Μετάβαση στο περιεχόμενο

Καλαμαριά

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Καλαμαριά Θεσσαλονίκης)
Καλαμαριά
Τοποθεσία στο χάρτη
Τοποθεσία στο χάρτη
Καλαμαριά
40°35′0″N 22°57′0″E
ΧώραΕλλάδα
Διοικητική υπαγωγήΔήμος Καλαμαριάς
Πληθυσμός92.248 (2021)
Ταχ. κωδ.551 00–551 99
Τηλ. κωδ.2314
ΙστότοποςΕπίσημος ιστότοπος
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα (π • σ • ε )

Συντεταγμένες: 40°34′59.999″N 22°57′0.000″E / 40.58333306°N 22.95000000°E / 40.58333306; 22.95000000

Η Καλαμαριά είναι πυκνοδομημένη συνοικία και Δήμος του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης[1] στο νοτιοδυτικό τμήμα του. Υπάγεται στον ομώνυμο δήμο. Με έκταση 7.2 τ.χλμ και πληθυσμό 92.248[2] κατοίκους, η Καλαμαριά είναι ένας από τους πιο πυκνοκατοικημένους δήμους της Ελλάδας.

Ονομασία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ονομασία Καλαμαριά πρωτοεμφανίστηκε το 1083 και αναφερόταν σε όλη την νότια Θεσσαλονίκη και όχι μόνο στην περιοχή του σημερινού δήμου. Προέρχεται από τη φράση «Σκάλας μεριά», όπου Σκάλα εννοείται η αποβάθρα του στόλου που υπήρξε έδρα του τότε Κατεπανίκιου Καλαμαρίας, διοικητική διαίρεση του βυζαντινού Θέματος Θεσσαλονίκης.[3][4] Ο όρος σχετιζόταν με έκταση πολύ μεγαλύτερη της σημερινής περιοχής, καθώς η τότε γεωγραφική περιοχή της Καλαμαριάς εκτείνονταν από τα σημερινά Νέα Μουδανιά έως τους πρόποδες του Χορτιάτη και το βόρειο άκρο του σημερινού δήμου.

Σε αντίθεση με τη κοινή αντίληψη, το όνομα δεν έχει ουδεμία σχέση με το θαλάσσιο ζώο καλαμάρι.

Ιστορία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Πρόσφυγες του 1922 στην Καλαμαριά.

Ευρήματα της προϊστορικής εποχής ανακαλύφθηκαν στο ακρωτήριο Μικρό Έμβολο.

Kατά την Τουρκοκρατία υπήρξε ένας "Ναχιγές", ο οποίος περιελάμβανε χωριά όπως τα Βασιλικά, την Επανομή, τον Τρίλοφο, αλλά και τα τότε μουσουλμανικά χωριά που φέρουν σήμερα τις ονομασίες Σήμαντρα, Πλαγιάρι (τότε Ουζούν Αλή), Μεσημέρι, Ραιδεστός μετά την εκεί εγκατάσταση Ελλήνων προσφύγων. Κατά την περίοδο του Βυζαντίου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η περιοχή ήταν σχεδόν ακατοίκητη.[5]

Το 1920 έγιναν οι πρώτες εγκαταστάσεις πληθυσμών προσφύγων από τη Γεωργία. Ωστόσο ο μαζικός εποικισμός έγινε μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Στις περιοχές της Καλαμαριάς που βρέχονταν από τη θάλασσα εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τα παράλια κυρίως της Μικράς Ασίας, διότι αφενός θύμιζαν τους τόπους των πατρίδων τους και αφετέρου έδιναν τη δυνατότητα της αλιείας ως επαγγέλματος που ασκούσαν στη Μικρά Ασία πριν ξεριζωθούν. Έτσι οι πρόσφυγες δημιούργησαν συνοικισμούς που τους έδωσαν ονόματα από τις πατρίδες τους: Νέα Κρήνη (από την Κρήνη (ή Τσεσμέ) της Ερυθραίας Μικράς Ασίας), Νέα Τούζλα-Καραμπουρνάκι (από την Τούζλα της Μικράς Ασίας), Κατιρλί (από το Κατιρλί Βιθυνίας της Μικράς Ασίας) κ.ά.[6] Στην Καλαμαριά εδρεύει το αθλητικό σωματείο Απόλλων Καλαμαριάς που ιδρύθηκε το 1926 από πρόσφυγες[7] (άλλωστε στη Σμύρνη υπήρχε αθλητικός σύλλογος Απόλλων),[8] όπως και ο σύλλογος «Ναύαρχος Βότσης»,[9] που λειτουργεί από την ίδρυσή του το 1933 στον εβραϊκό συνοικισμό του Κάμπελ.[10]

Στην Καλαμαριά έζησε τα τελευταία του χρόνια έως τον θάνατό του, το 1925, ο Θρακιώτης πρόσφυγας Μητροπολίτης Ηρακλείας Γρηγόριος Καλλίδης μαζί με τους εκ Θράκης πρόσφυγες συμπατριώτες του, και για τον λόγο αυτό η κεντρική οδός της περιοχής φέρει το όνομά του.[11][12] Άλλη κεντρική οδός φέρει το όνομα του Θρακιώτη δημοσιογράφου Βλάση Γαβριηλίδη, ο οποίος γεννήθηκε στους Επιβάτες Ανατολικής Θράκης το 1848 και θεωρείται ο «πατέρας» της ελληνικής δημοσιογραφίας.[13]

Η «Πλαζ Αρετσούς» στα μέσα του 20ού αιώνα προσέλκυε λουόμενους, αλλά σήμερα είναι ακατάλληλη για κολύμβηση.[14][15][16]

Κλίμα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Καλαμαριά βρίσκεται στην περιοχή της Μεσογείου, επομένως το κλίμα της είναι Μεσογειακό. Το καλοκαίρι είναι θερμό και ξηρό, με τις θερμοκρασίες να φτάνουν συχνά τους 30–35°C. Το κλίμα είναι ευνοϊκό για θαλάσσιες δραστηριότητες και τουρισμό κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Η χειμερινή περίοδος είναι ήπια, με μέσες θερμοκρασίες γύρω στους 5–10°C και με βροχοπτώσεις κατά τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο.[17]

Θερμοκρασίες Καλαμαριάς ανά Μήνα
ΜήναςΜέση Θερμοκρασία (°C)Μέγιστη Θερμοκρασία (°C)Ελάχιστη Θερμοκρασία (°C)
Ιανουάριος5°C8°C2°C
Φεβρουάριος6°C9°C3°C
Μάρτιος8°C12°C4°C
Απρίλιος12°C16°C8°C
Μάιος17°C21°C12°C
Ιούνιος22°C26°C17°C
Ιούλιος26°C30°C21°C
Αύγουστος26°C30°C21°C
Σεπτέμβριος22°C26°C17°C
Οκτώβριος16°C20°C12°C
Νοέμβριος10°C14°C7°C
Δεκέμβριος6°C9°C3°C

Πηγή: Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ)

Πληθυσμιακή εξέλιξη

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Year Population
1981 51,676
1991 80,698
2001 87,255
2011 91,279
2021 92,248
Πληθυσμιακή εξέλιξη
Πληθυσμιακή Εξέλιξη
Έτος Πληθυσμός
1981
51.676
1991
80.698
2001
87.255
2011
91.279
2021
92.248
Κατανομή Πληθυσμού Καλαμαριάς ανά Φύλο
ΦύλοΠληθυσμόςΠοσοστόΧρωματική ένδειξη
Άνδρες43.22446,9%
Γυναίκες49.01453,1%

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Απογραφή 2021[18][19]

Οικονομία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η οικονομία της Καλαμαριάς, ενός από τους πιο δυναμικούς δήμους της Θεσσαλονίκης, χαρακτηρίζεται από έντονη αστική ανάπτυξη, ισχυρό εμπορικό τομέα και αυξανόμενο ενδιαφέρον για βιώσιμες επενδύσεις. Η Καλαμαριά διαθέτει ανεπτυγμένο εμπορικό ιστό, με πληθώρα μικρομεσαίων επιχειρήσεων στους τομείς του λιανικού εμπορίου, της εστίασης και των υπηρεσιών. Η τοπική αυτοδιοίκηση έχει υιοθετήσει πολιτικές που ενισχύουν την επιχειρηματικότητα, όπως η απλοποίηση διαδικασιών αδειοδότησης και η παροχή κινήτρων για νεοφυείς επιχειρήσεις.[20] Η Καλαμαριά έχει επενδύσει σημαντικά σε έργα αστικής ανάπλασης και υποδομών, όπως η αναβάθμιση του παραλιακού μετώπου και η βελτίωση των συγκοινωνιακών συνδέσεων. Αυτές οι επενδύσεις έχουν συμβάλει στην αύξηση της αξίας των ακινήτων και στην προσέλκυση νέων κατοίκων και επιχειρήσεων. Η περιοχή προσανατολίζεται προς τη βιώσιμη ανάπτυξη, με έμφαση στην κυκλική οικονομία και τον ψηφιακό μετασχηματισμό.[21][22] Η πλειοψηφία των κατοίκων της Καλαμαριάς εργάζεται στον τριτογενή τομέα (υπηρεσίες, εμπόριο, δημόσιος τομέας), ενώ αρκετοί μετακινούνται και στο κέντρο της Θεσσαλονίκης για δουλειά.

Το εθνικιστικό Πογκρόμ του Κάμπελ

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ο εβραϊκός συνοικισμός Κάμπελ κατεστραμμένος από εθνικιστές το 1931.

Το εθνικιστικό Πογκρόμ του Κάμπελ αναφέρεται στις βιαιοπραγίες και στον εμπρησμό της εβραϊκής φτωχογειτονιάς Κάμπελ της Καλαμαριάς, στο σημείο που είναι η σημερινή περιοχή Βότση (υπάρχει και σχετική ενημερωτική πινακίδα στην περιοχή), από ακραία ελληνικά εθνικιστικά στοιχεία, με κορύφωση των βιαιοπραγιών το βράδυ της 29ης Ιουνίου του 1931.[23] Στη συνοικία Κάμπελ διέμεναν περίπου 220 οικογένειες Εβραίων, οι περισσότερες σε παράγκες, που μετακινήθηκαν εκεί μετά τη μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης το 1917.[24][25][26][27][28]

Εκπαίδευση

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η εκπαίδευση στην Καλαμαριά καλύπτει όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, από την προσχολική μέχρι την τριτοβάθμια, και διαθέτει σύγχρονες υποδομές, σχολεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα που εξυπηρετούν τους κατοίκους της. Στην Καλαμαριά λειτουργούν 7 Γενικά Λύκεια, 2 Επαγγελματικά Λύκεια (Ημερήσιο και Εσπερινό), 10 Γυμνάσια, 23 δημοτικά σχολεία και 24 νηπιαγωγεία.[29][30][31][32]

Τα τελευταία χρόνια η Καλαμαριά αντιμετωπίζει προβλήματα με την εκπαιδευτική υποδομή της. Παρατηρείται μέτρια κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών σε κτήρια και αύλειους χώρους, λόγω της οικιστικής πίεσης και της ραγδαίας πληθυσμιακής αύξησης που εντείνουν το πρόβλημα της σχολικής στέγης. Επίσης παρατηρούνται προβλήματα στις υπάρχουσες σχολικές υποδομές.[33][34][35][36][37][38]

Η «Πλαζ Αρετσούς» στα μέσα του 20ού αιώνα προσέλκυε λουόμενους, αλλά σήμερα είναι ακατάλληλη για κολύμβηση.[14]

Πολιτισμός

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς «Μελίνα Μερκούρη»[39] και το Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς «Οδού Χηλής», το οποίο εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα τις ανάγκες του 1ου Γυμνασίου και του 1ου ΓΕΛ Καλαμαριάς,[40] φιλοξενούν συχνά θεατρικές παραστάσεις, εκθέσεις καθώς και εκδηλώσεις/ομιλίες. Πιο σπάνια χρησιμοποιείται το Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς «Ναυάρχου Βότση», το οποίο εξυπηρετεί κατά προτεραιότητα τις ανάγκες των 4ου και 5ου ΓΕΛ Καλαμαριάς.[41] Εκδηλώσεις πραγματοποιούνται και στην Πλατεία Προσφυγικού Ελληνισμού.[42] Στο Κυβερνείο ή «Παλατάκι» και στην Πλαζ Αρετσούς λαμβάνουν χώρα πλήθος από συναυλίες και φεστιβάλ καθ' όλη τη χρονιά, όπως το φεστιβάλ του Δήμου «Παρά θιν' αλός».[43]

Αθλητισμός

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Καλαμαριάς προάγει τον αθλητισμό ως μέσο βελτίωσης της ποιότητας ζωής των πολιτών του, προσφέροντας ποικιλία προγραμμάτων μαζικού αθλητισμού για όλες τις ηλικίες και επίπεδα φυσικής κατάστασης. Η στρατηγική του επικεντρώνεται στην ενίσχυση της σωματικής δραστηριότητας, της κοινωνικής συνοχής και της υγείας των δημοτών.

Ο Δήμος έχει αναπτύξει επίσης εκτενή προγράμματα μαζικού αθλητισμού που απευθύνονται σε ενήλικες από 18 έως 75 ετών. Τα προγράμματα αυτά περιλαμβάνουν ποικιλία μορφών άσκησης όπως ορθοσωμική, pilates, tabata, TRX, και κυκλική άσκηση, προσφέροντας ευελιξία και κάλυψη διαφορετικών ενδιαφερόντων και επιπέδων φυσικής κατάστασης.[44] Τα τελευταία χρόνια έχουν διευρυνθεί τα προγράμματα με νέα τμήματα όπως το «Lets Dance» για χορευτική άσκηση, δίνοντας μια πιο διασκεδαστική και κοινωνική διάσταση στον αθλητισμό. Η προσπάθεια αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της ενθάρρυνσης της ενεργής συμμετοχής των πολιτών στην αθλητική ζωή, ανεξαρτήτως ηλικίας ή φυσικής κατάστασης.[45]

Δημοτικό Κολυμβητήριο

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δημοτικό Κολυμβητήριο Καλαμαριάς, προσφέρει ολοκληρωμένα προγράμματα κολύμβησης για όλες τις ηλικίες και επίπεδα, από αρχάριους έως προχωρημένους, καθώς και ειδικά προγράμματα όπως aqua aerobic και αποκατάστασης. Το κολυμβητήριο αποτελεί πόλο έλξης για όσους αναζητούν άσκηση στο νερό, με στόχο την υγεία, τη φυσική κατάσταση και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.[46]

Δημοτικό Αθλητικό Κέντρο Καλαμαριάς

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δημοτικό Αθλητικό Κέντρο (ΔΑΚ) Καλαμαριάς περιλαμβάνει κλειστό γυμναστήριο, αίθουσες ομαδικών προγραμμάτων και γήπεδα ποδοσφαίρου για αθλήματα όπως μπάσκετ, βόλεϊ, ποδόσφαιρο και γυμναστική. Οι χώροι αυτοί χρησιμοποιούνται από συλλόγους, σχολεία και τους δημότες, ενώ φιλοξενούν και αθλητικές διοργανώσεις.[47]

Εθνικό Γυμναστήριο Μίκρας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Εθνικό Γυμναστήριο Μίκρας, γνωστό και ως Εθνικό Αθλητικό Κέντρο Μίκρας (Ε.Α.Κ. Μίκρας), αποτελεί το μεγαλύτερο εθνικό αθλητικό κέντρο στη Βόρεια Ελλάδα και βρίσκεται εντός του Δήμου Καλαμαριάς. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1980 και έκτοτε έχει επεκταθεί σημαντικά, καλύπτοντας σήμερα έκταση περίπου 80 στρεμμάτων.[48][49] Το ΕΑΚ Μίκρας αποτελεί βασικό πυλώνα ανάπτυξης του αθλητισμού στην ευρύτερη περιοχή, φιλοξενώντας πληθώρα αθλητικών σωματείων, προπονήσεων, διοργανώσεων και κοινωνικών δράσεων. Πρόκειται για πολυχώρο άθλησης που καλύπτει τις ανάγκες τόσο του αγωνιστικού όσο και του μαζικού αθλητισμού.[50]

Το Ε.Γ. Μίκρας διαθέτει πλήθος αθλητικών εγκαταστάσεων υψηλών προδιαγραφών. Στις βασικές του εγκαταστάσεις περιλαμβάνονται κλειστά γυμναστήρια για αγώνες και προπονήσεις σε αθλήματα όπως μπάσκετ, βόλεϊ, χάντμπολ, ηππασία, τέννις, ενόργανη και ρυθμική γυμναστική.[51] Επιπλέον, υπάρχουν ειδικές αίθουσες για άλλες αθλητικές δραστηριότητες, όπως πάλη, άρση βαρών, τραμπολίνο, αεροβική και ακροβατική γυμναστική. Οι εγκαταστάσεις είναι πλήρως εξοπλισμένες με αποδυτήρια, ιατρεία, αποθήκες και χώρους στάθμευσης για τη διευκόλυνση των αθλητών και επισκεπτών. Αυτές οι υποδομές εξυπηρετούν τόσο τους επαγγελματίες αθλητές όσο και τους ερασιτέχνες, προσφέροντας ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον προπόνησης και άθλησης. Οι εγκαταστάσεις του Ε.Γ. Μίκρας καθιστούν το κέντρο ιδανικό για αθλητικά σωματεία, σχολές προπονητών, αλλά και για πολίτες που επιθυμούν να βελτιώσουν τη φυσική τους κατάσταση.[52]

Το Ε.Γ. Μίκρας φιλοξενεί σημαντικές αθλητικές διοργανώσεις, τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Ενδεικτικά, έχουν διεξαχθεί διεθνείς και εθνικοί αγώνες σε διάφορα αθλήματα, πρωταθλήματα των ενόπλων δυνάμεων και άλλες μεγάλες εκδηλώσεις.[53]

Απόλλων Καλαμαριάς

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Σύλλογος Καλαμαριάς "Ο Απόλλων" αποτελεί έναν από τους ιστορικότερους και πιο εμβληματικούς αθλητικούς συλλόγους της Θεσσαλονίκης, με έδρα την Καλαμαριά. Ιδρύθηκε στις 24 Ιανουαρίου 1926 από Πόντιους πρόσφυγες, με αρχικό σκοπό τη διατήρηση και διάδοση της πλούσιας μουσικής παράδοσης του Πόντου. Το έμβλημα του συλλόγου απεικονίζει τον θεό Απόλλωνα, προστάτη της μουσικής και των τεχνών, ενώ τα χρώματά του είναι το κόκκινο και το μαύρο, συμβολίζοντας το αίμα και το πένθος των Ποντίων προσφύγων.[54] Το ποδοσφαιρικό τμήμα του Απόλλωνα Καλαμαριάς έχει μακρά και αξιοσημείωτη ιστορία. Η ομάδα έχει αγωνιστεί σε όλες τις εθνικές κατηγορίες, με κορυφαία στιγμή τη συμμετοχή της στην Α' Εθνική Κατηγορία (νυν Super League) τη δεκαετία του 2000. Από την αγωνιστική περίοδο 2024–2025, η ανδρική ομάδα ποδοσφαίρου αγωνίζεται στη Γ' Εθνική Κατηγορία.[55] Ο Απόλλων Καλαμαριάς διαθέτει και άλλα αθλητικά τμήματα, όπως μπάσκετ, βόλεϊ και στίβο. Το τμήμα καλαθοσφαίρισης γυναικών έχει κατακτήσει δύο φορές το Πρωτάθλημα Ελλάδας (1974, 1992) και μία φορά το Κύπελλο Ελλάδας (1997)[56]. Το τμήμα βόλεϊ έχει επίσης σημαντική παρουσία σε εθνικά πρωταθλήματα.[57]

Στάδιο Απόλλωνα Καλαμαριάς

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η έδρα του συλλόγου είναι το Στάδιο Απόλλωνα Καλαμαριάς, το οποίο βρίσκεται στη διασταύρωση των οδών Παπάγου και Χηλής, στο κέντρο της Καλαμαριάς. Κατασκευάστηκε το 1973 και ανακαινίστηκε το 2003, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως επίσημο προπονητικό κέντρο για τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Η χωρητικότητά του είναι 6.500 θέσεις, ενώ το ρεκόρ προσέλευσης ανέρχεται σε 8.375 θεατές σε αγώνα με τον Παναθηναϊκό το 1973. Το στάδιο διαθέτει πλήρεις εγκαταστάσεις, όπως αποδυτήρια, ιατρεία, γραφεία διοίκησης και χώρους φιλοξενίας αθλητών. Επιπλέον, υπάρχουν βοηθητικά γήπεδα ποδοσφαίρου, γήπεδα τένις και εγκαταστάσεις για αθλήματα όπως μπάσκετ, βόλεϊ και πυγμαχία. Το στάδιο φιλοξενεί επίσης τμήματα στίβου, με ταρτάν κατάλληλο για προπονήσεις.[58][59]

Φιλοξενία προσφύγων

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Δήμος Καλαμαριάς, σύμφωνα με την υπ. αριθμόν 128/2019 απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου υλοποιεί το πρόγραμμα «REACT» (Refugee, Assistance, Collaboration, Thessaloniki), που αφορά στην υποστήριξη της φιλοξενίας προσφύγων στο Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Το πρόγραμμα υλοποιείται από το 2016 από τον Δήμο Καλαμαριάς. Σκοπός είναι η παροχή φιλοξενίας προσφύγων σε ενοικιαζόμενα διαμερίσματα είτε σε οικογένειες.[60][61]

Οικισμός Εργατικών Κατοικιών - Φοίνικας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο οικισμός του Φοίνικα ανήκει στον Δήμο Καλαμαριάς. Σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1960 με ορθογώνιες εργατικές κατοικίες, όπου τα επόμενα χρόνια σε αυτές βρήκαν στέγη κυρίως ευάλωτες ομάδες Ρομά και αργότερα παλιννοστούντες από την πρώην Σοβιετική Ένωση.[62][63][64]

Συνοικίες

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Συνοικίες
Καλαμαριά (Κέντρο)
Κουρί
Κηφισιά
Βότση – Άγιος Παντελεήμονας
Βυζάντιο
Άγιος Στυλιανός
Φοίνικας
Νέα Κρήνη
Άγιος Ιωάννης
Αρετσού
Κατιρλί
Νέα Τούζλα – Καραμπουρνάκι
Δέρκων

Πρόσβαση

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Καλαμαριά συνδέεται με το κέντρο της Θεσσαλονίκης, από βόρεια μέσω των οδών Γεωργίου Παπανδρέου (Ανθέων) και Γρηγορίου Κυδωνιών ή μέσω Μαρίας Κάλλας και Θεμιστοκλή Σοφούλη και από νότια προς βόρεια μέσω των οδών Πόντου, Αιγαίου και της Λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας, ενώ η σύνδεση με την ανατολική πλευρά της πόλης επιτυγχάνεται μέσω της Λεωφόρου Εθνικής Αντίστασης.

Η πρόσβαση στον κόμβο Κ12 της Περιφερειακής Οδού είναι εύκολη. Πολλάκις έχουν διατυπωθεί σχέδια για σύνδεση της Καλαμαριάς με την Εγνατία Οδό και παράκαμψη της Θεσσαλονίκης με υποθαλάσσια ζεύξη του Θερμαϊκού, χωρίς κάτι τέτοιο να έχει υλοποιηθεί προς το παρόν.[65]

Συγκοινωνία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Καλαμαριά συμμετέχει ως μέλος στο πρόγραμμα CIVITAS της ΕΕ (Ευρωπαϊκής Ένωσης), το οποίο υποστηρίζει τις πόλεις στην ανάπτυξη βιώσιμων καινοτόμων λύσεων για τις αστικές μεταφορές.[66]

Μέσω λεωφορείων ΟΑΣΘ

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Γραμμή Τύπος Αφετηρία Τερματισμός
01Χ Express Κ.Τ.Ε.Λ. Αεροδρόμιο «Μακεδονία»
01Ν Νυχτερινό Κ.Τ.Ε.Λ. Αεροδρόμιο «Μακεδονία»
02Κ – Κ.Τ.Ε.Λ. Α.Σ. ΙΚΕΑ
03Κ – Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός Α.Σ. ΙΚΕΑ
04 Κλάδοι: 04Α, 04Β Καλαμαριά Χαριλάου
05 Κλάδος: 05Α Νέα Κρήνη Βενιζέλου
06 – Καλαμαριά Βενιζέλου
07 – Άγιος Ιωάννης Πανεπιστήμιο
33 Κλάδοι: 33Α, 33Β Άγιος Παντελεήμων Πλατεία Ελευθερίας
39 Κλάδοι: 39Α, 39Β Κηφισιά ⚖ Δικαστήρια
45Υ Express Κ.Τ.Ε.Λ. Α.Σ. ΙΚΕΑ

Μέσω Μετρό

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
π • σ • ε

Μετρό Θεσσαλονίκης
Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός
Δημοκρατίας
Βενιζέλου
Αγία Σοφία
Σιντριβάνι
Πανεπιστήμιο
Παπάφη
Ευκλείδης
Φλέμινγκ
Ανάληψη
25ης Μαρτίου
Νομαρχία 2026
Βούλγαρη
Καλαμαριά 2026
Νέα Ελβετία
Αρετσού 2026
Νέα Κρήνη 2026
Μίκρα 2026

Η πρώτη επέκταση του Μετρό Θεσσαλονίκης[67] θα διέρχεται από την Καλαμαριά και αρχικά θα τερματίζει κοντά στις αθλητικές εγκαταστάσεις της Μίκρας. Η επέκταση του Μετρό Θεσσαλονίκης προς την Καλαμαριά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα υποδομής για την ευρύτερη περιοχή, με στόχο τη βελτίωση των συγκοινωνιακών συνθηκών και την ενίσχυση της βιώσιμης κινητικότητας. Η επέκταση Καλαμαριάς αποτελεί γραμμής μήκους 4,78 χιλιομέτρων και τους σταθμούς Νομαρχία, Καλαμαριά, Αρετσού, Νέα Κρήνη και Μίκρα. Η ολοκλήρωση του έργου αναμένεται τον Ιούλιο του 2026[68], με στόχο την εξυπηρέτηση περίπου 63.000 επιβατών καθημερινά. Η λειτουργία της επέκτασης αναμένεται να μειώσει την κυκλοφορία περίπου 12.000 ιδιωτικών οχημάτων καθημερινά, συμβάλλοντας στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά 43 τόνους ημερησίως. Επιπλέον, η απόσταση από τον σταθμό Μίκρας έως το κέντρο της Θεσσαλονίκης θα καλύπτεται σε μόλις 15 λεπτά, βελτιώνοντας σημαντικά την καθημερινότητα των πολιτών.[69]

Διεθνείς Σχέσεις

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αδελφοποιημένες πόλεις

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Καλαμαριά είναι αδελφοποιημένη με:

Συνεργασίες

Επιπλέον, η Καλαμαριά συνεργάζεται με:

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ «ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ»» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 14 Ιουνίου 2023. Ανακτήθηκε στις 14 Ιουνίου 2023.
  2. ↑ «ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ* ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ ΕΛΣΤΑΤ 2021 19.07.2022» (PDF). Ελληνική Στατιστική Αρχή.
  3. ↑ Γ. Θεοχαρίδης, 1977: «Καλαμαριά», Μακεδονικά 17, σελ. 273 κ.εξ.
  4. ↑ «Ιστορία». kalamaria.gr. Δήμος Καλαμαριάς. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2026.
  5. ↑ Ιστορία της Καλαμαριάς www.gtp.gr Αρχειοθετήθηκε 2023-06-16 στο Wayback Machine.
  6. ↑ «Θεσσαλονίκη και Πρόσφυγες | Mikrasiatis». 9 Μαρτίου 2018. Ανακτήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 2021.
  7. ↑ «Η ιστορία του Απόλλωνα Καλαμαριάς». Ιστοσελίδα Π.Α.Ε. Απόλλωνα Καλαμαριάς. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Οκτωβρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 15 Μαρτίου 2009.
  8. ↑ Σμύρνη: Ο πρωταθλητής Απόλλων πριν από την Καταστροφή και οι αθλητές που έχασαν τη ζωή τους www.pontosnews.gr Αρχειοθετήθηκε 2023-05-06 στο Wayback Machine.
  9. ↑ ΑΠΣ Ναύαρχος Βότσης Αρχειοθετήθηκε 2022-08-27 στο Wayback Machine. www.navarchosvotsis.gr
  10. ↑ «Ιδρύεται εν Θεσσαλονίκη και εν τω Συνοικισμώ Κάμπελ Σύλλογος υπό την επωνυμίαν «Σύλλογος Ναυάρχου Νικολάου Βότση». Σκοποί του Συλλόγου είναι: α) Ο εξωραϊσμός του Συνοικισμού δια της ιδρύσεως Σχολείου, Ιατρείου, Εκκλησίας, ως και ο καλλωπισμός τούτου δια δενδροφυτεύσεως, φωτισμού και υδρεύσεως, β) Η μεταξύ των μελών του Συλλόγου αλληλεγγύη και υποστήριξις ένεκα ενδεδειγμένης ανάγκης και αναλόγως των δυνάμεων του Συλλόγου, γ) Η ηθική και υλική ενίσχυσις των αναξιοπαθούντων, ασθενούντων και δια πάσαν εργασίαν ανικάνων καθισταμένων μελών και δ) Η προσπάθεια προς εξεύρεσιν εργασίας εις τα άεργα μέλη του Συλλόγου.» Στους σκοπούς του Συλλόγου δεν περιλαμβανόταν καμία αθλητική δραστηριότητα. Το έργο που είχε να επιτελέσει ήταν αποκλειστικά κοινωνικό. Ακολούθησαν πέντε τροποποιήσεις και η δημιουργία στην αρχή χορωδιακού και θεατρικού τμήματος και στη συνέχεια καθαρά αθλητικών, και χορευτικών τμημάτων.
  11. ↑ «Ο Άγιος Γρηγόριος (ο Καλλίδης) ο εκ Θράκης - Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Νοεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2018.
  12. ↑ Ένας Άγιος περιγράφεται από μία συγγενή του
  13. ↑ Μαριάνθη Παλάζη: Ένα όνομα, δύο τόποι: Επιβάτες Ανατολικής Θράκης - Νέοι Επιβάτες, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, Αθήνα 2009
  14. 1 2 Δήμος Καλαμαριάς: Κατάλληλη για κολύμπι η πλαζ Αρετσούς και μετά τη νέα μέτρηση.
  15. ↑ «10 πράγματα που κάθε Θεσσαλονικιός πρέπει να ξέρει για την παρατημένη Αρετσού». Parallaxi. Parallaxi Magazine. 13 Μαΐου 2019.
  16. ↑ Κάνουν μπάνιο ανέμελοι σε μολυσμένα νερά σε Λευκό Πύργο και Αρετσού
  17. ↑ «climate-data».
  18. ↑ «Αποτελέσματα Απογραφής Πληθυσμού - Κατοικιών 2021 - ELSTAT». www.statistics.gr. Ανακτήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2026.
  19. ↑ «Δημογραφικά – Δήμος Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2026.
  20. ↑ Δημόγλου, Αγλαϊα. Πόλη και τοπική αυτοδιοίκηση. National Documentation Centre (EKT). https://doi.org/10.12681/eadd/14252.
  21. ↑ «Αρχική Σελίδα». Δήμος Καλαμαριάς. 5 Μαΐου 2025. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2025.
  22. ↑ Σοφός, Αλιβίζος; Κώστας, Απόστολος; Σαλτίδου, Ευθυμία; Ρουσάκη, Φεβρωνία; Τζόρτζογλου, Φίλιππος; Βιτσιλάκη, Χρυσή (2024-09-04). «Το South Aegean Future Lab, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και οι προκλήσεις ως προϋπόθεση επιτυχούς εφαρμογής». Εκπαίδευση, Δια Βίου Μάθηση, Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, Καινοτομία και Οικονομία 3: 1–16. doi:10.12681/elrie.7420. ISSN 2529-2153. https://doi.org/10.12681/elrie.7420.
  23. ↑ «Ο εμπρησμός της εβραϊκής συνοικίας του Κάμπελ στην Θεσσαλονίκη (29 Ιουνίου 1931) - istorikathemata.com». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Ιουλίου 2018. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2018.
  24. ↑ Μάριος Ορφανός, Η Εθνική Ένωσις Ελλάς και το Πογκρόμ του Καμπέλ μέσα από τον τύπο, Διπλωματική Εργασία,Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, 2013
  25. ↑ Μαρία Βασιλικού, Εθνοτικές αντιθέσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου: Η περίπτωση του εμπρησμού του Κάμπελ, 'Ιστωρ 7(1994),σελ.153-174
  26. ↑ Aristotle A. Kallis, The Jewish Community of Salonica Under Siege: The Antisemitic Violence of the Summer of 1931, Oxford University Press, 2006
  27. ↑ Τζιουμάκης, Γιώργος (2009). Ο εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης και η εκπαίδευσή του, πριν και μετά την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος. Διπλωματική εργασία. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Παιδαγωγική Σχολή.
  28. ↑ Ο συνοικισμός Κάμπελ βρίσκεται στη θέση του σημερινού συνοικισμού Βότση
  29. ↑ «Σχολικές μονάδες της Δ/νσης Π.Ε. Ανατ. Θεσ/νίκης». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Ιανουαρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 22 Ιανουαρίου 2023.
  30. ↑ «Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης».
  31. ↑ Το 1ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς και το 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμαριάς φέρουν το προσωνύμιο «Φροντιστήριον Τραπεζούντος», προς τιμήν του εκπαιδευτικού ιδρύματος του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας
  32. ↑ «Από το Φροντιστήριον Τραπεζούντος στο 1ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς – 1ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023.
  33. ↑ Προβλήματα σχολικής στέγης στο δήμο Καλαμαριάς, theopinion.gr[νεκρός σύνδεσμος]
  34. ↑ Πρόβλημα με τη δίχρονη προσχολική εκπαίδευση σε σχολεία Θεσσαλονίκης και Καλαμαριάς, 4 Σεπτεμβρίου 2019, life-events
  35. ↑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ - Προβλήματα & Περιορισμοί
  36. ↑ ««Ψάχνουν» επίλυση τα προβλήματα στο 2ο Δημοτικό Καλαμαριάς, 14.11.2017, thessnews». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Σεπτεμβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2019.
  37. ↑ «Στον “αέρα” 80 μαθητές στον Δήμο Καλαμαριάς – Δεν υπάρχουν αίθουσες διδασκαλίας» thesstoday.gr 4 Σεπτεμβρίου 2019 Αρχειοθετήθηκε 2023-03-06 στο Wayback Machine.
  38. ↑ «Διχάζει η κατάληψη σχολείου στην Καλαμαριά» www.kathimerini.gr 06.02.2019 Αρχειοθετήθηκε 2019-09-29 στο Wayback Machine.
  39. ↑ «Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς "Μελίνα Μερκούρη" – Δήμος Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023.
  40. ↑ «Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς "Οδού Χηλής" – Δήμος Καλαμαριάς». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιανουαρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023.
  41. ↑ «Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς «Ναυάρχου Βότση» – Δήμος Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023.
  42. ↑ «Πλατεία Προσφυγικού Ελληνισμού». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023.
  43. ↑ «Παρα θιν' αλός – Δήμος Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023.
  44. ↑ «Προγράμματα Μαζικού Αθλητισμού». Δήμος Καλαμαριάς. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2025.
  45. ↑ «Νέα τμήματα μαζικού αθλητισμού για ενήλικες στον Δήμο Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2025.
  46. ↑ «Κολυμβητήριο – Δήμος Καλαμαριάς». Ανακτήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2026.
  47. ↑ «Δημοτικό Αθλητικό Κέντρο Καλαμαριάς – Δήμος Καλαμαριάς». 24 Μαΐου 2023. Ανακτήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2026.
  48. ↑ Multihosting. «Χώροι Ε.Γ. Μίκρας». Ε.Α.Κ.Θ. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2025.
  49. ↑ «Sport venue Mikra National Athletic Center for the team training camps». Active Planet (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2025.
  50. ↑ Multihosting. «Χώροι Ε.Γ. Μίκρας». Ε.Α.Κ.Θ. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2025.
  51. ↑ https://www.voria.gr/article/thessaloniki-o-palmos-tis-enorganis-gymnastikis-htypaei-apo-simera-sti-mikra. Missing or empty |title= (βοήθεια)
  52. ↑ Multihosting. «Χώροι Ε.Γ. Μίκρας». Ε.Α.Κ.Θ. Ανακτήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2026.
  53. ↑ Multihosting. «Χώροι Ε.Γ. Μίκρας». Ε.Α.Κ.Θ. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2025.
  54. ↑ «Απόλλων Καλαμαριάς». Βικιπαίδεια. 2025-04-27. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C.%CE%93.%CE%A3._%CE%91%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%BB%CF%89%CE%BD_%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%AC%CF%82.
  55. ↑ «Απόλλων Καλαμαριάς (ποδόσφαιρο)». Βικιπαίδεια. 2025-04-27. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%BB%CF%89%CE%BD_%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%AC%CF%82_(%CF%80%CE%BF%CE%B4%CF%8C%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%BF).
  56. ↑ «Απόλλων Καλαμαριάς (καλαθοσφαίριση γυναικών)». Βικιπαίδεια. 2024-12-13. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%BB%CF%89%CE%BD_%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%AC%CF%82_(%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%AF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B7_%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD).
  57. ↑ «Απόλλων Καλαμαριάς (πετοσφαίριση ανδρών)». Βικιπαίδεια. 2024-12-13. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%BB%CF%89%CE%BD_%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%AC%CF%82_(%CF%80%CE%B5%CF%84%CE%BF%CF%83%CF%86%CE%B1%CE%AF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B7_%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CF%8E%CE%BD).
  58. ↑ «Στάδιο Απόλλωνα». mgskapollon.gr. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2025.
  59. ↑ «Στάδιο Απόλλωνα Καλαμαριάς». Βικιπαίδεια. 2024-12-13. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%84%CE%AC%CE%B4%CE%B9%CE%BF_%CE%91%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%BB%CF%89%CE%BD%CE%B1_%CE%9A%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%AC%CF%82.
  60. ↑ «Πρόγραμμα «REACT» – Φιλοξενία και ενοικίαση διαμερισμάτων για πρόσφυγες». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιουνίου 2017. Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2019.
  61. ↑ Παράταση και επέκταση του προγράμματος φιλοξενίας προσφύγων «REACT», efsyn.gr
  62. ↑ Ταξίδι στην Άκρη της Πόλης: O Φοίνικας /www.vice.com/gr Αρχειοθετήθηκε 2021-03-04 στο Wayback Machine.
  63. ↑ «Εργατικές κατοικίες Φοίνικα. Μακρινή γειτονιά, parallaximag.gr». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Φεβρουαρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2020.
  64. ↑ Φοίνικας: Η συνοικία που σχεδίασε ο Κωνσταντινίδης και ξεχάστηκε από θεούς και ανθρώπους parallaximag.gr Αρχειοθετήθηκε 2021-06-03 στο Wayback Machine.
  65. ↑ Υποθαλάσσια αρτηρία Θεσσαλονίκης. 2022-11-07. https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=%CE%A5%CF%80%CE%BF%CE%B8%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B9%CE%B1_%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%B7%CF%81%CE%AF%CE%B1_%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7%CF%82&oldid=9757833.
  66. ↑ «Kalamaria | CIVITAS». civitas.eu (στα Αγγλικά). 1 Δεκεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2025.
  67. ↑ «Πρόοδος Έργου – Επέκταση προς Καλαμαριά». emetro.gr. Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2023.
  68. ↑ «Μετρό Θεσσαλονίκης: στις 29/5 η νέα διακοπή στη βασική γραμμή – Τέλος Ιουλίου σε λειτουργία η επέκταση Καλαμαριάς». www.ypodomes.gr. 20 Μαΐου 2026. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2026.
  69. ↑ «Επέκταση προς Καλαμαριά». thessmetro.gr. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2026.
  70. ↑ «Solna» (PDF). www.solna.se. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 4 Αυγούστου 2013. Ανακτήθηκε στις 29 Μαΐου 2025.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι - Πηγές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Καλαμαριά&oldid=11748528"