Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Η Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση[1][2][3] ή Εθνικοσοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση[4][5][6] ή Ελληνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση[7][8] ή απλά ΕΣΠΟ ήταν μια εθνικοσοσιαλιστική και φασιστική οργάνωση δωσιλόγων στην περίοδο της τριπλής Κατοχής. Υπέστη συντριπτικό πλήγμα από το σαμποτάζ της αντιστασιακής οργάνωσης ΠΕΑΝ με την ανατίναξη των κεντρικών γραφείων της στην γωνία Γλάδστωνος και Πατησίων τον Σεπτέμβριο του 1942.

Ίδρυση της ΕΣΠΟ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρώτος αρχηγός της οργάνωσης ήταν ο ιατρός Γεώργιος Βλαβιανός που παραιτήθηκε όταν προέκυψαν εσωτερικές αντιθέσεις στην οργάνωση μεταξύ Γερμανόφιλων και Ιταλόφιλων. Μετά την εσωτερική διαμάχη αρχηγός της οργάνωσης αναδείχτηκε από την Γερμανόφιλη πτέρυγα ο επίσης ιατρός Σπύρος Στεροδήμας. Μια από τις κύριες δράσεις τους ήταν η λεηλασία της συναγωγής στη οδό Μελιδόνη στο Θησείο από το τμήμα νεολαίας της ΕΣΠΟ (Τμήμα Πρωτοπόρων Νέων) καθώς και η κατάδοση κομμουνιστών στις αρχές. Με την ΕΣΠΟ συνεργάστηκε στενά ο Γεώργιος Μερκούρης. Η σφραγίδα της οργάνωσης ήταν η ελληνική σημαία με τον αγκυλωτό σταυρό.[9] Ενώ στα γραφεία της οργάνωσης κυμάτιζε η γερμανική, η ελληνική, η ιταλική και η ιαπωνική σημαία[10].

Κύριος στόχος της ΕΣΠΟ ήταν η στρατολόγηση Ελλήνων για να δημιουργηθεί ελληνική λεγεώνα ώστε να αποτελέσει τμήμα πολυεθνικού τμήματος των Waffen-SS στον πόλεμο εναντίον της ΕΣΣΔ. Τα σχέδια διακόπηκαν καθώς υπήρξε βέτο από την ιταλική κατοχική δύναμη[11].

Ανατίναξη των γραφείων της ΕΣΠΟ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολλά στελέχη[12] της και ο αρχηγός της σκοτώθηκαν (29 μέλη της ΕΣΠΟ σκοτώθηκαν 27 μέλη τραυματίστηκαν ενώ γύρω στους έξι Γερμανούς τραυματίστηκαν ελαφρά[13]), όταν η ομάδα αντιστασιακών της ΠΕΑΝ ανατίναξε τα κεντρικά γραφεία της οργάνωσης στο κέντρο της Αθήνας. Ο θάνατός του σήμανε την εγκατάλειψη αυτών των σχεδίων, και ουσιαστικά το τέλος της ΕΣΠΟ. Μετά την ανατίναξη των γραφείων της ΕΣΠΟ, στις 22 Σεπτεμβρίου 1942, η Γκεστάπο συνέλαβε δέκα εξέχοντες Εβραίους, σε αντίποινα για την έκρηξη.[14]

Μετά την έκρηξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχηγοί της ΕΣΠΟ μετά την ανατίναξη των γραφείων της ανέλαβαν ο φιλόσοφος Αριστείδης Ανδρόνικος[11] και ο δημοσιογράφος Γεώργιος Τριαντόπουλος. Η οργάνωση στεγάστηκε στην οδό Σταδίου και αργότερα στην οδό Ακαδημίας. Ενώ πριν την σύλληψη των μελών της ΠΕΑΝ η οργάνωση στόχευε στην εκτέλεση του αρχηγού της ΕΣΠΟ Καλλιθέας και στην ανατίναξη των γραφείων της ίδιας συνοικίας.

Τα μέλη της ΕΣΠΟ στην Απελευθέρωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δύο μέλη της ΕΣΠΟ εκτελέστηκαν από τον ΕΛΑΣ στα Δεκεμβριανά[15]. Αρκετά μέλη της ΕΣΠΟ καταδικάστηκαν μετά την Απελευθέρωση, αλλά αφέθηκαν ελεύθερα μέσα στα πλαίσια του εμφυλιακού κράτους.

Αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. ΠΕΑΝ (1941-1945): Πανελλήνιος Ένωση Αγωνιζόμενων Νέων Ευάνθης Χατζηβασιλείου Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2004 σελ 13
  2. Γρηγοριάδης, Σόλων Ν. (1982). Συνοπτική ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, 1941-1944, σελ. 157. : «Το τρίτο χτύπημα δόθηκε την 22 Σεπτεμβρίου εναντίον της κυριότερης προδοτικής οργάνωσης ΕΣΠΟ (Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργανωσις).»
  3. Αρώνης, Παναγιώτης Γ. (2006). Εμφύλιος, η άλλη όχθη, μαρτυρίες. εκδ. Γόρδιος, σελ. 177. https://books.google.gr/books?id=2F-CxY5WTBIC&q=%CE%95%CE%A3%CE%A0%CE%9F+%CF%83%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE+%CF%80%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE&dq=%CE%95%CE%A3%CE%A0%CE%9F+%CF%83%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE+%CF%80%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE&hl=en&sa=X&ei=t-QnVcmIGoXkUqGEgvgG&ved=0CB4Q6AEwAA. 
  4. Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα, Μιχάλης Λυμπεράτος, "Οι οργανώσεις της Αντίστασης" Τόμος Γ', Μέρος Β' Κατοχή - Αντίσταση, 2007, εκδόσεις Βιβλιόραμα σελ 50
  5. ΠΕΑΝ ΟΙ ΒΟΜΒΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΣΤΑΘΗΣ ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ (ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ "ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ") ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ 2010 σελ 25
  6. Αρχεία Εθνικής Αντίστασης (1941-1944). Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού. 1998, σελ. 183. ISBN 9607897358. : «...ανατίναξις του κτιρίου της προδοτικής Οργανώσεως Ε.Σ.Π.Ο. (ΕθνικοΣοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωσις) εχούσης ως σκοπόν αυτής την στρατολογία Λεγεώνος Ελλήνων Εθελοντών διά το Ανατολικόν Μέτωπο»
  7. Αρχεία Εθνικής Αντίστασης (1941-1944). Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού. 1998, σελ. 60. : «Ε. Σ. Π. Ο. (Ελληνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωσις) Είναι οργάνωσις φασιστική. Εστρατολόγησε τους αισχροτέρους και επικινδυνοδεστέρους χαφιέδες προς αντιμετώπισιν των λαϊκών εξεγέρσεων...»
  8. Χρηστίδης, Χριστόφορος Χρ. (1971). Χρόνια Κατοχής, 1941-1944, σελ. 555. : «όπου είταν η έδρα τής ΕΣΠΟ (Ελληνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωσις) που αποτελούσε τον πυρήνα για τον σχηματισμό «ελληνικής λεγεώνας»,»
  9. ΑΡΧΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΓΕΝ. ΕΠΙΤ. ΣΤΡΑΤΟΥ ΔΝΣΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΜΟΣ 7ος ‘‘Αντιστασιακές Οργανώσεις Εσωτερικού’’ ΑΘΗΝΑ 1998, "ΕΣΠΟ"
  10. «Η εκτέλεση του Περρίκου. Ανατίναξε στην Κατοχή τα γραφεία της φιλοναζιστικής οργάνωσης ΕΣΠΟ, η οποία ετοίμαζε σώμα Ελλήνων που θα πολεμούσαν για τον Χίτλερ». mixanitouxronou.gr. Ανακτήθηκε στις 28/10/2014.  Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate= (βοήθεια)
  11. 11,0 11,1 Χονδροματίδης, Ιάκωβος Περ. (2001). Η μαύρη σκιά στην Ελλάδα Εθνικοσοσιαλιστικές και φασιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου και της Κατοχής (1941-1944). Περισκόπιο. 
  12. Karavis, Stylianos-Periklis (2015, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ)), Η ιταλική κατοχή στην Ελλάδα (1941-1943): η πολιτική επιβολής και καταστολής από την ΧΙ στρατιά σελ 230-2
  13. Χατζηβασιλείου, Ευάνθης (2004). ΠΕΑΝ (1941-1945): Πανελλήνιος Ένωση Αγωνιζόμενων Νέων. Αθήνα: Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, σελ. 114. ISBN 9789608351059. 
  14. Vallianatos, Markos (12 Μαρτίου 2014). The untold history of Greek collaboration with Nazi Germany (1941-1944). Lulu.com. ISBN 9781304845795. 
  15. Κούκουνας, Δημοσθένης (19/08/2012). «Η Κατοχική οργάνωση ΕΣΠΟ. Η παράδοξη αλήθεια για την ΕΣΠΟ, τη γνωστότερη οργάνωση γερμανοφίλων που είχε δράσει επί Κατοχής». aera2012.blogspot.gr. Ανακτήθηκε στις 23/10/2014.  Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate=, |date= (βοήθεια)