Σχέδιο Ράντκλιφ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Το σχέδιο Ράντκλιφ ή συνταγματικές προτάσεις Ράντκλιφ ήταν η πρόταση για λύση του Κυπριακού που κατέθεσε ο λόρδος Ράντκλιφ τo 1956. Προέβλεπε συνέχιση της βρετανικής κυριαρχίας στο νησί και απερρίφθη από την Ελληνική κυβέρνηση και τους Ελληνοκυπρίους.[1]

Η κατάσταση στην Κύπρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Κύπρο το 1956 συνεχιζόταν ο αγώνας της ΕΟΚΑ. Ήδη η βρετανική αυτοκρατορία αντικατέστησε τον Κυβερνήτη του νησιού με τον στρατιωτικό Τζων Χάρντινγκ ο οποίος πήρε σκληρά μέτρα. Η Ελλάδα είχε ήδη προσφύγει στον ΟΗΕ με στόχο τη συμπερίληψη του Κυπριακού στη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού με αίτημα την υιοθέτηση ψηφίσματος υπέρ της αυτοδιάθεσης των Ελληνοκυπρίων. Τότε οι Βρετανοί ανακοίνωσαν τον διορισμό του λόρδου Ράντκλιφ, με αποστολή την εκπόνηση φιλελεύθερου Συντάγματος για την Κύπρο.[1]

Ο άγγλος συνταγματολόγος Ράντκλιφ έφτασε στην Κύπρο στις 15 Ιουλίου 1956. Σκοπός της επίσκεψης του ήταν η εμπειρική διερεύνηση και η υποβολή εισηγήσεων για καταρτισμό συντάγματος αυτοκυΒέρνησης του Κυπριακού λαού.Οι Έλληνες της Κύπρου έμειναν σταθερά προσηλωμένοι στο αίτημα της αυτοδιάθεσης και δεν είχαν καμιά επαφή με τον Ράντκλιφ. Το σύνθημα που επικρατούσε τότε ήταν «ουδεμία διαπραγμάτευσις άνευ του Μακαρίου». Αυτό εφαρμόστηκε στην πράξη. Μόνο ο δήμαρχος Λευκωσίας Θεμιστοκλής Βέργης τον συνάντησε, μετά από εξουσιοδότηση των συναδέλφων του, για θέματα τοπικής αυτοδιοίκησης. Με τον Ράντκλιφ όμως ασχολήθηκαν τουρκοκύπριοι πολιτικοί. Ο Κιουτσουν σε συνάντηση, του τόνισε πως το μελλοντικό σύνταγμα πρέπει να προβλέπει την ισοτιμία των δυο κοινοτήτων. Έτσι ο Ράντκλιφ, μετά απόσύντομη παραμονή του στην Κύπρο, αναχώρησε για το Λονδίνο στις 2 Αυγούστου 1956. [2]

Στις 26 Σεπτεμβρίου 1956, ο Ράντκλιφ ήρθε πάλι στην Κύπρο αλλά κανένας Ελληνοκύπριος δεν τον πλησίασε για συνομιλίες. Έτσι συμπλήρωσε ο ίδιος το έργο του και το υπέβαλε στη Βρετανική Κυβέρνηση, στις 14 Νοεμβρίου. Ήταν ένα φιλελεύθερο σύνταγμα στο οποίο πρότεινε τη δυαρχία νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας, με ενισχυμένη προστασία μειονοτήτων, ενώ άφηνε ανοικτό τον δρόμο για την αυτοδιάθεση. Δεν έπαυε όμως να είναι ένα αποικιακό σύνταγμα.[3] Οι προτάσεις Ράντκλιφ κοινοποιήθηκαν στην Ελληνική Κυβέρνηση από τον Υπουργό Αποικιών Λέννοξ Μπόϋντ, που πήγε στην Αθήνα ειδικά γι' αυτό το σκοπό. Δυο άλλοι απεσταλμένοι στάληκαν στη Μαχέ των Σεϋχέλλων για ενημέρωση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, ο οποίος αρνήθηκε να συζητήσει οποιοδήποτε πολιτικό ζήτημα κατά τη διάρκεια της εξορίας του.

Η Ελληνική Κυβέρνηση στις 16 Δεκεμβρίου απέρριψε το σύνταγμα Ράντκλιφ, γιατί όπως δήλωσε ούτε φιλελεύθερο και δημοκρατικό ήταν ούτε οδηγούσε στην αυτοδιάθεση ούτε ήταν σύμφωνο με τις θεμελιώδεις αρχές του ΟΗΕ. Το χαρακτήρισε «όργανον ξενικής κυριαρχίας, επώληθεν δια της βίας επί ενός απροθύρου λαού». Ο Μακάριος απέρριψε κάθε διάλογο όσο παραμένει εξορία.[4]


Το σχέδιο Ράντκλιφ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ράνκλιφ κατέθεσε τις προτάσεις του, στις 12 Νοεμβρίου 1956, στον άγγλο υπουργό αποικιών Λέννοξ-Μπόιντ.[5]

Το σύνταγμα προνοούσε ένα σύστημα δυαρχίας, όπου ο Κυβερνήτης θα είχε καθήκοντα για την εξωτερική πολιτική, άμυνα και εσωτερική ασφάλεια, ενώ τα υπόλοιπα θέματα, άπτονταν του Νομοθετικού Συμβουλίου το οποίο θα αποτελείτο από 24 Ελληνοκύπριους και 6 Τουρκοκύπριους, οι οποίοι θα εκλέγονταν.[1] Αλλοι έξι θα διορίζονταν από τον Κυβερνήτη.[6] Το σύνταγμα συνοδευόταν από τέσσερις όρους: α) η Κύπρος θα παρέμενε υπό βρετανική κυριαρχία, β) θα παρέμεναν στην Κύπρο οι στρατιωτικές αγγλικές βάσεις, γ) Ο Κυβερνήτης θα ήταν υπεύθυνος για εξωτερική πολιτική και εσωτερική ασφάλεια δ) το σύστημα θα είχε φιλελεύθερο χαρακτήρα, για να εξασφαλιστεί αυτοκυβέρνηση με ρήτρες όμως για προστασία των μειονοτήτων[7]

Σύμφωνα με το σύνταγμα Ράντκλιφ, ο Κυβερνήτης θα διοριζόταν από τη βρετανική αυτοκρατορία και αυτός θα διόριζε αναπληρωτή Κυβερνήτη. Θα υπήρχε υπουργικό συμβούλιο το οποίο θα λογοδοτούσε στο Νομοθετικό Συμβούλιο. Το υπουργικό συμβούλιο θα αποτελείτο από τον «πρώτο τη τάξει» υπουργό, ο οποίος θα επιλεγόταν από τον Κυβερνήτη, αλλά θα έπρεπε να άνηκε στην μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα των Eλληνοκυπρίων. [7]

Μεγάλο μέρος του συντάγματος αφορούσε τις σχέσεις των δυο κοινοτήτων. Ο Ράντκλιφ έδωσε αρκετή προστασία στους Τουρκοκύπριους, όχι όμως αριθμητική αναβάθμιση στο Νομοθετικό Σώμα, όπως ζητούσαν, γιατί το θεωρούσε αντιδημοκρατικό.[8]. Επίσης, το σύνταγμα προέβλεπε πρόσβαση στη ραδιοφωνία και από τις δύο κοινότητες, ενώ η εκπαίδευση έπρεπε να ήταν δικοινοτική, καθώς το τότε σύστημα (χωριστά εκπαιδευτικά συστήματα) βάθυνε τις διαφορές των δύο κοινοτήτων. [9]

Η δήλωση του Λέννοξ Μπόιντ στη βουλή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αφού κατέθεσε το σχέδιο του ο λόρδος Ράντκλιφ, ο Λέννοξ-Μπόιντ (υπουργός Αποικιών) και το Foreign Office, θεώρησαν πως πρέπει να υπάρχει αναφορά σε πιθανότητα διπλής διχοτόμησης ώστε να δoθούν ελπίδες στους Tουρκοκύπριους για να το ψηφίσουν, και να αποθαρρύνουν τους Eλληνοκύπριους από το να συνεχίσουν τον αγώνα της ΕΟΚΑ.[10] Στις 19 Δεκεμβρίου 1956, ο Λέννοξ Μπόιντ, στην συζήτηση του συντάγματος Ράντκλιφ στη βουλή, δήλωσε:

O σκοπός της κυβερνήσεως της Αυτής Μεγαλειότητος θα είναι να εξασφαλίσει όπως η άσκηση της αυτοδιαθέσεως πραγματοποιηθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, όπως και στην ελληνοκυπριακή κοινότητα, να δοθεί η ευκαιρία, ένεκα των ιδιόμορφων συνθηκών της Κύπρου, να αποφασίσει μόνη της για το μελλοντικό της καθεστώς»

Η δήλωση του Λέννοξ-Μπόιντ αποτέλεσε καμπή για το κυπριακό, καθώς για πρώτη φορά αναγνωριζόταν το δικαίωμα των Τουρκοκυπρίων για αυτοδιάθεση, άρα διχοτόμηση.[11] Για τους Βρετανούς, δεν ήταν όμως τίποτα άλλο παρά ελιγμός για να εκφοβίσουν τους Ελληνοκύπριους πως αν επέμεναν στο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης τους, αυτό οδηγούσε στη διχοτόμηση.[11]

Αντιδράσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ελληνική κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή απέρριψε το σχέδιο. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, το σύνταγμα δεν ήταν ούτε φιλελεύθερο, ούτε δημοκρατικό. Ο Γεώργιος Παπανδρέου έκανε λόγο για ψευδοσύνταγμα και κωμωδία αυτονομίας, ενώ ο Σοφοκλής Βενιζέλος είπε πως το σύνταγμα Ράντκλιφ δεν ήταν φιλελεύθερο.[12] Τόσο η Τουρκία όσο και οι τουρκοκύπριοι χαιρέτησαν το σχέδιο Ράντκλιφ, καθώς άνοιγε τον δρόμο για τη διχοτόμηση.[13]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 Γιάγκου 2014.
  2. Ρίχτερ 2011, σελ. 563.
  3. Ρίχτερ 2011, σελ. 547.
  4. Βαρνάβα 2002, σελ. 230.
  5. Ρίχτερ 2013, σελ. 550.
  6. Ρίχτερ 2013, σελ. 545.
  7. 7,0 7,1 Ρίχτερ 2013, σελ. 544-5.
  8. Ρίχτερ 2013, σελ. 546.
  9. Ρίχτερ 2013, σελ. 547.
  10. Ρίχτερ 2013, σελ. 557.
  11. 11,0 11,1 Ρίχτερ 2013, σελ. 563.
  12. Ρίχτερ 2013, σελ. 558.
  13. Ρίχτερ 2013, σελ. 561.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Βαρνάβα, Ανδρέας (2002). Ιστορία του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ. Λευκωσία: Ίδρυμα ΕΟΚΑ. ISBN 9963-576-99-0. 
  • Ρίχτερ, Χάιντς Α. (2011). Ιστορία της Κύπρου, τόμος δεύτερος (1950-1959). Αθήνα: Εστία. ISBN 978-960-05-1502-2. 
  • Γιάγκου Αναστασία (2014) Το σχέδιο Ράντκλιφ για την Κύπρο, Η Καθημερινή