Ερύμανθος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°57′58″N 21°50′00″E / 37.9660°N 21.8332°E / 37.9660; 21.8332

Ερύμανθος

Erymanthos Moudain.jpg

Ερύμανθος βρίσκεται στο τόπο Ελλάδα
Ερύμανθος
Ερύμανθος
Ύψος 2.224 μέτρα
Κορυφή Ωλενός
Γεωγραφικά στοιχεία
Χώρες Flag of Greece.svg Ελλάδα
Γεωγραφικό Διαμέρισμα Πελοπόννησος
Ο Ερύμανθος στα βορειοανατολικά του.
Το χωριό Αλεποχώρι στους πρόποδες του Ερυμάνθου.
Το χωριό Λάμπεια (Δίβρη) στο Λάμπειο όρος, προέκταση του Ερυμάνθου.

Ο Ερύμανθος είναι επίμηκες και με πολλές κορυφές όρος, που εκτείνεται σαν οροσειρά στην βόρεια Πελοπόννησο, στους νομούς Αχαΐας και Ηλείας.

Το υψηλότερο σημείο του είναι η κορυφή Ωλενός ή και Ωλονός με υψόμετρο 2.224 μέτρα. Είναι το τέταρτο ψηλότερο όρος της Πελοποννήσου και συμπεριλαμβάνεται στα λεγόμενα αλπικά βουνά της Ελλάδας[1].

Γενικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περιβάλλεται στα ανατολικά από τα Αροάνια όρη (Χελμός), στα νότια από το Αφροδίσιο όρος και την Φολόη, στα δυτικά από το οροπέδιο της Βουντούχλας και την πεδινή λοφώδη περιοχή της Τριταίας, στα βορειοδυτικά από τον κάμπο των Φαρρών και στα βόρεια -στην ιστορική περιοχή των Νεζερών[2]- από τις νοτιότερες προεκτάσεις και πρόβουνα του ορεινού όγκου του Παναχαϊκού όρους. Εγγύς βρίσκονται τα βουνά, Σκόλλις και Κομποβούνι στα δυτικά, και Μαίναλο στα νότια-νοτιοανατολικά.

Αποτελεί το φυσικό ορεινό σύνορο των νομών Αχαΐας και Ηλείας σε μέρος της συνολικής τους έκτασης, ενώ επίσης στο νότιο τμήμα του βρίσκεται το σημείο συνάντησης των νομών Αχαΐας, Ηλείας και Αρκαδίας κοντά στο χωριό Τριπόταμα Αχαΐας.

Δημιουργεί φυσικές διακλαδώσεις, με κυριότερες το Καλλιφώνιο (1.996 μ.), τις Υψηλές Κορυφές (1.757 μ.) και το Λάμπειο (1.795 μ.).

Εκτός από τον Ωλενό, άλλες κορυφές του κύριου ορεινού όγκου του είναι η Μουγγίλα (2.169 μ.), ο Προφήτης Ηλίας (2.125 μ.), ο Πυργάκος (2.050 μ.), το Νεραϊδοβούνι (1.923 μ.), η Ψηλή Τούρλα (1.891 μ.), η Λεπίδα (1.541 μ.), το Μελισσοβούνι (1.464 μ.), ο Άγιος Αθανάσιος (1.219 μ.) κ.α.

Από τον Ερύμανθο πηγάζουν οι ποταμοί Βουραϊκός, Ερύμανθος, Παραπείρος, Πείρος, Πηνειός, Σελινούντας, καθώς και αρκετοί άλλοι μικρότεροι.

Ο Ερύμανθος ανήκει στη γεωλογική ζώνη Ωλονού-Πίνδου και στις προστατευόμενες περιοχές του πανευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000 με στόχο την προστασία και την διατήρηση της άγριας χλωρίδας και πανίδας του.

Φυσιογνωμία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ερύμανθος διακρίνεται για το άγριο φυσικό του περιβάλλον, τα δάση κωνοφόρων, την πυκνή βλάστηση, τα σπάνια και τα άγρια είδη, την εξαιρετική θέα και το τοπίο, τις διάσπαρτες πηγές, τα ρυάκια, τους όμορφους ποταμούς που σχηματίζουν συχνά κοιλάδες και απότομες χαράδρες, τους επιβλητικούς βράχους και τις σπηλιές, τους εντυπωσιακούς κόκκινους και πράσινους σχιστόλιθους, καθώς και τα γραφικά χωριά που βρίσκονται στην έκταση του.

Θέα και τοπίο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από την κορυφή του Ωλενού, αλλά και από άλλες κορυφές και σημεία του Ερυμάνθου, προσφέρεται εξαιρετική θέα που περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της δυτικής και βορειοδυτικής Πελοποννήσου ενώ σε μικρότερη κλίμακα την βόρεια Αρκαδία, την λοφώδη περιοχή της ανατολικής Ηλείας, όπως επίσης και τα βουνά της νότιας Στερεάς Ελλάδας, της Ζακύνθου, της Κεφαλλονιάς και της Ιθάκης που διακρίνονται ακόμα καλύτερα και πιο ξεκάθαρα τις "καθαρές" μέρες.

Χλωρίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ερύμανθος είναι όρος με πολλές αντιθέσεις ανά τόπους. Στις πλαγιές του υπάρχουν περίπου 970 είδη φυτών. Ανάμεσα σε αυτά τα 90 είναι ελληνικά ενδημικά από τα οποία τα 47 είναι ενδημικά της νότιας Ελλάδας και τα 13 ενδημικά της Πελοποννήσου.

Στο βουνό ευδοκιμούν δάση από έλατα, δρυς, κέδρους, καστανιές, πουρνάρια, πεύκα, φιλίκια, μελιούς καθώς και πλατάνια και Λεύκες στις παρόχθιες περιοχές, ενώ επίσης κάποιες πλαγιές, μεταξύ των 1.400-1.700 μέτρων περίπου, καλύπτονται από αραιές συστάδες βουνοκυπάρισσου. Ακόμα, οι ασφάκες είναι πολύ διαδεδομένες σχεδόν σε όλο τον όγκο του όρος, αφού ευδοκιμούν σε πετρώδη και βραχώδη μέρη, όπως επίσης και τα σπάρτα. Στον Ερύμανθο φύεται επίσης και ο Αμανίτης ο μυγοκτόνος το μανιτάρι με το κόκκινο "καπέλο" και τις άσπρες βούλες το οποίο κατατάσσεται στα δηλητηριώδη καθώς προκαλεί γαστρεντερικές διαταραχές αλλά και μια κατάσταση μέθης και έκστασης, αφού διαθέτει παραισθησιογόνες ουσίες.

Μέχρι τα 600–800 μέτρα και ιδιαίτερα στα δυτικά τμήματα κυριαρχούν θαμνώνες και δάση με την κυριαρχία αείφυλλων-σκληρόφυλλων ειδών, ιδιαίτερα πουρνάρια και φιλίκια. Στις εκτάσεις των σκληρόφυλλων θαμνώνων υπάρχουν πολύ συχνά και φυλλοβόλα είδη, όπως ο μελιός. Στα ανατολικά του όρους στα 1.000–1.200 μέτρα αναπτύσσονται δάση φυλλοβόλλων με δρυς και καστανιές καθώς και φυλλοβόλλα είδη αλλά και πουρνάρια. Τα έλατα καλύπτουν τη μεγαλύτερη έκταση του όρους μεταξύ των 800–1.600 μέτρων, ενώ συναντιούνται, πιο αραιά βέβαια, από το υψόμετρο των 650 μέτρων περίπου. Από τα 1.500 μέτρα και ψηλότερα υπάρχουν αλπικά λιβάδια με πολλά και σπάνια ποώδη φυτά και σε κάποια από αυτά ευδοκιμούν και βονοκυπαρίσσια σε αραιές συστάδες έως και τα 1.700 μέτρα.

Στον Ερύμανθο ωστόσο δεν έχει πραγματοποιηθεί ακόμα κάποια πλήρης χλωριδική-φυτογεωγραφική έρευνα[εκκρεμεί παραπομπή].

Πανίδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ερύμανθος έχει πλούσια πανίδα με πλήθος διάφορων άγριων και σπάνιων ζώων.

Η πανίδα από θηλαστικά περιλαμβάνει κυρίως ασβούς, λαγούς, αλεπούδες, τσακάλια, νυφίτσες, αγριογούρουνα, κουνάβια, ποντίκια, ενώ σχετικά πρόσφατα έγινε γνωστό ότι υπάρχουν και βίδρες. Τα σημαντικότερα πτηνά είναι ο χρυσαετός, το γεράκι, ο καρβουνιάρης, ο δρυοκολάπτης, η τσίχλα, ο χιονοψάλτης, το κοτσύφι, ο σταχτοπετροκλής, η πέρδικα, η μπεκάτσα, το σπουργίτι, καθώς και κορακοειδή, όπως το κοράκι, η κουρούνα, η καρακάξα, η καλιακούδα και η κίσσα. Στον Ερύμανθο ζει επίσης και η σπάνια πεταλούδα Ρarnassius Apollo.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην αρχαιότητα μεγάλο τμήμα του Ερύμανθου ανήκε στην Αρκαδική Αζανία, η οποία περιελάμβανε σχεδόν όλη την σημερινή περιοχή των Καλαβρύτων. Μεγάλο μέρος του ανήκε στην Αρκαδία μέχρι και τις αρχές του 18ου αιώνα, τα βόρεια-βορειοδυτικά όρια της οποίας βρίσκονται πλησίον του ορεινού όγκου του Ερυμάνθου, στο Αφροδίσιο Όρος.

Το βουνό αυτό αποτέλεσε το καταφύγιο των κατατρεγμένων και το ορμητήριο των επαναστατημένων τόσο επί Τουρκοκρατίας όσο και επί της Γερμανο-Ιταλικής κατοχής (καθώς και άλλων χρονικών περιόδων[εκκρεμεί παραπομπή]).

Μυθολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Ερύμανθος ήταν απόγονος του πρώτου μυθικού βασιλιά της Αρκαδίας Λυκάονα και απ' αυτόν πήρε το όνομά του το βουνό, ενώ εμφανίζεται και σαν ιδρυτής και βασιλιάς της Ψωφίδος, αρχαίας οικονομικά ισχυρής πόλης της Αρκαδίας που σήμερα ανήκει στο νομό Αχαΐας και βρίσκεται σε μεθόρια θέση, στα σύνορα των τριών νομών Αχαΐας, Ηλείας, Αρκαδίας.

Μια άλλη εκδοχή της μυθολογίας αναφέρει πως ήταν γιος του θεού Απόλλωνα, ο οποίος τυφλώθηκε ή πέτρωσε από την θεά Αφροδίτη επειδή την είδε την ώρα που λουζόταν και ετοιμαζόταν να ενωθεί με τον Άδωνη. Ο Απόλλωνας για να εκδικηθεί την Αφροδίτη μεταμορφώθηκε σε αγριόχοιρο και πήγε και σκότωσε τον Άδωνη. Με το πρόσωπο αυτό ταυτίζεται μερικώς και ο ποτάμιος θεός της Ψωφίδος, Ερύμανθος, που αντιστοιχεί στον ομώνυμο ποταμό. Οι μυθογράφοι συνδέουν τον Ερύμανθο αυτό με τον Αρκάδα.

Στο όρος αυτό ο Ηρακλής πραγματοποίησε τον τέταρτο κατά σειρά άθλο του, εξολοθρεύοντας τον Ερυμάνθιο κάπρο, που είχε γίνει η μάστιγα της περιοχής.

Στον Ερύμανθο συναντήθηκαν η Καλλιστώ με τον γιο της Αρκά, μια μέρα που αυτός πήγε στο δάσος για να κυνηγήσει. Εκεί είδε τη μεταμορφωμένη σε αρκούδα μητέρα του, που διατηρούσε όμως ανθρώπινη σκέψη και νόηση, και ετοιμάστηκε να τη σκοτώσει με το τόξο του χωρίς να ξέρει ότι ήταν αυτή. Τότε ο Δίας για να αποτρέπει τη μητροκτονία, μεταμόρφωσε και τον Αρκάδα σε μικρό αρκουδάκι και έτσι αναγνώρισε τη μητέρα του, επειδή όμως φοβήθηκε την αντίδραση της Ήρας, αμφότερους τους μετέφερε στον ουρανό και μεταμόρφωσε και τους δύο σε αστερισμούς, βάζοντας τον Αρκτούρο να τους προστατεύει. Από τότε η Καλλιστώ είναι η Μεγάλη Άρκτος και ο Αρκάδας η Μικρή Άρκτος.

Κατά την αρχαιότητα το βουνό θεωρούνταν τόπος διαμονής της Αρτέμιδος και του Πάνα.

Εικόνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές και υποσημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Να μην συγχέεται με το ομώνυμο βουνό της Βόρειας Ελλάδας, γνωστότερο ωστόσο ως Χαϊντού.
  2. "Εις τον Ωλενόν ο άξων των πτυχώσεων παρουσιάζεται έχων κατά το πλείστον διεύθυνσιν ΒΑ-ΝΔ. Το Παναχαϊκόν όρος δια των ΝΑ προβούνων του ενώνεται με τον Ωλενόν περί τα Νεζερά, όπου η κοίτη του ποταμού Πείρου." Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Ωλενός.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Χρήστος Θ. Κανελλάκης, Το Μοίραλι από το 1461 έως σήμερα. Ετυμολογικό λεξικό των πρώην Δήμων Μεσάτιδος, Φαρρών, Τριταίας, Λασιώνος Ηλείας, Εκδόσεις Περί Τεχνών, Πάτρα 2010. ISBN 978-960-6684-64-7.
  • Χρήστου Π. Κορύλλου, Χωρογραφία της Ελλάδος. Α'. Νομός Αχαΐας, Εκ του Τυπογραφείου των Καταστημάτων "Ανέστη Κωνσταντινίδου", Εν Αθήναις 1903.
  • Emmy Patsi-Garin: Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας, εκδ. οίκος «Χάρη Πάτση», Αθήνα 1969.
  • Πολιτιστικός Αναπτυξιακός Σύνδεσμος "ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ", Τα χωριά νότια του Ερυμάνθου, Εκδόσεις Κόμβος, Αθήνα 2001.
  • Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τόμος Β΄, Τυπογραφείο Πέτρου Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995, Τρίτη Έκδοση, λήμμα Ωλενός.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Θεόδωρος Η. Λουλούδης, Αχαΐα. Οικισμοί, οικιστές, αυτοδιοίκηση, Νομαρχιακή Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας, Πάτρα 2010.
    (Αναφέρονται σε αυτό και οι οικισμοί, κοινότητες, δήμοι που υπάρχουν ή υπήρξαν στις πλαγιές του εντός του Νομού Αχαΐας).

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]