Σχέδιο Ακρίτας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Το Σχέδιο Ακρίτας ήταν συνωμοτικό σχέδιο της Ελληνοκυπριακής παρακρατικής «Οργάνωσης Ακρίτας», η οποία ιδρύθηκε το 1961, το οποίο σκοπό είχε την επίτευξη της Ένωσης Κύπρου-Ελλάδας . Το σχέδιο Ακρίτας αποκαλύφθηκε το 1966 [1][2][3] και θεωρείται από τους τουρκοκύπριους ως «οδηγός γενοκτονίας», κατηγορώντας την Κυπριακή Δημοκρατία ως κράτος τρομοκράτη, μιας και μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου στελέχωναν την οργάνωση Ακρίτας καθώς επίσης ήτανε υπό την εποπτεία του Πρόεδρου της Δημοκρατίας Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄. Η επίσημη Κυπριακή Κυβέρνηση ούτε επιβεβαίωσε, ούτε διέψευσε την ύπαρξη της παρακρατικής οργάνωσης ή του σχεδίου[4]. Η Ελληνοκύπριακή πλευρά πάντως ισχυρίζεται ότι η οργάνωση είχε αμυντικό χαρακτήρα αφού προέβλεπε στην εξουδετέρωση της πιθανής αντίδρασης Τουρκοκυπριακής κοινότητας σε ενδεχόμενες συνταγματικές αλλαγές.[5]

Ιστορικό Πλαίσιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την μετάβαση από την Οθωμανοκρατία στην Αγγλοκρατία, οι ελπίδες για Ένωση Κύπρου Ελλάδας αναπτερώθηκαν ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους, οι οποίοι ήταν η πλειοψηφία στο νησί. Αντιθετα όμως, η Τουρκοκυπριακή κοινότητα ανησυχούσε μπροστά στο ενδεχόμενο γιατί υπήρξε κύμα φυγής Τούρκων από περιοχές που προσαρτήθηκαν στην Ελλάδα (Ήπειρος, Θεσσαλία και κυρίως Κρήτη). Η άρνηση της Βρετανικής αυτοκρατορίας να επιτρέψει την Ένωση, οδήγησε στον αγώνα της ΕΟΚΑ και τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου για ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960. Ο ένοπλος αντάρτικος αγώνας επιδείνωσε τις σχέσεις των δυο κοινοτήτων δραματικά, τόσο με την έναρξη του αγώνα, όσο και μετά την διακοινοτική βία του 1958.

Με την έναρξη της λειτουργίας του Κυπριακού Κράτους, οι πόθοι των Ελληνοκυπρίων για ένωση δεν είχανε εκλέιψει. Ο Μακάριος περιγράφει την ανεξαρτησία ως «ένα βήμα στο δρόμο για την "ένωση"».[6] Ταυτόχρονα, υπήρχε διάχυτη δυσαρέσκεια ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους για το στάτους της ισότιμης κοινότητας το οποίο είχανε κερδίσει οι τουρκοκύπριοι. Όμως ούτε οι τουρκοκύπριοι ήταν ευχαριστημένοι με την κατάσταση, καθώς δεν κατάφεραν να πετύχουν την διχοτόμηση που επεδίωκαν. Οι ηγεσίες των δυο κοινοτήτων (πρόεδρος Μακάριος και δρ Kutchuk) ήταν δέσμιες της προηγούμενης τους πολιτικής και αντιμετώπιζε κατηγορίες για προδοσία του αγώνα. [7]

Στελέχωση της Οργάνωσης Αρκίτας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχηγός της Οργάνωσης «Ακρίτας» ήταν ο υπουργός Εσωτερικών Πολύκαρπος Γιωρκάτζης και υπαρχηγός ο υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Τάσσος Παπαδόπουλος (μετέπειτα Πρόεδρος της Δημοκρατίας το 2003-2008). Ο «επιτελάρχης» ήταν ο βουλευτής του Πατριωτικού Μετώπου Νίκος Κόσης. Πρώην αγωνιστές της ΕΟΚA αποτέλεσαν την καλύτερη «στρατιωτική ζύμη» και «τον κύριο τροφοδότη της Οργάνωσης». Οι άνδρες της Οργάνωσης εκπαιδεύονταν από αξιωματικούς της ΕΛΔΥΚ, πρώην τομεάρχες της ΕΟΚΑ και Ελληνοκύπριους αξιωματικούς του Κυπριακού Στρατού. Μέχρι το 1963, η ΕΟΚ διέθετε ομάδες και «λόχους» σχεδόν σε ολόκληρη την Κύπρο με «αρχηγείο» στη Λευκωσία και «υπαρχηγεία» στις πόλεις. Η ΕΟΚ αριθμούσε γύρω στις 5.000 μέλη με στοιχειώδη εκπαίδευση και ελλιπή οπλισμό.[8]

Η ύπαρξη της οργάνωσης είχε εγκριθεί από τον Μακάριο, ο οποίος υποσχέθηκε οικονομική συνδρομή στην οργάνωση.[9] Η μεγαλύτερη άσκηση της Οργάνωσης έγινε επι ένα τριήμερο στο Τρόοδος, και το στρατηγείο ήταν εγκατεστημένο στην Προεδρική κατοικία τρόοδους. [10]

Τα 4 στάδια δράσης του Σχεδίου Ακρίτας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το «σχέδιο Ακρίτας» πρόβλεπε 4 στάδια δράσης της Ε/κ πλευράς, με απώτερο στόχο την Ένωση με την Ελλάδα, την αντίδραση των Τουρκοκυπρίων καθώς και την καταστολή της αντίδρασης τους. Τα στάδια θα ήταν (α) «προσβολή των αρνητικών σημείων του Συντάγματος», (β) «Καταγγελία της συνθήκης εγγυήσεως», (γ) «Αυτοδιάθεσις», και (δ) «Υποβολή αιτήσεως προς την Ελλην. Κυβέρνησιν, εάν δέχεται την Κύπρον να ενωθή μετά του λοιπού Ελληνικού Κορμού»[2][11]

Το σχέδιο προεξοφλούσε τη δυναμική αντίδραση των Τουρκοκυπρίων, προβλέποντας μάλιστα την αιματηρή καταστολή της: «Είναι αφελές να πιστεύωμεν ότι είναι δυνατόν να προβούμεν εις ουσιαστικές ενέργειες τροποποιήσεως του Συντάγματος, χωρίς οι Τούρκοι να επιχειρήσουν να δημιουργήσουν ή σκηνοθετήσουν δυναμικήν σύγκρουσιν. (...) Επιβάλλεται να καταστείλωμεν ταύτην δυναμικώς εις το συντομώτερον δυνατόν χρονικόν διάστημα (...) Δυναμική και αποτελεσματική αντιμετώπισις των Τούρκων θα διευκολύνη τα μέγιστα τας μεταγενεστέρας ενεργείας μας δια περαιτέρω τροποποιήσεις, διότι οι Τούρκοι θα γνωρίζουν ότι αντίδρασίς των είναι αδύνατος ή επιζημία σοβαρώς δια την κοινότητά τους»[2] [1][12]

Τα 13 σημεία και τα Ματωμένα Χριστούγεννα του 1963[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 16 Νοεμβρίου 1963, ο Μακάριος επέβαλε συνταγματικές αλλαγές σε 13 σήμεία, τα οποία εμπόδιζαν την λειτουργικότητα του κράτους, και ουσιαστικά αφαιρούσαν τα προνόμοια της Τουρκοκυπριακής Κοινότητας όπως το βέτο σε διάφορα θέματα, τους χωριστούς δήμους, τις αναλογίες στο κράτος και τον στρατό.[13] Η Τούρκικη πλευρά αντέδρασε έντονα. Σε κλίμα έντασης ξεσπάσανε οι διακοινοτικές ταραχές του 1963, γνωστές ως Ματωμένα Χριστούγεννα. Ομάδες της οργάνωσης Ακρίτας και της τουρκοκυπριακής εθνικιστικής οργάνωσης ΤΜΤ συγκρουστήκανε. Η κρίση είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο 364 Τουρκοκυπρίων και 174 Ελληνοκυπρίων[14][15] ενώ 18,667-25,000 τουρκοκύπριοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους.[16][17] Πέραν του κόστους σε ανθρώπινες ζωές, η αποχώρηση των τουρκοκυπρίων από την Κυπριακή Δημοκρατια και ο εγκλεισμός τους σε θύλακες, σημενε και την κατάρρευση της Κυπριακής Δημοκρατίας όπως την όριζαν οι συνθήκες Ζυρίχης Λονδίνου. Οταν αργότερα οι τουρκοκύπριοι βουλευτές θέλησαν να επανελθουν στην βουλή, ο Μακάριος τους ζήτησε πρώτα να αποδεκτούνε τα 13 σημεία, πράγμα που αρνήθηκαν.

Αποτίμηση της οργάνωσης και του σχεδίου Ακρίτας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ανάμεσα στην Ελληνοκυπριακή κοινότητα, η οποία έχει αποδεκτεί την αυθεντικότητα του «σχεδιου Ακρίτας» υπαρχει ακόμη συζήτηση για την συνεισφορά του σχεδίου Ακρίτας.[18] Ένα σημείο συζήτησης είναι κατά πόσο ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας είχε γνώση για την δράση και τους σχεδιασμούς της Οργάνωσης. Το σχέδιο Ακρίτας, δείχνει έντονο συχρονισμό των στρατιωτικών και των πολιτικών κινήσεως, πράγμα που υποδηλώνει τον συντονισμό του αρχηγού της οργάνωσης με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, για εθνικό ξεκαθάρισμα των τουρκοκυπρίων.[19]

Οι Τουρκοκύπριοι θεώρησαν το σχέδιο Ακρίτας ως «οδηγίες για γενοκτονία»[18] και θεωρείται ως πλανο για εξαφάνιση της τουρκοκυπριακής κοινότητας.[20] Το Τούρκικο Υπουργείο Εξωτερικών γράφει πως το σχέδιο ήτανε "συνωμοσία για διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατιας με προκαθορισμένα και στάδια και μεθόδους, με τελικό στόχο την Ένωση Κύπρου-Ελλάδας"[21]

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Παπαγεωργίου, Σπύρος (1983). Τα κρίσιμα ντοκουμέντα του Κυπριακού, τόμος Α. Αθήνα: Λαδιάς, σελ. 254-5. 
  2. 2,0 2,1 2,2 «Οταν η Λευκωσία έγινε Σεράγεβο». Iospress.gr. 26/12/1999. http://www.iospress.gr/ios1999/ios19991226a.htm. Ανακτήθηκε στις 23/6/2017. 
  3. «Σχέδιο Ακρίτας». 20/4/2013. http://kyprus10.blogspot.com.cy/2013/04/blog-post_20.html. 
  4. Zenon Stavrinides, The Cyprus Conflict[νεκρός σύνδεσμος]
  5. Cyprus – The Republic of Cyprus (http://countrystudies.us/cyprus/12.htm), U.S. Library of Congress
  6. David Hannay, 2005.
  7. Γλαύκος Κληρίδης (1988). «ΙΧ». Η κατάθεση μου, τόμος 1. Λευκωσία: η Αλήθεια, σελ. 223. 
  8. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΑΓΓΕΛΟΣ. «Διακοινοτικές συγκρούσεις στην Κύπρο». Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. http://www.kathimerini.gr/862573/article/epikairothta/kosmos/diakoinotikes-sygkroyseis-sthn-kypro. 
  9. Συλλογικό Έργο. αιματηρή αλήθεια. Ιδιωτική Έκδοση, σελ. 122. 
  10. Γλαύκος Κληρίδης (1988). «ΙΧ». Η κατάθεση μου, τόμος 1. Λευκωσία: η Αλήθεια, σελ. 236. 
  11. Παπαγεωργίου, Σπύρος (1983). Τα κρίσιμα ντοκουμέντα του Κυπριακού, τόμος Α. Αθήνα: Γ. Λαδιάς, σελ. 270. 
  12. O Malley & Craig 2002, σελ. 226: «Στο μέσο αυτής της κρίσης, μια αθηναϊκή εφημερίδα αποκάλυψε ότι ο Αρχιεπίσκοπος είχε πάρει την πρωτοβουλία για το Σχέδιο Ακρίτας το 1963, με το οποίο οι Ελληνοκύπριοι σκόπευαν να να χρησιμοποιήσουν συντριπτική στρατιωτική ισχύ για να επιβάλουν στους Τουρκοκύπριους τους συνταγματικούς τους όρους Ο Ρίχτερ παραπέμπει στο βιβλίο του Reddaway Burned with Cyprus σελ 133-4
  13. O Malley & Craig 2002, σελ. 176:Στις 30 Νοεμβρίου, με την αμερικάνικη κυβέρνηση και τους συμμάχους της συγκλονισμένους από την δολοφονία του Κέννεντι, ο Μακάριος έθεσε σε εφραγή την πρώτη φάση του «σχεδίου Ακρίτας». Πρότεινε 13 συνταγματικές αλλαγές που θα καταργούσαν το τουρκοκυπριακό βέτο σε θέματα άμυνας, ασφάλειας, εξωτερικών υποθέσεων, εκλογών, δήμων και φορολογίας, θα καταργούσαν τους χωριστούς τουρκοκυπριακούς δήμους, τις αναλογίες 70:30 για τους δημόσιους υπάλληλους και 60:40 για το στρατό
  14. Oberling, Pierre.
  15. Hoffmeister, Frank (2006). Legal aspects of the Cyprus problem: Annan Plan and EU accession. EMartinus Nijhoff Publishers, σελ. 17–20. ISBN 978-90-04-15223-6. https://books.google.com/?id=LZXbg3ZwvGoC&dq=. 
  16. Oberling, Pierre (1982). The road to Bellapais: The Turkish Cypriot exodus to northern Cyprus, σελ. 120. ISBN 0880330007. //books.google.com/books?id=jakLAAAAIAAJ. 
  17. Çay, M. Abdulhalûk (1989). Kıbrıs'ta kanlı Noel, 1963. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü. //books.google.com/books?id=8ckLAAAAIAAJ. 
  18. 18,0 18,1 Bryant, Rebecca. Papadakis, Yiannis (2012). Cyprus and the Politics of Memory: History, Community and Conflict. I.B.Tauris, σελ. 249. ISBN 9781780761077. https://books.google.co.uk/books?id=y4WUhDjksUUC&pg=PA249&dq=akritas+plan&hl=en&sa=X&ei=vpAlVZvfMYGcsAHZtIG4Bw&ved=0CDQQ6AEwBDgU#v=onepage&q=akritas%20plan&f=false. 
  19. Sant-Cassia, Paul (2005). Bodies of Evidence: Burial, Memory and the Recovery of Missing Persons in Cyprus. Berghahn Books, σελ. 23. ISBN 9781571816467. https://books.google.co.uk/books?id=EBFvRMO7_DkC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. 
  20. Uludağ, Sevgül. «Ayın Karanlık Yüzü». Hamamböcüleri Journal. http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/hamambocu/authors/svg/svg8_28_2004.html. Ανακτήθηκε στις 8 April 2015. 
  21. «THE “AKRITAS PLAN” AND THE “IKONES” DISCLOSURES OF 1980». Turkish Ministry of Foreign Affairs. http://www.mfa.gov.tr/akritas-plan.en.mfa. Ανακτήθηκε στις 8 April 2015. 

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

O Malley, rendan. Craig, Ian (2002). Η συνωμοσία της Κύπρου. Αθήνα: Σιδέρης. ISBN 960-08-0252-1.