Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Αργυρό τραχύ του Θεόδωρου, που τον παρουσιάζει να δέχεται κάστρο από τα χέρια του Αγίου Δημητρίου. Πιθανότατα πρόκειται περί εορταστική κοπή εις ανάμνηση της στέψης του ως αυτοκράτορα στη Θεσσαλονίκη το 1227

Ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας (ή Θεόδωρος Άγγελος) (μεταξύ 1180 με 1185-1253), υπήρξε Δεσπότης της Ηπείρου (1215-1230) και της Θεσσαλονίκης (1224-1230). Κατόρθωσε να επεκτείνει το Δεσποτάτο ως το πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης, όμως λόγω ατυχών χειρισμών απέτυχε να ολοκληρώσει την ανακατάληψή της. Πιάστηκε αιχμάλωτος από το Βούλγαρο βασιλιά Ιβάν Β' Ασέν το 1230 και απελευθερώθηκε το 1237, έχοντας νυμφευτεί την κόρη του. Ο Θεόδωρος πέθανε το 1253 σε εξορία, στην Νίκαια, όπου τον είχε στείλει ο Ιωάννης Γ' Βατάτζης μερικά χρόνια μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης.

Ο βίος του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δεσποτάτο της Ηπείρου μεταξύ 1205 και 1230

Γεννήθηκε μέσα στην πενταετία 1180-1185 και ήταν ο νόμιμος γιος του σεβαστοκράτορα Ιωάννη Δούκα Αγγέλου και της Ζωής Δούκαινας. Ήταν ο πρώτος εξάδελφος των Αυτοκρατόρων Ισαακίου Β΄ Αγγέλου και Αλεξίου Γ΄ Αγγέλου και ετεροθαλής αδελφός του ιδρυτή του Δεσποτάτου της Ηπείρου και προκατόχου του, Μιχαήλ Α΄ Κομνηνού Δούκα.

Αρχικά για μικρό διάστημα ήταν στην υπηρεσία του Αυτοκράτορα της Νίκαιας Θεόδωρου Α΄ Λάσκαρη. Όμως το 1210 πήγε στην Ήπειρο και υποστήριξε τον αδελφό του Μιχαήλ Α'. Όταν αυτός δολοφονήθηκε, ο Θεόδωρος τον διαδέχτηκε και ξεκίνησε επιθετικούς πολέμους, συμμαχώντας ταυτόχρονα με την Σερβία και με Αλβανούς φυλάρχους. Εκμεταλλεύτηκε την αδράνεια της Βουλγαρίας και του Λατινικού βασιλείου της Θεσσαλονίκης, κατέλαβε την Θεσσαλία και τη Μακεδονία το 1216. Όταν ο Λατίνος Αυτοκράτορας Πέτρος ντε Κουρτεναί προσπάθησε να διασχίσει την Ήπειρο για να φτάσει στην Κωνσταντινούπολη, ο Θεόδωρος τον εντόπισε και τον αιχμαλώτισε. Το 1220 κατέλαβε την Βέροια, το 1221 τις Σέρρες και την Δράμα και το 1224 κατέλαβε τελικά την Θεσσαλονίκη, καταλύοντας την εκεί Λατινική διοίκηση.

Λόγω των αλλεπάλληλων επιτυχιών του, ο Θεόδωρος ανακηρύχτηκε Αυτοκράτορας το 1225 (ή 1227) στην Θεσσαλονίκη, από τον αυτοκέφαλο αρχιεπίσκοπο Οχρίδας, Δημήτριο Χωματιανό. Ο στρατός του κατέλαβε μέχρι και πόλεις της Θράκης και το 1225 κατέλαβε την Αδριανούπολη από την Αυτοκρατορία της Νίκαιας. Ύστερα στράφηκε εναντίον των Βουλγάρων του Ιωάννη Β΄ Ασέν, θορυβημένος και από την συμμαχία που σύναψαν με την Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης και τους επιτέθηκε το 1230. Όμως οι Βούλγαροι, ύστερα από κυκλωτική κίνηση στην Μάχη της Κλοκοτνίτσας, νίκησαν τον στρατό του Θεόδωρου και ο ίδιος πιάστηκε αιχμάλωτος. Έμεινε αιχμάλωτος για 7 χρόνια, αλλά κατά την διάρκεια της αιχμαλωσίας του κατηγορήθηκε για συνωμοσία και τυφλώθηκε.

Τα εδάφη του Θεόδωρου μοιράστηκαν μεταξύ του Ιωάννη Β΄ Ασέν (Θράκη, Μακεδονία πλην Θεσσαλονίκης, Αλβανικές περιοχές), των αδελφών του Θεόδωρου, Μανουήλ (Θεσσαλονίκη) και του Κωνσταντίνου (Ακαρνανία) και του ανιψιού του Μιχαήλ Β΄ Κομνηνού Δούκα (Ήπειρος).

Το 1237 ελευθερώθηκε από τους Βουλγάρους και νυμφεύτηκε την κόρη του Ιωάννη Β΄ Ασέν, Ειρήνη. Ο Θεόδωρος έγινε κύριος της Θεσσαλονίκης, καταδιώκοντας τον αδελφό του Μανουήλ, και βάζοντας στην θέση του τον γιο του Ιωάννη Κομνηνό Δούκα. Ο ίδιος αποσύρθηκε στα Βοδενά (σημερινή Έδεσσα). Στην συνέχεια προσπάθησε να ενώσει τα μέλη της οικογένειάς του και να τα στρέψει εναντίον τού Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη της Νίκαιας, που είχε βλέψεις στην Θεσσαλονίκη.

Μετά τον θάνατο του Ιωάννη Β' Ασέν το 1241, ο Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης προσκάλεσε τον Θεόδωρο για διαπραγματεύσεις, αλλά τον συνέλαβε το 1242. Αμέσως μετά ο Βατάτζης εκστράτευσε κατά της Θεσσαλονίκης και έστειλε τον ίδιο τον Θεόδωρο να πείσει τον γιο του να δεχτεί να γίνει υποτελής της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας. Τελικά, το 1246 ο Ιωάννης Γ' Βατάτζης κατέλαβε την Θεσσαλονίκη. Το 1252 συνέλαβε και πάλι τον Θεόδωρο και τον έστειλε εξορία στην Νίκαια, όπου και πέθανε το 1253.

Οικογένεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με τη σύζυγό του Μαρία Πετραλίφαα (εξαδέλφη του σεβαστοκράτωρα Ιωάννη Πετραλίφα) είχε παιδιά:

  • Άννα Δούκαινα Αγγελίνα, που παντρεύτηκε τον βασιλιά Στέφανο Ραδοσλάβο της Σερβίας.
  • Ιωάννη Κομνηνό Δούκα, που τον διαδέχτηκε ως ηγεμόνας της Θεσσαλονίκης το 1237.
  • Ειρήνη Κομνηνή Δούκαινα, που παντρεύτηκε τον Ιωάννη Β΄ Ασέν της Βουλγαρίας.
  • Δημήτριο Δούκα Άγγελο, που τον διαδέχτηκε ως ηγεμόνας της Θεσσαλονίκης το 1244.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • The Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, 1991. (στα Αγγλικά)
  • Fundic, Leonela (2013). "Art and Political Ideology in the State of Epiros During the Reign of Theodore Doukas (r. 1215-1230), Byzantina Symmeikta 23: 217-250. (http://www.academia.edu/6305185/Art_and_Political_Ideology_in_the_State_of_Epiros_During_the_Reign_of_Theodore_Doukas_r._1215-1230_Byzantina_Symmeikta_23_2013_217-250).
  • Κ. Βάρζος, Η γενεαλογία των Κομνηνών (Θεσσαλονίκη, 1984) τόμος 2 σελ.. 548-637.



Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Theodore Komnenos Doukas της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).