ΕΟΚΑ Β΄

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών Β΄
Συμμετείχε στο Πραξικόπημα του 1974 και
στην Τουρκική εισβολή
Ενεργό 1971 – 1974
Ιδεολογία Ένωσις
Εθνικισμός
Αντικομμουνισμός
Ηγέτες Γεώργιος Γρίβας
Περιοχή Κύπρος
Σύμμαχοι Χούντα των Αθηνών, Κυβέρνηση Νίκου Σαμψών
Αντίπαλοι Κυπριακή Κυβέρνηση, Τουρκική Οργάνωση Αντίστασης, Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις

Η Ε.Ο.Κ.Α. Β΄ (Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών Β΄) ήταν εθνικιστική ένοπλη παραστρατιωτική οργάνωση που δημιουργήθηκε στην Κύπρο το 1971. Ιδρύθηκε από τον Γεώργιο Γρίβα -Διγενή, με σκοπό την ένοπλη δράση για τη δημιουργία των προϋποθέσεων που θα οδηγούσαν στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, στην αρχή μέσω συνεργασίας με τον Αρχιεπίσκοπο και Πρόεδρο, Μακάριο, στη συνέχεια μέσω εκφοβισμού και τέλος μέσω της ένοπλης σύγκρουσης. Αντιτάχθηκε στην πολιτική του Μακαρίου, ο οποίος υποστήριζε την ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας και την πολιτική του εφικτού όσον αφορά στην ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Η δράση της ΕΟΚΑ Β΄ ξεκίνησε με δολιοφθορά εγκαταστάσεων, κλοπή όπλων, εκρηκτικών υλών και ανατινάξεις αστυνομικών σταθμών και αυτοκινήτων. Αργότερα υπήρξε αιματηρή εμπλοκή, με νεκρούς, ενάντια στις δυνάμεις του Μακαρίου. [ασαφές]

Η ΕΟΚΑ Β΄ υποστήριξε το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 στην Κύπρο. Στις 20 Ιουλίου, μέλη της ΕΟΚΑ Β΄ επιτέθηκαν σε τουρκοκυπριακούς θύλακους, ενώ μετά την κατάληψη τους, προέβησαν σε δολοφονίες αμάχων, ενώ βίασαν γυναίκες και κορίτσια. [1]

Η ΕΟΚΑ Β΄ ευθύνεται για μαζικές σφαγές αμάχων, όπως την σφαγή της Τόχνης και την σφαγή στην Αλόα-Μαράθα και Σανταλάρη χαρακτηρίστηκε εγκλημα κατά της ανθρωπότητας από τον ΟΗΕ. [2]

Η ΕΟΚΑ Β΄ είναι ξανά δημοφιλής στους κόλπους των εθνικιστών της Κύπρου, ανάμεσα τους στο ΕΛΑΜ και στις κερκίδες των γηπέδων, ιδίως ανάμεσα στους οπαδούς του ΑΠΟΕΛ.[εκκρεμεί παραπομπή]

Δημιουργία της οργάνωσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γεώργιος Γρίβας, ήταν ο στρατιωτικός ηγέτης της Ε.Ο.Κ.Α. (1954-1959) που επεδίωξε της αυτοδιάθεση της Κύπρου από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ένωση με την Ελλάδα. Μετά τη λήξη της δράσης της οργάνωσης και την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960, τιμήθηκε για την προσφορά του και θεωρήθηκε ως εθνικός ήρωας στην Ελλάδα και την Κύπρο.

Το ζήτημα της Ένωσης της νήσου στην Ελλάδα αναθερμάνθηκε κατά την διάρκεια της Χούντας των Συνταγματαρχών στην Ελλάδα. Ενώ η κυπριακή ηγεσία αρχικά επιδίωκε την πολιτική ένωση, άλλαξε στάση διαβλέποντας την πιθανότητα ενέργειας από την Τουρκία. Η αλλαγή πολιτικής του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, δυσαρέστησε το Γεώργιο Γρίβα και τον οδήγησε το 1971 να λάβει την πρωτοβουλία, στην προχωρημένη ηλικία των 74 ετών, με την δημιουργία της ΕΟΚΑ Β΄, στην οποία εντάχθηκαν ορισμένα στελέχη της πρώτης ΕΟΚΑ. και άλλοι Ελληνοκυπρίοι. Σκοπός της οργάνωσης ήταν η ένοπλη δράση ώστε να εξαναγκαστεί η κυπριακή κυβέρνηση να μην εγκαταλείψει το όραμα της ένωσης της νήσου με την Ελλάδα.

Απήχηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ε.Ο.Κ.Α. Β΄ παρόλο που παρουσίασε την οργάνωση ως συνέχεια της πρώτης Ε.Ο.Κ.Α., δεν είχε την ίδια απήχηση στον κυπριακό λαό, αφού η πρώτη οργάνωση αποτελούσε απελευθερωτικό αγώνα εναντίον του Βρετανικού Στέμματος, ενώ η δεύτερη φάση ήταν στην ουσία εμφύλια διαμάχη. Μεγάλη μερίδα του λαού υποστήριζε τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, ως τον νόμιμο εκφραστή της πολιτικής, πολιτειακής και εκκλησιαστικής εξουσίας. Παντως, η απήχηση της δεν ήτανε αμελητέα: Η ΕΟΚΑ Β΄ ειχε 20.000 στρατευμενα μελη[3] και 5.000 μαχιμους[4] σύμφωνα με τον δημοσιογράφο-ιστορικό Σπύρο Παπαγεωργίου.

Εμφύλιες συγκρούσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η περίοδος των ένοπλων συγκρούσεων μεταξύ μακαριακών και της ΕΟΚΑ Β΄ μεταξύ των ετών 1973 και 1974, χαρακτηρίστηκε ως εποχή «βίας και αντιβίας», λόγω του χαρακτήρα των αντιποίνων που είχε.

Το 1973, ο Μακάριος για να αντιμετωπίσει την παράνομη δραστηριότητα της ΕΟΚΑ Β΄, αποφάσισε τη σύσταση του Εφεδρικού Σώματος και τον εξοπλισμό του με όπλα τσεχοσλοβακικής προέλευσης. Το Εφεδρικό Σώμα ήρθε πολύ σύντομα σε αντιπαράθεση με αξιωματικούς της Εθνικής Φρουράς.

Ο πρώτος νεκρός ήταν ο Γεώργιος Φωτίου, στέλεχος της ΕΔΕΚ. Η ΕΟΚΑ Β΄ με προκήρυξη της έγραφε: «η τακτική μας είναι να αποφεύγωμε την αιματοχυσία. Αλλ' οι επιτηθέμενοι Παρακρατικοί δολοφόνοι θα πρέπει να γνωρίζουν ότι θα έχουν την τύχη του Φωτίου αν δεν συνετιστούν». Λίγες μέρες αργότερα, ο Γεώργιος Κουντουρέσης, μέλος της ΕΟΚΑ Β΄, έπεσε νεκρός κατά την διάρκεια επίθεσης εναντίον του Αστυνομικού Σταθμού Κουτραφά.[5]

Στις 8 Ιουλίου 1973 έγινε η μεγαλύτερη επιχείρηση της ΕΟΚΑ Β΄, όταν πενήντα ένοπλα μέλη της καταλάβανε τον αστυνομικό σταθμό της Βατυλής. Εκείνη την περίοδο ο Γρίβας κατάστρωνε σχέδια για εκτέλεση του Μακαρίου και διέταζε ομάδες του για ασκήσεις. Επιπλέον, σχεδίαζε τα καταλάβει δασώδεις περιοχές περιμετρικά του Τροόδους και να κηρύξει την Ένωση με την Ελλάδα. Στις 23 Ιουλίου το Εφεδρικό Σώμα εξουδετέρωσε μια από τις μεγαλύτερες ομάδες της ΕΟΚΑ Β΄, στην περιοχή της Παρεκκλησιάς. Ο Γρίβας διέταξε την εκτέλεση του επικεφαλής της συγκεκριμένης ομάδας, αλλά μετά από παρέμβαση του Καρούσου, πρώην υπαρχηγού της ΕΟΚΑ Β΄, η εκτέλεση ακυρώθηκε. Στις 26 Ιουλίου, υπήρξαν αντίποινα, αφότου η ΕΟΚΑ Β΄ ανατίναξε τον αστυνομικό σταθμό Λεμεσού και την αποθήκη πυρομαχικών του. Η αστυνομία συνέλαβε τον επικεφαλής της ΕΟΚΑ Β΄ για τον τομέα Λεμεσού, Σταύρο Σύρο, ενώ προέβη αργότερα σε μαζικές συλλήψεις στελεχών της ΕΟΚΑ Β. Υπεύθυνος του τομέα Λεμεσού της ΕΟΚΑ Β΄, τοποθετήθηκε ο αντίζηλος του Σύρου, Λευτέρης Παπαδόπουλος.[6]

Παρόλες τις επιτυχίες του Εφεδρικού Σώματος, ο Μακάριος, έχοντας πληροφορίες ότι η «βάση» της αστυνομίας δεν ήτανε απόλυτα πιστή σε αυτόν, αποφάσισε να το ενισχύσει με ένα δεύτερο, παράνομο, παρακρατικό σώμα με επικεφαλής των Βάσο Λυσσαρίδη, τον οποίο εξόπλισε με όπλα προερχόμενα από τις αραβικές χώρες. Το σώμα αυτό δεν δρούσε οργανωμένα όπως το Εφεδρικό, αλλά τοποθετούσε βόμβες με στόχο την ψυχολογική πίεση στους υποστηρικτές της ΕΟΚΑ Β΄.[7]

Στις 27 Ιουλίου 1974, η ΕΟΚΑ Β΄ απήγαγε τον τότε υπουργό Δικαιοσύνης Χρίστο Βάκη. Ο Μακάριος απάντησε με κύμα συλλήψεων στελεχών της. Ο Γρίβας σε τελεσίγραφο του απαίτησε την διενέργεια γνήσιων εκλογών, να επιλέξει ο Μακάριος μεταξύ Εκκλησίας και πολιτικής, να χορηγηθεί γενική αμνηστία στους πολιτικούς κρατούμενους και να χορηγηθούν πολιτικές ελευθερίες στον κυπριακό λαό. Ακολούθησε ανταλλαγή απαντήσεων μεταξύ Μακαρίου και Γρίβα, χωρίς όμως κάποιο αποτέλεσμα. Ο Βάκης αφέθηκε ελεύθερος ένα μήνα μετά την απαγωγή του, στις 26 Αυγούστου.[8]

Θάνατος Γρίβα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 27 Ιανουαρίου 1974, σε ηλικία 76 ετών, ο Γρίβας πεθαίνει στην οικία της Έλλης Χριστοδουλίδου στην επαρχία Λεμεσού, από ανακοπή καρδίας. Η κηδεία του Γρίβα έγινε μεγάλο θέμα. Η σορός του τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα. Ο Μακάριος, σε μια κίνηση καλής θέλησης κήρυξε τριήμερο εθνικό πένθος και γενική αμνηστία. Ο Μακάριος, αλλά και ενωτικοί αγωνιστές ήθελαν να ταφεί ο Γρίβας στην Ελλάδα, ενώ ο Ιωαννίδης, ήθελε να ταφεί στην Κύπρο. Ο καθαιρεμένος μητροπολίτης Πάφου Γεννάδιος τέλεσε την εξόδιο ακολουθία σε ανοικτό χώρο -ο Μακάριος δεν παραχωρούσε εκκλησία σε καθαιρεμένο ιερέα- και ο Γρίβας τάφηκε έξω από το σπίτι της Έλλης Χριστοδουλου.[9]

Η ΕΟΚΑ Β΄ χάνοντας τον φυσικό της ηγέτη δεν μπόρεσε να ανασυνταχθεί.[10] Φυσικά και πριν τον θάνατο του Γρίβα η ΕΟΚΑ Β΄ είχε χάσει ουσιαστικά τη μάχη στην ένοπλη αντιπαράθεση με το Εφεδρικό. Χωρίς να προετοιμάσει κάποιον φυσικό διάδοχο, ξέσπασαν μάχες ανάμεσα σε διάφορους υποψηφίους: τον Λευτέρη Παπαδόπουλο (σκληροπυρηνικό και Ιωαννιδικό), τον Κίκη Κωνσταντίνου (σκληροπυρηνικό), τον ταγματάρχη Γεώργιο Καρούσο (ο οποίος ήτανε διατεθειμένος να σταματήσει τον ένοπλο αγώνα) και τον Νικόλα Σαμψών (ιδιοκτήτη της εφημερίδας «Μάχη»). Τελικά υπερίσχυσαν οι σκληροπυρηνικοί και ο Γεώργιος Καρούσος αποχώρησε από την Κύπρο. Ο Παπαδόπουλος και ο Κωνσταντίνου αναλαμβάνανε πρωτοβουλίες δράσης χωρίς να αλληλοενημερώνονται, ενώ οι σχέσεις τους δεν ήτανε αρμονικές. Τελικά, ο Ιωαννίδης απέρριψε τους δυο συναρχηγούς και τοποθέτησε επικεφαλής τον Κροίσο Χριστοδουλίδη.[11]

Δολοφονίες ΕΟΚΑ Β΄[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Γεωργίος Φωτίου στις 5 Απριλίου 1973 στη Λάρνακα.
  • Στέλιου Αγαθοκλέους και Ντίνου Ανδρέου στις 22 Ιουνίου 1973 στη Λεμεσό.
  • Την 1/7/1973, δολοφονείται εν ψυχρώ στη μητρόπολη Πάφου, από μέλος της ΕΟΚΑ Β’ ο 17χρονος Κυριάκος Παπαλάζαρος. Ο δολοφόνος δεν συνελήφθη.[12][13]
  • Αντώνης Ανδρονίκου στις 7 Δεκεμβρίου 1973.
  • Αθανάσης (Θάνος) Παλλάκης στις 10 Οκτωβρίου 1973 στον Πύργο Λεμεσού.
  • Αντώνης Ανδρονίκου στις 10 Δεκεμβρίου 1973 στην Παρεκκλησιά.
  • Ευρυβιάδης Χαραλάμπους στις 23 Ιανουαρίου 1974 στο Ομοδος.
  • Στέλιος Μαύρου στις 25 Ιανουαρίου 1974 στις Πλάτρες.
  • Ανδρέας Μενοίκου στις 5 Μαΐου 1974 στο Σιχαρί.
  • Ανδρέας Μαραγκού στις 15 Ιουνίου 1974 στην Αμμόχωστο.
  • Ανδρέας Αρμεύτης στις 16 Ιουνίου 1974 στη Λεμεσό.
  • Ανδρέα Ελληνας αργά το βράδυ της ίδιας μέρας στη Λεμεσό.[14]

Το πραξικόπημα του 1974[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Πραξικόπημα του 1974

Στις 15 Ιουλίου 1974, ο δικτάτορας Ιωαννίδης αιφνιδίασε τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο με την εφαρμογή του σχεδίου πραξικοπήματος "Αφροδίτη 3" με την συμμετοχή της Εθνικής Φρουράς και την επιβολή πραξικοπηματικής κυβέρνησης υπό την ηγεσία του Νίκου Σαμψών. Τότε η ΕΟΚΑ Β ήτανε ανοργάνωτη ενώ είχε δεκτεί πλήγματα από το εφεδρικό, αφού ο Λευτέρης Παπαδόπουλος και άλλη τομεάρχες είχανε συλληφθή. Ο Μακάριος διέφυγε από την Λευκωσία. Τα μέλη της ΕΟΚΑ Β' υποστήριξαν τις πραξικοπηματικές δυνάμεις και προέβησαν σε διώξεις Αριστερών[15]. Ολη η Κύπρος έμοιαζε με απέραντο στρατόπεδο καθώς το αρχηγείο της Εθνικής Φρουράς κάλεσε τους εφέδρους σε υπηρεσία. Σε φιλικά προσκύμενους πολίτες διανεμήθηκαν όπλα. Τα κρατητήρια των αστυνομικών σταθμών και οι Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας γεμίσανε με οπαδούς του Μακαρίου.[16]

Δολοφονία Κώστα Μισιαούλη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την εκδηλωση του πραξικοπήματος, ομάδες της ΕΟΚΑ Β' συλλάμβάνε μέλη της Αριστεράς. Στις 17 Ιουλίου συλλάβανε τον τότε 24χρονο Κώστα Μισσιαούλη (συγγενή του θύματος της ΤΜΤ Κώστα Μισσιαούλη στην διπλή δολοφονία μαζί με τον Καβάζογλου). Ο Κώστας Μισιαούλης συλλήφθηκε στο σπίτι του, από μέλη της ΕΟΚΑ Β', και αφού τον εξεύρισαν μπροστά στην γυναίκα του, τον οδήγησαν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης οπου και τον πυροβόλησαν. Ανάγκασαν συγκρατούμενους του να γλύψουν το αίμα του. Αργότερα, οταν τον μετέφεραν στο νοσοκομείο, δεν επέτρεπαν στην γυναίκα του να δώσει αίμα. Πέθανε λίγες μέρες αργότερα.[17]

Κατά την εισβολή του 1974[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Τουρκική εισβολή στην Κύπρο

Με την εκδήλωση της τουρκικής εισβολής, τα μέλη της ΕΟΚΑ Β΄ επιτέθηκαν σε θύλακες των τουρκοκυπρίων. Στην Λεμεσό μέλη της ΕΟΚΑ Β΄ αποτέλεσαν τον πυρήνα του Τάγματος Μιχαήλ Καλογερόπουλου-Διάκου, το οποίο ήτανε ο κυριος μοχλός της επίθεσης κατά του θύλακα. Μετά την καταληψη του, ακολούθησαν βιασμοι και δολοφονίες.[18][19] 1300 Τουρκοκύπριοι φυλακίστηκαν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης αργότερα.[20] Επίθεση από μέλη της ΕΟΚΑ Β΄πραγματοποιήθηκε και σε άλλους θύλακες τουρκοκυπρίων, πχ στην Αμμόχωστο και την Λεύκα.[21].Αρκέτοι ένοπλοι της οργάνωσης, αντί να καταταγούν στις μονάδες όπου ήταν καταχωρημένοι σε περίπτωση επιστράτευσης, συνέστησαν δικά τους αυτόνομα ένοπλα τμήματα και κατευθύνθηκαν στα μετόπισθεν[22].

Στις 14 Αυγούστου 1974, λίγο μετά την έναρξη της δεύτερης εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο, μέλη της ΕΟΚΑ Β΄ εκτέλεσαν 127 γυναικόπαιδα και ηλικιωμένους απο τα τουρκοκυπριακά χωριά Μαράθα, Σανταλάρη και Αλόα.[23][24][25] Την ίδια μέρα, χωριό Τόχνη της επαρχίας Λάρνακας, μέλη της ΕΟΚΑ Β΄ εκτέλεσαν 87 αιχμαλώτους, σε ένα έγκλημα το οποίο είναι γνωστό ως "σφαγή της Τόχνης. Αυτές οι σφαγές χαρακτηρίστηκαν αργότερα από τον ΟΗΕ ως "έγκλημα κατά της Ανθρωπότητας". [26] Από τον Ραούφ Ντενκτάς χαρακτηρίστηκαν και "γκάγκστερς".[27]

Μετά την εισβολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την εισβολή και την παγιοποίηση της κατοχής του βορείου κομματιού της Κύπρου από τα τουρκικά στρατεύματα, η ΕΟΚΑ Β΄ έπαυσε ουσιαστικά να υφίσταται. Παρόλα αυτά, μερικές αυτόνομες ομάδες συνέχισαν τη δράση τους. Συγκεκριμένα, στην περιοχή της Λεμεσού διάφοροι ένοπλοι προέβησαν σε αρκετές αυθαιρεσίες[28] μέχρι και το τέλος του 1974, ενώ το πρωί της 30ής Αυγούστου, αυτόνομη ομάδα της οργάνωσης πραγματοποίησε δολοφονική απόπειρα κατά του προέδρου του ΕΔΕΚ, Βάσου Λυσσαρίδη, κοντά στα γραφεία του κόμματος στη Λευκωσία. Από την επίθεση γλίτωσε ο Λυσσαρίδης, σκοτώθηκε όμως ο Δώρος Λοΐζου[22].

Μετά την επιστροφή του Μακαρίου ο προσωρινός διοικητής της οργάνωσης, ο οποίος εκδιώχθηκε για να αναλάβει ο Ιωαννίδης τον πλήρη έλεγχο της μεταγριβικής ΕΟΚΑ Β΄, Γεώργιος Καρούσος συναντάται μαζί του με σκοπό να αμβλυνθούν τα πάθη στην Κύπρο[29], ενώ η οριστική διάλυσή της κηρύσσεται στις 11 Φεβρουαρίου του 1978.[30]

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Μακάριος, με την επιστροφή του, έδωσε "κλάδο ελαίας" στα μέλη της ΕΟΚΑ για την δράση τους, σε μια κίνηση που αποσκοπούσε στην άμβλυνση των τραυμάτων της Κυπριακης Δημοκρατίας. Κανένα μέλος της ΕΟΚΑ Β δεν συλλήφθηκε ή αντιμετώπισε κατηγορίες από την Δικαιοσύνη.[31] Μερικά χρόνια αργότερα, μετά από ενέργειες του Γλαύκου Κληρίδη, το πολιτικό σκέλος της ΕΟΚΑ Β΄ και αρκετά μέλη της οργάνωσης προσχώρησαν στον Δημοκρατικό Συναγερμό[32].

Συνθήματα υπέρ της ΕΟΚΑ Β΄ ακούγονται συχνά στις κερκίδες των γηπέδων, ιδίως από τις κερκίδες του ΑΠΟΕΛ, με συνθημα "ΕΟΚΑ ΒΗΤΑ, ΞΑΝΑΚΤΥΠΑ".[33] Το εθνικιστικό κόμμα ΕΛΑΜ, υπερασπίζεται την συγχρονη εποχή τον ιστορικό ρόλο της ΕΟΚΑ Β'.

Χρηματοδότηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ΕΟΚΑ Β' για την συγκρότηση, εξοπλισμό και συντήριση της απαιτούσε ένα μεγάλο χρηματικό ποσό. Σύμφωνα με τον ερευνητή Μακάριο Δρουσιώτη, η χρηματοδότηση φαίνεται να προέρχεται από την CIA μέσω της Αθήνας. Ο κ. Δρουσιώτης βασίζει την εκτίμηση του τόσο σε μια συνέντευξη του Μακάριου τον Σεπτέμβριο του 1974, όσο και σε μια κατάθεση στο Κογκρέσο των ΗΠΑ του Χένρι Τάσκα, τότε πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα.[34] Σύμφωνα με τεκμήρια τα οποία έχουνε βρεθεί απο την Κυπριακή Δημοκρατία, η ΕΟΚΑ Β λάμβανε βοήθεια 1 εκατομυρίο δολλάρια ετησίως.[34][35]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Uludağ, Sevgül. «Turkish Cypriot and Greek Cypriot victims of rape: The invisible pain and trauma that’s kept `hidden`». Hamamböcüleri Journal. http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/hamambocu/authors/svg/svg3_17_2008.html. Ανακτήθηκε στις 8 April 2015. 
  2. UN monthly chronicle, Volume 11 (1974), United Nations, Office of Public Information, p. 98
  3. Σπυρου Παπαγεωργιου «Απο την ΕΟΚΑ στην ΕΟΚΑ Β΄» 2009, Σελ. 13
  4. Σπύρου Παπαγεωργίου «Μακάριος διά Πυρός και Σιδήρου» 1976, Σελ. 157
  5. Δρουσιώτης, Μακάριος (2003). ΕΟΚΑ Β & CIA. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 262. ISBN 9963-631-02-9. 
  6. Δρουσιώτης, Μακάριος (2003). ΕΟΚΑ Β & CIA. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 267-277. ISBN 9963-631-02-9. 
  7. Δρουσιώτης, Μακάριος (2003). ΕΟΚΑ Β & CIA. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 279. ISBN 9963-631-02-9. 
  8. Δρουσιώτης, Μακάριος (2003). ΕΟΚΑ Β & CIA. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 283-289. ISBN 9963-631-02-9. 
  9. Δρουσιώτης, Μακάριος (2003). ΕΟΚΑ Β & CIA. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 328-334. ISBN 9963-631-02-9. 
  10. Παύλος Τζερμιάς, Η χούντα και η Κύπρος-από το φιάσκο στο έγκλημα, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τομ.ΙΣΤ, 2000, σελ. 479
  11. Δρουσιώτης, Μακάριος (2003). ΕΟΚΑ Β & CIA. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 346-360. ISBN 9963-631-02-9. 
  12. Μήνυμα του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού, κ. Ανδρέα Δημητρίου για την Ημέρα Μνήμης Ηρώων Μαθητών
  13. Σούλας Χατζήκυριακου. ««Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΜΕΣΑ ΜΟΥ»». https://www.youtube.com/watch?v=D77XRplxI2Q. 
  14. «Λεμεσός της Αντίστασης και της Δημοκρατίας». http://dialogos.com.cy/blog/lemesos-tis-antistasis-ke-tis-dimokratias/#.WWyR0CuUeSo. 
  15. Καλαμαρά, Βασίλη. «Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο και ο ρόλος της ΕΟΚΑ Β'». http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=374224. 
  16. Δρουσιώτης, Μακάριος (2003). ΕΟΚΑ & CIA. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 420-421. ISBN 9963-631-02-9. 
  17. Μιχαηλίδης, Γιώργος (Φεβρουαρίου 24, 2013). «Κώστας Μισιαούλης». η Λέσχη. https://ilesxi.wordpress.com/2013/02/24/%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%82-%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B7%CF%82/. 
  18. Facts on File Yearbook 1974. Facts on File. 1975, σελ. 590. https://books.google.co.uk/books?ei=tVYkVcG1KIXnavKAgfgH&id=ZLghm1Ot0moC&dq=cyprus+national+guard+1974+enclave+limassol&focus=searchwithinvolume&q=Limassol. 
  19. Oberling, Pierre (1982). The Road to Bellapais: The Turkish Cypriot Exodus to Northern Cyprus. Boulder: Social Science Monographs, σελ. 164–5. ISBN 9780880330008. «[...] children were shot in the street and the Turkish quarter of Limassol was burnt out by the National Guard.» 
  20. Higgins, Rosalyn. United Nations Peacekeeping: Europe, 1946–1979. Oxford University Press, σελ. 375. ISBN 9780192183224. https://books.google.co.uk/books?ei=9lgkVdunJsXEPfj5gMAB&id=kNELAQAAIAAJ&dq=cyprus+national+guard+1974+enclave+limassol&focus=searchwithinvolume&q=Limassol+camp. 
  21. Karpat, Kemal (1975). Turkey's Foreign Policy in Transition: 1950–1974. Brill, σελ. 201. ISBN 9789004043237. https://books.google.co.uk/books?id=vp83AAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. 
  22. 22,0 22,1 Γιάννης Κ. Λάμπρου, 2004, σελ. 483.
  23. Κουκουμάς, Γιώργος (2/8/2015). «Σφαγές Τ/κ από τον ελληνοκυπριακό φασισμό». Διάλογος. http://dialogos.com.cy/blog/sfages-tk-apo-ton-ellinokipriako-fasismo/#.WTRaqCuUeSo. Ανακτήθηκε στις 31/5/2017. 
  24. Documents officiels, United Nations: "Only three of the inhabitants of Atlilar (Aloa) survived this massacre. For the defenceless inhabitants of the villages of Murataga (Maratha) and Sandallar (Sandallaris)..."
  25. «Muratağa and Sandallar problem is being taken to the European Court of Human Rights» (στα Turkish). BRT - Kıbrıs Postası. http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/28616/PageName/KIBRIS_HABERLERI. Ανακτήθηκε στις 18 January 2011. 
  26. UN monthly chronicle, Volume 11 (1974), United Nations, Office of Public Information, p. 98
  27. ΟΗΕ, επιστολή Ντενκτάς, έγγραφο s/11435, 10 August 1974
  28. Αντώνης Κακκαράς, Οι Έλληνες στρατιωτικοί. Αξιωματικοί και Υπαξιωματικοί στη μεταπολεμική Ελλάδα, τόμος Β΄, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2006, σελ. 256.
  29. Κ.Βενιζέλος-Μ.Ιγνατίου,Τα μυστικά αρχεία του Κίσιντζερ,εκδοτικός οίκος Λιβάνη,2002,σελ 283
  30. «Sigma Live | Κηρύσσεται διάλυση της ΕΟΚΑ Β | Sigma Live». archive.is. https://archive.is/20121022052754/www.sigmalive.com/simerini/simerina/237556. Ανακτήθηκε στις 2016-04-28. 
  31. «Η ατιμωρησία και ο κλάδος ελαίας». ο Φιλελεύθερος. http://archive.philenews.com/el-gr/arthra-apo-f-a-michailidis/85/153820/i-atimorisia-kai-o-klados-elaias. 
  32. Πλουτής Σέρβας, Κυπριακό. Ευθύνες, τόμος Δ', ημίτομος 1, εκδόσεις Γραμμή, σελ. 43.
  33. Φραγκάκης, Μιχάλης. «Ο ΑΠΟΕΛ και η ελληνοκυπριακή εθνικοφροσύνη». εφημερίδα Πατρίς. http://www.patris.gr/articles/170089#.WVyA7yuUeSo. 
  34. 34,0 34,1 Δρουσιώτης, Μακάριος (2003). ΕΟΚΑ Β & CIA. Λευκωσία: αλφάδι, σελ. 146-147. ISBN 9963-631-02-9. 
  35. Εφημερίδα Ο Φιλελεύθερος, ημ: 26/6/1974

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Γεώργιος Γρίβας: Ο Διγενής του Έθνους - Σταύρος Καρκαλέτσης
  • ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΡΙΒΑΣ ΔΙΓΕΝΗΣ Βιογραφία - Λεωνίδας Λεωνίδου
  • "Η Τραγική Αναμέτρηση και η Προδοσία της Κύπρου"-Μ. Αδαμίδη-2014
  • Ανδρέα Αθανασίου «Ο Άγνωστος Πόλεμος Αθηνών Λευκωσίας»
  • Λευτέρης Παπαδόπουλος "Η Μαρτυρία Μου", 2010
  • Σέργης Γεώργιος "Η Μάχη της Κύπρου", 1996
  • Σταύρος Σταύρου-Σύρος ¨Μια Προσωπική Μαρτυρία"