Ελληνικά τυπογραφικά συμπλέγματα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Greek alphabet alpha-omega.svg
Ελληνικό αλφάβητο
Αα Άλφα Νν Νι
Ββ Βήτα Ξξ Ξι
Γγ Γάμμα Οο Όμικρον
Δδ Δέλτα Ππ Πι
Εε Έψιλον Ρρ Ρω
Ζζ Ζήτα Σσς Σίγμα
Ηη Ήτα Ττ Ταυ
Θθ Θήτα Υυ Ύψιλον
Ιι Ιώτα Φφ Φι
Κκ Κάππα Χχ Χι
Λλ Λάμδα Ψψ Ψι
Μμ Μι Ωω Ωμέγα
Ιστορία
  • Δίγαμμα
  • Ήτα
  • Σαν
  • Τσαν
  • Κόππα
  • Σαμπί
Σε άλλες γλώσσες
Σχετικά λήμματα


Τα ελληνικά τυπογραφικά συμπλέγματα, γνωστά και ως λιγατούρες, είναι συνδυασμοί γραμμάτων του ελληνικού αλφάβητου οι οποίοι χρησιμοποιούνταν κατά την μεσαιωνική περίοδο και μεταφέρθηκαν κατόπιν στην πρώιμη τυπογραφία. Τα συμπλέγματα χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στην ελληνική μικρογράμματη γραφή, και υπάρχουν δεκάδες[1][2] διαφορές αναπαραστάσεις των συνδυασμών γραμμάτων. Κάποια από τα σύμβολα χρησιμοποιούνταν στην θέση συχνών συνδυασμών γραμμάτων όπως Greek ligature oun.svg για την κατάληξη σε οὖν, και κάποια για αντικατάσταση ολόκληρων λέξεων.

Περιγραφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την πρώιμη τυπογραφία των έργων στην ελληνική γλώσσα περί το 1500, πολλά από τα συμπλέγματα αυτά υιοθετήθηκαν από παλαιότερα χειρόγραφα. Σημαντικά δείγματα από την περίοδο αυτή προήλθαν από τα σχέδια του Άλδου Μανούτιου στην Βενετία, και του Κλωντ Γκαραμόντ στο Παρίσι ο οποίος δημιούργησε την ιδιαίτερα επιτυχημένη γραμματοσειρά Grecs du roi το 1541.

Ωστόσο η χρήση των συμπλεγμάτων άρχισε να μειώνεται κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, και μετέπειτα εξαφανίστηκε σχεδόν τελείως. Ανάμεσα στα συμπλέγματα που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται είναι το Ȣ ως ου, το οποίο μοιάζει με λειψό 8 ή με ο που έχει υ στην κορυφή του, καθώς και το ϗ ως και. Το σύμπλεγμα του ου χρησιμοποιείται για καλλιγραφικούς σκοπούς, ενώ το σύμπλεγμα του και ως αντικατάσταση του λατινικού &. Ένα άλλο σύμπλεγμα το οποίο χρησιμοποιούνταν πολύ συχνά κατά το παρελθόν είναι το Greek ligature omikron-sigma.svg ως σύμπλεγμα του ο και ς για τον σχηματισμό του τελικού -ος.

Το σύμπλεγμα ϛ για το στ, είναι πλέον γνωστό ως στίγμα, και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως σύμβολο του αριθμού 6, καθώς οπτικά έχει συγχωνευτεί με το αρχαίο γράμμα του δίγαμμα (F) το οποίο αντιστοιχούσε σε αυτόν τον αριθμό.

Δείγματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανά πρώτο γράμμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Greek minuscule Alpha with ligatures.svg Greek minuscule Kappa with ligatures.svg Greek minuscule Rho with ligatures.svg
Greek minuscule Gamma with ligatures.svg Greek minuscule Lambda with ligatures.svg Greek minuscule Sigma with ligatures.svg
Greek minuscule Delta with ligatures.svg Greek minuscule Mu with ligatures.svg Greek minuscule Tau with ligatures.svg
Greek minuscule Epsilon with ligatures.svg Greek minuscule Nu with ligatures.svg Greek minuscule Upsilon with ligatures.svg
Greek minuscule Eta with ligatures.svg Greek minuscule Omikron with ligatures.svg Greek minuscule Phi with ligatures.svg
Greek minuscule Theta with ligatures.svg Greek minuscule Pi with ligatures.svg Greek minuscule Omega with ligatures.svg

Άλλοι συνδυασμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Greek ligature epsilon-iota-circumflex.svg εῖ Greek ligature mu-omega.svg μω Greek ligature Sigma-Chi.svg σχ
Greek ligature gamma-epsilon-rho.svg γερ Greek ligature omikron-sigma.svg ος Greek ligature Sigma-Theta.svg σθ
Greek ligature kai.svg καὶ Greek ligature oun.svg οὖν Greek ligature phesi.svg φησὶ

Ιστορικές συλλογές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έργο Σελίδες
Carl Faulmann, Das Buch der Schrift Enthaltend die Schriftzeichen und Alphabete aller Zeiten und aller Völker des Erdkreises. Zweite vermehrte und verbesserte Auflage, Βιέννη 1880 (2η έκδοση) Das Buch der Schrift (Faulmann) 187.jpg Das Buch der Schrift (Faulmann) 188.jpg Das Buch der Schrift (Faulmann) 189.jpg
Das Buch der Schrift (Faulmann) 190.jpg Das Buch der Schrift (Faulmann) 191.jpg Greek alphabet ligatures.jpg
A. Chassang, Nouveau Dictionnaire Grec-Francais (Introduction al’etude de la langue et de la literature Grecque – Παρίσι 1872 (2η έκδοση) LigaturesGrecs 1.jpg LigaturesGrecs 2.jpg

Κωδικοποίηση Unicode[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο πρότυπο ψηφιακής κωδικοποίησης χαρακτήρων Unicode, ο χαρακτήρας ϗ (και) έχει ενσωματωθεί από την έκδοση 3.0 (1999) του προτύπου στην ελληνική ομάδα χαρακτήρων. Η κεφαλαία μορφή του ως Ϗ προστέθηκε στην έκδοση 5.1 το 2008. Η πεζή και κεφαλαία μορφή του στίγμα (Ϛ ϛ), είναι προορισμένη για αριθμητική χρήση και υπάρχει επίσης στο πρότυπο. Υπάρχουν επίσης χαρακτήρες οι οποίοι προέρχονται από ελληνικά συμπλέγματα αλλά έχουν τοποθετηθεί στην ομάδα χαρακτήρων για τα λατινικά και τα κυριλλικά χωρίς να είναι στην ελληνική ομάδα.

Παρόλα αυτά είναι δυνατή η κωδικοποίηση οποιουδήποτε συμπλέγματος είτε μέσω δημιουργίας νέων γραμματοσειρών, είτε μέσω του συμβατού με το Unicode προτύπου OpenType,[3] είτε με απλούστερες αλλά μη τυποποιημένες μεθόδους όπως κωδικοποίηση του κάθε συμβόλου ξεχωριστά.[4]

Κωδικοποίηση χαρακτήρων ελληνικών συμπλεγμάτων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χαρακτήρας Ϗ ϗ Ϛ ϛ
Αντιστοίχηση και (κεφαλαίο) και (πεζό) στίγμα (κεφαλαίο) στίγμα (πεζό)
Ονομασία Unicode GREEK CAPITAL KAI SYMBOL GREEK KAI SYMBOL GREEK LETTER STIGMA GREEK SMALL LETTER STIGMA
Κωδικοποίηση δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική
Unicode 975 U+03CF 983 U+03D7 986 U+03DA 987 U+03DB
UTF-8 207 143 CF 8F 207 151 CF 97 207 154 CF 9A 207 155 CF 9B
HTML / NCR Ϗ Ϗ ϗ ϗ Ϛ Ϛ ϛ ϛ

Κωδικοποίηση χαρακτήρων λατινικών και κυριλλικών συμπλεγμάτων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χαρακτήρας Ȣ ȣ
Αντιστοίχηση λατινικό κεφαλαίο ου λατινικό πεζό ου κυριλλικό κεφαλαίο υκ κυριλλικό πεζό υκ
Ονομασία Unicode LATIN CAPITAL LETTER OU LATIN SMALL LETTER OU CYRILLIC CAPITAL LETTER MONOGRAPH UK CYRILLIC SMALL LETTER MONOGRAPH UK
Κωδικοποίηση δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική δεκαδική δεκαεξαδική
Unicode 546 U+0222 547 U+0223 42570 U+A64A 42571 U+A64B
UTF-8 200 162 C8 A2 200 163 C8 A3 234 153 138 EA 99 8A 234 153 139 EA 99 8B
HTML / NCR Ȣ Ȣ ȣ ȣ Ꙋ Ꙋ ꙋ ꙋ

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει σχετικό λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
  1. The Philokalia Package, for LaTeX
  2. Carl Faulmann, Das Buch der Schrift: Schriftzeichen und Alphabete aller Zeiten und Völker, Vienna 1880, p.172-176.
  3. e.g. Greek Font Society. «GFS Gazis». http://www.greekfontsociety.gr/images/GazisSpecimen.pdf. Ανακτήθηκε στις 2012-07-13. ; George Douros. «Unicode fonts for ancient scripts». http://users.teilar.gr/~g1951d/. Ανακτήθηκε στις 2012-07-13. 
  4. e.g. Schmidthauser, Andreas. «Renaissance Greek». http://schmidhauser.us/tools/rgl/. Ανακτήθηκε στις 2012-07-13.