Κοπτικό αλφάβητο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Αυτό το λήμμα αφορά το σύστημα γραφής. Για την περιγραφή της γλώσσας, δείτε: Κοπτική γλώσσα.
Greek alphabet alpha-omega.svg
Ελληνικό αλφάβητο
Αα Άλφα Νν Νι
Ββ Βήτα Ξξ Ξι
Γγ Γάμμα Οο Όμικρον
Δδ Δέλτα Ππ Πι
Εε Έψιλον Ρρ Ρω
Ζζ Ζήτα Σσς Σίγμα
Ηη Ήτα Ττ Ταυ
Θθ Θήτα Υυ Ύψιλον
Ιι Ιώτα Φφ Φι
Κκ Κάππα Χχ Χι
Λλ Λάμδα Ψψ Ψι
Μμ Μι Ωω Ωμέγα
Ιστορία
Αρχαϊκές τοπικές παραλλαγές
  • Δίγαμμα
  • Ήτα
  • Σαν
  • Τσαν
  • Κόππα
  • Σαμπί
Σημεία στίξης Συμπλέγματα
Αριθμοί
ϛ (6) ϟ (90) ϡ (900)
Σε άλλες γλώσσες
Σχετικά λήμματα


π  σ  ε

Πίνακας των χαρακτήρων του κοπτικού αλφάβητου, χρονολογίας 1502, με οδηγίες προφοράς των γραμμάτων

Το κοπτικό αλφάβητο αποτελεί το σύστημα γραφής της κοπτικής γλώσσας. Η ομάδα των χαρακτήρων βασίζεται στο ελληνικό αλφάβητο[1] μαζί με την επιπλέον προσθήκη γραμμάτων τα οποία προέρχονται από την αιγυπτιακή δημοτική γλώσσα. Είναι η πρώτη αλφαβητικού τύπου γραφή για τη γηγενή αρχαία αιγυπτιακή γλώσσα. Υπάρχουν διάφορες μορφές του αλφάβητου ανάλογα με την εκάστοτε διάλεκτο της κοπτικής γλώσσας, κυρίως τη σαχιδική και την μποχαρική διάλεκτο.[2][3]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το αλφάβητο χρονολογείται από την ελληνιστική περίοδο της δυναστείας των Πτολεμαίων στην Αίγυπτο, όπου χρησιμοποιούνταν ελληνικοί χαρακτήρες για τη μεταγραφή των κειμένων της δημοτικής αιγυπτιακής γλώσσας, η οποία έως τότε χρησιμοποιούσε τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά. Τα πρώτα κείμενα που γράφτηκαν με χρήση των ελληνικών χαρακτήρων είναι στη μορφή της παλαιάς κοπτικής γραφής. Με την επικράτηση του χριστιανισμού στην Αίγυπτο, η γνώση των αιγυπτιακών ιερογλυφικών εξασθένησε ενώ οι ελληνικοί χαρακτήρες ήταν πολύ περισσότερο διαδεδομένοι καθώς και σε χρήση από την εκκλησία. Κατά τον 4ο αιώνα η χρήση του κοπτικού αλφάβητου καθιερώθηκε, ιδιαίτερα στη σαχιδική διάλεκτο.[2]

Η Κοπτική ορθόδοξη εκκλησία συνεχίζει να έχει τα γραπτά της και το τελετουργικό της στην κοπτική γλώσσα, αλλά εκτός της εκκλησίας η χρήση των κοπτικών είναι σπάνια.[3]

Μια παραλλαγή των κοπτικών είναι η γλώσσα των παλαιών Νουβικών, γλώσσα της Νειλοσαχαρικής οικογένειας, η οποία χρησιμοποιεί στρογγυλόσχημη γραφή ελληνικών χαρακτήρων με στοιχεία από κοπτικούς και μεροϊτικούς χαρακτήρες.[4][5]

Μορφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το κοπτικό αλφάβητο ήταν το πρώτο αιγυπτιακό σύστημα γραφής με χρήση φωνήεντων, και είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για την αποκρυπτογράφηση των αρχαιότερων Αιγυπτιακών κειμένων, καθώς 7 από τα 30/31 συνολικά γράμματα έχουν καθαρά αιγυπτιακή προέλευση από την δημοτική.[6][7]

Μερικές αιγυπτιακές συλλαβές ενώ προφέρονται δεν έχουν φωνήεντα. Στην σαχιδική διάλεκτο αυτές γράφονταν με χρήση ειδικών τονικών σημείων, όπως μια γραμμή πάνω από ολόκληρη την συλλαβή, ή την χρήση αποστρόφων ως διαχωριστικού μεταξύ των λέξεων για την σημείωση των κλιτικών μορφημάτων, μια λειτουργία ιδεογραμμάτων της λογογραφικής αιγυπτιακής. Άλλες λέξεις χρησιμοποιούν διαλυτικά (¨) πάνω από τα γράμματα για να δείξουν πως ξεκινά νέα συλλαβή, και άλλες περισπωμένη (~) για τον ίδιο σκοπό.[7]

Χαρακτήρες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι χαρακτήρες όπως παρακάτω:[3]

Κεφαλαία μορφή Πεζή μορφή Προφορά (Ελλ. / ΔΦΑ) Ονομασία Ελληνικό αντίστοιχο Αριθμητική τιμή
Coptic Alpha-maj.svg Coptic Alpha-min.svg α / [[a, ʕ]] Άλφα Α, α 1
CopteBmaj.png Coptic Beta-min.svg μπ ή β / [[β~v]] Βήτα Β, β 2
Coptic Gamma-maj.svg Coptic Gamma-min.svg γκ / [[ɡ]] Γκάμα Γ, γ 3
Coptic Dalda-maj.svg Coptic Dalda-min.svg ντ / [[d]] Ντέλτα Δ, δ 4
Coptic Ei-maj.svg Coptic Ei-min.svg ι ή ε / [[i, e]][σημείωση 1] Ι Ε, ε 5
Copte6.png Copte6.png Σο Ϛ, ϛ (στίγμα) 6
Coptic Zeta-maj.svg Coptic Zeta-min.svg ζ / [[z]] Ζήτα Ζ, ζ 7
Coptic Eta-maj.svg Coptic Eta-min.svg ῆ / ε [[eː]] Ήτα Η, η 8
Coptic Theta-maj.svg Coptic Theta-min.svg τ ή θ / / [[tʰ]] Θήτα Θ, θ 9
Coptic Iota-maj.svg Coptic Iota-min.svg ι / [[iː~j]] Ιώτα Ι, ι 10
Coptic Kappa-maj.svg Coptic Kappa-min.svg κ / [[k]] Κάππα Κ, κ 20
Coptic Laula-maj.svg Coptic Laula-min.svg l [[l]] Λάμντα Λ, λ 30
Coptic Me-maj.svg Coptic Me-min.svg μ / [[m]] Με Μ, μ 40
Coptic Ne-maj.svg Coptic Ne-min.svg ν / [[n]] Νε Ν, ν 50
Coptic Kxi-maj.svg Coptic Kxi-min.svg ξ / ks Έξι Ξ, ξ 60
Coptic Ou-maj.svg Coptic Ou-min.svg ο / [[o]] Ο Ο, ο 70
Coptic Pi-maj.svg Coptic Pi-min.svg π / [[p]] Πι Π, π 80
Coptic Ro-maj.svg Coptic Ro-min.svg ρ / [[r]] Ρο Ρ, ρ 100
Coptic Semma-maj.svg Coptic Semma-min.svg σ /s [[s]] Σίμα Σ, σ, ς 200
Coptic Tau-maj.svg Coptic Tau-min.svg τ / [[t]] Τάου Τ, τ 300
Coptic He-maj.svg Coptic He-min.svg ου / [[uː]][σημείωση 2] Ύψιλον Υ, υ 400
Coptic Phi-maj.svg Coptic Phi-min.svg φ / [[pʰ]] Φι Φ, φ 500
Coptic Khi-maj.svg Coptic Khi-min.svg χ / [[kʰ]] Χι Χ, χ 600
Coptic Pxi-maj.svg Coptic Pxi-min.svg ψ Έψι Ψ, ψ 700
Coptic O-maj.svg Coptic O-min.svg ω / [[oː]] Ου Ω, ω 800
Coptic Sai-maj.svg Coptic Sai-min.svg τσ / [[ʃ]] Σέι - -
Coptic Fai-maj.svg Coptic Fai-min.svg φ / [[f]] Φέι Ϙ, ϙ (κόππα, ως αριθμός) 90
Coptic Hai-maj.svg Coptic Hai-min.svg χ / [[x]] Χέι - -
Coptic Hori-maj.svg Coptic Hori-bar.svg χ / [[h, ħ]] Χόρι - -
Coptic Dandia-maj.svg Coptic Dandia-min.svg τζ / [[dʒ]] Τζάντζα - -
Coptic Cima-maj.svg Coptic Cima-min.svg κ ή τσ [[kʲ, tʃ]][σημείωση 3] Τσίμα Ϙ, ϙ (κόππα, ως γραφή) -
Coptic Ti-maj.svg Coptic Ti-min.svg τι ή ντε / [[ti, de]][σημείωση 4] Τι / Ντε - -
Coptic Ro-bar.svg Coptic Ro-bar.svg - Ψις νσε [σημείωση 5] - 900
  1. Στην σαχιδική διάλεκτο προφέρεται ως ι / [[i]], ενώ στην μποχαρική διάλεκτο ως ε / [[e]]
  2. Συνήθως χρησιμοποιείται μαζί με το Ο
  3. Κάποιες χρήσεις του υπάρχουν ως [[kʲ]] ή [[tʃ]].
  4. Στην σαχιδική διάλεκτο ως τι / [[ti]], στην μποχαρική ως ντε / [[de]].
  5. Συνήθως συμβολίζεται ως pˢis ənše και το σ είναι παχύ

Χαρακτήρες από τα δημοτικά αιγυπτιακά ιερογλυφικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιερογλυφικά   Δημοτική   Κοπτική
SA
Demotique sh.png Ϣ š
f
Demotique f.png Ϥ f
M12
Demotique kh.png Ϧ x
F18
Y1
Demotique h.png Ϩ h
U29
Demotique j.png Ϫ []
k
Demotique tsh.png Ϭ q
D37
t
Demotique ti.png Ϯ ti

Unicode[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο σύστημα κωδικοποίησης Unicode, οι περισσότεροι κοπτικοί χαρακτήρες είχαν την ίδια τιμή με τους ελληνικούς, ωστόσο από την έκδοση 4.1 του 2005 οι κοπτικοί χαρακτήρες έχουν πλέον τις δικές τους ξεχωριστές τιμές (εύρος τιμών από U+2C80 έως U+2CFF). Οι περισσότερες συμβολοσειρές στα κύρια λειτουργικά συστήματα χρησιμοποιούν γραμματοσειρές βυζαντινής υφολογίας.

Στο έυρος τιμών των ελληνικών χαρακτήρων περιλαμβάνονται και 7 κοπτικοί (U+03E2 έως U+03EF) οι οποίοι προέρχονται από την αιγυπτιακή δημοτική.

ελληνικοί και κοπτικοί χαρακτήρες Unicode
κατάλογος Unicode (PDF)
  0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
U+037x Ͱ ͱ Ͳ ͳ ʹ ͵ Ͷ ͷ ͺ ͻ ͼ ͽ ; Ϳ
U+038x ΄ ΅ Ά · Έ Ή Ί Ό Ύ Ώ
U+039x ΐ Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο
U+03Ax Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω Ϊ Ϋ ά έ ή ί
U+03Bx ΰ α β γ δ ε ζ η θ ι κ λ μ ν ξ ο
U+03Cx π ρ ς σ τ υ φ χ ψ ω ϊ ϋ ό ύ ώ Ϗ
U+03Dx ϐ ϑ ϒ ϓ ϔ ϕ ϖ ϗ Ϙ ϙ Ϛ ϛ Ϝ ϝ Ϟ ϟ
U+03Ex Ϡ ϡ Ϣ ϣ Ϥ ϥ Ϧ ϧ Ϩ ϩ Ϫ ϫ Ϭ ϭ Ϯ ϯ
U+03Fx ϰ ϱ ϲ ϳ ϴ ϵ ϶ Ϸ ϸ Ϲ Ϻ ϻ ϼ Ͻ Ͼ Ͽ
Σημειώσεις
1.^ Από την έκδοση 9.0
2.^ Τα σκιασμένα κελιά δεν περιέχουν αντιστοιχία σε γράμμα

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Γ. Μπαμπινιώτης, 2018: Το ελληνικό αλφάβητο: Αλφάβητο - Γραφή - Ορθογραφία. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας, σελ. 91, 93, 94.
  2. 2,0 2,1 «Ancient Scripts: Coptic». www.ancientscripts.com. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2017. 
  3. 3,0 3,1 3,2 «The Coptic Alphabet». www.copticchurch.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Ιανουαρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2017. 
  4. When Greek was an African Language by Stanley Burstein. 
  5. «Ancient Sudan~ Nubia: Writing: The Basic Languages of Christian Nubia: Greek, Coptic, Old Nubian, and Arabic». www.ancientsudan.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Ιανουαρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2017. 
  6. Campbell, George L. "Coptic." Compendium of the World's Writing Systems. 2nd ed. Vol. 1. Biddles LTD, 1991. 415.
  7. 7,0 7,1 Ritner, Robert Kriech. 1996. "The Coptic Alphabet". In The World's Writing Systems, edited by Peter T. Daniels and William Bright. Oxford and New York: Oxford University Press. 1994:287–290.

Σχετική βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Quaegebeur, Jan. 1982. "De la préhistoire de l'écriture copte." Orientalia lovaniensia analecta 13:125–136.
  • Kasser, Rodolphe. 1991. "Alphabet in Coptic, Greek". In The Coptic Encyclopedia, Aziz S. Atiya. New York: Macmillan Publishing Company, Volume 8. 30–32.
  • Kasser, Rodolphe. 1991. "Alphabets, Coptic". In The Coptic Encyclopedia, edited by Aziz S. Atiya. New York: Macmillan Publishing Company, Volume 8. 32–41.
  • Kasser, Rodolphe. 1991. "Alphabets, Old Coptic". In The Coptic Encyclopedia, edited by Aziz S. Atiya. New York: Macmillan Publishing Company, Volume 8. 41–45.
  • Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]