου αυτή βγαίνει πάντοτε πρώτη στον αγώνα της με τη γνώση — ότι, όπως και να το εξετάσουμε, η πολυαιώνια παρουσία του ελληνισμού πάνω στα δώθε ή εκείθε του Αιγαίου χώματα έφτασε να καθιερώσει μιαν ορθογραφία, όπου το κάθε ωμέγα, το κάθε ύψιλον, η κάθε οξεία, η κάθε υπογεγραμμένη, δεν είναι παρά ένας κολπίσκος, μια κατωφέρεια, μια κάθετη βράχου πάνω σε μια καμπύλη πρύμνας πλεούμενου, κυματιστοί αμπελώνες, υπέρθυρα εκκλησιών, ασπράκια ή κοκκινάκια, εδώ ή εκεί, από περιστεριώνες και γλάστρες με γεράνια.


Τονικοί συνδυασμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρατίθενται παρακάτω οι τονισμένοι χαρακτήρες με τους διάφορους πιθανούς συνδυασμούς. Στα κεφαλαία γράμματα, η υπογεγραμμένη μπορεί να εμφανιστεί ως ευθεία γραμμή ανάλογα με τη γραμματοσειρά που χρησιμοποιείται.

Με γαλανό χρώμα σημειώνονται τα κοινά σημεία μεταξύ του πολυτονικού και μονοτονικού συστήματος.

Σημείο 1

(πνεύματα, διαλυτικά,

μακρότητα και βραχύτητα)

+ Σημείο 2

(Οξεία, Βαρεία,

Περισπωμένη)

= Τονισμός Φωνήεν Ρο
(χωρίς προσγεγραμμένη) με προσγεγραμμένη
(κανένα) (κανένα)   Α Ε Η Ι Ο Υ Ω Ρ
α ε η ι ο υ ω ρ
Οξεία (΄) [σημείωση 1] ΄ Ά Έ Ή Ί Ό Ύ Ώ
ά έ ή ί ό ύ ώ
Βαρεία `        
Περισπωμένη (῀)
Ψιλή (᾿) [σημείωση 2] (κανένα) ᾿  
Οξεία (΄)  
Βαρεία  
Περισπωμένη (῀)  
Δασεία (῾) (κανένα)
Οξεία (΄)  
Βαρεία  
Περισπωμένη (῀) Ἷ  
Διαλυτικά (¨) (κανένα) ¨ Ϊ Ϋ
ϊ ϋ
Μακρότητα (ˉ) ˉ
Βραχύτητα (˘) ˘
Διαλυτικά
Οξεία ΅ ΐ ΰ
Βαρεία
Περισπωμένη

Ψηφιακή κωδικοποίηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διάταξη των πολυτονικών χαρακτήρων στο πληκτρολόγιο

Κατά το παρελθόν υπήρχαν προβλήματα στην ψηφιακή απεικόνιση των πολυτονικών ελληνικών χαρακτήρων, και γενικότερα στην εμφάνιση των χαρακτήρων σε οθόνες υπολογιστών και εκτυπώσεις, αλλά αυτά πλέον έχουν ξεπεραστεί σε μεγάλο βαθμό μέσω του διεθνούς προτύπου Unicode (Γιούνικοντ) και την παρουσία των κατάλληλων γραμματοσειρών.

Ενώ ο τόνος της μονοτονικής ορθογραφίας είναι παρόμοιος με την οξεία της πολυτονικής στις περισσότερες γραμματοσειρές, το πρότυπο Unicode διαθέτει ξεχωριστά σύμβολα για τα γράμματα με τα αντίστοιχα τονικά σημεία. Για παράδειγμα, το μονοτονικό πεζό γράμμα α με τόνο (ά) έχει την τιμή U+03AC, ενώ το αντίστοιχο πολυτονικό με οξεία -και με την ίδια μορφή-, τον κωδικό U+1F71. Η πολυτονική και μονοτονική μορφή του μονοτονικού τόνου/οξείας θεσπίστηκαν ως ισότιμες από το 1986, ενώ και οι δύο έχουν την ίδια τιμή με την λατινική οξεία, U+0301.[14]

Κωδικοί Unicode[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτεταμένη ομάδα ελληνικών χαρακτήρων στο Unicode[15]
  0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
U+1F0x
U+1F1x
U+1F2x
U+1F3x Ἷ
U+1F4x
U+1F5x
U+1F6x
U+1F7x
U+1F8x
U+1F9x
U+1FAx
U+1FBx ᾿
U+1FCx
U+1FDx
U+1FEx
U+1FFx
Notes
1.^ Έκδοση 8.0 του Unicode
2.^ Τα γκρίζα κελιά δεν περιέχουν τιμές


Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 «Νεοελληνική Γραμματική (της Δημοτικής) Τριανταφυλλίδη ΠΟΛΥΤΟΝΙΚΟ-1941-Ανατύπωση-2002». http://www.scribd.com/doc/141560933/%CE%9D%CE%B5%CE%BF%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%93%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%A4%CF%81%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%86%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%AF%CE%B4%CE%B7-%CE%A0%CE%9F%CE%9B%CE%A5%CE%A4%CE%9F%CE%9D%CE%99%CE%9A%CE%9F-1941-%CE%91%CE%BD%CE%B1%CF%84%CF%8D%CF%80%CF%89%CF%83%CE%B7-2002. 
  2. (Αγγλικά) Probert, Philomen (2006). Ancient Greek accentuation. New York: Oxford University Press, σελ. 59. ISBN 9780199279609. 
  3. (Αγγλικά) Devine, Andrew M.. Stephens, Laurence D. (1994). The prosody of Greek speech. New York: Oxford University Press, σελ. 180. ISBN 0-19-508546-9. 
  4. (Αγγλικά) Allen, William S. (1987). Vox graeca. London: Cambridge University Press, σελ. 124–130. https://books.google.co.uk/books?id=yws4Zey-ZnYC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false. 
  5. Άλης Κ. Τροπαιάτης, Τέλης Πεκλάρης, Φίλιππος Δ. Κολοβός (1976). Συγχρονισμένο ορθογραφικό λεξικό της νεοελληνικής. Κέντρον Εκπαιδευτικών Μελετών και Επιμορφώσεως, σελ. 11. 
  6. «Τὰ Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων τῆς 11ης Ἰανουαρίου 1982». http://www.polytoniko.org/pdf/praktika.pdf. 
  7. «Κείμενα ὑπὲρ τοῦ πολυτονικοῦ». http://www.polytoniko.org/keimelista.php?newlang=el. 
  8. Μερικὰ πρῶτα ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τοῦ πολυτονικοῦ - http://www.polytoniko.org
  9. «Ἀποφθέγματα». http://www.polytoniko.org/apofth.php. 
  10. «Βουλή των Ελλήνων - Περίοδος: ΙΑ, Σύνοδος: Β΄, Συνεδρίαση: Ι΄ 14/10/2005 - Β 13β - Μαριέττα Γιανάκου Κουτσίκου». http://www.hellenicparliament.gr/Praktika/Synedriaseis-Olomeleias?sessionRecord=65bb359c-16ac-4d24-baa4-fd343f3232a1. 
  11. (Αγγλικά) Betts, G. (2004). Teach Yourself New Testament Greek. London: Teach Yourself Books. ISBN 0-340-87084-2. 
  12. (Αγγλικά) Smyth, par. 155
  13. (Αγγλικά) Abbott, Evelyn. Mansfield, E. D. (1977). A Primer of Greek Grammar. London: Duckworth, σελ. 14. ISBN 0-7156-1258-1. 
  14. «0301, Unicode Utilities: Character Properties - unicode.org». http://unicode.org/cldr/utility/character.jsp?a=0301. 
  15. (Αγγλικά) Official Unicode Consortium code chart (PDF)

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ο τόνος στο μονοτονικό σύστημα απεικονίζεται με τον ίδιο τρόπο με την οξεία, ωστόσο δεν έχει την ίδια φωνητική αξία με την οξεία στο πολυτονικό σύστημα.
  2. Η απόστροφος στο μονοτονικό σύστημα μοιάζει με την ψιλή, ωστόσο χρησιμοποιείται μόνη της για να υποδηλώσει φωνήεν που έχει απαλειφθεί.

Σχετική βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • (Αγγλικά) Panayotakis, Nicolaos M. (1996). «A Watershed in the History of Greek Script: Abolishing the Polytonic». Στο: Macrakis, Michael S., επιμ. Greek Letters: From Tablets to Pixels. New Castle, DE: Oak Knoll Press. ISBN 1-884718-27-2.  Panayotakis is critical of the adoption of monotonic, and also provides a useful historical sketch.
  • Γεώργιος Μπαμπινιώτης, «Συνοπτική ιστορία της ελληνικής γλώσσας», Αθήνα 1986.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γενικές πληροφορίες:

Εκμάθηση πολυτονικού συστήματος:

Άλλοι