Τουρκική εισβολή στην Κύπρο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

H Τούρκικη Εισβολή στην Κυπρο το 1974[1] (τουρκική: Kıbrıs Barış Harekâtı ή Operation Attila[2][3] τουρκική: Atilla Harekâtı) ήτανε Τουρκική

Τουρκική εισβολή στην Κύπρο
Τμήμα του Κυπριακού προβλήματος και
του Ψυχρού Πολέμου
Βομβαρδισμός Αμμοχώστου.jpg
Βομβαρδισμός Αμμοχώστου 1974
Χρονολογία 20 Ιουλίου 1974-16 Αυγούστου 1974
Τόπος Κύπρος
Έκβαση Τουρκική στρατιωτική νίκη[4][5][6][7][8]
Εμπλεκόμενες πλευρές
Ηγετικά πρόσωπα
Δυνάμεις
50.000 στρατιώτες[9]
Κύπρος:
45.000 μάχημοι (σε πλήρη κινητοποίηση, θεωρητικά)[10]
Ελλάδα:
5.000 στρατιώτες[11]
Απολογισμός
568 νεκροί[12]
2.000 τραυματίες[13]
Συνολικά 3.500 απώλειες (συμπεριλαμβανομένων των αμάχων)[14][15][16]
4.500–6.000 νεκροί και τραυματίες (στρατιώτες και άμαχοι)[14][15]
2.000–3.000 αγνοούμενοι[13][16][17]

στρατιωτική εισβολή στην Κυπριακή Δημοκρατία. Ξεκίνησε στις 20 Ιουλίου 1974, 5 μέρες μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου. Η Τουρκία υποστηρίζει πως η επιχείρηση αποτελεί Ειρηνευτική Επέμβαση νομιμοποιημένη υπό του άρθρου 4 της συνθήκης εγγυήσεων .[18] Τόσο τα Ηνωμένα Έθνη[19] όσο και το Συμβούλιο της Ευρώπης, θεωρουν πως είναι Εισβολή[20] .

Το πραξικόπημα διατάχθηκε από την Χούντα των Αθηνών και πραγματοποιήθηκε από την Εθνική Φρουρά σε συνεργασία με την ΕΟΚΑ Β'[21][22] Το πραξικόπημα ανέτρεψε τον πρόεδρο Αρχιεπίσκο Μακάριο Γ'[23][24] Ο στόχος του πραξικοπήματος ήτανε η Ενωση του νησιού με την Ελλάδα[25][26][27]. Ο Νίκος Σαμψών, ο τοποθετημένος νέος Πρόεδρος ανακήρυξε την Ελληνική Δημοκρατία της Κύπρου.[28][29]

Στις 20 Ιουλιου, η Τουρκία εισέβαλε στο νησί, προφασιζόμενη το άρθρο 4 της συνθήκης Εγγυήσεων. Οι τούρκικες δυνάμεις κατέλαβαν την Κερύνεια και μια περιοχή γύρω από την πόλη εντός 3 ημερών. Στις 23 Ιουλίου κυρήχθηκε εκεχειρία και τόσο η Χούντα των Αθηνών όσο και η πραξικοπηματική κυβέρνηση της Κύπρου καταρεύσανε. Ακολουθήσανε 2 γύροι διαβουλεύσεων στην Γενεύη μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών, στις οποίες η Τουρκία ζητούσε ομοσπονδιακή λύση, ανταλλαγή πληθυσμού και το 34% των εδαφών της Κύπρου να ελέγχεται από τους τουρκοκύπριους. Στις 14 Αυγούστου, οι συνομιλίες της Γενεύης καταρρεύσανε και η τουρκία ξεκίνησε δεύτερη επιχείρηση οπου και κατέλαβε το 36,2% του νησιού.

Γυρω στις 150 000 ανθρώποι (πέρα από το ενα τέταρτο του συνολικού πληθυσμου και το ενα τρίτο των ελληνοκυπρίων) προσφυγοποιήθηκαν. Ενα χρόνο αργότερα, 60 000 περίπου τουρκοκύπριοι, μετακινήθηκαν από τις ελεύθερες νότιες περιοχές, στις ελεγχόμενες από τις τούρκικες δυνάμεις βόρειες περιοχές. Το 1983, ανακυρήχθηκε η Τούρκικη Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου, αναγνωρισμένη μόνο από την Τουρκία.[30] Η διεθνής κοινότητα θεωρέί τα εδάφη της ΤΔΒΚ ως κατεχόμενα από τις Τούρκικες δυναμεις και θεωρούνται περιοχή της Δημοκρατίας της Κύπρου[31] Η κατοχή εξακολουθεί και θεωρείται παράνομη, ενώ οι συνομιλίες για λύση του κυπριακού συνεχίζοντα.[32]

Πίνακας περιεχομένων

 Σύντομη Ιστορία της Κύπρου εως το 1974[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαιότητα εώς την Ανακύρηξη της Κυπριακής Δημοκρατίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαιότητα: Η ελληνοποίηση της Κύπρου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα πρώτα σημάδια ανθρώπινης παρουσίας στην Κύπρο, ξεκινάνε από το 10 000 πΧ.[33] ενώ οι πρώτες κοινότητες δημιουργήθηκαν περίπου το 8200 [34] . Την εποχή του Χαλκού, η Κύπρος θα δεκτεί δυο κύμματα εποικισμού από την μυκηναϊκή, τότε, Ελλάδα[35] [36], με το νησί να λαμβάνει έντονο Ελληνικό χαρακτήρα από τότε.[37][37][38] .Η Κύπρος αποκτά σημαντικό ρόλο στην Ελληνική μυθολογία, αφού είναι ο τόπος γέννησης της Θεάς Αφροδίτης, του Άδωνι, του Τευκρου και του Πυγμαλίων[39] Από τον 8ο αιώνα πΧ, εμφανίστηκαν οι πρώτες φοινικικές αποκίες, κοντά στην Λάρνακα και την Σαλαμίνα.[37] Λόγω της εγγύτητας της Κύπρου στην Μέση Ανατολή κατακτήθηκε από τους Ασσύριους αρχικά, και αργότερα, το 545πΧ από τους Πέρσες. Το 333πΧ κατακτήθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο και μετά τον θάνατο του, άνηκε στους Πτολεμαίους. Σε αυτή την περίοδο, το νησί ελληνοποιήθηκε πλήρως. Το 58πΧ κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους

Βυζαντινή εποχή, Φραγκοκρατία, Βενετοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την διαίρεση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατόριας το 395 μΧ, η Κύπρος εντάχθηκε στην Ανατολική, Βυζαντινή, Αυτοκρατορία. Κατά την περίοδο αυτή ο πληθυσμός εκχριστιανίστηκε.

Το κάστρο της Κερύνειας, κτίστηκε από τους Βυζαντινούς και επεκτάθηκε απου τους Ενετούς.

Απο το 649μΧ και για 300 χρόνια, η κύπρος υπέφερε από Μουσουλμανικές επιδρομές. Το 1191, κατα την 3η σταυροφορία, το νησί το κατέκτησε ο Ριχάρδος ο Πρώτος της Αγγλίας[40] Αργότερα μεταπωλήθηκε το νησί στους Λουζινιανούς. Η περίοδος αυτή ονομάζετα Φραγκοκρατία(1192 - 1489μΧ). Μετά τον θάνατο του τελευταίου Λουζινιανού βασιλιά, το νησι πέρασε στην κυριαρχία των Βενετών και ξεκίνησε η εποχή της Βενετοκρατίας (1489-1571 μΧ.)

Τουρκοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1570 οι Οθωμανοί κατακτήσαν την Κύπρό παρά την σημαντική αντίσταση στην Λευκωσία και Αμμόχωστο. Μετά την κατάληψη του νησιού ακολούθησαν σφαγές Ελλήνων και Αρμενίων Χριστιανών.[41] Η πρώτη σημαντική δημογραφική αλλαγή παρουσιάστηκε καθώς οι στρατιώτες των Ωθομανών που πολέμησαν για κατάκτηση της Κύπρου(περίπου 60 χιλιάδες) εγκαταστάθηκαν, μαζί με Τούρκους τεχνίτες και άλλους που ήθραν από την Ανατολία.[42]

Οι Οθωμανοί εγκατέλειψαν το Φεουδαρχικό Σύστημα και εφάρμοσαν το Σύστημα των Μιλλιέτ, όπου οι κατακτημένοι μη μουσουλμάνοι, κυβερνώντουσαν από τις δικές τους θρησκευτικές αρχές. Αυτό αναβάθμισε την Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία και οδήγησε στην σμίκρυνση της σημαντικής (επί φραγκοκρατίας και ενοτοκρατίας) Ρωμαιοκαθολικής, ή Λατινικής Εκκλησίας.[43] Η Δημογραφική Αναλογία δεν ήταν σταθερή. Το 1777–78 υπήρχαν 47,000 Μουσουλμάνοι, οι οποίοι ήτανε πλειοψηφια σε σχέση με τους 37,000 Χριστιανούς.[44] Το 1872,στο νησι υπήρχαν 44,000 Μουσουλμάνοι και 100,000 Christians.[45]

Αγγλοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με το τέλος του Ρωσο-Τουρκικού πολέμου 1877-1878 και την ήττα της Τουρκίας, πραγματοποιήθηκε το Συνέδριο του Βερολίνου (13 Ιουνίου εως 13 Ιουλίου 1878). Αγγλία και Τουρκία, προχώρησαν σε συμμαχία κατά την διάρκεια του Συνεδρίου, η οποία μεταξύ άλλων, προνοούσε την παραχώρηση της Κύπρου στους Άγγλους. Η συμφωνία αυτή επισημοποιήθηκε με την Συνθηκη της Κωνσταντινούπολης το 1878. Η κυριαρχία πάντως,παρέμενε de jure Ωθομανική, μέχρι τις 5 Νοεμβριου 1914, όπου η απόφαση της Ωθομανικής Αυτοκρατορίας να εισέλθει στον πόλεμο στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων, οδήγησε την Αγγλία να κυρήξει την Κύπρο ως προτεκτοράτο[46]

Ελληνοκύπριοι διαδηλώνουν υπέρ της Ένωσις το 1930

Στις 16 Οκτωβρίου 1915 η Μεγάλη Βρετανία προσφέρει την Κύπρο στην Ελλάδα με αντάλλαγμα την συμμετοχή της Ελλάδας στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο εναντίον των Γερμανών, των Τούρκων και των Βουλγάρων. Τότε η Ελλάδα βρισκόταν στην καρδιά του εθνικού διχασμού και η κυβέρνηση Ζαῒμη, μαζί με τον φιλογερμανό βασιλιά Κωνσταντίνο Α', απέρριψε την προσφορά στις 17 Οκτωβρίου 1915.Το 1923, με την Συνθήκη της Λωζάνης η νεαρή Τούρκικη Δημοκρατία παραιτήθηκε από κάθε διεκδίκηση πρώην Ωθομανικών περιοχών.[47] Επίσημα, η Κύπρος ανακυρήθηκε αποικία της Βρετανίας το 1925

Οι Ελληνοκύπριοι αντιμετώπισαν θετικά την μετάβαση από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην Αγγλοκρατία. Πίστευαν πως θα οδηγούσε στην Ένωσις, δηλαδή την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Η Ένωσις ήτανε ενταγμένη στην Μεγάλη Ιδέα, μια ευρύτερη φιλοδοξία ώστε το Ελληνικό κράτος να προσαρτήσει περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όπου κατοικούσαν Έλληνες, όπως την Κύπρο, την Μικρά Ασία και την Κωνσταντινούπολη. Την ιδέα αυτή την προωθούσε η Κυπριακή Ορθόδοξη εκκλησία, οπου είχε πολλά μέλη της εκπαιδευμένα στην Ελλάδα.[48][49] Οι Ελληνοκύπριοι θεωρούσαν πως το νησί ήταν ιστορικά Ελληνικό και πίστευαν πως η Ένωση με την Ελλάδα ήταν φυσικό δικαίωμα.[50]

Η ΕΟΚΑ εναντίον άγγλων στρατιωτών, 1956

Αρχικά, οι τουρκοκύπριοι αντιμετώπισαν θετικά και αυτοί την μετάβαση στην Αγγλοκρατία.[51] Αργότερα, βλέποντας την επιδίωξη της πολιτικής της Ένωσις, και υπο τον φόβο να επαναληφθεί η ίδια ιστορία όπως με την Ένωση Κρήτης-Ελλάδας που οδήγησε στην φυγή των Τουρκο-Κρητικών, υπηρξαν αρκετά ανήσυχοι.[52][53] και επεδίωξαν μια διχαστική πολιτική.[54] Οι τουρκοκύπριοι έβλεπαν πως είναι ξεχωριστή εθνοτική ομάδα και είχαν δικαίωμα στην αυτονομία τους από τους Ελληνοκύπριους.[50]

Εν τω μεταξύ, στην Τουρκία ο Μεντέρες θεωρούσε την Κύπρο ως "επέκταση της Ανατολίας" και αρνιότανε τον διχασμό και διαμοιρασμό του νησιού. Υποστήριζε την προσάρτηση όλης της Κύπρου στην Τουρκία. Το κυβερνών κόμμα διακύρηξε πως η Κύπρος είναι τουρκική και αναπόσπαστο κομμάτι της μητέρας πατρίδας. Με την συνειδητοποίηση όμως πως μόνο το 20% του πληθυσμού του νησιού είναι τουρκοκύπριοι, η επίσημη πολιτική άλλαξε υπέρ του διαχωρισμού. Το σύνθημα "η Κύπρος είναι Τουρκική" μετατράπηκε σε "Διαίρεση ή Θάνατος".[55][56]

Τον Ιανουάριο του 1950 η Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου οργάνωσε το Ενωτικό Δημοψήφισμα, όπου δικαίωμα ψήφου είχαν οι Ελληνοκύπριοι μόνο. Παρόλο που υπήρχαν κατά τόπους οργανωτικά προβλήματα, το αποτέλεσμα έδειξε την ισχυρή θέληση των Ελληνοκυπρίων για Ένωση[57][58][59][60] Οι τουρκοκύπριοι προβαλανε έντονη αντίδραση στο δημοψηφισμα και το ενδεχόμενο της Ένωσις με ογκώδεις διαδηλώσεις.[61]

Τον Απρίλιο του 1955 η Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών αρχίζει να δρα με σειρά βομβιστικών επιθέσεων, και άλλες ενέργειες.[62] O αγώνας της καταλήγει, στις Συμφωνίας Ζυρίχης Λονδίνου και την δημιουργία ενός δικοινοτικού κράτους, ενώ οι Βρετανοι θα διατηρούσαν 2 κυρίαρχες στρατιωτικές βάσεις.

Από το 1960 εως το πραξικοπημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα πρώτα χρόνια της Κυπριακής Δημοκρατίας ήτανε δύσκολα αφού χαρακτηριστήκανε από τις διακοινοτικές ταραχές του 1963, την θυλακοποίηση των τουρκοκυπρίων, την έλευση πολλών στρατιωτικών δυνάμεων και δημιουργία παραστρατιωτικών οργανώσεων.

Ίδρυση δικοινοτικού Κράτους και έλευση ΕΛΔΥΚ και ΤΟΥΡΔΥΚ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Κυπριακή Δημοκρατία ιδρύθηκε το 1960 και σύμφωνα με το Σύνταγμα της, ήτανε δικοινοτικό κράτος. Το 1960 η Κύπρος είχε 573.566 κατοίκους, εκ των οποίων 441.656 Έλληνοκύπριοι (77%) και 104.942 (18,3%) Τουρκοκύπριοι και 26.968 (4,7%) λοιποί (Μαρωνίτες, Αρμένιοι).[63]  Η Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) εγκαταστάθηκε στην Κύπρο στις 16 Αυγούστου του 1960 με 950 άνδρες και η ΤΟΥΡΔΥΚ με 650 (ΤΟΥΡΔΥΚ). Η ΕΛΔΥΚ εγκαταστάθηκε στο στρατόπεδό της, έξω από τη Λευκωσία στο δρόμο προς τον Γερόλακκο[64]

Διακοινοτικές Ταραχές και έλευση UNFICYP[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Νοέμβριο του 1963 ο Μακάριος κατέθεσε τα 13 σημεία του για την τροποποίηση του Συντάγματος με σκοπό την άμβλυνση του δικοινοτικού χαρακτήρα του κράτους. Αυτό οδήγησε σε πολιτική κρίση, τους τουρκοκύπριους να μετακινηθούν εντός θυλάκων και στις διακοινοτικές ταραχές του 1963.[63] Στις διακοινοτικές ταραχές δρούσαν παραστρατιωτικές Εθνικιστικές Οργανώσεις των Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Πιο συγκεκριμένα, οι Ελληνοκύπριοι είχαν συγκροτήσει την ΕΟΚ (Εθνική Οργάνωσις Κύπρου), πιο γνωστή ως «Οργάνωση Ακρίτας». Οι Τουρκοκύπριοι είχαν συγκροτήσει πριν από την ΕΟΚ την ΤΜΤ «Τurk Mukavemet Teskilati», δηλαδή Τουρκική Αντιστασιακή Οργάνωση.Η ΕΟΚ δημιουργήθηκε στο τέλος του 1961. Αρχηγός της ήταν ο υπουργός Εσωτερικών Πολύκαρπος Γιωρκάτζης και υπαρχηγός ο υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Τάσσος Παπαδόπουλος. Ο «επιτελάρχης» ήταν ο βουλευτής του Πατριωτικού Μετώπου Νίκος Κόσης.[65] Τους θύλακες τους συντηρούσε οικονομικά και με στρατιωτικό εξοπλισμό η Τουρκία. [65]

Ο ΟΗΕ στις 4 Μαρτίου 1964 αποφάσισε την σύσταση Ειρηνευτικής Δύναμης (UNFICYP) για την διατήρηση της ειρήνης στην Κύπρο. [65]

Δημιουργια της Εθνικής Φρουράς με Έλληνες Αξιωματικούς και μυστική έλευση Ελληνικής Μεραρχίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 25 Φεβρουαρίου 1964, αποφασίστηκε η δημιουργία της Εθνοφυλακής, ένα είδος εθελοντικής Εθνοφρουράς. Η βάση της δημιουργίας της ήταν τα «υπαρχηγεία» της «Οργάνωσης Ακρίτας». Σημαντική στην Εθνική Φρουρά ήτανε η «Βασική διαταγή υπ’ αριθ. 1» και προνοούσε δυαδική αρχηγία σε όλα τα επιτελεία της εθελοντικής Εθνοφρουράς: ένας Ελληνοκύπριος και ένας Ελλαδίτης αξιωματικός. Η εθελοντική συμμετοχή όμως δημιουργούσε προβηματα και ετσι, στις 13 Μαρτίου 1964, σε σύσκεψη στο καστρί υπό του πρωθυπουργου της Ελλάδας, Γεώργιου Παπανδρέου τίθεται ως επικεφαλής του ιδρυθέντος Ειδικού Μικτού Επιτελείου Κύπρου (ΕΜΕΚ), που στόχο είχε να «επιλαμβάνεται παντός στρατιωτικού ζητήματος διά την Κύπρον», ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας. Ταυτόχρονα, δημιουργήθηκε στην Κύπρο η Στρατιωτική Διοίκηση Κύπρου (ΣΔΙΚ), η οποία έπαιρνε εντολές από το ΕΜΕΚ, ενώ παράλληλα αποφασίστηκε και η μυστική αποστολή ελληνικής μεραρχίας που θωράκισε το νησί. Μέχρι τον Ιούνιο του 1964 δημιουργήθηκε η Εθνική Φρουρά.[65]

Σχέδιο Άτσεστον (διπλή ένωση με ~10% στην Τουρκία)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο μεσολαβητής για το Κυπριακό, πρώην υπουργός Εξωτερικών, Ντιν Ατσεσον κατέθεσε σχέδιο (παρουσιαστήκανε δυο περίπου όμοιες εκδοχες) το 1965 που προέβλεπε την εγκατάσταση τουρκικής βάσης κατά κυριαρχία σε ευρεία εδαφική ζώνη στη χερσόνησο της Καρπασίας ίση με το 10%-11% του εδάφους του νησιού ως αντάλλαγμα για την ένωση του υπολοίπου της Κύπρου με την Ελλάδα. Για τους Τουρκοκύπριους που δεν θα μετέβαιναν στην τουρκική ζώνη προβλεπόταν εκτεταμένη αυτοδιοίκηση σε καντόνια εντός της ελληνικής ζώνης. Ηταν μια λύση που προσέγγιζε περισσότερο στην έννοια της διπλής ένωσης, της διανομής του νησιού μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.Η λύση αυτή θεωρείτο ριζική και οριστική από την αμερικανική οπτική καθώς έθετε την Κύπρο υπό τον έλεγχο δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ και ταυτόχρονα εξάλειφε μια εστία διαμάχης μεταξύ συμμάχων στην ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία όμως, δεν δεχότανε εκμίσθωση, αλλά ζητούσε κυριαρχία. Ούτε ο Μακάριος αποδέκτηκε το σχέδιο και εγκαταλήφθηκε.[66]

Το καθεστώς της 21ης Απριλίου υπονομεύει τον Μακάριο, ίδρυση ΕΟΚΑ Β'[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το καθεστώς της 21ης Απριλίου επιθυμώντας την ένωση κινείτο προς την κατεύθυνση της υπονόμευσης του Μακαριακού καθεστώτος. Τον Νοέμβριο του 1967 ο Γρίβας επιχειρεί κατά του τουρκοκυπριακού χωριού Κοφίνου που προκάλεσε πιέσεις προς την Αθήνα και στην τελική απόσυρση των απεσταλμένων εκεί ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων. Την άνοιξη του 1968 ξεκινούν σειρά διακοινοτικών συνομιλιών με θέμα την εσωτερική δομή της Κυπριακής Δημοκρατίας που πλησίασαν τη συμφωνία.Την ίδια χρονιά επανεκλέγεται στο προεδρικό αξίωμα ο Μακάριος.

Το 1970 σημειώνεται απόπειρα δολοφονίας κατά του Μακαρίου, του οποίου η πολιτική επιβραβεύεται στις βουλευτικές εκλογές του ίδιου έτους. Από το προηγούμενο έτος είχε αρχίσει να δρα στο νησί το Εθνικό Μέτωπο. Το 1970 επίσης δολοφονείται ο Πολύκαρπος Γεωρκάτζης ο οποίος συνδέθηκε με την απόπειρα κατά του Μακαρίου.[67]

Ο Γρίβας επιστρέφει στην Κύπρο στις αρχές του φθινοπώρου 1971 και δημιουργεί την ΕΟΚΑ Β'.

Το 1972, εξελίχθηκε το "εκκλησιαστικό πραξικόπημα". Τρεις Κύπριοι μητροπολίτες απαιτώντας από τον Μακάριο να παραιτηθεί από το κοσμικό του αξίωμα (του προέδρου της Δημοκρατίας) τον καθαίρεσαν από αρχιεπίσκοπο το 1972, αλλά τελικά υπερίσχυσε ο Μακάριος καθώς η μείζων Σύνοδος τους καθαίρεσε το 1973.

Τον Οκτώβριο του 1973 γίνεται νέα δολοφονική απόπειρα κατά του Μακαρίου. Μετά το θάνατο του Γρίβα η ΕΟΚΑ Β΄ τελούσα υπό άμεση εξάρτηση από την χούντα των Αθηνών ασκεί δριμεία πολεμική σε βάρος του Μακαρίου.

Τον Ιούλιο του 1974 ο Μακάριος ζητάει την απόσυρση των Ελλήνων αξιωματικών της Εθνικής Φρουράς, καθώς, συμφωνα με πληροφορίες που είχε, ανησυχούσε για τυχόν Πραξικόποιημα εναντίον του από στελέχη που ελέγχονται από το καθεστώς της Χούντας των Αθηνών[68]

 Το πραξικόπημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Χούντα των Αθηνών, υπό τον Ταξίαρχο τότε Δ. Ιωαννίδη, πίστευε πως ο Μακάριος δεν επεδίωκε πλέον την πολιτική της Ένωσις, και ετοίμαζε σχέδια να τον ανατρέψει. Στις 15 Ιουλίου εκδηλώθηκε το πραξικόπημα στην Κύπρο, από την Εθνική Φρουρά. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος διέφυγε προς την Πάφο, πρόεδρος τοποθετηκε ο Νίκος Σαμψών όπου ανακύρηξε την "Ελληνική Δημοκρατία της Κύπρου".[69][70] Ο Μακάριος μέσω Μάλτας και Λονδίνου έφτασε στην Νέα Υόρκη, όπου στις 19 Ιουλίου έλαβε μέρος στην σύσκεψη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου καταγγειλε την Χούντα των Αθηνών για εισβολή.

Έντονες ήτανε οι διαβουλεύσεις σε Αθήνα και Άγκυρα, με τον Αμερικανό υφυπουργό Εξωτερικών Τζόζεφ Σίσκο να ενημερώνει το Χουντικό Καθεστώς (μετά από συνομιλίες που είχε στην Άγκυρα) πως η Τουρκία δεν θα δεχόταν οποιαδήποτε αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων στην Κύπρο προς όφελος της Ελλάδας. Ο Ιωαννίδης και το Χουντικό καθεστώς όμως ήταν απτόητοι.

Στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία επικαλούμενη το αρθρο 4 της συνθήκης Εγγυήσεων, εισέβαλε στην Κύπρο. Ο Τζόσεφ Σίσκο είχε προειδοποιήσει, σε συνομιλίες στο Πεντάγωνο της Αθήνας, πως η εμπλοκή της Ελλάδας στην Κύπρο θα σήμαινε κατά πάτα πιθανότητα ολοκληρωτικό Ελληνοτουρκικό πόλεμο και πιθανή απωλεια εδαφών για την Ελλάδα. Στις 23 Ιουλίου ο Νίκος Σαμψών προ της διαφαινόμενης καταρρευσης παραιτήθηκε, όπως και η Χούντα των Συνταγματαρχών στην Ελλάδα, αφού ήταν ανίκανη να αντιδράσει στρατιωτικά.

Όμως τα γεγονότα στην Κύπρο συνέχισαν να ξετυλίγονται και με μια δεύτερη επιχείρηση, τον Ατίλλα ΙΙ, τον Αύγουστο του ιδίου έτους, η Τουρκία κατέλαβε το 36% των εδαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας και εκτόπισε 120 χιλιάδες Κύπριους (άλλες 20 χιλιάδες παρέμειναν εγκλωβισμένοι), ενώ συνολικά σκοτώθηκαν περίπου 3 χιλιάδες ελληνοκύπριοι.[71]

Το πραξικόπημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Μάρτιο του 1974, η Κυπριακή Υπηρεσία Πληροφοριών ανακάλυψε εγγραφα της ΕΟΚΑ Β' τα οποία κατέγραφαν πλάνα για διενέργεια πραξικοπήματος υποβοηθούμενο απο την Χούντα των Αθηνών. [72] [73]

Στις 2 Ιουλίου του 1974, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ', απαίτησε την παραίτηση των Ελλήνων αξιωματικών που ήταν μέλη της κυπριακής Εθνικής Φρουράς. η Χούντα των Αθηνών, διέταξε τότε πραξικόπημα, για ανατροπή του Μακαρίου, ο οποίος με την πολιτική του, απομακρυνόταν από τον στόχο της Ένωσις Κύπρου-Ελλάδας.

15 Ιουλίου-Έναρξη Πραξικοπήματος, μάχες με Εφεδρικό, διαφυγή Μακαρίου

Στις 15 Ιουλίου, ώρα 8:15 το πρωί, πραγματοποιήθηκε το πραξικόπημα. Μονάδες της Εθνικής Φρουράς βομβάρδισαν το προεδρικό, το οποίο υπερασπίστηκαν δυνάμεις της Αστυνομίας, ονομαζόμενες "Εφεδρικό". Ο Μακάριος διέφυγε και ανακοίνωσε μέσω ραδιοφώνου πως είναι ζωντανός. Πρόεδρος της νέας Κυβέρνησης τοποθετήθηκε ο Νίκος Σαμψών ο οποίος ανακύρηξε την "Ελληνική Δημοκρατία της Κύπρου" [74][75]

Το ίδιο απόγευμα φαινόταν ότι το πραξικόπημα είχε τελικά επικρατήσει με απολογισμό 91 νεκρούς και 250 τραυματίες.

16 Ιουλίου- Φόβοι τουρκοκυπρίων-Φυγή Μακαρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 16 Ιουλίου ξεκινησαν τα τουρκικά και τουρκοκυπριακά μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν τις ανησυχίες του πρωθυπουργού της Τουρκίας Μ. Ετζεβίτ και του αρχηγού των Τουρκοκυπρίων Ραούφ Ντενκτάς για τη φύση και τις διαθέσεις του πραξικοπήματος σχετικά με την ένωση με την Ελλάδα ή το διωγμό των Τουρκοκυπρίων. Το πραξικοπηματικό καθεστώς διαβεβαίωνε πως δεν θα κινηθεί κανείς εναντίον των τουρκοκυπριακών θυλάκων.

Στις 16 Ιουλίου, ο Μακάριος φεύγει από την Κύπρο, μέσω τον αγγλικών βάσεων. Κάνοντας στάση στην Μάλτα, φτάνει τις νυκτερινές ώρες στο Λονδίνο.

17 Ιουλίου-Ο Μακάριος στην Αγγλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 17 Ιουλίου, ο Μακάριος συνάντησε το Βρετανό πρωθυπουργό Γουϊλσον. Ο Βρετανός πρωθυπουργός, μετά τη συνάντηση που είχε με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, δέχθηκε τον Τούρκο πρωθυπουργό Μπ. Ετζεβίτ, ο οποίος πήγε με μια μεγάλη κουστωδία, αρχηγών στρατιωτικών επιτελείων, υπουργών και άλλων.. Ο Πρόεδρος ζήτησε από την κυβέρνηση της Βρεττανίας να διατηρήσει την αναγνώριση του ιδίου ως τον εκλεγέντα πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο Πρωθυπουργός εισηγήθηκε πως το γεγονός μπορούσε να λεχθεί οτι το πραξικόπημα έχει κάποια χαρακτηριστικά εισβολής.[76]Το απόγευμα ο Μακάριος αναχωρεί αεροπορικώς στις ΗΠΑ προκειμένου να προετοιμαστεί και να παραστεί σε επικείμενη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας[77]

18 Ιουλίου-Ο Σίσκο προειδοποιεί για Τούρκικη Εισβολή στην Κύπρο, απτόητος ο Ιωαννίδης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο μεταξύ περί τις 11:00 είχαν φθάσει στην Αθήνα ο Αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών Τζόζεφ Σίσκο με τον υφυπουργό Εθνικής Αμύνης Έλσγουώρθ όπου συνοδευόμενοι από τον εν Αθήναις πρέσβη Χ. Τάσκα επισκέφθηκαν τον Πρωθυπουργό Α. Ανδρουτόπουλο σε κατ΄ ιδίαν συνομιλίες[78]. Στη συνέχεια ακολούθησαν δύο συσκέψεις μία περί τις 14:00 και η δεύτερη περί τις 18:00 στην οποία και συμμετείχαν ο πρωθυπουργός Α. Ανδρουτσόπουλος, ο υπουργός Εξωτερικών Κ. Κυπραίος, ο αρχηγός Ε.Δ. στρατηγός Μπονάνος και άλλοι ανώτατοι υπηρεσιακοί παράγοντες.

Ο Σίσκο δήλωσε ότι πρέπει οπωσδήποτε να αποτραπεί πόλεμος μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, σύμφωνα με πηγές εξ αιτίας της συμμετοχής και των δύο χωρών στο ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με κάποιες ομολογίες που έγιναν αργότερα, σε κάποιο σημείο αυτών των συνομιλιών ο ταξίαρχος Ιωαννίδης απείλησε πως αν συμβεί τουρκική απόβαση ο πόλεμος μεταξύ των δύο χωρών είναι δεδομένος.

19 Ιουλίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

 Ο Σίσκο φεύγει από Αθήνα, πάει Άγκυρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περί τις 11:00 ο ναύαρχος Αραπάκης διατάζει τα υποβρύχια ΤΡΙΤΩΝ, ΓΛΑΥΚΟΣ και ΝΗΡΕΥΣ να πλεύσουν στις περιοχές ρόμιο-1, ρόμιο-2 και ρομιο-3 προκειμένου να βρίσκονται εγγύτερα της Κύπρου[79].

Στις 13:00 επιστρέφει στην Αθήνα από Άγκυρα ο Αμερικανός επιτετραμένος Σίσκο όπου και συγκαλείται αμέσως σύσκεψη με τα ίδια πρόσωπα που είχαν μετάσχει και στην προηγούμενη. Οι πληροφορίες που μετέφερε από τουρκικής πλευράς φαίνεται πως κρίθηκαν από τους μετέχοντες στη σύσκεψη αυτή μάλλον ενθαρρυντικές[79]. Αργότερα περί τις 19:00 ο στρατηγός Μπονάνος προσκαλεί στο γραφείο του όλους τους αρχηγούς και τους ανακοινώνει όλες τις πληροφορίες που είχε μεταφέρει ο Σίσκο, ο οποίος στο μεταξύ είχε ήδη αναχωρήσει και πάλι προς την Άγκυρα[79].

Ο λόγος του Μακάριου στον ΟΗΕ: "εισβολή της Ελλάδας" και "καλεσμα στις εγγυήτριες Δυνάμεις"[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λόγο του ο Μακάριος κατηγόρησε δριμύτατα την Χούντα των Αθηνών. Αρχικά, την κατηγόρησε για τη σχεδίαση και διενέργεια του πραξικοπήματος. Επιπλέον, υποστήριξε ότι φοβόταν στρατιωτική επέμβαση της Χούντας περισσότερο από την Τουρκία, ο οποίος κατά τον ίδιο επιβεβαιώθηκε. Επιπλέον, χαρακτήρισε το πραξικόπημα Εισβολή της Χούντας , το οποίο παραβιάζει τη συνθήκη Ζυρίχης-Λονδίνου, κάτι που αφορά και τους Τουρκοκύπριους. Επιπλέον, κατηγόρησε την Χούντα για διπροσωπία και υπονόμευση του ΟΗΕ. Έκλεισε λέγοντας:

"...Καλώ τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια, ώστε να τεθεί ένα τέλος στην αφύσικη αυτή κατάσταση, που δημιουργήθηκε με το πραξικόπημα των Αθηνών.

Καλώ το Συμβούλιο Ασφαλείας να κάνει χρήση όλων των τρόπων και μέσων που διαθέτει, ώστε να αποκατασταθούν χωρίς καθυστέρηση η συνταγματική τάξη και τα δημοκρατικά δικαιώματα του λαού της Κύπρου.

Όπως ανέφερα ήδη, τα γεγονότα της Κύπρου δεν αποτελούν εσωτερική υπόθεση των Ελληνοκυπρίων. Αφορούν και επηρεάζουν και τους Τουρκοκυπρίους.

Το πραξικόπημα της ελληνικής χούντας αποτελεί εισβολή, και οι συνέπειές του πλήττουν ολόκληρο τον κυπριακό λαό, Έλληνες και Τούρκους.

Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν εγκαταστήσει μία ειρηνευτική δύναμη στην Κύπρο. Η παρουσία της δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική υπό συνθήκες πραξικοπήματος. Το Συμβούλιο Ασφαλείας πρέπει να καλέσει το ελληνικό στρατιωτικό καθεστώς να αποσύρει τους Έλληνες αξιωματικούς, που υπηρετούν στην κυπριακή εθνοφρουρά, και να θέσει τέλος στην εισβολή τους στην Κύπρο.

Πιστεύω, με όσα στοιχεία παρέθεσα ενώπιόν σας, να σάς έδωσα μία ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης. Δεν έχω ουδεμία αμφιβολία, πως μία αρμόζουσα απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας θα θέσει τέλος στην εισβολή, και θα αποκαταστήσει την παραβιασμένη ανεξαρτησία της Κύπρου και τα δημοκρατικά δικαιώματα του κυπριακού λαού."[80]

Απόπλους τούρκικων πολεμικών Σκαφών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 20:00 μεταδίδεται στην τηλεόραση μια αρμάδα τουρκικών πολεμικών πλοίων κατάφορτη να αποπλέει από Μερσίνα[79]

Στις 20:30 στη Λευκωσία, ο Αμερικανός πρέσβης αναζητά και επισκέπτεται πάλι τον Κληρίδη ζητώντας του να αντικαταστήσει τον Σαμψών.

Ώρα 21:15 τα ναυτικά ραντάρ της Κύπρου επισημαίνουν έξι στόχους σε σχηματισμό να κινούνται με κατεύθυνση από Μερσίνα προς νότο[79], το οποίο ήταν η αρχή του Αττίλα I. Λίγο μετά στους παραπάνω στόχους προστίθενται άλλοι οκτώ. Από την αποτύπωση της πορείας τους φέρονται να κατευθύνονται στη κυπριακή περιοχή Κορμακίτη, δυτικά της Κερύνειας. Ο Έλληνας ναυτικός διοικητής Κύπρου, αντιπλοίαρχος Γ. Παπαγιάννης ενημερώνει άμεσα τον αρχηγό της Εθνοφρουράς και εκείνος με την σειρά του καλεί επειγόντως τον αρχηγό των Ε.Δ. Ελλάδας γνωρίζοντας σχετικά, ο οποίος δεν αναγνώρισε τον επιθετικό χαρακτήρα των στόχων.

Ο Έλληνες στρατηγοί και ο Ιωαννίδης κοιμόντουσαν στα σπίτια τους όταν άρχισε η Τουρκική εισβολή τα χαράματα του Σαββάτου 20 Ιουλίου. Είχαν δώσει οδηγίες στους επόπτες στο ΓΕΕΘΑ ότι οι Τούρκοι έκαναν γυμνάσια για εκβιαστικούς λόγους και παρά τις εκκλήσεις του διοικητή της Εθνικής Φρουράς Γιωργίτση για διαταγές απόκρουσης της εισβολής οι οδηγίες ήταν για "αυτοσυγκράτηση". Όταν ο υπασπιστής του Ιωαννίδη Ταγματάρχης Παλαίνης τον ενημέρωσε ότι "βγαίνουν οι Τούρκοι στην Κύπρο" ο αόρατος δικτάτωρας πάγωσε αφού δεν περίμενε την Τουρκική αντίδραση το Σάββατο 20 Ιουλίου μιας και ο Αμερικανός Υφυπουργός Εξωτερικών βρισκόταν στην Άγκυρα για συνομιλίες εκτόνωσης της κρίσης.

 Η Πρώτη Εισβολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η παραλία "Πέντε Μίλι"

Η εισβολή της Τουρκίας ξεκινησε στις 20 Ιουλίου 1974, κυρήχθηκε ανακωχή στις 22 Ιουλίου και οι μάχες σταμάτησαν στις 23 Ιουλίου. Ισχυρές δυνάμεις στρατού αποβιβάστηκαν λίγο πριν την αυγή στην Κερύνια και συνάντησαν αντίσταση από Ελληνικές και Ελληνοκυπριακές στρατιωτικές δυνάμεις (αν και καθυστερημένη). Η Τουρκία ισχυρίστηκε πως το άρθρο 4 της συνθήκης Εγγυήσεων της έδινε το δικαίωμα να υπερασπιστεί τους τουρκοκύπριους και να εγγυηθεί την ανεξαρτησία της Κύπρου. [81] Η επιχείρηση με τον κωδικό "Ατιλλας" είναι γνωστή στην "ΤΔΒΚ" ως "Ειρηνευτική Επιχείρηση 1974"

Μέχρι το Συμβούλιο Ασφαλείας να καταφέρει να επιτευχθεί εκεχειρία στις 22 Ιουλίου (ψήφισμα 353 Συμβουλίου Ασφαλείας), οι Τούρκιες δυνάμεις ειχαν καταφέρει να ελέγχουν το λιμάνι της Κερύνιας και ένα στενόμακρο τμήμα μεταξυ Λευκωσίας και Κερύνιας. Το λιμάνι της Κερύνιας ήτανε σημαντικό για μεταφορά οπλισμού από την Τουρκία τον οποίο θα χρησιμοποιούσανε στην δεύτερη εισβολή.[82][83][84][85]

Στις 20 Ιουλίου, 10,000 κάτοικοι του θύλακα της Λεμεσού, παραδώθηκαν στην Εθνική Φρουρά της Κύπρου. Ακολούθως, σύμφωνα με ελληνοκυπριους και τουρκοκύπριους αυτόπτεις μάρτυρες, ακολούθησαν βιασμοι ενώ μικρά παιδιά σκοτώθηκαν. Το αρχηγείο των Τουρκοκυπρίων κάηκε.[86][87] 1,300 Τουρκοκύπριοι τοποθετήθηκαν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.[88] Ο θύλακας στην Αμμόχωστο βομβαρδίστηκε και η τουρκοκυπριακή πόλη Λέφκα, καταλήφθηκε από την Εθνική Φρουρά.[89]

Σύμφωνα με τον Ερυθρό Σταυρό, οι αιχμάλωτοι πολέμου της πρώτης εισβολής ήτανε 385 ελληνοκύπριοι που στάλθηκαν στα Άδανα, 63 ελληνοκύπριοι στην Saray Prison και 3,268 τουρκοκύπριοι σε διάφορες τοποθεσίες στην Κύπρο.[90]

20 Ιουλίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

 Η Αντίδραση της Χούντας: Συνομιλίες με Σίσκο.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 20 Ιουλίου, Ο πρέσβης των ΗΠΑ Χένρι Τάσκα, πήγε στο Πεντάγωνο για να εξηγήσει στην ελληνική στρατιωτική ηγεσία την αμερικανική πολιτική, όπως την είχε καθορίσει ο Κίσινγκερ. Ο Τάσκα πήρε μέρος στη σύσκεψη των αρχηγών, ενώ προς το τέλος της συνεδρίας μπήκε στην αίθουσα και ο Σίσκο, ο οποίος μόλις είχε φτάσει από την Αγκυρα.

 Ο Σίσκο, ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, ήταν ωμός στις τοποθετήσεις του και η προτροπή του προς τη χούντα ήταν:

  • Μη μπείτε σε πόλεμο με την Τουρκία, διότι θα χάσετε
  • Μόνη διέξοδος για να αποφύγουμε τον όλεθρο είναι η συνεννόηση.
  • Αν δεν εισακούσετε τις Ηνωμένες Πολιτείες θα σας εγκαταλείψουν.

Ο Σίσκο τόνισε επιπλέον πως η Ελλάδα δεν πρέπει να εμπλακεί "γιατί θα ηττηθείτε και εκτός από την Κύπρο θα χάσετε και τμήμα της Ελλάδας".

Σε αυτή τη συνάντηση εξερράγη ο Ιωαννίδης, ο οποίος, αφού απείλησε ότι η Ελλάδα θα κηρύξει τον πόλεμο στην Τουρκία, σηκώθηκε και έφυγε από την αίθουσα λέγοντας στον Σίσκο: "Μας εξαπατήσατε".[91]

Η χούντα επιχείρησε μια «γενική επιστράτευση» στην Ελλάδα, η οποία όμως γρήγορα αποδείχθηκε επιπόλαια και ασυντόνιστη ενέργεια και σε δεύτερο χρόνο, ανακλήθηκε.

Η Αντίδραση της Εθνικής Φρουράς: Τα σχέδια Αφροδίτης 1,2,3 και η επίθεση στον θύλακα Κιόνελι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Εθνική Φρουρά είχε δύο σχέδια άμυνας της Κύπρου: το "Αφροδίτη 1" και το "Αφροδίτη 2". Επίσης, υπήρχε και το "Αφροδίτη 3", που ήταν σχέδιο πραξικοπήματος και εφαρμόστηκε με επιτυχία στις 15 Ιουλίου. Το "Αφροδίτη 1" θα εφαρμοζόταν στην περίπτωση που η Κύπρος θα δεχόταν επίθεση από την Τουρκία και θα χρειαζόταν να αποκρούσει προσπάθεια αποβίβασης δυνάμεων (όπως είχε πραγματοποιηθει).

 Σε μια τέτοια περίπτωση, η συνδρομή της Ελλάδος θα ήταν:

  • Αποστολή υποβρυχίων για βύθιση του αποβατικού στόλου.
  • Αεροπορική κάλυψη της Κύπρου.
  • Συμμετοχή της ΕΛΔΥΚ στην προσπάθεια απόκρουσης της εισβολής. 

Η δημιουργία τουρκικού προγεφυρώματος εθεωρείτο αναπόφευκτη και το σχέδιο προέβλεπε χρησιμοποίηση της ΕΛΔΥΚ για την καταστροφή του.

Σύμφωνα με το σχέδιο, η ΕΛΔΥΚ "θα ετηρείτο εφεδρεία και θα αποτελούσε την κύρια δύναμη αντεπίθεσης κατά του προγεφυρώματος που τυχόν θα δημιουργείτο (...) τη νύχτα της D/D+1", που στην προκειμένη περίπτωση ήταν η νύχτα της 20ής προς την 21η Ιουλίου.

 Το "Αφροδίτη 2" θα εφαρμοζόταν στην περίπτωση που η Εθνική Φρουρά ήταν αυτή που θα αναλάμβανε την πρωτοβουλία των κινήσεων. Προέβλεπε αιφνιδιασμό των Τούρκων, με εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των τουρκοκυπριακών θυλάκων σε όλη την Κύπρο. Η κύρια προσπάθεια θα ήταν η διάλυση του θυλάκου του Κιόνελι, που ήταν ο μεγαλύτερος και ο σημαντικότερος και εκτεινόταν μεταξύ Λευκωσίας - Αγύρτας, στη νότια πλευρά του Πενταδακτύλου. Την αποστολή αυτή θα την αναλάμβανε η ΕΛΔΥΚ.[92]

 Στις 20 Ιουλίου, η ηγεσία της Εθνικής Φρουράς, αντί να δώσει διαταγή για εφαρμογή του σχεδίου "Αφροδίτη Ένα", αφού την πρωτοβουλία την είχαν αναλάβει οι Τούρκοι και βρισκόταν σε εξέλιξη αποβατική επιχείρηση, άρχισαν να εφαρμόζουν το "Αφροδίτη Δύο". Αντί το βράδυ της 20ής Ιουλίου η ΕΛΔΥΚ να επιχειρήσει εκκαθάριση του προγεφυρώματος στην Κερύνεια, διατάχθηκε να επιτεθεί κατά του θυλάκου Κιόνελι.[92]

Το χρονικό των Μαχών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η απόβαση στο Πέντε Μίλι και η καταστροφή 2 ε/κ πλοίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τις πρώτες ώρες της 20ης Ιουλίου 1974, οι τούρκικες δυνάμεις αποβιβαστηκαν στην παραλία Πέντε Μίλι, η οποία βρήσκεται στην βόρια ακτογραμμή της Κύπρου, περίοπου 8 χιλιόμετρα δυτικά της Κερύνιας. Οι Τούρκικες δυνάμεις είχαν ξεκινήσει απο το λιμάνι της Μερσίνης της Τουρκίας, και η αρχική απόπειρα ήτανε να αποβιβαστούν στην παραλία της Γλυκιώτισσας, όμως κρίθηκε ακατάλληλη. Πρίν την αποβίβαση βατραχάνθρωποι της Τούρκικης Δύναμης, έψαξαν για νάρκες.[93] Η Τουρκικη δύναμη αποτελείτο από 3,000 στρατιώτες, 12 M47 τανκς και 20 M113 τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού, και 12 ολμοβόλα.[93]

Στις 01:30, το ρανταρ στον Απ. Ανδρέα, ανίχνευσε 11 πλοία να κατευθυνονται προς την Κερύνεια σε απόσταση 35 ναυτικών μιλιών. Στις 05:00 περίπου, δυο μικρά ελληνοκυπριακά πλοία, απέπλευσαν από την Κερύνια για να εμπλακούν με τα Τούρκικα και τελικά βυθιστηκαν. Ολοι οι ναύτες πνίγηκαν εκτός από έναν[94]

Πρώτη Εμπλοκή Στρατού Ξηράς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 10:00 υπήρξε η πρώτη εμπλοκή των τούρκικων δυνάμεων με δυνάμεις του στρατού ξηράς της Κύπρου. To 251 Τάγμα Πεζικού, υποστηριζόμενο από μια διμοιρία 5 τανκς τύπου Τ-34 [95] Παρόλο που καταφέρανε να καταστρέψουν 2 θέσεις Πυροβόλων Άνευ Οπισθοδρομίήσεως, αποτύχανε να εκδιώξουν τους Τούρκους από τις θέσεις τους. Μια αντεπίθεση των Τούρκικων δυνάμενω κατάφερε να καταστρέψει 2 τανκς. Οταν το τάγμα υποχώρησε ανατολικά προς την Κερύνια, οι Τούρκικες δυνάμεις προχώρησαν 1 χιλιόμετρο δυτικά αρχικά, και μετά προχώρησαν Ανατολικά. Από τα συνολικά 5 τανκς τα 4 καταστράφηκαν και 1 βρέθηκε εγκαταλελημένο στο στρατόπεδο του τάγματος.[93]

Επίσης, αεροπορικές επιθέσεις στόχευαν ελληνοκυπριακές θέσεις μέσα και γύρω απο την Κερύνια.[93]

Το Πυροβολικό της Εθνικής Φρουράς βομβαρδίζει θέσεις των Τούρκων και προσπάθεια Αντεπίθεσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Ελληνοκυπριακές δυνάμεις του Πυροβολικού, προσπάθησαν να αποκρούσουν την αποβίβαση των Τούρκων : η 182 ΜΠΠ, η 190 ΜΑ/ΤΠ επιτέθηκε κατά των τουρκικών δυνάμεων στην περιοχή Πανάγρων και στο τουρκικό προγεφύρωμα στο Πεντεμίλι, αναγκάζοντας τα τουρκικά πολεμικά πλοία να υποχωρήσουν[96] Η 191 ΠΟΠ έβαλλε κατά των τουρκικών θέσεων στο Μπέλλα-Πάις και στις περιοχές Άσπρη Μούττη και Κοτζά Καγιά[97]Η 198 ΠΟΠ είχε χάσει αρκετά οχήματα, ραδιόφωνα και πυρομαχικά κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς στις 16 Ιουλίου και βρέθηκε αποδυναμωμένη κατά τη διάρκεια των πρώτων συγκρούσεων κατά των Τούρκων στο κάστρο του Αγίου Ιλαρίωνα στις 20 Ιουλίου, ως στήριξη για τις δυνάμεις καταδρομών που μάχονταν στην περιοχή.[98]

Ως απάντηση για την εισβολή, ένας αξιωματικός επιτελείο της Εθνικής Φρουράς, ο Αντισυνταγματάρχης Κωνσταντίνος Μπούφας, στάλθηκε στο δυτικό προάστιο της Κερύνειας σε μια προσπάθεια να οργανώσει αντεπίθεση. Η επίθεση είχε ως αποτέλεσμα την προσωρινή υποχώρηση των Τούρκων, οι οποίοι όμως προχώρησαν σε αντεπίθεση. Ένα από τα 3 ελληνοκυπριακά άρματα μάχης T-34 δέχθηκε πυρά από τουρκικό αντιαρματικό και καταστράφηκε. Το 306ο Τάγμα Πεζικού έφθασε αργά και επιτέθηκε κατά των τουρκικών δυνάμεων από τα ανατολικά, αλλά δεν κατάφερε να πετύχει κάτι αξιοσημείωτο.[99]

Μαζική Επίθεση Εθνικής Φρουράς στον θύλακα του Κιόνελι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 20 Ιουλίου η Εθνική Φρουρά, υποστηριζόμενη από όλα τα τανκς Τ-34, καθώς και με δυνάμεις της ΕΛΔΥΚ- τις πλέον αξιόμαχες στο νησί- εξαπέλησαν μαζική επίθεση στο θυλακα του Κιόνελι, ο οποίος έλεγχε τμήμα του δρόμου Κερύνειας- Λευκωσίας. Στην σφοδρότατη μάχη που ακολούθησε, παρόλο που δυνάμεις της ΕΛΔΥΚ καταλάβανε τα πρώτα σπίτια, τελικά αναγκαστήκανε τις πρώτες πρωϊνές ώρες να επιστρέψουν στο στρατόπεδο τους.[100][101]

Επίθεση στον Θύλακα της Λεμεσού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 20 Ιουλίου, η ώρα 10:00 γύρω στους 450 μαχητές της ΕΟΚΑ Β', μελη τοου 203 Εφεδρικού Τάγματος Πεζικού, επιτέθηκαν στον Θύλακα της Λεμεσού, όπου υπήρχανε περίπου 1000 κάτοικοι, ελαφρώς οπλισμένοι.[99][101]

Επίθεση στον Θύλακα της Αυδήμου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την ίδια περιπου στιγμή, 100 μαχητές της ΕΟΚΑ Β' περικύκλωσαν τον θύλακα της Αυδήμου, δυτικά της λεμεσού. Τουρκοκύπριοι αιχμάλωτοι οδηγήθηκαν στο γήπεδο της Λεμεσού.[99][101]

Βομβαρδισμός του Θύλακα της Πάφου από το Αρματαγωγό Λέσβος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 17:00, το Ελληνικό αρματαγωγό Λέσβος, έφτασε στην Πάφο και ξεκίνησε να βομβαρδίζει το τούρκοκυπριακό Θύλακα του μουτάλλου. Το σκάφος αποβίβασε 450 στρατιώτες της ΕΛΔΥΚ και αμέσως έφυγε για να αποφύγει τον εχθρό. Τούρκικα πλοία έφτασαν στην περιοχή για να το αποθήσουν, τα οποία η Τουρκική Αεροπορία τα εξέλαβε ως Ελληνικά και τους επιτέθηκε στις 21 Ιουλίου. Ο Θύλακας παραδώθηκε στις στις 22:00[99][101]

Επίθεση στον θύλακα της Αγύρτας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τμήματα της Εθνικής Φρουράς επιτέθηκαν στον θύλακα της Αγύρτας προσπαθώντας να τον περικυκλώσουν και να τον απομονώσουν. Τούρκοι αλεξιπτωτιστές προσπάθησαν να ενισχύσουν τον θύλακα, όμως υπέστησαν αρκετές απώλειες.[99][101]

Ψήφισμα Συμβουλίου Ασφαλείας ΟΗΕ 353[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αργά το βράδυ της 20ης Ιουλίου, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, σε ομόφωνο ψήφισμα (υπ αριθμόν 353) του ανέφερε:

1. Kαλεί όλα τα Kράτη να σέβονται την κυριαρχία, ανεξαρτησία και εδαφική ακεραιότητα της Kύπρου,

2. Kαλεί όλα τα μέρη στις παρούσες συγκρούσεις ως πρώτο βήμα να καταπαύσουν το πυρ και συνιστά σ’ όλα τα κράτη να εξασκήσουν τη μέγιστη αυτοσυγκράτηση και να αποφύγουν κάθε ενέργεια που θα μπορούσε να επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση,

3. Aπαιτεί άμεσο τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης στην Kυπριακή Δημοκρατία η οποία είναι αντίθετη με την παράγραφο 1. πιο πάνω,

4. Zητεί την αποχώρηση χωρίς καθυστέρηση από την Kυπριακή Δημοκρατία του ξένου στρατιωτικού προσωπικού που βρίσκεται εκεί πέραν των προνοιών διεθνών συμφωνιών, περιλαμβανομένων και εκείνων των οποίων η αποχώρηση είχει ζητηθεί από τον Πρόεδρο της Kυπριακής Δημοκρατίας Aρχιεπίσκοπο Mακάριο, στην επιστολή του ημερομηνίας 2 Iουλίου 1974,

5. Kαλεί την Eλλάδα, την Tουρκία και το Hνωμένο Bασίλειο της Mεγάλης Bρετανίας και Bορείου Iρλανδίας να προσέλθουν σε συνομιλίες χωρίς καθυστέρηση για την αποκατάσταση της ειρήνης στην περιοχή και τη συνταγματική διακυβέρνηση της Kύπρου και να τηρούν ενήμερο το Γενικό Γραμματέα,

6. Kαλεί όλα τα μέρη να συνεργαστούν πλήρως με την Eιρηνευτική Δύναμη των Hνωμένων Eθνών στην Kύπρο για να καταστεί δυνατή η εκτέλεση της εντολής της,

7. Aποφασίζει να παρακολουθεί συνεχώς την κατάσταση και να ζητά από το Γενικό Γραμματέα να το ενημερώνει όποτε χρειάζεται, με πρόθεση την υιοθέτηση περαιτέρω μέτρων για να διασφαλίσουν την αποκατάσταση ειρηνικών συνθηκών το συντομότερο δυνατό.

21 Ιουλίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης που δείχνει τις κινήσεις των Τούρκικων Δυνάμεων την 21η Ιουλίου

Στις 21 Ιουλίου, ενώ στην Κύπρο οι μάχες συνεχίζονταν και η Τουρκία καταλάμβανε την Κερύνεια, στην Αθήνα ο Ιωαννίδης απειλούσε για ολομέτωπο πόλεμο Ελλάδας Τουρκίας, όμως, όταν το αποφάσισε, οι στρατηγοί αρχηγοί των όπλων στασίασαν (γνωστό ως πραξικόπημα των Στρατηγών).

Τα πρόσωπα που πρωταγωνίσιστησαν μαζί με τον Ταξίαρχο Ιωαννίδη, ήταν ο πρόεδρος Φαίδωνας Γκιζίκης, ο πρωθυπουργος Αδαμάντιου Ανδρουτσόπουλου ο Αρχηγός Στρατού Αντιστράτηγος Γαλατσάνος, ο Αρχηγός Ναυτικού Αντιναυαρχος Πέτρος Αραπάκης, ο αρχηγός Αεροπορίας Παπανικολάου ο Αρχηγος Ενόπλων Δυνάμεων Γρηγόριος Μπονάνος

Συζητήσεις για ανακωχή και η "ελληνική νηοπομπή"[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ειδικός διαπραγματευτής των ΗΠΑ για το Κυπριακό, Τζόζεφ Σίσκο, προσπαθούσε να πείσει την Αθήνα και Άγκυρα για ανακωχή. Ο Μπουλέντ Ετσεβίτ απαιτούσε να μην υπάρξουν ενισχύσεις των Ελληνικών δυνάμεων στην Κύπρο για να δεκτεί εκεχειρία. Απειλούσε καταρριψη ή και βύθιση όποιας βοήθειας θα ερχόταν από την Ελλάδα. Ο Σίσκο ενημέρωσε και τον πρωθυπουργό Ανδρουτσόπουλο. Η ελληνική κυβέρνηση διαβεβαίωσε πως δεν υπήρχαν Ελληνικά πλοία, όμως ο Ετσεβιτ πίστευε πως είχαν σηκώσει τούρκικη σημαία τα ελληνικά πλοία έξω από την Πάφο, τα οποία και βομβάρδισε (το αντιτορπιλικό "Κοτζιατπεπε" βυθίστηκε ενώ τα άλλα δυο υπέστησαν σοβαρές ζημιές).[102]

Απόφαση Ιωαννίδη για Ελληνοτουρκικό Πόλεμο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πρωϊ της 21ης Ιουλίου, στην σύσκεψη της στρατιωτικής ηγεσίας, αποφασίστηκε πως σε περίπτωση που δεν σταματήσουν οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί, η ελληνική κυβέρνηση θα αποχωρούσε από το ΝΑΤΟ και θα ανακοίνωνη έναρξη πολέμου με Τουρκία. Ο Αμερικάνος πρέσβης, Τάσκα, όταν του ανακοινώθηκε η απόφαση, επικοινώνησε με τον Πρόεδρο Γκιζίκη και τον ενημέρωσε για τους κινδύνους.[103]

Το "σχέδιο Κ" & η αποστολή δυνάμεων στην Κύπρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιωαννίδης αποφάσισε την ενεργοποίηση του σχέδιου Κ, η οποία αφορούσε την αποστολή ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων στην Κύπρο (ένα υποβρυχίο, δύο τορπιλλακάτοι και μία Μοίρας 18 αεροσκαφών F-84F από την Κρήτη)[103]

Ο Ιωαννίδης ενημερώνει τους υφιστάμενους του- Οι αρχηγοί Όπλων αρνούνται να κυρήξουν πόλεμο στην Τουρκία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιωαννίδης κάλεσε τον Πρόεδρο Γκιζίκη, τον Αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων Γρηγόριο Μπονάνο, τον πρωθυπουργό Ανδρουτσόπουλο και τον υπουργό Άμυνας Λατσούδη και τους ενημέρωσε για την απόφαση του. Ο Μπονάνος την αποδέκτηκε με τον όρο να δεκτούν οι αρχηγοί των κλάδων του στρατού. Αμέσως μετά, κάλεσε τους αρχηγούς και υπαρχηγούς της αεροπορίας και του ναυτικού. Ολοι οι στρατηγοί εξέφασαν επιφυλάξεις για το αν η Ελλάδα μπορεί να αντέξει ένα πόλεμο με την Τουρκία, (η οποία είχε συγκεντρωμένο στρατό στην Σμύρνη) ενώ φοβόντουσαν και επίθεση από τον βορρά (Βουλγαρία). Έτσι αρνήθηκαν να κυρήξουν πόλεμο.[103]

Το πραξικόπημα των Στρατηγών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά το τέλος της Σύσκεψης, ο Αρχηγός Γρηγόριος Μπονάνος, ο Αντιναύαρχος Αραπάκης, ο αρχηγος Αεροπορίας Παπανικολάου και ο αρχηγός στρατού ξηράς Γαλατσίνος μετείχαν σε πολύωρη συζήτηση, η απόφαση της οποίας ήταν να αποστασιοποιηθουν από τον Δημήτριο Ιωαννίδη καθώς επίσης και να παραδώσουν την εξουσία στους πολιτικούς. Μετά την σύσκεψη, ο Αραπάκης κάλεσε τα υποβρύχια "Νηρευς" και "Γλαύκος" που κινόντουσαν προς Κύπρο από τις 19 Ιουλίου, να επιστρέψουν στο Αιγαίο.[103]

Αποστολή Ενισχύσεων από Ελλάδα σε Κύπρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το απόγευμα, στην Αθήνα, ο Ιωαννίδης μαζί με τους Στρατηγούς συζητούσαν σε νέα σύσκεψη την αποστολή ενισχύσεων στην Κύπρο. Οι στρατηγοί, μη ικανοί να έρθουν σε ανοικτή σύγκρουση με τον Ιωαννίδη, επικαλούμενοι ζητήματα ασφαλείας, δεν έδωσαν έγκριση για χρήση όσων ήταν σχεδιασμένα στο Σχέδιο Κ. Τελικά αποφασίστηκα να στείλει μυστικά ενισχύσεις στους Ελληνοκύπριους με τη μορφή μιας μεραρχίας πεζικού, ενός τάγματος καταδρομών και ενός τάγματος μέσων αρμάτων μάχης. Μια αρχική προσπάθεια μεταφοράς των ενισχύσεων έγινε με τη χρήση του πορθμείου «Ρέθυμνον», το οποίο μετέφερε το 537ο Τάγμα Πεζικού, ένα τάγμα από άρματα μάχης και 500 Κύπριους εθελοντές (κυρίως υποστηρικτές της ΕΟΚΑ Β'). Το πορθμείο απόπλευσε από τον Πειραιά το ίδιο απόγευμα.[104][105]Τελικά, αποβίβασε τους Στρατιώτες στην Ρόδό και τους επέστρεψε τους εθελοντές στον Πειραιά, αφού οι στρατηγοί ήτανε σε επικοινωνία με τον Τζόζεφ Σίσκο. [104]

Επιχείρηση "Νίκη" από Ελλάδα (μεταφορά τάγματος Καταδρομών στην Κύπρο)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ίδιο απόγευμα, η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία προέβη σε απόπειρα μυστικής μεταφοράς ενισχύσεων (με τη μορφή τάγματος καταδρομών), γνωστή ως Επιχείρηση «Νίκη», με τη χρήση 15 αεροσκαφών τύπου Nord Noratlas (354 Μοίρα «Πήγασος») από τη Σούδα της Κρήτης στην Κύπρο. Ωστόσο, η αποστολή δέχθηκε φίλια πυρά από τα αντιαεροπορικά πολυβόλα της 195 ΜΕΑ/ΑΠ (παρατάχθηκε στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Λευκωσίας), με αποτέλεσμα το 3ο Noratlas (ΝΙΚΗ-4) να καταστραφεί (4 αεροπόροι και 29 καταδρομείς σκοτώθηκαν). Ακόμα δύο αεροσκάφη Noratlas υπέστησαν σοβαρές ζημιές και προέβησαν σε ανώμαλες προσγειώσεις, με αποτέλεσμα οι Ελληνοκύπριοι να καταλάβουν το λάθος τους. Μερικά από τα υπόλοιπα αεροσκάφη κατάφεραν να προσγειωθούν ομαλά και να αποβιβάσουν άνδρες και εξοπλισμό, ώστε οι Έλληνες να είναι σε θέση να προστατεύσουν το αεροδρόμιο.[105] [106][107]

Οι Μάχες στην Κύπρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μάχες στο προγεφύρωμα Και δεύτερο κύμα εφοδιασμού των Τούρκικων Δυνάμεων

Ελάχιστες ή καθόλου συμπλοκές δεν υπήρξαν στο προγεφύρωμα την 21η Ιουλίου, ενώ Τούρκικες δυνάμεις είχανε αναχωρήσει από το λιμάνι της Μερσίνης

Κερύνεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ελληνοκυπριακές δυνάμεις παρατάσσονται στην Κερύνεια, στον δρόμο Κερύνειας-Καραβά και στην Τριμίθι.

Πενταδάκτυλος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Κύπρο συνεχίζονται οι συγκρούσεις στον Πενταδάκτυλο. Οι Ελληνοκυπριακές δυνάμεις καταλαμβάνουν το χωριό Πιλέρι, ενώ η 31ή και 33 Μοίρα Καραδρομών έχει σημαντικές επιτυχίες. [108]

Κατάληψη Θύλακα Λεμεσού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 6:00 το πρωϊ, ο θύλακας Λεμεσού παραδίδεται ολοκληρωτικά, 1000 αιχμάλωτοι πολέμου μεταφέρονται στο κεντρικό γήπεδο της πόλεις. Υπάρχουν αναφορές για βιασμούς γυναικών και δολοφονίες παιδιών

Κατάληψη Θύλακα Λάρνακας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά από έντονες μάχες, στις 10:30 οι Τουρκοκύπριοι ξεκίνησαν να παραδίδονται.[109]

Επίθεση στην Λεύκα-Λιμνίτη.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 04:45, οι ελληνοκυπριακές δυνάμεις επιτέθηκαν στην Λεύκα με βομβαρδισμό και ρουκέτες. Ο Λιμνίτης περικυκλώθηκε από δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς.[109]

22 Ιουλίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανακωχή το απόγευμα της 22 Ιουλίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα μεσάνυκτα της 21ης προς την 22α Ιουλίου, ο εκπρόσωπος του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Χένρυ Κίσινγκερ μεσολάβησε για τη σύναψη ανακωχής μεταξύ των δυο εμπολέμων μερών, η οποία επιτεύχθηκε νωρίς το απόγευμα (4:00 μ.μ.) της 22 Ιουλίου. Μετά την αποδυνάμωση του Ιωαννίδη, ο Μπονάνος ανάλαβε την ευθύνη για την μη εμπλοκή σε Ελληνοτουρκικό Πόλεμο.

Μάχες στην Κύπρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πτώση της Κερύνειας.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 22 Ιουλίου, ολοκληρώθηκε η μεταφορά εφοδιασμού από την Μιρσίνη. Με την ενίσχυση σε βαρύ οπλισμό, ξεκίνησε η επίθεση στην Κερύνεια, η οποία ήταν σχεδόν άδεια αφού οι κατοίκοι είχαν μετακινηθεί στον Άγιο Ιλαρίωνα για ασφάλεια. Οι τούρκικες δυνάμεις, με αεροπορική και ναυτική υποστήριξη, ξεκίνησαν την επίθεση λίγο μετά τις 11 το πρωί, ενάντια σε δυνάμεις καταδρομών και πεζικου (33η ΜΚ, 306ΤΠ και 251ΤΠ) τα οποία χωρίς αντιαρματική κάλυψη ήτανε αδύνατο να αντισταθούν ουσιαστικά.Μέχρι το τέλος της ημέρας, ενα ισχυρό προγεφύρωμα είχε δημιουργήθεί στην Κερύνεια.

Κατάληψη Θυλάκων Αμμοχώστου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την βοήθεια του Πυροβολικού, η επίθεση κατά των θύλακων των Τουρκοκυπρίων στην Σακκάρια, στην Καραόλου και στην παλιά πόλη της Αμμοχώστου ολοκληρώθηκε.[110] Η τούρκικη αεροπορία βομβάρδισε την υπόλοιπη πόλη. [111]

Αεροδρόμιο Λευκωσία και Άγιος Ιλαρίων.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 15:00, οι Τούρκικη αεροπορία ξεκίνησε ισχυρή επίθεση στο αεροδρόμιο Λευκωσίας Η εκεχειρία που ανακοινώθηκε η ώρα 16:00 έσπασε λίγο αργότερα από επανάληψη βομβαρδισμών στις 17:15. Χερσαίες δυνάμεις ενεπλάκησαν στο Δίκωμο, στις 18:15, και επίσης στο χωριο του Τράχωνα.[112]Επίθεση στον θύλακα του Αγίου Ιλαρίωνα έγινε μέχρι να κυρηχθει Εκεχειρία.[113]

23 Ιούλη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

 Η στρατιωτικο-πολιτική σύσκεψη της 23 Ιουλίου 1974[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την 23 Ιουλίου, στα παλαιά ανάκτορα, άρχισαν να συσκέπτονται οι πολιτικοί με τους χουντικούς στρατιωτικούς.

Από τους πολιτικούς συμμετείχαν ο Π. Κανελλόπουλος, ο Γ. Mαύρος, ο Σπ. Μαρκεζίνης, ο Γ. A. Nόβας, ο Στ. Στεφανόπουλος, ο Π. Γαρουφαλιάς, ο Ξεν. Zολώτας και ο E. Αβέρωφ. Από τους στρατιωτικούς , παρόντες ήταν ο πρόεδρος της χουντικής Δημοκρατίας στρατηγός Φ. Γκιζίκης, ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων στρατηγός Γρ. Mπονάνος, ο αρχηγός ΓEΣ αντιστράτηγος Aνδρ. Γαλατσάνος, ο αρχηγός ΓEN αντιναύαρχος Πέτρος Aραπάκης και ο αρχηγός ΓEA Aλ. Παπανικολάου.Πρακτικά δεν κρατήθηκαν για την σύσκεψη. Αποφασίστηκε να δωθεί η εξουσία στον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Μάχες στην Κύπρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η 32ή μονάδα καταδρομών κατάφερε να εισχωρήσει στο Αεροδρόμιο Λευκωσίας. Τούρκικες δυνάμεις που επιδιώξανε να το καταλάβουνε μετά απο σφοδρές μάχες, τελικά δεν καταφέρανε να προχωρησουν.

24 Ιουλίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την 24η Ιουλίου, κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας ορκίστηκε στην Αθήνα, με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Παράλληλα στην Κύπρο τα γεγονότα υποχρέωσαν τον Σαμψών να παραιτηθεί. Πρόεδρος ανάλαβε ο Γλαύκος Κληρίδης.

 25 Ιουλίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 25 Ιουλίου 1974, άρχισαν στην Γενεύη οι ειρηνευτικές συνομιλίες για την Κύπρο, μεταξύ των Υπουργών Εξωτερικών των τριών εγγυητριών χωρών της Κυπριακής Δημοκρατίας (Μαύρος, Γκιουνές, Κάλαχαν).

Απολογισμός της πρώτης Εισβολής (Ατίλλα Ι)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με το τέλος του Ατίλλα Ι, οι τούρκικες δυνάμεις ελέγχουν το 7% της Κύπρου. Είχαν καταφέρει να ενώσουν το προγεφύρωμα τους με τον μεγάλο θύλακα του Κιόνελι, βορίως της Λευκωσίας. Έλεγχαν το λιμάνι της Κερύνειας, που τους επέτρεπε να αυξήσουν τους ρυθμούς ανεφοδιασμού των δυνάμεων τους. Συμφωνα με τον τούρκο πρωθυπουργό Μπουλέντ Ετσεβιτ, μέχρι τις 25 Ιουλίου, είχαν 15 στρατιώτες νεκρούς, 184 είχαν τραυματιστεί και είχαν 242 αγνοούμενους. .[114] Οι απωλειες των τουρκοκυπρίων ήταν άγνωστες. Μεταξύ 20 και 22 Ιουλίου, οι Ελληνικές δυνάμεις είχαν 215 νεκρούς, 223 αγνοούμενους και άγνωστος ήταν ο αριθμός των τραυματιών.[115]

Οι Διαπραγματεύσεις στην Γενεύη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διαπραγματεύσεις στην Γενεύη 25-30 Ιουλίου (Υπ. Εξ Ελλάδας, Τουρκίας, Αγγλίας)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 25 Ιουλίου, με πρωτοβουλία της Αγγλίας άρχισαν στη Γενεύη της Ελβετίας ειρηνευτικές συνομιλίες με τη συμμετοχή των υπουργών Εξωτερικών των τριών εγγυητριών χωρών. (Μαύρος, Γκιουνές, Κάλαχαν) Οι συνομιλίες διήρκεσαν 5 ημέρες. Στις 30 Ιουλίου υπογράφηκε μία διακήρυξη με την οποία καλούνταν «οι αντίπαλες δυνάμεις στην Κύπρο να σταματήσουν κάθε επιθετική ή εχθρική δραστηριότητα».[116]

Στο τέλος των συνομιλιών, στις 30 Ιουλίου, υπέγραψαν διακήρυξη, τα κύρια σημεία της οποίας ήταν:

  1. Η μη επέκταση των περιοχών που είχαν κάτω από τον έλεγχό τους οι αντίπαλες δυνάμεις.
  2. Η εγκαθίδρυση ζωνών ασφαλείας μεταξύ των αντιμαχομένων
  3. Η εκκένωση των Τουρκικών θυλάκων από την Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ
  4. Το δικαίωμα να διαθέτουν οι δύο πλευρές δική τους αστυνομία και δυνάμεις ασφαλείας
  5. Η διεξαγωγή διαπραγματεύσεων με συμμετοχή Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων για οριστική διευθέτηση του Κυπριακού στις 8 Αυγούστου[117]

Διαπραγματεύσεις στην Γενεύη 8-14 Αυγούστου (Κληρίδης-Ντεκτάς)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 8 Αυγούστου επαναλήφθηκαν στη Γενεύη οι συνομιλίες με τη συμμετοχή αυτή τη φορά και των εκπροσώπων της ελληνοκυπριακής κοινότητας (Γλαύκου Κληρίδη) και της τουρκοκυπριακής κοινότητας (Ραούφ Ντενκτάς).Ο Τούρκος υπ. Εξωτερικών Τουράν Γκιουνές ζήτησε να αποδεκτεί η ελληνική πλευρά ομοσπονδοποίηση και διαχωρισμό πληθυσμού με το 34% του εδάφους να ελέγχεται από τους Τουρκοκύπριους . Ο Γλαύκος Κληρίδης ζήτησε επίμονα αναβολή των συνομιλιών, ώστε να του παρασχεθεί χρόνος (36 εως 48 ώρες) να διαβουλευθεί με την Ελληνική και Κυπριακή πολιτική ηγεσία, . Αργά το βράδυ της 13ης Αυγούστου ο Γκιουνές, ισχυρίστηκε πως οι Ελληνοκύπριοι παίζουν παιχνίδια με τον χρόνο και πως ο Κληρίδης έπρεπε να απαντήσει άμεσα αλλιώς ναυαγούν οι συνομιλίες.Την αυγή της 14ης Αυγούστου η Τουρκία εξαπέλυσε νέα μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση. Ο δεύτερος γύρος της τουρκικής εισβολής είχε αρχίσει.[116].[118] [119]

Ψήφισμα 573 από Συμβούλιο της Ευρώπης υπέρ Τουρκίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 29 Ιουλίου το Συμβούλιο της Ευρώπης πέρασε το Ψήφισμα 573 στο οποίο καταδίκαζε το Πραξικόπημα στην Κύπρο της 15ης Ιουλίου και αναγνώριζε το δικαίωμα της Τουρκίας να επέμβει για να αποκαταστήσει το προ-πραξικοπηματικό καθεστώς, σύμφωνα με το αρθρο 4 της συνθήκης Εγγυήσεων του 1960.[120]

Μάχες στην Κύπρο κατά την διάρκεια της κατάπαυσης πυρός (25 Ιουλίου- 14 Αυγούστου)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την διάρκεια της εκεχειρίας οι Τούρκικες Δυνάμεις συνέχισαν την προέλαση στην επαρχεία Κερύνειας καταλαμβάνοντας την Λάπηθο και τον Καραβά.[120]

Στις 24 Ιουλίου, οι Τούρκικες Δυνάμεις κατέλαβαν το χωριό Άγιος Ερμόλαος, στις 27 ξανακαταλήφθηκε από τις δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς, οι οποίες υποχώρησαν στις 28 Ιουλίου μετά από έντονες μάχες.[120]

Την 1η Αυγούστου, ξεσπούν σφοδρές μάχες στον Καραβά, με την Εθνική Φρουρά να καταστρέφει ένα τούρκικο τανκ. Στις 6 Αυγούστου, οι τουρκικες δυνάμεις επιτήθενται στον Καραβά και Λάπηθο για να τις καταλάβουν τις 8 Αυγούστου. Με αυτές τις μάχες, οι τουρκοκυπριακές δυνάμεις διπλασίασαν το έδαφος που έλεγχαν.[120]

Η Δεύτερη Εισβολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 14 Αυγούστου ξεκίνησε η δεύτερη επιχείρηση των Τούρκικων Δυνάμεων(Ατίλλα II) και κράτησε 3 ημέρες, ενώ μέλη της ΕΟΚΑ Β' προέβησαν σε σφαγές αμάχων και γυναικόπαιδων στα χωριά Μαράθα, Σανταλάρη και Αλόα, τις οποίες τα Ηνωμένα Έθνη τις περίγραψαν ως Έγκλημα κατά της Ανθρωπότητας.[121]. Οι Τουρικές Δυνάμεις θα κατακτούσαν περισσότερο από ότι ζητούσαν στην Γενεύη πριν λίγες ώρες.[120]

Οι Ελληνοκυπριακές Δυνάμεις ήταν χωρισμένες σε 3 τομείς, Δυτικό, Κεντρώο και Ανατολικό. Το πλάνο των ελληνοκυπριακών δυνάμεων ήταν η ελαφρή άμυνα και υποχώρηση εως μια προσχεδιασμένη γραμμή, την "Γραμμή Τρόοδους" όπου, όταν έφταναν εκεί θα πολεμούσαν. Πιο ενισχυμένος τομέας ήτανε ο ανατολικός, όπου υπήρχε η άποψη πως θα ήταν το κύριο πεδιο δράσης της Τούρκικης επιθετικότητας. Συνολικά, υπήρχαν 20 χιλιάδες άντρες στις τάξεις της Εθνικής Φρουράς και 21 τανκς τύπου Τ-34.[120]

Στις Τούρκικες Δυνάμεις υπήρχαν 40 χιλιάδες άντρες και 260-200 τανκς. Το τούρκικο πλάνο είχε δύο φάσεις. Α)Ανατολικά να επιτεθούνε εως ότου ενώσουνε τον θύλακα της Αμμοχώστου με τις υπόλοιπες δυνάμεις που ελέγχαν, ενώ άλλη ομάδα δυνάμεων θα προχωρούσε ανατολικά εως ότου προσεγγίσει την γραμμή Τρόοδους. Η δεύτερη φάση, υπολογιζόμενη να ξεκινήσει μετά απο 2 μέρες, προέβλεπε την κατάληψη της Μόρφου και του Λιμνίτη.[120]

Στον διπλωματικό τομέα, στις 15 Αυγούστου ο Κλήρίδης προήδρευσε συμβουλίου ελληνοκυπριακών ηγετών και την επομένη μετέβη στην Αθήνα για συνομιλίες με την Ελληνική Κυβέρνηση.

14 Αυγούστου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανατολικός Τομέας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον Ανατολικό Τομέα, οι τούρικκες δυνάμεις ξεκίνησαν με βολές πυροβολικου, συνεπικουρουμενες από αεροπορία εναντίον των ελληνικών θέσεων. Τουρκικές Δυνάμεις επιτέθηκαν στο χωριό Μια Μηλιά. Αρχικά απεκρούστηκαν, αλλά μετά την ενίσχυση τους με τεθωρακισμένα, το ΓΕΕΦ διέταξε τις ελληνοκυπριακές δυνάμεις να υποχωρήσουν στην "γραμμή Τρόοδους", έτσι οι Τουρκικές Δυνάμεις καταφέρανε και καταλάβανε το χωριό. Υποχωρώντας οι ελληνοκυπριακές δυνάμεις δεχόντουσαν πυρά της αεροπορίας, που οδήγησε στην κατάρρευση της γραμμής άμυνας και μέχρι τις 12:30, οι Τούρκικες Δυνάμεις είχαν φτάσει στην Αμμόχωστο.[120]

Κεντρικός Τομέας- Μάχη της ΕΛΔΥΚ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον Κεντρικό Τομέα, το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ δέκτηκε επίθεση με βολές πυροβολικού και αεροπορίας. Στις 10:00 το στρατόπεδο δέκτηκε επίθεση από πεζικό και στις 11:00 από τεθωρακισμένα, όμως οι δυνάμεις της ΕΛΔΥΚ- της πιο αξιόμαχης μονάδας των ελληνοκυπριακών δυνάμεων- κατάφεραν να τις αποκρούσουν. Στις 15:00 υπήρξε και νέα επίθεση, όμως πάλι αποκρούστηκε. Συνολικά η ΕΛΔΥΚ είχε 1 νεκρό και 7 τραυματίες, ενώ οι Τούρκικες απώλειες ήταν βαριές. Ωστόσο κατάφεραν και κατέλαβαν ενα παρακείμενο λόφο.

Στον Δυτικό τομέα δεν υπήρξαν ιδιαίτερες εμπλοκές.[120]

Αλόα, Μαράθα, Σανταλάρη & Τόχνη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ελληνοκύπριακές ομάδες προέβησαν σε σφαγές 126 γυναικόπαιδων στα χωριά Αλόα, Μαράθα και Σανταλάρη στην επαρχεία της Αμμοχώστου. Αμέσως μετά την έναρξη του Ατίλλα ΙΙ, ομάδες της εθνικιστικής ΕΟΚΑ Β' μπήκαν στα τρία τ/κ χωριά πυροβολώντας στον αέρα και εκφοβίζοντας. Εισέβαλαν στα σπίτια και μάζεψαν τους κατοίκους τους οποίους μετέφεραν με λεωφορεία στο σχολείο της Περιστερωνοπηγής.Τους άντρες τούς μετέφεραν αργότερα σε στρατόπεδο αιχμαλώτων στην Αμμόχωστο και στη συνέχεια στη Λεμεσό. Ολα τα γυναικόπαιδα και οι ηλικιωμένοι εκτελέστηκαν τον Αύγουστο του 1974 και θάφτηκαν σε μαζικούς τάφους: 89 άτομα στη Μάραθα και 37 άτομα στην Αλόα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Τ/κ Ασιήρ Αχμέτ από τη Μάραθα όταν στις 20 Αυγούστου 1974, τα τουρκικά στρατεύματα κατέλαβαν την περιοχή, τα Ηνωμένα Εθνη ανακάλυψαν τα πτώματα στο σκυβαλότοπο του χωριού: «Οταν άρχισε η εκταφή (…) είδαμε δεκάδες αποκεφαλισμένα και ακρωτηριασμένα πτώματα, κυρίως παιδιών, τα οποία είχαν σκεπαστεί μόνο με σκουπίδια. Μερικά από τα θύματα ήταν δεμένα μεταξύ τους με τέλι. Μόνο σε μια περίπτωση, μετρήσαμε δέκα άτομα δεμένα με τέλι. Μερικά από τα θύματα ήταν μισοκαμένα. Σχεδόν όλα τα αγόρια κάθε ηλικίας, ήταν χωρίς κεφάλια. Μεταξύ των παιδιών που βρέθηκαν δολοφονημένα στο σκυβαλότοπο, ήταν και τα έξι αδέλφια μου, η μητέρα μου, η γιαγιά και η θεία μου μαζί με τα εφτά παιδιά της».[122][123][124][125][126][127] [126] [128] [129] [130] [128]

Την ίδια ημέρα, στην Τόχνη Λεμεσού, Ελληνοκύπριοι μαζί με Ελλαδίτες στρατιώτες συνέλαβαν πάνω από 80 Τ/κ άνδρες από την Τόχνη (συμπεριλαμβανομένων και 12χρονων αγοριών) και αφού τους κράτησαν για ένα βράδυ στο ελληνικό σχολείο, τους μετέφεραν με δύο λεωφορεία στη Λεμεσό. Σύμφωνα με τον μοναδικό επιζήσαντα της Τόχνης, τον 19χρονο τότε Σουάτ Χουσεΐν, οι Τ/κ που επέβαιναν στο ένα λεωφορείο οδηγήθηκαν σε τοποθεσία κοντά στην Παλώδια όπου εκτελέστηκαν με ριπές αυτόματων όπλων, ενώ στη συνέχεια οι Ε/κ πυροβόλησαν στο κεφάλι όποιον ήταν ακόμα ζωντανός.[122]

Οι σφαγές χαρακτηρίστηκαν αργότερα ως έγκλημα κατά της Ανθρωπότητας, από τον ΟΗΕ. [121]

15 Αυγούστου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συσκεψη Πολιτικών και Θρησκευτικών Αρχηγών της Κύπρου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε σύσκεψη που συγκάλεσε ο Κληρίδης, τις 14 Αυγούστου, για να τους θέσει τις τούρκικες απαιτήσεις για ομοσπονδία. Συμμετείχαν οι πολιτικοί και θρησκευτικοί Αρχηγοί (και οι καθαιρεμένοι μητροπολίτες) και ο Νίκος Σαμψών. Ο Κληρίδης τους περιέγραψε την κατάσταση, τους ενημέρωσε πως οι Τούρκικες Δυνάμεις μπορούν να καταλάβουν όλη την Κύπρο. Ακολούθησαν οι τοποθετήσεις των πολιτικών αρχηγών. Ο Σαμψών πρότεινε να συσπειρωθεί η ηγεσία υπό τον Γλαύκο Κληρίδη. Αρκετοί μητροπολίτες ζήτησαν να κυρηχθεί ένωση με την Ελλάδα. Στο τέλος της σύσκεψης ο Κληρίδης δήλωσε πως θα πράξει σύμφωνα με το εθνικό συμφέρον και αναλαμβάνει την ευθύνη. [131]

Ανατολικός Τομέας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 15 Αυγούστου, το εφεδρικό τάγμα 341, ενισχυμένο με 3 τανκς Τ-34 προσπαθούσε να αμυνθεί δυτικά της Αμμοχώστου. Οι άλλες δυνάμεις υποχώρησαν στην Λάρνακα και την "γραμμή Τρόοδους". Στις 14:00 οι ελληνοκύπριοι του τάγματος είδανε τα τουρκικα τεθωρακισμένα να πλησιάζουν, και αντιλαμβανόμενοι πως ήταν απομονωμένοι διατάχθηκε υποχώρηση στις 17:00. Τα πρώτα τούρκικα τανκ μπήκανε στην Αμμόχωστο στις 17:30. Ενωθήκανε με τον Τουρκοκυπριακό Θύλακα, αλλά δεν προχωρήσανε στις Ελληνοκυπριακές περιοχές.[120]

Δυτικός Τομέας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον δυτικό τομέα, οι τουρκικές δυνάμεις επιτεθήκανε στις Ελληνοκυπριακές στις 14:30. Προχωρήσανε 6 χιλιόμετρα προς τα δυτικά, και το βράδυ της 15ης προς 16ης Αυγούστου, διετάχθηκε η υποχώρηση των ελληνοκυπριακών δυνάμενω στην "γραμμή Τρόοδους"[120]

Στον Κεντρικό Τομέα δεν υπήρχαν ιδιαίτερες συμπλοκές.[120]

16 Αυγούστου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα Βαρόσια, προάστιο της Αμμοχώστου, εγκαταλήφθηκε από τους κατοίκους το 1974 και μέχρι σήμερα παραμένει υπό τον τούρκικο στρατιωτικό έλεγχο.

Στον ανατολικό τομέα δεν υπήρξαν ιδιαίτερες συγκρούσεις.[120]

Κεντρικός Τομέας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον κεντρικό τομέα, η Τούρκικη Αεροπορία ξεκίνησε να βομβαρδίζει θέσεις γύρω από το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ στις 8:30 πμ. Τούρκικες Δυνάμεις με την υποστήριξη τεθωρακισμένων και πυροβολικού πλησίασαν το στρατόπεδο στα 800 μέτρα. Στις13:00 το ελληνοκυπριακό πυροβολικό σταμάτησε να παρέχει υποστήριξη στις δυνάμεις της ΕΛΔΥΚ. Οι ελληνικές δυνάμεις τότε, υποχώρησαν και στις 13:30 το στρατόπεδο ήτανε σε τούρκικα χέρια. Η ΕΛΔΥΚ είχε χάσει 80 άντρες, 22 ήταν τραυματίες και 5 αγνοούνταν. Οι τούρκικες δυνάμεις είχαν και αυτές βαρύτατο απολογισμό.[132][120]

Δυτικός Τομέας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στον Δυτικό Τομέα, οι Ελληνοκυπριακές Δυνάμεις υποχώρησαν στην "Γραμμή Τρόοδους". Οι Τούρκικες Δυνάμεις προέλασαν και στις 12:30 κατέλαβαν την Μόρφου και τον Λιμνίτη στις 18:00. Στις 18:00, εφαρμόσηκε εκεχειρία από τα Ηνμένα Έθνη. Όμως επειδή μέχρι τότε δεν είχανε φτάσει τα τούρκικα στρατεύματα στην "γραμμή Τροόδους" στις 17 Αυγούστου τόσο τα αντίπαλα στρατόπεδα προχώρησαν με τα Τούρκικα να είναι νικηφόρα. Πολλοί ελληνοκύπριοι είχαν λιποτακτήσει στον Δυτικό Τομέα[120]

19 Αυγούστου, Δολοφονία Αμερικάνου Πρέσβη στην Λευκωσία, Ρότζερ Ντεϊβις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 19 Αυγούστου, το κύμα του αντι-αμερικανισμού στην Κύπρο ήτανε τεράστιο. Ο κυπριακός λαός ήταν οργισμένος για τον ρόλο των Αγγλοαμερικανών και του ΝΑΤΟ στο έγκλημα κατά της Κύπρου, το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή. Οι διαδηλωτές κραύγαζαν συνθήματα εναντίον των ΗΠΑ, της CIA, του ΝΑΤΟ, του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Χένρι Κίσσινγκερ κ.ά. Σε κάποια στιγμή ακούστηκαν καταιγιστικά πυρά (οι πληροφορίες έκαναν λόγο για ένοπλους της ΕΟΚΑ Β’) και τότε οι φρουροί της πρεσβείας, Αμερικανοί πεζοναύτες, έριξαν δακρυγόνα κατά των διαδηλωτών και άρχισαν επίσης να πυροβολούν στον αέρα. Από εξοστρακισμένες σφαίρες σκοτώθηκαν ο αμερικάνος Πρέσβης Ροτζερ Ντεϊβις και η γραμματέας του Αντουανέτ Βαρνάβα. Για τις δολοφονίες δεν συνελήφθη κανένας, 3 χρόνια αργότερα δικάστηκαν και φυλακίστηκαν 2 άτομα για οχλαγωγία και παράνομη μεταφορά όπλων εκείνη την ημέρα. [133][134]

Έναρξη Συνομιλιών για λύση του Κυπριακού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 25 Αυγούστου, με πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Κουρτ Βαλχλαίμ, επαναρχίσανε οι συνομιλίες για λύση του Κυπριακού. Η τουρκοκυπριακή πλευρά ήθελε ομοσπονδιοποίηση με ανταλλαγή πληθυσμών, ο Γλαύκος Κληρίδης ήτανε έτοιμος να αποδεκτεί την ομοσπονδία αλλά χωρίς ανταλλαγή πληθυσμών. Τελικά τον Αύγουστο του 1975, μετά τη συμφωνία η οποία είναι γνωστή με το όνομα, η Συμφωνία της Γ΄Βιέννης. Η Τουρκοκυπριακή ερμηνεία διατηρεί την άποψη ότι πρόκειται για συμφωνία ανταλλαγής πληθυσμών ενώ η Ελληνοκυπριακή ότι επρόκειτο για ένα προσωρινό ανθρωπιστικό μέτρο.[135] Οι συνομιλίες για λύση του Κυπριακού συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Θηριωδίες και Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εναντίον Ελληνοκυπρίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εθνοκάθαρση (ethnic cleansing)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

H Τούρκικη πολιτική η οποία ανάγκασε το 1/3 των Ελληνοκυπρίων να φύγουν από τα σπίτια τους, συνιστά παράδειγμα εθνοκάθαρης (ethnic cleansing)[136][137][138][139][140][141][142][143][144][145][146][147][148][149]

Βιασμοί Ελληνοκυπρίων.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την διάρκεια της εισβολής, ελληνοκύπριες γυναίκες έπεσαν θύματα βιασμού από Τούρκους στρατιώτες. Ο αριθμός των βιασμών ήτανε τόσο μεγάλος που ανάγκασε την συντηριτική Εκκλησία της Κύπρου, προσωρινά, να επιτρέψει τις εκτρώσεις[150] [151][152] Ο βιασμός χρησιμοποιήθηκε από τον Τούρκικο στρατό για να καθαρίσει περιοχές από άμαχους, προκαλώντας φυγή.[153]

Εναντίον Τουρκοκύπριων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αλόα, Μαράθα, Σανταλάρης, 3 γειτονικά χωρία στην Αμμόχωστο, και η Τόχνη, χωριό στην Λεμεσό

Έγκλημα κατά της Ανθρωπότητας σε Αλόα, Μαράθα, Σανταλάρη.[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σε σφαγές αμάχων και γυναικόπαιδων προέβησαν μέλη της ΕΟΚΑ Β' στην Αλόα, Μαράθα και Σανταλάρη.[154][155] Τα Ηνωμένα Έθνη το περιέγραψαν ως "έγκλημα κατά της ανθρωπότητας[156]

Τόχνη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Τόχνη, 85 άμαχοι τουρκοκύπριοι σφαγιάστηκαν από μέλη της ΕΟΚΑ Β'.[157]

Βιασμοί και Δολοφονίες στον Θύλακα Λεμεσού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Λεμεσό, μετά την κατάληψη του τουρκοκυπριακού θύλακα από μονάδες της Εθνικής Φρουράς και την πυρκαγιά στο τουρκοκυπριακό αρχηγείο, γυναίκες βιάστηκαν και παιδιά πυροβολήθηκαν, σύμφωνα με ελληνοκυπριακές και τουρκοκυπριακές μαρτυρίες. Οι βιασμοί αφορούσαν "πολυ νεαρά κορίτσια", τα οποία αφού βίασαν, τα μετέφεραν στα σπίτια τους και τα πετούσαν στις εξώπόρτες".[158]

Γνώμες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσημη Τούρκικη Αφήγηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η επίσημη τούρκικη αφήγηση επικεντρώνεται στην νομιμότητα της εισβολής. Το τουρκικο Υπουργείο Εξωτερικών, ισχυρίζεται πως οι Τουρκοκύπριοι ήτανε σε κίνδυνο με τον Νίκο Σαμψών στην εξουσία (ο οποίος ομολόγησε πως θα προχωρούσε σε Ενωση με την Ελλάδα και αφανισμό των Τουρκοκυπρίων, σε συνέντευξη του στην Ελευθεροτυπία το 1981). Επιπλέον, ελληνοκύπριοι αιχμάλωτοι της ΕΟΚΑ Β' μετά το πραξικόπημα, έλπιζαν σε επέμβαση της Τουρκίας για να σωθεί η ζωή τους.[159]

Στο θέμα των αγνοουμένων, ισχυρίζονται ότι υπήρχε πολιτική εκμετάλλευση του ανθρώπινου δράματος από τους ελληνοκύπριους πολιτικούς, οι οποίοι παραδέκτηκαν πως γνώριζαν για τον θανάτο των αγνοουμένων. Επίσης ισχυρίζονται πως η λίστα με τους αγνοούμενους περιλάμβανε και ανθρώπους που λαμβάν σύνταξη από την Κυπριακή Δημοκρατία. Ισχυρίζονται ότι οι περισσότεροι από τους αγνοούμενους, πιθανότερα να έχουν εξαφανιστεί κατά την χούντα του Νίκου Σαμψών παρά από τις τούρκικες στρατιωτικές δυνάμεις. [159]

Ελληνοκυπριακή Αφήγηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με την επίσημη Ελληνοκυπριακή αφήγηση, "Η Τουρκία βρήκε την αφορμή να επιβάλει τα διχοτομικά της σχέδια εναντίον της Κύπρου, μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 κατά της εκλεγμένης κυβέρνησης του Προέδρου Μακαρίου, που διενήργησε η στρατιωτική χούντα των Αθηνών. Στις 20 Ιουλίου, ισχυριζόμενη ότι ενεργεί σύμφωνα με το άρθρο 4 της Συνθήκης Εγγυήσεως, οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις πραγματοποίησαν μια πλήρης κλίμακας εισβολή εναντίον της Κύπρου. Άνκαι η εισβολή παραβίαζε κάθε κανόνα της διεθνούς νομιμότητας, περιλαμβανομένου του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, η Τουρκία προχώρησε να καταλάβει το βόρειο τμήμα της νήσου και να εκδιώξει τους Έλληνες κατοίκους του. Μέχρι το τέλος του επόμενου χρόνου, η πλειονότητα των Τουρκοκυπρίων που ζούσαν σε περιοχές ελεγχόμενες από την Δημοκρατία είχαν επίσης μετακινηθεί στο μέρος της Κύπρου που έλεγχε ο τουρκικός στρατός. Με αυτό τον τρόπο εφαρμόστηκε η πολιτική που είχε υιοθετήσει η Άγκυρα είκοσι χρόνια προηγουμένως για διχοτόμηση και βίαιη εκδίωξη πληθυσμών"[160]

Άλλες Γνώμες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κριτική για το "H Kυπρος κείται μακράν" του Κ. Καραμανλή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την έναρξη της δεύτερης εισβολής ο νέος Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Κ. Καραμανλής προέδρευσε στις 6 το πρώϊ, σε Πολεμικό Συμβούλιο, στο τέλος του οποίου δήλωσε πως η Ελλάδα αδυνατεί να συνδράμει την Κύπριακή Δημοκρατία. Στο Πολεμικό Συμβούλιο, ο Κ. Καραμανλής ζήτησε να σταλθεί βοήθεια στην Κύπρο (με την αποστολή Μεραρχίας, 3 υποβρύχια να πλεύσουν προς την Κύπρο για να βυθίσουν τούρκικα πλοία και να σταλεί αεροπορική ενίσχυση από τα αεροπλάνα που σταθμεύανε στο Ηράκλειο Κρήτης), αλλά συνάντησε την αντίθετη συμβουλή των Στρατηγών λόγω της αποσύνθεσης των Ενόπλων δυνάμεων και του φόβου επέκτασης του πολέμου στην Ελλάδα[161][162].Οι Στρατηγοί έπεισαν τον Καραμανλή για το ανεφάρμοστο μια δυναμικής στρατιωτικής εμπλοκής διότι ούτε θα βοηθούσαν ουσιαστικά την άμυνα της Κύπρου, αλλά ούτε θα έσωζαν την τιμή των όπλων για την Ελλάδα[163]. Οι Στρατηγοι γνώριζαν πως η επιστράτευση στην Ελλάδα είχε αποτύχει πριν λίγες μέρες και επιπλέον φοβόντουσαν συνδιασμένη επίθεση στον Έβρο απο Τουρκία, Βουλγαρία και Γιουγκοσλαβία, σύμφωνα με πληροφορίες των Μυστικών Υπηρεσιών.[164] Στο διάγγελμα του ο Κ. Καραμανλής δήλωσε πως η αποστολή δυνάμεων στο νησί "καθίστατο αδύνατος και λόγω της απόστασης και λόγω των γνωστών τετελεσμένων γεγονότων. Και δεν ήτο δυνατόν να επιχειρηθή χωρίς τον κίνδυνον εξασθένησεως της άμυνης αυτής ταύτης της Ελλάδος".[162]

Η δήλωση του κωδικοποιήθηκε ως "H Kυπρος κείται μακράν" συγκέντρωσε κριτική, κυρίως από οπαδούς της Χούντας[165] που θα θέλανε να αποσείσουν της ευθύνες από το καθεστώς της 21ης Απριλίου.[166] Η επιλογή για εμπλοκή της Ελλάδας σε πόλεμο υπήρχε κατά την διάρκεια της α΄ εισβολής, πριν η Τουρκία κατορθώσει να δημιουργήσει υπεροπλία δυνάμεων στην Κύπρο.[103]

Ο λόγος του Μακάριου στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος δέχεται επικρίσεις πως κάλεσε τους Τούρκους να εισβάλουν στο νησι με την ομιλία του στο Συμβούλιο Ασφαλείας της 19ης Ιουλίου[167][168]. Τα επίμαχα λόγια του, οδηγούν στο συμπέρασμα πως το πραξικόπημα δεν είναι εσωτερική υπόθεση των Ελληνοκυπρίων, και άρα η Τουρκία δικαούται να δράσει. [Τα συγκεκριμένα λόγια: "Καλώ το Συμβούλιο Ασφαλείας να κάνει χρήση όλων των τρόπων και μέσων που διαθέτει, ώστε να αποκατασταθούν χωρίς καθυστέρηση η συνταγματική τάξη και τα δημοκρατικά δικαιώματα του λαού της Κύπρου. Όπως ανέφερα ήδη, τα γεγονότα της Κύπρου δεν αποτελούν εσωτερική υπόθεση των Ελληνοκυπρίων. Αφορούν και επηρεάζουν και τους Τουρκοκυπρίους. Το πραξικόπημα της ελληνικής χούντας αποτελεί εισβολή, και οι συνέπειές του πλήττουν ολόκληρο τον κυπριακό λαό, Έλληνες και Τούρκους."][169]

Στην πραγματικότητα όμως, η εισβολή είχε ήδη ξεκινήσει πριν ο Μακάριος εκφωνήσει τον λόγο του στο Συμβούλιο Ασφαλείας, αφού τα πλοία είχαν ήδη αναχωρήσει από την Μερσίνα. Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας είχε ξεκαθαρίσει πως δεν θα ανεχότανε αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων υπερ της Ελλάδας στην Κύπρο. Όμως ο Μακάριος πράγματι ενίσχυσε τα νομικά επιχειρήματα της Τουρκίας ήταν αναγκασμένος όμως να το πράξει αφού είχε αποφασίσει να διεθνοποιήσει το ζήτημα της Κύπρου και να το μεταφέρει στα Ηνωμένα Έθνη. Άρα δεν είχε άλλη επιλογή από το να καταγγείλει την Ελλάδα για εισβολή. Εάν αντιμετώπιζε το πραξικόπημα ως εσωτερική υπόθεση της Κύπρου, δεν θα μπορούσε να ζητήσει τη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας και πολύ περισσότερο τη βοήθειά του για αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης στο νησί.[170]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Vincent Morelli (April 2011). Cyprus: Reunification Proving Elusive. DIANE Publishing, σελ. 1. ISBN 978-1-4379-8040-0. https://books.google.com/books?id=dyWwReoc81oC&pg=PA1. «The Greek Cypriots and much of the international community refer to it as an “invasion.» 
  2. Yorumlar, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Date: 11 March 2017
  3. Operation Atilla, Michael Lahanas, Date: 11 March 2017
  4. Juliet Pearse, "Troubled Northern Cyprus fights to keep afloat" in Cyprus. Grapheio Typou kai Plērophoriōn, Cyprus. Grapheion Dēmosiōn Plērophoriōn, Foreign Press on Cyprus, Public Information Office, 1979, p. 15.
  5. Joseph Weatherby, The other world: Issues and Politics of the Developing World, Longman, 2000, ISBN 978-0-8013-3266-1, p. 285.
  6. David W. Ziegler, War, Peace, and International Politics, Longman, 1997, ISBN 978-0-673-52501-7, p. 275.
  7. Nils Ørvik, Semialignment and Western Security, Taylor & Francis, ISBN 97807099195131986, p. 79.
  8. Richard D. Caplan, Europe and the Recognition of New States in Yugoslavia, Cambridge University Press, 2005, ISBN 978-0-521-82176-6, p. 104., on the refusal of legal recognition of the Turkish Cypriot state, see S.K.N. Blay, "Self-Determination in Cyprus: The New Dimensions of an Old Conflict", 10 Australian Yearbook of International Law (1987), pp. 67–100.
  9. Keser, Ulvi (2006). Turkish-Greek Hurricane on Cyprus (1940 – 1950 – 1960 – 1970), 528. sayfa, Publisher: Boğaziçi Yayınları, ISBN 975-451-220-5.
  10. Η Μάχη της Κύπρου, Γεώργιος Σέργης, Εκδόσεις Αφοι Βλάσση, Αθήνα 1999, page 260
  11. Χρονικό Μαχών eldyk74.gr
  12. Haydar Çakmak: Türk dış politikası, 1919-2008, Platin, 2008, ISBN 9944137251, page 688 excerpt from reference: 415 ground, 65 navy, 5 air, 13 gendarmerie, 70 resistance (= 568 killed)
  13. 13,0 13,1 American University (Washington, D.C.). Foreign Area Studies. Eugene K. Keefe (1980). Cyprus, a country study. Foreign Area Studies, American University : for sale by the Supt. of Docs., U.S. Govt. Print. Off.. http://books.google.com/books?id=m_85te6NyCQC. Ανακτήθηκε στις 5 December 2012. «Authoritative figures for casualties during the two- phased military operation were not published; available estimates listed Greek Cypriot losses at 6,000 dead and Turkish losses at 1,500 dead and 2,000 wounded...» 
  14. 14,0 14,1 Bruce W. Jentleson. Thomas G. Paterson. Council on Foreign Relations (1997). Encyclopedia of US foreign relations. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511059-3. http://books.google.com/books?id=f9opAQAAMAAJ. Ανακτήθηκε στις 5 December 2012. «Greek/Greek Cypriot casualties were estimated at 6,000 and Turkish/Turkish Cypriot casualties at 3,500, including 1,500 dead...» 
  15. 15,0 15,1 Tony Jaques (2007). Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity Through the Twenty-First Century. Greenwood Publishing Group, σελ. 556. ISBN 978-0-313-33538-9. http://books.google.com/books?id=Dh6jydKXikoC&pg=PA556. Ανακτήθηκε στις 5 December 2012. «The invasion cost about 6,000 Greek Cypriot and 1500-3.500 Turkish casualties (20 July 1974).» 
  16. 16,0 16,1 Thomas M. Wilson. Hastings Donnan (19 June 2012). A Companion to Border Studies. John Wiley & Sons, σελ. 44. ISBN 978-1-4051-9893-6. http://books.google.com/books?id=PeVi8_N-agIC&pg=PA44. Ανακτήθηκε στις 5 December 2012. «The partition of India was accompanied by a death toll variously credibly estimated at between 200,000 and 2 million. ... In the Turkish invasion and partition of Cyprus, 6,000 Greek Cypriots were killed and 2,000 reported missing, and some 1500 hundred Turks and Turkish-Cyprioy killed.» 
  17. Clodfelter, Michael, Warfare and Armed Conflict: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1618–1991[Χρειάζεται σελίδα]
  18. Turan, Sibel (15-16 Mayıs 2003). Keşan sempozyumu; 323. sayfa, Keşan Belediye Başkanlığı, 2006.
  19. Simón Duke, United States military forces and installations in Europe, Stockholm International Peace Research Institute, Oxford University Press, 1989, ISBN 0198291329, p. 274. (Turkey's occupation of Cyprus...)
  20. Council of Europe, Parliamentary Assembly, Official Report of Debates, p. 212. (Cyprus is.....under Turkish military occupation.)
  21. Solanakis, Mihail. «Operation "Niki" 1974: A suicide mission to Cyprus». http://koti.welho.com/msolanak/kyprosengl.html. Ανακτήθηκε στις 2009-06-10. 
  22. «U.S. Library of Congress – Country Studies – Cyprus – Intercommunal Violence». Countrystudies.us. 1963-12-21. http://countrystudies.us/cyprus/13.htm. Ανακτήθηκε στις 2009-07-26. 
  23. Mallinson, William (June 30, 2005). Cyprus: A Modern History. I. B. Tauris, σελ. 81. ISBN 978-1-85043-580-8. https://books.google.com/?id=HEjkuhF2GsMC&pg=PA81&dq=. 
  24. BBC: Turkey urges fresh Cyprus talks (2006-01-24)
  25. Papadakis, Yiannis (2003). «Nation, narrative and commemoration: political ritual in divided Cyprus». History and Anthropology (Routledge) 14 (3): 253–270. doi:10.1080/0275720032000136642. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/0275720032000136642#.VQmrtNKUd8E. «"[...] culminating in the 1974 coup aimed at the annexation of Cyprus to Greece"». 
  26. Atkin, Nicholas. Biddiss, Michael. Tallett, Frank. The Wiley-Blackwell Dictionary of Modern European History Since 1789, σελ. 184. ISBN 9781444390728. https://books.google.co.uk/books?id=1QyXCTW_MCQC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false. 
  27. Journal of international law and practice, Volume 5. Detroit College of Law at Michigan State University. 1996, σελ. 204. 
  28. Strategic review, Volume 5 (1977), United States Strategic Institute, p. 48.
  29. Allcock, John B. Border and territorial disputes (1992), Longman Group, p. 55.
  30. Salin, Ibrahm (2004). Cyprus: Ethnic Political Components. Oxford: University Press of America, σελ. 29. 
  31. Quigley. The Statehood of Palestine. Cambridge University Press, σελ. 164. ISBN 978-1-139-49124-2. https://books.google.com/books?id=iTR3BQ0aJ6UC&pg=PA164. «The international community found this declaration invalid, on the ground that Turkey had occupied territory belonging to Cyprus and that the putative state was therefore an infringement on Cypriot sovereignty.» 
  32. James Ker-Lindsay. Hubert Faustmann. Fiona Mullen (15 May 2011). An Island in Europe: The EU and the Transformation of Cyprus. I.B.Tauris, σελ. 15. ISBN 978-1-84885-678-3. https://books.google.com/books?id=R1QEn3G4L7MC&pg=PA15. «Classified as illegal under international law, the occupation of the northern part leads automatically to an illegal occupation of EU territory since Cyprus' accession.» 
  33. Mithen, S. After the Ice: A Global Human History, 20000 BC–5000 BC. Boston: Harvard University Press 2005, p.97. [1]
  34. Stuart Swiny, επιμ. (2001). The Earliest Prehistory of Cyprus: From Colonization to Exploitation. Boston, MA: American Schools of Oriental Research. http://www.asor.org/pubs/books-monographs/swiny.pdf. 
  35. Thomas, Carol G. and Conant, Craig: The Trojan War, pages 121–122. Greenwood Publishing Group, 2005. ISBN 0-313-32526-X, 9780313325267.
  36. A.D. Lacy. Greek Pottery in the Bronze Age. Taylor & Francis, σελ. 168. https://books.google.com/books?id=YOwOAAAAQAAJ&pg=PA168. 
  37. 37,0 37,1 37,2 «Library of Congress Country Studies. Cyprus». Lcweb2.loc.gov. http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+cy0013%29. Ανακτήθηκε στις 1 November 2009. 
  38. Thomas, Carol G. The Trojan War. Santa Barbara, CA, USA: Greenwood Publishing Group 2005. p. 64. [2]
  39. Stass Paraskos, The Mythology of Cyprus (London: Orage Press, 2016) p.1f
  40. Riddle, J.M. A History of the Middle Ages. Lanham, MD, USA: Rowman & Littlefield 2008. p. 326. [3]
  41. «Eric Solsten, ed. Cyprus: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1991». Countrystudies.us. http://countrystudies.us/cyprus/7.htm. Ανακτήθηκε στις 16 April 2013. 
  42. Mallinson, William (30 June 2005). Cyprus: A Modern History. I. B. Tauris, σελ. 1. ISBN 978-1-85043-580-8. https://books.google.com/?id=HEjkuhF2GsMC&pg=PA81&dq=. 
  43. Mallinson, William. «Cyprus a Historical Overview (Chipre Una Visión Historica)» (στα Spanish) (PDF). Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Cyprus website. http://www.mfa.gov.cy/mfa/Embassies/Embassy_Madrid.nsf/all/6A33D29D666143A6C1257A36002ECA14/$file/ChipreUnaVisionHistorica.pdf?openelement. Ανακτήθηκε στις 22 September 2012. 
  44. Hatay, Mete (2007), Is the Turkish Cypriot population shrinking?, International Peace Research Institute, σελ. 19, ISBN 978-82-7288-244-9, http://www.prio.org/Global/upload/Cyprus/Publications/Is%20the%20Turkish%20Cypriot%20Population%20Shrinking.pdf 
  45. Osmanli Nufusu 1830–1914 by Kemal Karpat, ISBN 975-333-169-X and Die Völker des Osmanischen by Ritter zur Helle von Samo.
  46. «Treaty of Lausanne». http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne. 
  47. Xypolia, Ilia (2011). «'Cypriot Muslims among Ottomans, Turks and British». Bogazici Journal 25 (2): 109–120. http://www.bujournal.boun.edu.tr/docs/13330942935.pdf. Ανακτήθηκε στις 15 October 2012. 
  48. Ker-Lindsay, James (2011). The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know. Oxford University Press, σελ. 14–5. ISBN 9780199757169. https://books.google.co.uk/books?id=xTL382g5sWwC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. «They hoped that the transfer of administration would pave the way for the island to be united with Greece—an aspiration known as “enosis.” At the time, these calls for enosis were not just limited to Cyprus. Instead, Cyprus was part of a wider political movement [...] This overarching political ambition was known as the Megali Idea (Great Idea).» 
  49. Lange, Matthew (2011). Educations in Ethnic Violence: Identity, Educational Bubbles, and Resource Mobilization. Cambridge University Press, σελ. 88. ISBN 9781139505444. https://books.google.co.uk/books?id=Ac2NRpHoY3EC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. 
  50. 50,0 50,1 Diez, Thomas (2002). The European Union and the Cyprus Conflict: Modern Conflict, Postmodern Union. Manchester University Press, σελ. 83. ISBN 9780719060793. https://books.google.co.uk/books?id=A4QTUWBEC2kC&pg=PA83&cad=0#v=onepage&q&f=false. 
  51. Papadakis, Yiannis. Peristianis, Nicos. Welz, Gisela (18 July 2006). Divided Cyprus: Modernity, History, and an Island in Conflict. Indiana University Press, σελ. 2. ISBN 9780253111913. https://books.google.co.uk/books?id=wzPG7b_m4swC&pg=PA2&cad=0#v=onepage&q&f=false. 
  52. Isachenko, Daria (2012). The Making of Informal States: Statebuilding in Northern Cyprus and Transdniestria. Palgrave Macmillian, σελ. 37. ISBN 9780230392076. https://books.google.co.uk/books?id=FQeVnXmjBzYC&pg=PA37&cad=0#v=onepage&q&f=false. 
  53. Pericleous, Chrysostomos (2009). Cyprus Referendum: A Divided Island and the Challenge of the Annan Plan. I.B.Tauris, σελ. 135–6. ISBN 9780857711939. https://books.google.co.uk/books?id=PHQAAwAAQBAJ&pg=PA135&cad=0#v=onepage&q&f=false. 
  54. Mirbagheri, Farid (2009). Historical Dictionary of Cyprus. Scarecrow Press, σελ. xiv. ISBN 9780810862982. «Greek Cypriots engaged in a military campaign for enosis, union with Greece. Turkish Cypriots, in response, expressed their desire for taksim, partition of the island.» 
  55. Behlul (Behlul) Ozkan (Ozkan) (26 June 2012). From the Abode of Islam to the Turkish Vatan: The Making of a National Homeland in Turkey. Yale University Press, σελ. 199. ISBN 978-0-300-18351-1. https://books.google.com/books?id=kCArlsRcHUMC&pg=PA199. «In line with the nationalist rhetoric that "Cyprus is Turkish", Menderes predicated his declaration upon the geographic proximity between Cyprus and Anatolia, thereby defining "Cyprus as an extension of Anatolia". It was striking that Menderes rejected partitioning the island into two ethnic states, a position that would define Turkey's foreign policy regarding Cyprus after 1957» 
  56. G. Bellingeri. T. Kappler (2005). Cipro oggi. Casa editrice il Ponte, σελ. 27–29. ISBN 978-88-89465-07-3. https://books.google.com/books?id=pUcSji-f1zYC&pg=PA27. «The educational and political mobilisation between 1948–1958, aiming at raising Turkish national consciousness, resulted in the involving Turkey as motherland in the Cyprus Question. From then on, Turkey, would work hand in hand with the Turkish Cypriot leadership and the British government to oppose the Greek Cypriot demand for Enosis and realise the partition of Cyprus, which meanwhile became the national policy.» 
  57. Grob-Fitzgibbon, Benjamin (2011). Imperial Endgame: Britain's Dirty Wars and the End of Empire. Palgrave Macmillan, σελ. 285. ISBN 9780230300385. 
  58. Dale C. Tatum (1 January 2002). Who Influenced Whom?: Lessons from the Cold War. University Press of America, σελ. 43. ISBN 978-0-7618-2444-2. https://books.google.com/books?id=70NxlYekQIgC&pg=PA43. Ανακτήθηκε στις 21 August 2013. 
  59. Kourvetaris, George A. (1999). Studies on modern Greek society and politics. East European Monographs, σελ. 347. ISBN 978-0-88033-432-7. https://books.google.com/?id=bE5oAAAAMAAJ&dq=cypriots%2B1950%2Benosis%2B90&q=90%25#search_anchor. 
  60. Hoffmeister, Frank (2006). Legal aspects of the Cyprus problem: Annan Plan and EU accession. EMartinus Nijhoff Publishers, σελ. 9. ISBN 978-90-04-15223-6. https://books.google.com/?id=LZXbg3ZwvGoC&dq=. 
  61. Αθανασίου, Βαλάντης. «Το ενωτικό δημοψήφισμα». http://www.academia.edu/10374263/%CE%A4%CE%BF_%CE%B5%CE%BD%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%88%CE%AE%CF%86%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%B1. Ανακτήθηκε στις 17/5/2017. 
  62. Αναστασία Γιάγκου, Η Τριμερής Διάσκεψη του Λονδίνου
  63. 63,0 63,1 Παύλος Τζερμιάς, «Η Κυπριακή Δημοκρατία. Από τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου ως και την Τουρκική εισβολή (1959-1974)»,Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. ΙΣΤ (2000), σελ.468
  64. «Σύντομο Ιστορικό Της ΕΛΔΥΚ». Γενικό Επιτελείο Στρατού. http://www.army.gr/files/File/ISTORIA%20MAIN%20PAGE/istoriko_eldyk.pdf. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  65. 65,0 65,1 65,2 65,3 ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΑΓΓΕΛΟΣ (5/6/2016). «Διακοινοτικές συγκρούσεις στην Κύπρο». η Καθημερινή. http://www.kathimerini.gr/862573/article/epikairothta/kosmos/diakoinotikes-sygkroyseis-sthn-kypro. Ανακτήθηκε στις 31/5/2016. 
  66. ΡΙΖΑΣ, ΣΩΤΗΡΗΣ (7/8/2016). «Το Σχέδιο Ατσεσον για το Κυπριακό». η Καθημερινή. http://www.kathimerini.gr/870314/article/epikairothta/kosmos/to-sxedio-atseson-gia-to-kypriako. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  67. Παύλος Τζερμιάς, «Η Κυπριακή Δημοκρατία. Από τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου ως και την Τουρκική εισβολή (1959-1974)»,Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. ΙΣΤ (2000), σελ.476-477
  68. Παύλος Τζερμιάς, «Η Κυπριακή Δημοκρατία. Από τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου ως και την Τουρκική εισβολή (1959-1974)»,Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. ΙΣΤ (2000), σελ.478-481
  69. Strategic review, Volume 5 (1977), United States Strategic Institute, p. 48.
  70. Allcock, John B. Border and territorial disputes (1992), Longman Group, p. 55.
  71. «Historical Review». Υπουργείο Εξωτερικών Κύπρου. http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/mfa08_en/mfa08_en?OpenDocument. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  72. «Makarios writes General Ghizikis». Cyprus-conflict.net. July 1974. http://www.cyprus-conflict.net/makarios%20to%20ghizikis.htm. Ανακτήθηκε στις 2008-11-23. 
  73. «CYPRUS: Big Troubles over a Small Island». TIME. July 29, 1974. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,911440,00.html. 
  74. Strategic review, Volume 5 (1977), United States Strategic Institute, p. 48.
  75. Allcock, John B. Border and territorial disputes (1992), Longman Group, p. 55.
  76. Αργυρού, Φανούλα. «Η ομιλία Μακαρίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας». http://www.sigmalive.com/archive/simerini/analiseis/other/291481. 
  77. Ιστορική επιθεώρηση "ΤΟΤΕ": "Ιούλιος 1974", τεύχος 13 - Ιούνιος 2005
  78. Ιστορική επιθεώρηση "ΤΟΤΕ": "Ιούλιος 1974", τεύχος 13 - Ιούνιος 2005
  79. 79,0 79,1 79,2 79,3 79,4 Ιστορική επιθεώρηση "ΤΟΤΕ": "Ιούλιος 1974", τεύχος 13 - Ιούνιος 2005
  80. «Ομιλία Μακαρίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας στις 19 Ιουλίου 1974». Λύκειο Ελληνίδων. http://www.lykionellinidon.org.cy/likeio/userfiles/documents/omilia_Makariou_sto_simvoulio_asfaleias_to_1974.pdf. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  81. Kassimeris, Christos. "Greek Response to the Cyprus Invasion" Small Wars and Insurgencies 19.2 (2008): 256–273. EBSCOhost 28 September 2010, 258.
  82. «Η Τουρκική Εισβολή στην Κύπρο». Sansimera.gr. http://www.sansimera.gr/articles/649. «Σ’ αυτό το χρονικό σημείο, οι Τούρκοι ελέγχουν το 3% του Κυπριακού εδάφους, έχοντας δημιουργήσει ένα προγεφύρωμα, που συνδέει την Κερύνεια με τον τουρκοκυπριακό θύλακο της Λευκωσίας. (At this point in time, the Turks control 3% of Cypriot territory, having created a bridgehead connecting Kyrenia with the Turkish Cypriot enclave in Nicosia.» 
  83. Mehmet Ali Birand, "30 sıcak gün", March 1976
  84. Minority Rights Group Report. 1–49. The Group. 1983, σελ. 130. https://books.google.com/books?id=KPQcAQAAMAAJ. «The crisis of 1974: The Turkish assault and occupation CYPRUS: IN SEARCH OF PEACE The crisis of 1974: The Turkish ... UN was able to obtain a ceasefire on 22 July the Turkish Army had only secured a narrow corridor between Kyrenia and Nicosia, which it widened during the next few days in violation of the terms, but which it was impatient to expand further on military as well as political grounds.» 
  85. Horace Phillips (15 September 1995). Envoy Extraordinary: A Most Unlikely Ambassador. The Radcliffe Press, σελ. 128. ISBN 978-1-85043-964-6. https://books.google.com/books?id=-yqef6TQj48C&pg=PA128. «Troops landed around Kyrenia, the main town on that coast, and quickly secured a narrow bridgehead. ...» 
  86. Facts on File Yearbook 1974. Facts on File. 1975, σελ. 590. https://books.google.co.uk/books?ei=tVYkVcG1KIXnavKAgfgH&id=ZLghm1Ot0moC&dq=cyprus+national+guard+1974+enclave+limassol&focus=searchwithinvolume&q=Limassol. 
  87. Oberling, Pierre (1982). The Road to Bellapais: The Turkish Cypriot Exodus to Northern Cyprus. Boulder: Social Science Monographs, σελ. 164–5. ISBN 9780880330008. «[...] children were shot in the street and the Turkish quarter of Limassol was burnt out by the National Guard.» 
  88. Higgins, Rosalyn. United Nations Peacekeeping: Europe, 1946–1979. Oxford University Press, σελ. 375. ISBN 9780192183224. https://books.google.co.uk/books?ei=9lgkVdunJsXEPfj5gMAB&id=kNELAQAAIAAJ&dq=cyprus+national+guard+1974+enclave+limassol&focus=searchwithinvolume&q=Limassol+camp. 
  89. Karpat, Kemal (1975). Turkey's Foreign Policy in Transition: 1950–1974. Brill, σελ. 201. ISBN 9789004043237. https://books.google.co.uk/books?id=vp83AAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. 
  90. Dinstein, Yoram. Domb, Fania, επιμ. (1999). Israel Yearbook on Human Rights 1998. Martinus Nijhoff Publishers, σελ. 10. ISBN 9789041112958. https://books.google.co.uk/books?id=01VI5Fj0vnQC&pg=PA10&dq=adana+camps+turkey+1974&hl=en&sa=X&ei=uKsdVZB60ONoquaCwAw&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=adana%20camps%20turkey%201974&f=false. 
  91. Δρουσιώτης, Μακάριος. «"Μην μπείτε σε πόλεμο με την Τουρκία, θα το πληρώσετε"». Μακάριος Δρουσιώτης. http://www.makarios.eu/cgibin/hweb?-A=402&-V=search&-w=%D3%C9%D3%CA%CF@. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  92. 92,0 92,1 Δρουσιώτης, Μακάριος. «Η επίθεση απελπισίας της ΕΛΔΥΚ». Μακάριος Δρουσιώτης. http://www.makarios.eu/cgibin/hweb?-A=4391&-V=search&-w=%D3%C9%D3%CA%CF@. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  93. 93,0 93,1 93,2 93,3 Savvas D. Vlassis, O Aporritos Attilas, Athens 2004 ISBN 960-630-211-3
  94. Hellenic Nationalist Page – Cyprus 1974 Timeline
  95. Armour in Cyprus, Evolution and Action. Ioannis Mamounidakis. 2008. ISBN 978-960-88355-4-2
  96. Πολεμική Δράση 190 ΜΑ/ΤΠ, Παγκύπριος Σύνδεσμος Εφέδρων Πυροβολικού
  97. Πολεμική Δράση 191 ΠΟΠ, Παγκύπριος Σύνδεσμος Εφέδρων Πυροβολικού
  98. Πολεμική Δράση 198 ΠΟΠ, Παγκύπριος Σύνδεσμος Εφέδρων Πυροβολικού
  99. 99,0 99,1 99,2 99,3 99,4 Savvas D. Vlassis, O Aporritos Attilas, Athens 2004 ISBN 960-630-211-3
  100. Δρουσιώτης, Μακάριος. «Η επίθεση απελπισίας της ΕΛΔΥΚ». Μακάριος Δρουσιώτης. http://www.makarios.eu/cgibin/hweb?-A=4391&-V=search&-w=%D3%C9%D3%CA%CF@. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  101. 101,0 101,1 101,2 101,3 101,4 «Timeline of events in Cyprus, 1974». En.Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_events_in_Cyprus,_1974#cite_ref-3. Ανακτήθηκε στις 1/6/2017. 
  102. Δρουσιώτης, Μακάριος (2002). 1974, το άγνωστο παρασκήνιο της Τούρκικης Εισβολής. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 99-102. ISBN 9963-631-03-1. 
  103. 103,0 103,1 103,2 103,3 103,4 Δρουσιώτης, Μακάριος (2002). 1974. Λευκωσία: Αλφάδι, σελ. 99-106. ISBN 9963-631-03-7. 
  104. 104,0 104,1 Δρουσιώτης, Μακάριος (2002). 1974, το άγνωστο παρασκήνιο της τούρκικης εισβολής. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 110-111. ISBN 9963-631-03-7. 
  105. 105,0 105,1 Cyprus 1974 – The Greek coup and the Turkish invasion, Makarios Drousiotis, Hellenic Distribution Agency
  106. OPERATION "NIKI" 1974 – A Suicide Mission to Cyprus. (Mihail Solanakis).
  107. Hellenic Wings at Cyprus (Lt. General (ret) George Mitsainas, ISBN 960-630-182-6
  108. Οι ήρωες του 1974, Κώστας Χρ. Τζωρτζής, Λευκωσία 2003 ISBN 9963-7815-7-8
  109. 109,0 109,1 United Nations Security Council, Report of _the Secretary-General on developments in Cyprus, 21 July 1974, S/11353
  110. «Πολεμική Δράση 173 ΜΑ/ΤΠ». Πυροβολιτής. http://www.pyrovolitis.org.cy/%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7-173-%CE%BC%CE%B1%CF%84%CF%80/. Ανακτήθηκε στις 1/6/2017. 
  111. ΠΑΡΟΥΤΗΣ, ΣΩΤΗΡΗΣ (22/6/2014). «Σαν σήμερα: 22 Ιουλίου 1974 (ΦΩΤΟ ΑΒΔΕΛΟΠΟΥΛΟΥ) ,». Πολίτης. https://politis.com.cy/article/san-simera-22-iouliou-1974-foto-avdelopoulou. Ανακτήθηκε στις 1/6/2017. 
  112. UN Security Council, Further progress report by the Secretary-General on developments in Cyprus, 22 July 1974, S/ll353/Add.3
  113. http://www.pyrovolitis.org.cy – Official website Department of Artillery
  114. Διονύσιος Καρδιανός, "Ο Αττίλας πλήττει την Κύπρον", Εκδόσεις Λαδιάς, second edition, Athens 1976, page 137
  115. Published casualty lists, as per the decision No.12/2000 of the Ministerial Council (Republic of Cyprus Government) of 4 May 2000
  116. 116,0 116,1 Παρούτης, Σωτήρης (14/8/2017). «Αφιέρωμα 1974: Τουρκική εισβολή: Γύρος δεύτερος». https://politis.com.cy/article/afieroma-1974-tourkiki-isvoli-giros-defteros-foto-avdelopoulou. 
  117. «Κύπρος 1974 -2014: 40 χρόνια μετά!». gr.Euronews. http://gr.euronews.com/2014/07/19/kypros-40-xronia-attilas-eisvoli-katoxi-mavri-epeteios. 
  118. Dodd, Clement. "The History and Politics of the Cyprus Conflict. New York: Palgrave MamMillan 2010, 119
  119. "Cyprus: A Country Study" U.S Library of Congress. Ed. Eric Solsten. Washington: GPO for the Library of Congress, 1991. Web. 1 October 2010.
  120. 120,00 120,01 120,02 120,03 120,04 120,05 120,06 120,07 120,08 120,09 120,10 120,11 120,12 120,13 120,14 «Military operations during the Turkish invasion of Cyprus». en.Wikipedia. 5/6/2017. https://en.wikipedia.org/wiki/Military_operations_during_the_Turkish_invasion_of_Cyprus#Attila_2_Offensive. Ανακτήθηκε στις 5/6/2017. 
  121. 121,0 121,1 UN monthly chronicle, Volume 11 (1974), United Nations, Office of Public Information, p. 98
  122. 122,0 122,1 Κουκουμάς, Γιώργος (2/8/2015). «Σφαγές Τ/κ από τον ελληνοκυπριακό φασισμό». Διάλογος. http://dialogos.com.cy/blog/sfages-tk-apo-ton-ellinokipriako-fasismo/#.WTRaqCuUeSo. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  123. Oberling, Pierre. The road to Bellapais: the Turkish Cypriot exodus to northern Cyprus (1982), Social Science Monographs, p. 185
  124. L'Événement du jeudi, Issues 543-547 (1995), S.A. L'Evénement du jeudi, p. 45 (Γαλλικά)
  125. Documents officiels, United Nations: "Only three of the inhabitants of Atlilar (Aloa) survived this massacre. For the defenceless inhabitants of the villages of Murataga (Maratha) and Sandallar (Sandallaris)..."
  126. 126,0 126,1 Paul Sant Cassia, Bodies of Evidence: Burial, Memory, and the Recovery of Missing Persons in Cyprus, Berghahn Books, 2007, ISBN 978-1-84545-228-5, p. 237.
  127. Gilles de Rapper, Pierre Sintès. Nommer et classer dans les Balkans (2008), French School of Athens, p.263: "le massacre des villages turcs de Tochni (entre Larnaka et Limassol), Maratha, Santalaris et Aloda"
  128. 128,0 128,1 «Muratağa and Sandallar problem is being taken to the European Court of Human Rights» (στα Turkish). BRT - Kıbrıs Postası. http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/28616/PageName/KIBRIS_HABERLERI. Ανακτήθηκε στις 18 January 2011. 
  129. Paul Sant Cassia, Bodies of Evidence: Burial, Memory, and the Recovery of Missing Persons in Cyprus, Berghahn Books, 2007, ISBN 978-1-84545-228-5, p. 69.
  130. List of Turkish Cypriot missing persons (Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Cyprus) Retrieved on July 18, 2011.
  131. Δρουσιώτης, Μακάριος (2002). 1974 Το άγνωστο παρασκήνιο της Τούρκικης Εισβολής. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 175-178. ISBN 9963-631-03-1. 
  132. Karkaletsis 2005
  133. Χρυσάνθου, Χρύσανθος (22/5/2014). «Ο μυστήριος θάνατος του Αμερικανού πρέσβη». ο Φιλελεύθερος. http://archive.philenews.com/el-gr/top-stories/885/200559/o-mystirios-thanatos-tou-amerikanou-presvi. 
  134. Ευαγγελίδης, Χάρης (Πάμπος) (19 Αυγούστου 2014). «Ποιος σκότωσε τον Αμερικανό πρέσβη το 1974; Αυτόπτης μάρτυρας αποκαλύπτει». ο Φιλελεύθερος. http://archive.philenews.com/el-gr/eidiseis-politiki/39/214359/poios-skotose-ton-amerikano-presvi-to-1974-aftoptis-martyras-apokalyptei. 
  135. Δημητρίου, Όλγα. «O Εκτοπισμός στην Κύπρο.Οι Συνέπειες της Πολιτειακής και της Στρατιωτικής Διαμάχης». Διεθνές Ερευνητικό Ινστιτούτο του Όσλο για την Ειρήνη (PRIO). Διεθνές Ερευνητικό Ινστιτούτο του Όσλο για την Ειρήνη (PRIO). http://file.prio.no/Publication_files/Cyprus/Displacement_Report_1_GRK.pdf. 
  136. Welz, Gisela. Divided Cyprus: Modernity, History, and an Island in Conflict. Indiana University Press, σελ. 2. ISBN 0-253-21851-9. 
  137. Carpenter, Ted Galen (2002). Peace and Freedom: Foreign Policy for a Constitutional Republic. Washington, D.C: Cato Institute, σελ. 187. ISBN 1-930865-34-1. 
  138. Linos-Alexandre Sicilianos (2001). The Prevention of Human Rights Violations (International Studies in Human Rights). Berlin: Springer, σελ. 24. ISBN 90-411-1672-9. 
  139. Borowiec, Andrew (2000). Cyprus: a troubled island. New York: Praeger, σελ. 2. ISBN 0-275-96533-3. 
  140. Rezun, Miron (2001). Europe's nightmare: the struggle for Kosovo. New York: Praeger, σελ. 6. ISBN 0-275-97072-8. 
  141. Brown, Neville (2004). Global instability and strategic defence. New York: Routledge, σελ. 48. ISBN 0-415-30413-X. 
  142. Jean S. Forward, Endangered peoples of Europe: struggles to survive and thrive The Greenwood Press "Endangered peoples of the world" series Endangered peoples of the world, Greenwood Publishing Group, 2001, 0313310068, 9780313310065, p. 53
  143. Antony Evelyn Alcock, A history of the protection of regional cultural minorities in Europe: from the Edict of Nantes to the present day, Palgrave Macmillan, 2000. ISBN 0-312-23556-9, ISBN 978-0-312-23556-7, p. 207
  144. Van Coufoudakis, Eugene T. Rossides, American Hellenic Institute Foundation, 2002, ISBN 1-889247-05-7, ISBN 978-1-889247-05-2, p. 236
  145. William Mallinson, Bill Mallinson, Cyprus: a modern history , I.B.Tauris, 2005, ISBN 1-85043-580-4, ISBN 978-1-85043-580-8, p. 147
  146. .Robert F. Holland, Britain and the revolt in Cyprus, 1954–1959, Oxford University Press, 1998, ISBN 0-19-820538-4, ISBN 978-0-19-820538-8
  147. University of Minnesota. Modern Greek Studies Program, Modern Greek studies yearbook, Τόμος 9, University of Minnesota, 1993, p.577
  148. David J. Whittaker, Conflict and reconciliation in the contemporary world, Making of the contemporary world, Routledge, 1999, ISBN 0-415-18327-8, ISBN 978-0-415-18327-7, p. 52
  149. Dimitris Keridis, Robert L. Pfaltzgraff, Institute for Foreign Policy Analysis, Kokkalis Foundation, NATO and southeastern Europe: security issues for the early 21st century, a publication of the Institute for Foreign Policy Analysis & the Kokkalis Foundation, Brassey's, 2000, ISBN 1-57488-289-9, ISBN 978-1-57488-289-6, p. 187
  150. European Commission of Human Rights, "Report of the Commission to Applications 6780/74 and 6950/75" ,  Council of Europe, 1976, p. 120,124.
  151. Grewal, Inderpal (1994). Scattered Hegemonies: Postmodernity and Transnational Feminist Practices. University of Minnesota Press, σελ. 65. ISBN 9780816621385. 
  152. Emilianides, Achilles C.. Aimilianidēs, Achilleus K. (2011). Religion and Law in Cyprus. Kluwer Law International, σελ. 179. ISBN 9789041134387. 
  153. Cassia, Bodies of Evidence, p. 55.
  154. Oberling, Pierre. The road to Bellapais: the Turkish Cypriot exodus to northern Cyprus (1982), Social Science Monographs, p. 185
  155. Paul Sant Cassia, Bodies of Evidence: Burial, Memory, and the Recovery of Missing Persons in Cyprus, Berghahn Books, 2007, ISBN 978-1-84545-228-5, p. 237
  156. UN monthly chronicle, Volume 11 (1974), United Nations, Office of Public Information, p. 98
  157. Paul Sant Cassia, Bodies of Evidence: Burial, Memory, and the Recovery of Missing Persons in Cyprus, Berghahn Books, 2007, ISBN 978-1-84545-228-5, Massacre&f=false p. 61
  158. Uludağ, Sevgül. «Turkish Cypriot and Greek Cypriot victims of rape: The invisible pain and trauma that’s kept `hidden`». Hamamböcüleri Journal. http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/hamambocu/authors/svg/svg3_17_2008.html. Ανακτήθηκε στις 8 April 2015. 
  159. 159,0 159,1 «Cyprus (Historical Overview)». Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών. http://www.mfa.gov.tr/cyprus-_historical-overview_.en.mfa. 
  160. «Ιστορική Αναδρομή». Υπουργείο Εξωτερικών Κυπριακής Δημοκρατίας. http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/mfa08_gr/mfa08_gr?OpenDocument. Ανακτήθηκε στις 7/6/2017. 
  161. Μπονάνος, Γρηγόριος (1986). Η Αλήθεια. Αθήνα: Ιδιώτης, σελ. 342-343. 
  162. 162,0 162,1 Δρουσιώτης, Μακάριος (2002). 1974 Το άγνωστο Παρασκήνιο της Τούρκικης Εισβολής. Λευκωσία: Αλφάδι, σελ. 170. ISBN 9963-631-03-7. 
  163. Αρχιμανδρίτου-Οικονόμου, Έλενα (2012-2013). Η αποχώρηση της Ελλάδας απο το στρατιωτικό Σκέλος του ΝΑΤΟ το 1974. Μακεδονία: Παν. Μακεδονίας, σελ. 92. 
  164. Μπονάνος, Γρηγόριος (1986). Η Αλήθεια. Αθήνα: Ιδιώτης, σελ. 255-256. 
  165. «"Η Κύπρος κείται μακράν"! - Αυτοί είναι οι υπεύθυνοι της Κυπριακής τραγωδίας...και προδοσίας». ΧΡΗΣΤΟΣ Η. ΠΑΠΠΑΣ. http://xristospappas.blogspot.com.cy/2016/08/blog-post_13.html. Ανακτήθηκε στις 6/9/2017. 
  166. [H ΚΥΠΡΟΣ ΠΟΥΛΗΘΗΚΕ ΕΠΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ Α΄ «http://antistasi.org/?p=5130»]. antistasi.org. H ΚΥΠΡΟΣ ΠΟΥΛΗΘΗΚΕ ΕΠΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ Α΄. Ανακτήθηκε στις 9/6/2017. 
  167. «Ο Μακάριος ζητούσε επίμονα να πεισθεί η Τουρκία να εισβάλει στην Κύπρο για να τον επαναφέρει στον προεδρικό θώκο». http://antistasi.org/?p=36911. 
  168. «Σαν Σήμερα: Ο Μακάριος καλεί τους Τούρκους να επέμβουν στην Κύπρο!». http://www.xryshaygh.com/enimerosi/view/san-shmera-o-makarios-kalei-tous-tourkous-sthn-kupro. 
  169. «Ομιλία Μακαρίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας στις 19 Ιουλίου 1974». Λύκειο Ελληνίδων. http://www.lykionellinidon.org.cy/likeio/userfiles/documents/omilia_Makariou_sto_simvoulio_asfaleias_to_1974.pdf. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  170. Δρουσιώτης, Μακάριος. «Παπαφιλίππου κατά Μακαρίου στη Νέα Υόρκη». Μακάριος Δρουσιώτης. http://www.makarios.eu/cgibin/hweb?-A=301&-V=history. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]