Πολίτικη διάλεκτος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ιστορία της ελληνικής γλώσσας
(δείτε επίσης: Ελληνικό αλφάβητο)
Πρωτοελληνική (περ. 3000 π.Χ.)
Μυκηναϊκή (περ. 1600–1200 π.Χ.)
Ομηρική (περ. 1200–800 π.Χ.)
Αρχαία ελληνική (περ. 800–300 π.Χ.)
Διάλεκτοι:
Αιολική, Αρκαδοκυπριακή,
ΑττικήΙωνική, Δωρική, Παμφυλιακή, Ομηρική
Πιθανή διάλεκτος: Μακεδονική

Ελληνιστική Κοινή (περ. από 330 π.Χ. ως 700)
Ιδιώματα: Ασιανισμός, Αττικισμός


Μεσαιωνική ελληνική (περ. 700–1700)
Νέα ελληνική γλώσσα (από το 1700)
Ιδιώματα: Δημοτική, Καθαρεύουσα, Αττικισμός
Διάλεκτοι:
Καππαδοκική, Κατωιταλική , Κρητική, Κυπριακή, Ποντιακή, Ρωμανιώτικη, Τσακωνική

Άλλες μορφές (από 19ο/20ό αιώνα)

Ελληνικός κώδικας Μπράιγ,
Ελληνική νοηματική γλώσσα,
Κώδικας Μορς

Η Πολίτικη διάλεκτος (Κωνσταντινοπολίτικη διάλεκτος) είναι η διάλεκτος της Ελληνικής γλώσσας που χρησιμοποιείται από περίπου διακόσιες χιλιάδες Ρωμιούς (Έλληνες Κωνσταντινοπολίτες) στην Ελλάδα και μερικές χιλιάδες Ρωμιούς της Πόλης. Σχεδόν ποτέ δεν χρησιμοποιείται ως επίσημος γραπτός λόγος, αλλά είναι η κοινή ομιλουμένη των περισσοτέρων Ελλήνων Κωνσταντινοπολιτών.

Συνήθως, σε επίσημο περιβάλλον θεωρείται πιο αποδεκτή η χρήση της Κοινής Νέας Ελληνικής (όπως στα σχολεία, στο κοινοβούλιο, στα μέσα ενημέρωσης και παρουσία μη Πολίτων ομιλητών της Ελληνικής).

Πολλοί λογοτέχνες, συνήθως ποιητές αλλά και πεζογράφοι, χρησιμοποιούν ακόμα την Πολίτικη διάλεκτο. Υπάρχει επίσης πληθώρα πολίτικών τραγουδιών (παραδοσιακά, δημοτικά και σύγχρονα), αλλά και σκετς και θεατρικά που χρησιμοποιούν τη διάλεκτο.

Διαλεκτολογική ένταξη και χαρακτηριστικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Πολίτικη διάλεκτος αποτελεί μια σύσμιξη ελληνικών λέξεων,αγγλικών,τούρκικων και γαλλικών.Σημαντικοί σταθμοί στην ιστορία της διαλέκτου, οι οποίοι άφησαν αξιοσημείωτα ίχνη στη σύγχρονη μορφή της, υπήρξαν η Ενετοκρατία (από το 1204) και κατόπιν η Τουρκοκρατία (από το 1453). Τέλος, η ισχυρή πολιτιστική επιρροή της αγγλικής γλώσσας είναι εμφανής (από το 1800) και συνεχής στην Πολίτικη διάλεκτο.

Από διαλεκτολογικής πλευράς η Πολίτικη συγκαταλέγεται στα βορεια ιδιώματα της Ελληνικής γλώσσας, καθώς διατηρεί εκτεταμένες κωφώσεις και μειώσεις. Ακόμη ανήκει στη λεγόμενη ζώνη του με και σε', επειδή χρησιμοποιεί την αντωνυμία «με» αντί της αντωνυμίας «μου».

Τα κύρια χαρακτηριστικά του Κωνσταντινουπολίτικου γλωσσικού ιδιώματος είναι: - η σύνταξη των ρημάτων αρέσω, λέγω, δίνω, με αιτιατική προσώπου: σε λέγω (σε το είπα, τον λέω) ότι δεν θέλω,

-η έρρινη προφορά των μπ, ντ, γκ,

-το ρήμα εμφανίζεται ενίοτε στο τέλος της φράσης (τουρκική επίδραση): η Μαρία ωραία είναι...»

Λεξικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ενδεικτικά παρακάτω θα δοθεί ένα λεξικό με κάποιες λέξεις από την Πολίτικη Διάλεκτο:

σούτ (μη μιλάς) = σούς

βρε = μπρε, μπε

κουμάντο = ζάφτι, ζάπτι

λίγο = ποσούτσικο, λιγούτσικο

ετοιμάζω χαλβά = ψήνω χαλβά

δήθεν – τάχα = ντεμέκ

φανατικοί – άγριοι = Κιζιλμπάσηδες

αγορά = τσαρσί, παζάρι

σιγά-σιγά = γιαβάς-γιαβάς

στενό δρομάκι = σοκάκι

αιθέριο λάδι = πατσουλί

πλούτος, αφθονία = μπερεκέτι

κρέας κοκκινιστό με πουρέ μελιτζάνας = χουνκιάρ μπεγιεντί

συκώτι, σπλάχνο = τζιέρι, τζιγιέρι

πάγκος = τουράκι

στάση λεωφορείου = ντουράκι

καταραμένος = αδικιωρισμένος

τρυφερότητα = τζιλβές

νυχτοφύλακας = μπεχτσής

βοήθεια, πυρκαγιά = γιανγκίνβαρ

ψωμί = εκμέκ

Βόσπορος = Μπογάζ, Μπογάζι

νερουλάς, πυροσβέστης = τουλουμπατζής

αντλία = τουλούμπα

νέο, είδηση = χαμπέρι, χαμπάρια

φιλοδώρημα = μπαχτσίσι

αρχηγός, επικεφαλής = ρεϊζης, ρεϊσης

στην άκρη = βάρντα

νευριάζω = ναλετιάζω

ρόπαλο, ραβδί = σομπανίκα

σφαγή, χαμός = σφαή

ίκτερος = σιριλίκι, σαριλίκι

προγούλι = γκιερντάνι

χαζεύω = σεργιανίζω

τίτλος, συμβόλαιο = χοτζέτι

χοντρό γιλέκο = χυρκάς

περιποιημένος = τιποδεμένος

σαύρα, γουστέρα = κοστερίτσα

πήλινο ή γυάλινο δοχείο για τουρσί = καβανόζι

δωμάτιο = κάμαρη, οντάς, κάμαρα

εσοχή τοίχου εν είδει ντουλάπας = γιούκι

κρέμα με ανθόνερο = μαλεμπί

κάτσε = οτούρ

χρήμα = παράς

ντιβάνι, καναπεδάκι = μιντέρι

φύγε = γκίτ

τσεκούρι = μπαλτάς

ζώο, κατοικίδιο = χαϊβάνι

πανωραία = ντουνιά γκιουζελί

τσόκαρο = γαλότσα, γαλέντζα

χαραμάδα = αραλίκι

καταριέμαι = κακοχρονίζω, αδικιωρίζω

σκίουρος = ζεντζάπι

νερό = σου

νερουλάς = σουτσής, σουτζής

αυγουλάς = γιουμουρτατζής

μακάρι, ο θεός να δώσει = ίνσαλλαχ, μάσαλλαχ

ξαφνικά, αιφνίδια = άναυλα

καλώς όρισες = μπούγιουρουν

σοφίτα = σερβανί

πίστωση = κρέντιτο

φαντασμένος = φανταγμένος

κατσαρόλα = τέντζερης, τεντζερές

παγωτατζής = ντοντουρματζής

μετάξι = ιπέκ

θεία = άμια

γειτονιά = μαχαλάς

έλα εδώ = γκελ μπουρντά, γκελ μπουρ(α)γιά

σάκος = χαράρι

καημένος = ζάβαλης

μη στεναχωριέσαι = μη σικλετίζεσαι

ξέρω = μπιλίριμ

μανούλα μου = άνετζιμ

καρβουναριό, αποθήκη = κιουμουρλούκι

στουρνάρι = οντούν καφαλί

δες = διες

τουρκαλβανός = γκέγκης

τουλάχιστον = μπάρεμ, μπάρι

ψοφίμια = λέσια

σκάσε = κάρναξη

κυδωνόπαστο = πελτές

πλεκτές παντόφλες = τερλίκια

κουβαρίστρα = μακαράς

· δαντέλα = μπιμπίλα

· ξερά, σκέτα = κουρού

· το ένα, το άλλο ή ο τάδε, ο δείνα = μπιλμέμ νε φιλάνφιστίκ

· στραγάλια = λεμπλεμπλιά

· ξετσίπωτος = αρσίζης

· καημός = ντέρτι

· έγινε λάθος = γιαγνίς ολντού

· δηλαδή = ιστέ

· ντιβανοσκεπάσματα = μακάτια

· άρον-άρον = απάλ-ταπάλ, απάρ-τοπάρ

· χωροφύλακας = ζαπτιές

· γρήγορα = μάνι-μάνι

· φωταψία = ντονανμάς

· πέτρινο κάστρο, φρούριο, στρατώνας = τας κισλάς

· κουλούρι = σιμίτι

· να λείπει = εξίκ ολσούν

· άμαξα = αραμπάς

· πολύ ωραίο = τσόκ γκιουζέλ

· καλέ μου = τζάνουμ

· με το καλό = γκιουλέ γκιουλέ

· κολοκύθι σωληνοειδές = ασμά καμπάκι

· συνήθεια, χούϊ = αντέτι

· ερημιά = τζαν τζιν τοπ οϊνάρ, ιν τζιν τοπ οϊνάρ

· ντολμαδάκι με ρύζι = γιαλαντζί ντολμάς

· χαζός = ζεβζέκης

· όχι, δεν = γιοκ

· βιβλίο = κιτάπι


· έμπορος μπαχαρικών = μπαχαρατσής

· φασαρία = πατιρντί

· μεταλλικό κατσαρολάκι = σεφερτάσι

· όμως, αλλά, ωστόσο = άμμα

· χαζός = απτάλης

· ούζο = ντούζικο

· μπράβο = άφεριμ

· χρωματιστή μαντήλα = τσαρτσάφι

· ρουφιάνος = πεζεβέγκης

· μανάβης = ζαρζαβατζής

· ρολά καταστήματος = κεπέγκια

· γλυκάνισο = ανασόνι

· ξεροψημένο = κιτίρικο

· θρασύς = αρσίζης

· χρηματιστής = μπορσατζής

· έμπορος χρυσαφικών = σαράφης

· βελούδινο = καντιφεδένιο

· ταφτάς = μουαρέ

· ανάκλιντρο = ντομέζα

· ξεχνιέμαι = νταλντίζω

· αναίσθητος = καμσίζης, γκαμσίζης

· χρώματος ροζ = πεμπελίδικο

· οικόπεδο, αφημένο χωράφι = βιρανές

· τσαγάρης = κουντουρατζής

· ψιλικατζίδικο = αχτάρικο

· κλωστή ραπτομηχανής = μπρισίμι

· «κούκλα» μαλλιού για πλέξιμο = τσιλές

· ζαχαροπλαστείο = μαλεμπιτζίδικο

· δωρεάν, τσάμπα = μπιρ παρά, μπενταβά

· καλωσορίζω = μπουγιουρντίζω

· ανεπρόκοπος = χαϊρσίζης

· είδοδος = αντρέ

· σχολαστικός = τιτίζης

· θυρωρός = καπουτζής

· ανόητος = σαλόζης

· πρόστυχα πράγματα = εντεψίζικα

· καρίκωμα = σουρφιλέ

· μαντάρω = ρουντίζω

· πετσέτα = πεσκίρι, προσόψι

· εντάξει = ταμάμ

· καλαμπόκι = μισίρι

· έλεος = νισάφι, ινσάφι

· φόρος που επέβαλε ο Ινονού στις μειονότητες το ’42 = βαρλίκι

· κατάσχεση = χατζίζι

· καραμέλα = ακιντές

· είδος χυλοπίτας = γιουφκάς

· παλιατζής = εσκιτζής

· ορίστε, να = ιστέ

· γανωματής = καλαϊτζής

· ξυλέμπορος = κερεστετζής

· κόριζα = κοριός

· μολύβι, βαρύ = κουρσούμι

· πλατεία = μεϊντάνι

· Καθαρή Δευτέρα = Μπακλαχωράνι

· Δημαρχείο = Μπελεντιές

· αχάριστος = ναμκιώρης, νανκιώρης

· ρυάκι, ρέμα = ντερές

· μάστορας = ουστάς

· άμαξα με άλογα = παϊτόνι

· ασταμάτητη ροή νερού = σακίρ σακίρ

· άπταιστα = φαρσί

· κοκάρι, μικρό κρεμμυδάκι = αρμπατζίκι

· καπνός = ντουμάνι

· τρίφτης = ρεντές

· απόγευμα = κεντί

· ταψί = τεψί

· καθαρισμός και περιποίηση του σπιτιού = κοσμέτι

· ψυγείο (πάγου) = μπουζιέρα

· φασολάκια πράσινα = ανσέ καντίνια

γαλοπουλα = Κουρκος

αιχμηρος = πουντερος

μεγαλη πετρα = κασκαβαλα

παμε καπου = παμε πουπετα

μετεωρος =συξηλος

ζαβολιες =μπουτσουκτσουλιες

απογευμα = κεντι

απογευματινο = κεντιανο

παρατεταρτο = παρακαρτο

ατακτος = σερπετος

κοτοπουλο = ορνιθα

αγγουρι = δροσερο

ζηλευω = ζουλευω

ανηφορα = ανηφουρα

κατηφορα = κατηφουρα

προβληματα = τραβαλα

παντοφλα=πασουνι

πλαγιαζω τα λεφτα = κανω καταθεση χρηματων

πινω τσιγαρο = καπνιζω

αναυλα = αρον-αρον

στρεετε κατι = υπολογιζετε κατι

χολοσκαω = στεναχωριεμε

ισιος δρομος = λεωφορος

Ελλαδα = κατω

αλλαη = παραθερισμος

αντικρυ = απεναντι

καλη βραδυα = παραμονη πρωτοχρονιας.

αμια = θεια

αχλαδι = απιδι

αστικη σχολη = δημοτικο σχολειο

βερα = βεργιετα

κατσαβιδι = βιδολογος

μεγαλο σπιρι = βιζουνι

σκορος = βοτρυδα

μπουκια = βουκα

τσοκαρο = γαλεντζα

δακγωνω = δαγκανω

δασκαλα= δασκαλισσα

υπηρετρια=δουλα

κληματαρια=δρανα

χρυσομυγα=ζηνα

δωματιο = καμαρη

συναχι = κατεβασια

ροδα  =  κατρακυλι                    

γυφτισσα = κατσιβαλα

κουρος = τουρκος χωριατης

τρακαρω= κουτραω

ακρη,γωνια = κοχη

μαγιο = μπανικο

ποδια = μπροστελα

ψυγειο = μπουζιερα

μεγαλο δεμα = ντενκι

ενοικιαστης = νοικατορας

ταρακουνιεμε = νταρντανιζομαι

ουζο = ντουζικο

επιθετο = παρανομα

μικρο σοκακι = παρασοκακο

οροφος = πατωμα

πιατοπανο = πινακοπλυτης

διχτυ = πλεματι

κοιταζω αδιακρυτα = ρονευω

μανταρω = ρουντιζω

καθικι = τσουκαλι

αδυνατος ανθρωπος = τσουνι

σπιθα = τσιμπλιδα

εμβολιο = φελι

χουφτα = φουχτα

φτυαρι = φυκυαρι

κουταλι = χουλιαρι

ψωνια = ψουνια

επεσα σεκος = εμεινα αναυδος.