Ροδόπη

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 41°03′22″N 23°45′00″E / 41.0560°N 23.7500°E / 41.0560; 23.7500

Ροδόπη

Bulgaria Gela 03.jpg
Τμήμα της οροσειράς της Ροδόπης

Ύψος 2.191 m (Βουλγαρία)
(Ελληνικό τμήμα) 1.953 μέτρα
Γεωγραφικά στοιχεία
Χώρες Flag of Greece.svg Ελλάδα
Flag of Bulgaria.svg Βουλγαρία
Γεωγραφικό Διαμέρισμα Θράκη, Μακεδονία
Θέση της οροσειράς της Ροδόπης σε Βουλγαρία και Ελλάδα

Η Ροδόπη είναι οροσειρά στη Νοτιοανατολική Ευρώπη με 83% της έκτασής της στη νότια Βουλγαρία και το υπόλοιπο στην Ελλάδα. Η ψηλότερη κορυφή της, Γκολιάμ Πέρελικ, (2.191 μέτρα) είναι το έβδομο ψηλότερο βουνό της Βουλγαρίας. Η ψηλότερη κορυφή της στην Ελλάδα είναι η Δελημπόσκα (1.953 μέτρα). Η οροσειρά δίνει το όνομά της στη χερσαία οικοπεριοχή "Μεικτά δάση Ορους Ροδόπης", που ανήκει στο Μεγαοικοσύστημα "Εύκρατών δασών πλατύφυλλων και μεικτών" και στην Παλαιαρκτική οικοζώνη. Η περιοχή είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη για τις καρστικές εκτάσεις της με τα βαθειά φαράγγια ποταμών, μεγάλα σπήλαια και ιδιόμορφα λαξευμένες μορφές, όπως το Φαράγγι Τρίγκραντ.

Σημαντικό μέρος των υδροηλεκτρικών πόρων της Βουλγαρίας βρίσκεται στις δυτικές περιοχές της οροσειράς. Υπάρχουν πολλές υδατοπτώσεις και φράγματα, που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, άρδευση και ως τουριστικοί προορισμοί. Στην Ελλάδα υπάρχουν αντίστοιχα στον Ποταμό Νέστο τα φράγματα Θησαυρού και Πλατανόβρυσης. Η Ροδόπη έχει πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, αρχαίες Θρακικές πόλεις, όπως το Περπερικόν, το Τατούλ και το Μπελίντας, και μεσαιωνικά κάστρα, εκκλησίες, μοναστήρια και γραφικά χωριά με παραδοσιακή αρχιτεκτονική του 18ου και 19ου αιώνα.

Ονομα και μυθολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το όνομα της οροσειράς της Ροδόπης έχει Θρακική προέλευση. Ερμηνεύεται ως το πρώτο όνομα ενός ποταμού, που σήμαινε "κοκκινωπός ποταμός". Κατά την ελληνική μυθολογία, η οροσειρά ονομάστηκε έτσι από τη βασίλισσα της Θράκης Ροδόπη, σύζυγο του Βασιλιά Αίμου, οι οποίοι προκάλεσαν την οργή του Δία και της Ηρας και για τιμωρία τους μεταμορφώθηκαν σε βουνά.

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης της Ροδόπης

Με όρους γεωμορφολογίας η Ροδόπη είναι τμήμα του ορεινού όγκου Ρίλα-Ροδόπης, που είναι η αρχαιότερη μάζα ξηράς της Βαλκανικής χερσονήσου. Η Ροδόπη εκτείνεται σε 14.735 τετ. χιλ., από τα οποία 12.333 σε Βουλγαρικό και 2.402 σε Ελληνικό έδαφος. Εχει τη μεγαλύτερη έκταση από κάθε άλλη μεμονωμένη οροσειρά στη Βουλγαρία. Εχει μήκος περίπου 240 χιλ. και πλάτος περίπου απο 100 ως 120 χιλ. με μέσο υψόμετρο 785 μέτρα. Στα βόρεια οι βουνοπλαγιές κατεβαίνουν απότομα προς την Ανω Θρακική Πεδιάδα. Στα δυτικά φθάνουν στο ύψωμα Αβραμ, τη Γιούντολα και την κοιλάδα του Ποταμού Νέστου. Στα νότια και ανατολικά εκτείνονται πέρα από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Η Ροδόπη είναι ένα σύνθετο σύστημα ανυψώσεων και ποτάμιων κοιλάδων.

Στην περιοχή έχουν θεσμοθετηθεί δεκαπέντε φυσικά καταφύγια, μερικά από τα οποία είναι υπό την προστασία της UNESCO . Η οροσειρά είναι ονομαστή για τα μεγαλύτερα δάση κωνοφόρων στα Βαλκάνια, το ήπιο ανάγλυφο και την πλούσια βλάστηση στα δυτικά της τμήματα καθώς και την αφθονία αρπακτικών πτηνών στα ανατολικά.

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φθινόπωρο στη Ροδόπη
Αποψη από το Μπελίντας προς την κοιλάδα της Βράτα

Η θέση της Ροδόπης στο νοτιοανατολικό τμήμα της Βαλκανικής χερσονήσου καθορίζχει σε μεγάλο βαθμό το κλίμα της περιοχής. Επηρεάζεται τόσο από τους ψυχρούς ανέμους που έρχονται από το βορρά όσο και από τη θερμότερη αύρα από τη Μεσόγειο.

Η μέση ετήσια θερμοκρασία στην Ανατολική Ροδόπη είναι 13 °C και η μέγιστη βροχόπτωση το Δεκέμβριο και η ελάχιστη τον Αύγουστο. Στη Δυτική Ροδόπη η θερμοκρασία ποικίλλει από 5 ως 9 °C και το καλοκαίρι είναι συχνές οι βροχές.

Το ήπιο κλίμα, σε συνδυασμό με μερικούς άλλους παράγοντες, λειτουργεί υπέρ της ανάπτυξης της αναψυχής και των τουριστικών δραστηριοτήτων. Εξαιρετικό παράδειγμα είναι το θέρετρο Παμπόροβο, όπου το μικροκλίμα επιτρέπει τη διατήρηση μεγάλης χιονοκάλυψης για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Το χειμώνα είναι συνήθεις χαμηλές θερμοκρασίες μέχρι −15 °C και χάρις σε αυτό η Ροδόπη είναι το νοτιότερο μέρος στα Βαλκάνια, όπου απαντώνται είδη δένδρων, όπως η ερυθρελάτη και η σημύδα η κρεμοκλαδής.

Νερά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ποταμός Νέστος διασχίζοντας τα βουνά.

Η οροσειρά έχει άφθονους υδάτινους πόρους με πυκνό δίκτυο ορεινών χειμάρρων και ποταμών. Σχεδόν το 80 % των εδαφών της οροσειράς ανήκει στη λεκάνη απορροής του ποταμού Εβρου και το μεγαλύτερο μέρος των υπολοίπων σε εκείνη του Νέστου και πολύ μικρό ποσοστό σε μικρότερους ποταμούς επί ελληνικού εδάφους. Οι φυσικές λίμνες είναι λίγες, με γνωστότερες από αυτές τις λίμνες του Σμόλιαν, που απέχουν μερικά χιλιόμετρα από την ομώνυμη πόλη. Μερικά από τα μεγαλύτερα φράγματα της Βουλγαρίας βρίσκονται στη Ροδόπη, όπως τα Ντόσπατ, Μπατάκ, Γκόλιαμ Μπέγκλικ, Κάρτζαλι, Στούντεν Κλάντενετς, Βάχα, Σιρόκα Πολιάνα και πολλά άλλα, ενώ σε Ελληνικό έδαφος βρίσκονται τα φράγματα Θησαυρού και Πλατανόβρυσης. Χρησιμοποιούνται κυρίως για παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας και για άρδευση. Υπάρχουν πολλές ιαματικές πηγές, με διασημότερες του Βέλιγκραντ, του Νάρετσεν, του Ντέβιν, του Μπέντεν, του Μιχάλκοβο και άλλες στη Βουλγαρία και των Θερμιών, σε απόσταση 25 χλμ. βόρεια του Παρανεστίου, σε υψόμετρο 620μ. στην Ελλάδα.

Υποδιαίρεση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δυτική Ροδόπη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Φαράγγι Τρίγκραντ
Δάση κοντά στις λίμνες του Σμόλιαν.

Η Δυτική Ροδόπη είναι το μεγαλύτερο (66% της έκτασης της Βουλγαρικής Ροδόπης), υψηλότερο, πιο αναπτυγμένο από άποψη υποδομών και το δεχόμενο περισσότερους επισκέπτες τμήμα της οροσειράς. Οι υψηλότερες και γνωστότερες κορυφές της βρίσκονται σε αυτή την περιοχή (πάνω από 10 ξεπερνούν τα 2000 μέτρα, με ψηλότερη την Γκολιάμ Πέρελικ, (2.191 μέτρα)). Από τις άλλες δημοφιλείς κορυφές είναι οι Σιροκολάσκι Σνέζνικ (2.188 μ.), Γκόλιαμ Πέρσενκ (2.091 μ.), Μπατάσκι Σνέζνικ (2.082 μ.) και Τούρλα (1.800 μ.).

Μερικά από τα βαθύτερα ποτάμια φαράγγια της Ροδόπης βρίσκονται στα δυτικά της τμήματα, καθώς και οι βραχώδεις σχηματισμοί των Φυσικών Γεφυρών. Σημαντικά υδατικά συστήματα είναι οι λίμνες Τσαίρσκι και τα φράγματα Ντόσπατ, Μπατάκ, Γκόλιαμ Μπέγκλικ, Σιρόκα Πολιάνα Και Τσίγκοφ Τσαρκ.

Σε αυτό το τμήμα της οροσειράς βρίσκεται επίσης η πόλη του Μπάτακ, καθώς και τα δημοφιλή τουριστικά κέντρα Σμόλιαν, Βέλιγκραντ, Ντέβιν, Τσεπελάρε, το χειμερινό θέρετρο Παμπόροβο, το Ορθόδοξο Μοναστήρι Μπάτσκοβο, τα ερείπια του φρουρίου της δυναστεία των Ασέν και τα σπήλαια Λαρύγγι του Διαβόλου, Γιακοντίνσκα και Ουλοβίτσα. Στους βόρειους πρόποδες της Κορυφής Πρέσπα είναι το ψηλότερο χωριό της Βουλγαρίας Μάναστιρ (πάνω από 1.500 μ.). Στην περιοχή βρίσκονται επίσης μερικοί διατηρητέοι οικισμοί όπως οι Σιρόκα Λάκα, Κοβατσεβίτσα, Μομτσίλοβτσι και Κόσοβο.

Ανατολική Ροδόπη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ανατολική Ροδόπη εκτείνεται στο 34% περίπου της Βουλγαρικής Ροδόπης και είναι αρκετά χαμηλότερη.

Τα μεγάλα τεχνητά φράγματα Κάρτζαλι και Στούντεν Κλάντενετς βρίσκονται σε αυτό το τμήμα της οροσειράς . Η περιοχή είναι πλούσια σε ιαματικές πηγές. Οι περιοχές γύρω από το Τζέμπελ είναι γνωστές σε όλη τη χώρα ως θεραπευτικές διαφόρων ασθενειών. Το Μπέλιτε Μπρέζι είναι σημαντικό θεραπευτικό κέντρο για αναπνευστικές και άλλες παθήσεις.

Μεγάλες πόλεις στην περιοχή είναι το Χάσκοβο και το Κάρτζαλι καθώς και οι μικρότερες Μόμτσιλγκραντ, Κρούμοβγκραντ, Ζλάτογκραντ και Κίρκοβο. Η Ανατολική Ροδόπη, όντας σημαντικά χαμηλότερη, είναι επίσης πιο πυκνοκατοικημένη από τη Δυτική.

Στα βράχια και στα δάση της Ανατολικής Ροδόπης φωλιάζουν σχεδόν όλα τα είδη των Ευρωπαϊκών αρπακτικών πτηνών, περιλαμβανομένων του σπάνιου μαυρόγυπα και του ασπροπάρη.

Νότια Ροδόπη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Νότια Ροδόπη είναι το τμήμα της οροσειράς που ανήκει στην Ελλάδα. Χαρακτηρίζεται από πολυάριθμες κορυφές χαμηλού σχετικά υψομέτρου. Η ψηλότερη κορυφή της (εντός Ελληνικού εδάφους), η Δελημπόσκα έχει υψόμετρο 1.953 μέτρα και βρίσκεται στο νομό Δράμας στον ορεινό όγκο του Φρακτού, στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Διαχωρίζεται σε:

Σήμερα η Ελληνική Ροδόπη είναι μια περιοχή σχεδόν έρημη. Με το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο, οι περισσότεροι οικισμοί ερήμωσαν οριστικά και οι κάτοικοί τους δεν ξαναγύρισαν ποτέ. Ακόμη και οι Σαρακατσάνοι κτηνοτρόφοι εγκατέλειψαν την δύσκολη ζωή στην Ροδόπη. Η ερήμωση της Ροδόπης, που έχει πάνω από 50 χρόνια να βοσκηθεί, σε συνδυασμό με τις πολλές βροχοπτώσεις και την γεωγραφική της θέση, έχουν συντελέσει στην δημιουργία και διατήρηση ενός βοτανικού παράδεισου που αξίζει να δει κανείς από κοντά. Στην Ροδόπη ευδοκιμούν ψυχρόβια κωνοφόρα δέντρα, όπως η ερυθρελάτη (picea abies) και η σημύδα (betula pendula), που δεν απαντώνται αλλού στην Ελλάδα.

Το 1980, ένα μικρό κομμάτι εντελώς παρθένου δάσους, κηρύχθηκε διατηρητέο Μνημείο της Φύσης και η είσοδος επιτρέπεται μόνο σε ερευνητές κατόπιν έγγραφης αδείας (δάσος Φρακτού Δράμας). Το δάσος αυτό ανακαλύφθηκε τυχαία στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Υπάρχουν σε αυτό δέντρα 300 ετών που το ύψος τους ξεπερνά τα 50 μέτρα καθώς και το απειλούμενο αγριόγιδο.

Ο ορεινός όγκος της Ροδόπης έχει τις ιδιομορφίες του. Ο βορειοδυτικός όγκος, δηλαδή τα ορεινά του Δήμου Ιάσμου χαρακτηρίζεται από ψηλά δασωμένα και πανέμορφα βουνά. Διασχίζεται από τον χείμαρρο Κομψάτο. Εδώ, πρόκειται να κατασκευασθεί το φράγμα του Κομψάτου που η λεκάνη κατάκλισης θα είναι περίπου 8 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή τα 2/3 της Λίμνης Πλαστήρα. Η περιοχή είναι σχεδόν ακατοίκητη και τα χωριά έχουν εγκαταλειφθεί από τον εμφύλιο πόλεμο. Στα παλιά χωριά υπάρχουν εγκαταστάσεις κτηνοτρόφων που παραμένουν εκεί μόνο τους θερινούς μήνες. Στην περιοχή υπάρχουν τόσο αυτοφυή δάση, κυρίως στο Παπίκιο. από πλατύφυλλα-αείφυλλα, αλλά και εκτεταμένες αναδασώσεις κυρίως πεύκης, στις υπώρειες, αλλά και σε μεγαλύτερα ύψη. Από τον ορεινό όγκο του Παπικίου και των βουνών του Ιάσμου είναι ορατή τόσο η Βιστωνίδα όσο και ο Κάμπος της Κομοτηνής.

Η εικόνα είναι κάπως διαφορετική στην βορειοανατολική Ροδόπη. Εδώ τα βουνά είναι πιό εκτεταμένα και πιο χαμηλά. Στην περιοχή υπάρχουν αρκετά κατοικημένα χωριά μερικά από τα οποία είναι και πολυάριθμα παρά τη μείωση του πληθυσμού τα τελευταία 20 χρόνια. Μικρά οροπέδια επιτρέπουν την καλλιέργεια δημητριακών, πατάτας αλλά κυρίως καπνού. Τα χωριά της Οργάνης είναι συγκεντρωμένα, με εξαίρεση τα Καλύβια , ενώ τα Χωριά του Κέχρου διάσπαρτα και αραιοδομημένα ,κυρίως για να ελέγχουν μεγαλύτερες εκτάσεις για τα κοπάδια τους. Κύρια δασικά είδη είναι οι δρυς, η οξιά ,η χαλέπιος και η μαύρη πεύκη ενώ σημαντικό ποσοστό καταλαμβάνουν τα αείφυλλα πλατύφυλλα.

Πολύ σημαντικό εδώ είναι Το δάσος της Δαδιάς είναι πολύ γνωστό, καθώς αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους βιοτόπους της Ευρώπης. Η περιοχή του Δάσους Δαδιάς αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα μεσογειακού οικοσυστήματος το οποίο έχει διαμορφωθεί μέσα από αιώνες ήπιας συνύπαρξης ανθρώπου και φύσης. Η βλάστηση αποτελείται κυρίως από ώριμα δάση μαύρης και τραχείας πεύκης καθώς και από δάση βελανιδιάς. Η πλούσια δασική κάλυψη διακόπτεται συχνά από ξέφωτα, μικρά βοσκοτόπια και καλλιεργούμενες εκτάσεις. Το πλούσιο μωσαϊκό τοπίων που προκύπτει από τα παραπάνω χαρακτηριστικά, αποτελεί τον ιδανικό βιότοπο για τη διαβίωση των αρπακτικών πουλιών: Στην περιοχή φιλοξενούνται τα 36 από τα 38 είδη αρπακτικών πουλιών της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων πολλά σπάνια είδη, όπως ο βασιλαετός (Aquila heliaca) και ο κραυγαετός (Aquila pomarina). Είναι από τις μοναδικές περιοχές της Ευρώπης στην οποία συμβιώνουν τόσα διαφορετικά είδη αρπακτικών πουλιών και η μοναδική όπου ταυτόχρονα απαντώνται τα τρία από τα τέσσερα διαφορετικά είδη γυπών (μαυρόγυπας, όρνιο, ασπροπάρης) της Ευρώπης.


Στη Ροδόπη η οργανωμένη κτηνοτροφία περιλαμβάνει βοοειδή, αιγοπρόβατα, χοίρους, όρνιθες, πάπιες , χήνες και κουνέλια. Στην άγρια πανίδα συγκαταλέγονται ελάφια, ζαρκάδια, αγριογούρουνα, λαγοί, αγριοκάτσικα, λύκοι, τσακάλια, αλεπούδες, ασβοί, σκίουροι, χελώνες, οχιές, σπιτόφιδα, λαφιάτες, σαΐτες κ.ά

Αξιόλογα είναι τα λιθόκτιστα χωριά της βορειοανατολικής Ροδόπης Κάρδαμο, Οργάνη , Σμιγάδα , Μυρτίσκη, Κέχρος, Νυμφαία,Κάτω Βυρσίνη, η Χλόη , ο Κέχρος και η Ραγάδα. Αν διαθέτετε 4Χ4 κάντε τη διαδρομή Κομοτηνή-Οργάνη-Μυρτίσκη-Κέχρος-Σάπες-Κομοτηνή, περίπου 140 χιλ από τα οποία 25 ορεινός χωματόδρομος. Επίσης με 4Χ4 επισκεφθείτε τα Θρακικά Μετέωρα,22 χιλ από τον Ίασμο, ορεινή διαδρομή. Στο Πολύαρνο θα βρείτε σηματοδότηση για δύο μονοπάτια που θα σας οδηγήσουν σε σημεία φωτογράφισης .

 Το οχυρό της Νυμφαίας

Το Παπίκιο Όρος της Ροδόπης υπήρξε φημισμένο κέντρο μοναχισμού από τον 11ο έως τον 15ο αιώνα μ.Χ. Ερείπια μοναστηριών έχουν εντοπιστεί βόρεια των σημερινών οικισμών Πολύανθος, Σώστης, Μίσχος, Ληνός, Ασώματοι, Κερασιά, Θαμνά και Ρίζωμα, που βρίσκονται στους πρόποδες της Ροδόπης. Το δάσος της Δαδιάς είναι πολύ γνωστό, καθώς αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους βιοτόπους της Ευρώπης. Η περιοχή του Δάσους Δαδιάς αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα μεσογειακού οικοσυστήματος το οποίο έχει διαμορφωθεί μέσα από αιώνες ήπιας συνύπαρξης ανθρώπου και φύσης. Η βλάστηση αποτελείται κυρίως από ώριμα δάση μαύρης και τραχείας πεύκης καθώς και από δάση βελανιδιάς. Η πλούσια δασική κάλυψη διακόπτεται συχνά από ξέφωτα, μικρά βοσκοτόπια και καλλιεργούμενες εκτάσεις.

Το πλούσιο μωσαϊκό τοπίων που προκύπτει από τα παραπάνω χαρακτηριστικά, αποτελεί τον ιδανικό βιότοπο για τη διαβίωση των αρπακτικών πουλιών: Στην περιοχή φιλοξενούνται τα 36 από τα 38 είδη αρπακτικών πουλιών της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων πολλά σπάνια είδη, όπως ο βασιλαετός (Aquila heliaca) και ο κραυγαετός (Aquila pomarina). Είναι από τις μοναδικές περιοχές της Ευρώπης στην οποία συμβιώνουν τόσα διαφορετικά είδη αρπακτικών πουλιών και η μοναδική όπου ταυτόχρονα απαντώνται τα τρία από τα τέσσερα διαφορετικά είδη γυπών (μαυρόγυπας, όρνιο, ασπροπάρης) της Ευρώπης.


H ορεινή Ξάνθη, που αποτελεί το 70% της έκτασης του Νομού, είναι ένα κομμάτι της οροσειράς της Ροδόπης. Απλώνεται στα Βόρεια του Νομού και κάπου στη μέση το ρέμα του Εχίνου τη χωρίζει στα δύο. Στα δυτικά το δάσος Δρυμού, περισσότερο γνωστό σαν Χαϊντού και στα ανατολικά τα χωριά της ορεινής περιοχής Εχίνου

Αξιόλογοι Οικισμοί

Σταυρούπολη, κωμόπολη δίπλα στον ποταμό Νέστο, 27 χλμ. από την πόλη της Ξάνθης. Κέντρο καλλιέργειας καπνού μέχρι τη δεκαετία του '60 , διατηρεί έντονα τα σημάδια της οικονομικής ευημερίας του παρελθόντος, στην πολεοδόμηση και στα κτίσματα της. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον από αρχιτεκτονική άποψη, παρουσιάζουν πολλές παλιές κατοικίες λιθόκτιστες με εξοχές που στηρίζονται σε ξύλινους δοκούς, προς την πλευρά του δρόμου. Στην περίοδο της οικονομικής ευημερίας, σε όλη την περιοχή έχουμε διώροφες κατοικίες με νεοκλασσικές επιρροές.

Πέντε χιλιόμετρα Νότια της Σταυρούπολης βρίσκονται τα Κομνηνά. Στο χωριό λειτουργούν οικοτουριστικές εγκαταστάσεις μικρός συνεδριακός χώρος, καθώς επίσης και το τηλεματικό σύστημα Ιχνηλάτης.

Το Καρυόφυτο (Άνω & Κάτω), βρίσκεται σε υψόμετρο 570μ. Το 1976 ο οικισμός του Κάτω Καρυοφύτου, ανακηρύχθηκε ως παραδοσιακός εξ' αιτίας της πληθώρας κτισμάτων με ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά στοιχεία.

Ακολουθώντας την πορεία προς την οροσειρά της Ροδόπης, συναντάμε το Λειβαδίτη, μέσα σε ένα λεκανοπέδιο, περιτριγυρισμένο από δάση οξιάς, Πεύκης και Συμήδας. 10 χλμ ασφαλτοστρωμένου δρόμου, μετά το Λειβαδίτη και σε κατάφυτη έκταση 100 στρεμμάτων με λιθόστρωτα καλντερίμια και κατάλληλα διαμορφωμένους χώρους αναψυχής, βρίσκεται το Δασικό Χωριό του Ερυμάνθου.

Από το Δασικό Χωριό, ο επισκέπτης μπορεί να φτάσει στον επιβλητικό καταρράκτη του Λειβαδίτη, ύψους 35μ, μετά από πεζοπορία μισής ώρας, μέσα από ένα διαμορφωμένο μονοπάτι με σήμανση. Βορειότερα του Δασικού Χωριού Βρίσκεται το Μνημείο της Φύσης, με τις αιωνόβιες οξιές και τα διάσπαρτα κατά θέσεις έλατα και τέλος στο Αρκουδόρεμα, με τις πέστροφες.

O Εχίνος είναι το γεωγραφικό κέντρο των χωριών της ορεινής Ροδόπης. Είναι επίσης το εμπορικό και γεωργικό κέντρο της περιοχής. Εχει μεγάλη και αξιόλογη ιστορική παρουσία στην περιοχή και ανάλογη δραστηριότητα. Σήμερα είναι ο πιο μεγάλος οικισμός της περιοχής, με τρία πολύ ωραία τεμένη, γραφικές γωνίες, εμπορικό δρόμο με πολύ κίνηση και αρκετές υπηρεσίες της περιοχής (κέντρο Υγείας Αστυνομικό Σταθμό κ.λ.π). Οι άνθρωποι είναι πολύ εργατικοί και φιλόξενοι. Οι πιο πολλοί από αυτούς ασχολούνται με την καλλιέργεια αγροτικών προϊόντων, όπως τα καπνά και άλλα.

Μετά από 15 χλμ. διαδρομής μέσα από δάση δρυός φθάνουμε στις Θέρμες, ένα χωριόχωρισμένο σε τρεις συνοικίες-μαχαλάδες, που απέχουν ο ένας από τον άλλο αρκετά. Στις Θέρμες υπάρχουν Ιαματικά Λουτρά με σύγχρονες εγκαταστάσεις. Τελευταία στη διαδρομή αυτή θα συναντήσουμε τα γραφικά χωριά Μέδουσα και Κοτάνη τα οποία θα μας αποζημιώσουν προσφέροντάς μας στιγμές ηρεμίας και χαλάρωσης.

Το ελληνικό τμήμα της Ροδόπης παρουσιάζει μεγάλο οικολογικό ενδιαφέρον, παρά τη σχετικά μικρή έκταση που καταλαμβάνει. Σε αυτό, απαντούν όλες οι ζώνες βλάστησης, από τις αμιγώς μεσογειακές έως τις καθαρά ηπειρωτικές και τη ζώνη των βόρειων ψυχρόβιων κωνοφόρων της προαλπικής ζώνης και της Βόρειας Ευρώπης. Στο ελληνικό τμήμα της οροσειράς, η ποικιλότητα των οικοσυστημάτων εμφανίζεται μεγάλη, ακόμη και σε σχετικά μικρή επιφάνεια. Η ευρύτερη περιοχή προστατεύεται από Διεθνείς Συμβάσεις, Ευρωπαϊκή και Εθνική Νομοθεσία. Τρεις περιοχές της Οροσειράς Ροδόπης έχουν χαρακτηριστεί ως Βιογενετικά Αποθέματα. Το «Παρθένο Δάσος Κεντρικής Ροδόπης» με έκταση 550 εκτάρια, το «Παρθένο Δάσος Παρανεστίου» με έκταση 500 εκτάρια και το «Φυσικό Μνημείο Δάσους Οξιάς» στην Τσίχλα - Χαϊντού Ξάνθης με έκταση 18 εκτάρια. Βλάστηση - Χλωρίδα

Η βλάστηση της Ροδόπης είναι εξαιρετικά πλούσια και διακρίνεται για την παρουσία ειδών που απαντούν σε βορειότερα και ψυχρότερα κλίματα. Πολλά αρκτικο-αλπικά, βόρεια ή κεντροευρωπαϊκά είδη έχουν ως νοτιότερο όριο εξάπλωσής τους τη Ροδόπη, όπως η λευκή ελάτη, η ερυθρελάτη, η σημύδα, η πενταβέλονη πεύκη κ.ά. Επίσης, η χλωρίδα της περιοχής περιλαμβάνει τοπικά ενδημικά είδη, βαλκανικά ενδημικά, φυτικά είδη σπάνια, που κινδυνεύουν με εξαφάνιση.

Οι ζώνες βλάστησης στην περιοχή (Ντάφης 2006) είναι οι ακόλουθες:

   Η καθαρά μεσογειακή ζώνη της υψηλότερης, ψυχρότερης ζώνης των αείφυλλων πλατύφυλλων, με κουμαριές, φιλύκια, αγριελιές, κοκορετσιές, πρίνους, μελιές, κουτσουπιές και χνοώδεις δρύες.
   Η μεταβατική ζώνη (ανωμεσογειακή-υποηπειρωτική) από τη ζώνη των αείφυλλων στη ζώνη των πλατύφυλλων, με κυριαρχία του πρίνου και του γαύρου.
   Η ζώνη των θερμόφιλων φυλλοβόλων πλατύφυλλων, δηλαδή η ζώνη των φυλλοβόλων δρυοδασών, η οποία είναι και η σπουδαιότερη ζώνη της Ροδόπης, καθώς το ελληνικό τμήμα της Ροδόπης είναι κυρίως περιοχή δρυοδασών. Τα κυριότερα είδη δρυός, τα οποία δημιουργούν εκτεταμένα δάση, είναι η πλατύφυλλη δρυς (Quercus frainetto) και η απόδισκη βαλκανική δρυς (Quercus petraea subsp. medwediewii). Στην ίδια ζώνη εμφανίζονται μικρές συστάδες καστανιάς ή σε μίξη με τη δρυ, σποραδικά άτομα φλαμουριάς και συστάδες μαύρης πεύκης, η οποία δημιουργεί αμιγείς συστάδες, αλλά και μικτές με την πλατύφυλλη ή την απόδισκη δρυ.
   Η καθαρά ηπειρωτική ζώνη των περισσότερο ψυχρόβιων πλατύφυλλων ειδών, όπως η οξιά, η οποία δημιουργεί ομογενείς συστάδες ή μεικτές με πλατύφυλλη δρυ στη χαμηλότερη περιοχή, δηλαδή στον οικοτόνο μεταξύ των δρυοδασών και των δασών οξιάς.
   Η ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων, με δάση δασικής πεύκης, ερυθρελάτης και σημύδας. Τα είδη αυτά συνθέτουν καθαρά προαλπικά ή σκανδιναβικά τοπία. Η ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων εμφανίζεται κυρίως στη δυτική Ροδόπη.

Όσον αφορά στους τύπους οικοτόπων, στην περιοχή, σύμφωνα με τα αποτελέσματα του έργου «Αναγνώριση και περιγραφή των τύπων οικοτόπων σε περιοχές ενδιαφέροντος για τη διατήρηση της φύσης», του Τυποποιημένου Δελτίου Δεδομένων ΦΥΣΗ 2000 και της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης της περιοχής Κεντρικής Ροδόπης (Γκατζογιάννης 1999), απαντούν 23 τύποι οικοτόπων, 5 από τους οποίους είναι προτεραιότητας.

Ειδικότερα όσον αφορά στα δάση, από τα πιο αξιόλογα οικοσυστήματα που χαρακτηρίζουν την οροσειρά της Ροδόπης είναι το δάσος της Σημύδας, το δάσος της Ελατιάς, το Παρθένο Δάσος του Φρακτού, η Χαϊντού-Κούλα με τις γύρω κορυφές, η περιοχή Τσίχλα-Δρυμού του Ν. Ξάνθης.

Πανίδα

Τα δάση της Ροδόπης παρέχουν καταφύγιο σε έναν μεγάλο αριθμό ειδών ζώων που ζουν, κινούνται και αναπαράγονται στην περιοχή, κάποια από τα οποία είναι σπάνια.

Για πολλά είδη μεγάλων θηλαστικών, όπως η αρκούδα, ο λύκος, το αγριόγιδο, το ελάφι, το ζαρκάδι και το αγριογούρουνο, η περιοχή αποτελεί το νοτιότερο όριο εξάπλωσής τους. Τα ζώα αυτά ζουν και αναπαράγονται στα πυκνά δάση ερυθρελάτης, οξιάς, βελανιδιάς και δασικής πεύκης. Τα κυριότερο θηλαστικό στην περιοχή είναι η καφέ αρκούδα, η οποία περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Σπονδυλόζωων της Ελλάδας ως Κινδυνεύον και αποτελεί είδος προτεραιότητας, σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ. Στην Κεντρική Ροδόπη υπολογίζεται ότι υπάρχουν 25-30 αρκούδες, οι οποίες βρίσκουν στα δάση της περιοχής ιδανικό περιβάλλον. Το αγριόγιδο, επιβιώνει στις απόκρημνες ορθοπλαγιές της Ροδόπης, στην περιοχή του Φρακτού. Ο πληθυσμός που έχει απομείνει είναι πλέον εξαιρετικά μικρός (υπολογίζεται σε 50-60 άτομα) και απαιτείται η λήψη αυστηρών μέτρων για την προστασία του. Άλλα σημαντικά είδη που έχουν καταγραφεί στην περιοχή είναι το τσακάλι, η αγριόγατα, ο ασβός, ο δασομυωξός, η βίδρα, καθώς και ορισμένα είδη νυχτερίδων που προστατεύονται από την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ.

Όσον αφορά στην ορνιθοπανίδα, στην περιοχή έχουν καταγραφεί 139 είδη πτηνών, τα οποία, είτε ζουν μόνιμα, είτα φωλιάζουν και αναπαράγονται στην περιοχή, είτε τη χρησιμοποιούν ως σταθμό κατά τη μετανάστευσή τους ή για τη διαχείμασή τους. Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία του αγριόκουρκου και της αγριόκοτας, για τα οποία η περιοχή αποτελεί το μοναδικό μέρος φωλιάσματος στην Ελλάδα. Ο αγριόκουρκος είναι βιοενδείκτης πλούσιων οικολογικά δασών. Η παρουσία του, με πληθυσμό περίπου 330-380 ατόμων, υποδεικνύει τον κεντροευρωπαϊκό ψυχρόβιο χαρακτήρα των δασών της περιοχής, η οποία αποτελεί το νοτιότερο άκρο της χωροδιάταξής του στην Ευρώπη, μετά τη χερσόνησο του Άθω. Επίσης, τα δασικά συμπλέγματα της οροσειράς της Ροδόπης αποτελούν κύριο ενδιαίτημα των στρουθιόμορφων, το μεγαλύτερο ποσοστό των οποίων απαντά στην περιοχή μελέτης. Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι στην περιοχή αναπαράγονται πέντε (5) είδη αρπακτικών: ο ασπροπάρης, ο χρυσαετός, ο πετρίτης, ο μπούφος και το χαροπούλι, καθώς και δρυοκολάπτες όπως η μαυροτσικλητάρα και ο λευκονώτης. Ειδικότερα στην περιοχή της Ελατιάς, αναπαράγονται πολλά είδη που δεν απαντούν πουθενά αλλού στην Ελλάδα, όπως το φασσοπερίστερο, ο αιγωλιός, η μαυροτσικλητάρα, η χιονότσιχλα, ο δασοφυλλοσκόπος, η βουνοπαπαδίτσα και ο καρυδοσπάστης.

Η περιοχή παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον και όσον αφορά στην ιχθυοπανίδα, εξαιτίας της ύπαρξης ενός μεγάλου αριθμού μεγάλων και μικρών ρεμάτων, τα οποία έχουν νερό σε όλη τη διάρκεια του έτους. Στα νερά του Βαθυρέματος και του Στραβορέματος υπάρχουν πληθυσμοί άγριας πέστροφας Salmo trutta macedonicus (Salmo macrostigma Dumeril, 1858 σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙ της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ). Οι πέστροφες ζουν στα άνω τμήματα, κοντά στις πηγές των ποταμών και κάτω από αυτές, όπου τα νερά είναι καθαρά και τρεχούμενα, πλούσια σε διαλυμένο οξυγόνο. Ο πληθυσμός του είδους στα ρέματα θεωρείται απομονωμένος, με αποτέλεσμα να παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως γονιδιακό απόθεμα. Εξαιτίας της γενετικής απομόνωσης του πληθυσμού, η περιοχή μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ιδιαίτερης και εξαιρετικής σημασίας.

Για τα αμφίβια της περιοχής, τα κυριότερα ενδιαιτήματα είναι τα λιβάδια χωρίς μεγάλη κλίση, που διαρρέονται από ρέματα. Οι νερόλακκοι και οι διαπλατύνσεις των ρεμάτων αποτελούν αξιόλογα σημεία αναπαραγωγής για τα περισσότερα είδη αμφιβίων. την περιοχή έχουν καταγραφεί 11 είδη, εκ των οποίων, 2 είδη, η μπομπίνα (Bombina variegata) και ο λοφιοφόρος τρίτωνας (Triturus cristatus) περιλαμβάνονται στο Παράρτημα ΙΙ της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και 4 είδη –ο πράσινος φρύνος (Bufo viridis), ο δενδροβάτραχος (Hyla arborea), ο ευκίνητος βάτραχος (Rana dalmatina) και ο βάτραχος των ρυακιών (Rana graeca), περιλαμβάνονται στο Παράρτημα IV της Οδηγίας. Το αφθονότερο στην περιοχή είδος είναι ο βάτραχος των βουνών (Rana temporaria), ενώ το είδος με την πιο ευρεία εξάπλωση είναι η σαλαμάνδρα (Salamandra Salamandra). Ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, ο αλπικός τρίτωνας (Triturus alpestris) που έχει καταγραφεί σε λιβάδι, κοντά στο Βαθύρεμα.

Ιστορικοί χώροι και μνημεία πολιτισμού σκιαγραφούν την πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής. Αρχαία και βυζαντινά κάστρα, λίθινα γεφύρια, παραδοσιακοί νερόμυλοι, οικισμοί, ήθη και έθιμα αιώνων συμπληρώνουν τον «πολιτιστικό χάρτη» της ορεινής Ροδόπης Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Ροδόπης: Λειτουργεί από το 2002 στο Παρανέστι του Νομού Δράμας από την Αναπτυξιακή Δημοτική Επιχείρηση Παρανεστίου και δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον» του ΥΠΕΧΩΔΕ. Ο εκθεσιακός χώρος ξεπερνά τα 300 τετραγωνικά μέτρα και αποτελεί μοναδική ευκαιρία γνωριμίας του επισκέπτη με το φυσικό περιβάλλον της οροσειράς της Ροδόπης και της κοιλάδας του Νέστου.


Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η συχνή μνεία της Ροδόπης σε αρχαίες (ελληνικές και λατινικές) πηγές σημαίνει ότι το βουνό είχε διαδραματίσει σπουδαίο ρόλο στην πολιτική, πολιτιστική και θρησκευτική ζωή των θρακικών φυλών που κατοικούσαν σε αυτό. Έτσι, σύμφωνα με τις πηγές, στις ψηλές κορυφές της υπήρχε ένα μαντείο του Διονύσου, στο οποίο προφήτες (μάντεις) ήταν οι Θράκες Βησσοί. Το μαντείο αυτό, που αποτελούσε ένα μεγάλο εθνικό ιερό των Θρακών, ήταν πολύ φημισμένο στον αρχαίο κόσμο, καθώς το είχαν επισκεφτεί για να το συμβουλευτούν ο Μέγας Αλέξανδρος και αργότερα ο πατέρας του Οκταβιανού Αυγούστου. Η Ροδόπη (συγκεκριμένα η Ανατολική) υπήρξε επίσης κέντρο λατρείας του Απόλλωνα (Ήλιου), που ήταν από τους ιδιαίτερα προσφιλείς θεούς στους Βησσούς, καθώς στο φυλετικό τους κέντρο, τη Βησσοπάρα, υπήρχε ναός του, όπου γινόταν και πανήγυρη. Η Ροδόπη υπήρξε ακόμη τόπος λατρείας του Δία, που στις επιγραφές αναφέρεται με διάφορα επίθετα, όπως Κεραύνιος κ.ά. Εκτός όμως από θρησκευτικό κέντρο, η Ροδόπη λειτούργησε σαν αληθινό προπύργιο της ελευθερίας των Θρακών και τελευταία εστία αντίστασής τους κατά της ρωμαϊκής κυριαρχίας, Στις πηγές μαρτυρούνται αρκετές εκστρατείες των Ρωμαίων στη Ροδόπη από τον 1ο π.Χ. αιώνα ως την επαρχιοποίηση της Θράκης (46 μ.Χ.), καθώς και συχνές επαναστάσεις των ορεσίβιων Θρακών. Το γεγονός ότι η Θράκη έγινε τελικά ρωμαϊκή επαρχία περίπου 200 χρόνια μετά τη Μακεδονία οφειλόταν κυρίως στη Ροδόπη, που πρόσφερε ένα ασφαλές φυσικό καταφύγιο στους Θράκες [1].




Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Δημήτρης Κ. Σαμσάρης, Ιστορική γεωγραφία της Δυτικής Θράκης κατά τη ρωμαϊκή αρχαιότητα, Θεσσαλονίκη 2005, σ. 15-33

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]