Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κάλανος Αχαΐας

Προσθήκη συνδέσμων
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Συντεταγμένες: 38°3′11.2″N 21°51′28.1″E / 38.053111°N 21.857806°E / 38.053111; 21.857806

Κάλανος Αχαΐας
Κάλανος is located in Greece
Κάλανος
Κάλανος
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
Αποκεντρωμένη ΔιοίκησηΠελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου
ΠεριφέρειαΠελοποννήσου
Περιφερειακή ΕνότηταΑχαΐας
ΔήμοςΕρυμάνθου
Δημοτική ΕνότηταΦαρρών
Δημοτική ΚοινότηταΚαλάνου
Γεωγραφία
Γεωγραφικό διαμέρισμαΠελοπόννησος
ΝομόςΑχαΐας
Υψόμετρο689 μέτρα
Έκταση6,602 km²
Πληθυσμός
Μόνιμος102
Έτος απογραφής2021
Πληροφορίες
Παλαιά ονομασίαΝεζερά
Ταχ. κώδικας250 08
Τηλ. κωδικός2694
http://www.erymanthou.gr
δεδομένα

Ο Κάλανος είναι ένα όμορφο ορεινό χωριό του Δήμου Ερυμάνθου της Αχαΐας, αποτελώντας έδρα και μοναδικό οικισμό της ομώνυμης τοπικής κοινότητας[1][2].

Βρίσκεται χτισμένο στα νότια πρόβουνα του Παναχαϊκού όρους, στο πάνω μέρος μιας κοιλάδας που διασχίζει ο Πείρος ποταμός και απέναντι του Ερυμάνθου, στην ιστορική περιοχή των Νεζερών[3]. Βρίσκεται περίπου στο μέσω της διαδρομής της επαρχιακής οδού Πατρών-Καλαβρύτων.

Ο οικισμός, που ιστορικά υπήρξε πρωτεύουσα των Νεζερών, θεωρείται από πολλούς ως ένα από τα πιο γραφικά χωριά ολόκληρης της Πελοποννήσου, αποτελώντας έναν από τους πλέον ατμοσφαιρικούς οικισμούς της ορεινής Αχαΐας, χτισμένος αμφιθεατρικά στις πλαγιές του Ερυμάνθου. Ο οικισμός διατηρεί αναλλοίωτη την παραδοσιακή του ταυτότητα, με κύριο γνώρισμα τα λιθόκτιστα σπίτια και τα γραφικά πέτρινα καλντερίμια, που αποτελούν δείγματα της τοπικής λαϊκής αρχιτεκτονικής. Η προνομιακή του γεωγραφική θέση προσφέρει μια σπάνια, πανοραμική θέα που εκτείνεται από την ενδοχώρα της Αχαΐας μέχρι τις ακτές του Πατραϊκού Κόλπου. Λόγω του δυτικού του προσανατολισμού και του υψομέτρου, ο οικισμός διαθέτει ανεμπόδιστη ορατότητα προς τον ορίζοντα του κόλπου κατά τη διάρκεια της δύσης του ηλίου.

Ιστορία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παλαιότερα, το χωριό Κάλανος ήταν γνωστό ως «Νεζερά», καθώς, επίσης, και ως «Μεγάλη Νεζερά»[4][5][6].

Εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1700 στην βενετική καταγραφή Grimani με την ονομασία Calanos di Nexero (Κάλαν ς Νεζερού) και είχε πληθυσμό 121 κατοίκους (32 οικογένειες)[7][8]. Αναφέρεται ο Κάλανος σε πλήθος δικαιοπρακτικών έγγραφων του 18ου αιώνα[8][9].

Κατά την Τουρκοκρατία υπήρξε κοιτίδα και τιμάριο της Οικογένειας Λόντου[10]. Η οικογένεια Λόντου εγκατέλειψε τον Κάλανο ήδη από τον 17ο-18ο αιώνα για να εγκατασταθεί στην Πάτρα και τη Βοστίτσα και από τον πύργο που διατηρούσε εκεί απομένουν μόνο ερείπια[9][11]. Πριν τα Ορλωφικά εθεωρείτο τόπος που παρείχε πολλές ανέσεις και αυτό έκανε τους προξένους από την Πάτρα να επιλέγουν το χωριό ως τόπο παραθερισμού[8]. Μετά τα Ορλωφικά αναφέρεται ότι υπέφερε από τις επιδρομές Τουρκαλαβανών[8][12].

Αναφέρεται στα 1805-1806 από τον άγγλο περιηγητή W.M. Leake, ότι βρισκόταν σε σημείο με πολύ καλές πηγές και οπωροφόρα δέντρα, ότι είχε πληθυσμό 50 οικογένειες, ενώ σημειώνει την ύπαρξη στο χωριό πύργου νέου και υψηλού ανήκοντα στον προεστώτα των Νεζερών[8][13].

Το 1824 στο χωριό διεξήχθη μάχη των κατοίκων με τους Τούρκους στα πλαίσια της επανάστασης του ΄21.

Κατά την διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου τα γερμανικά στρατεύματα, κατευθυνόμενα προς τα Καλάβρυτα, προχώρησαν σε εκκαθαρίσεις σε πολλά χωριά συμπεριλαμβανομένων και του χωριού Κάλανος, όπου το 1943 κατέστρεψαν τα 8 από τα 101 οικοδομήματά του[8]. Στο συγκεκριμένο χωριό παρατηρήθηκε ορισμένη αντίσταση απέναντι στα κατοχικά στρατεύματα, εξαιτίας της ύπαρξης ανταρτών στα γύρω βουνά.

Διοικητική εξέλιξη

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 20/04/1835 υπήχθη στον νεοσύστατο τότε Δήμο Νεζερών και ορίστηκε έδρα του[1][14]. Στις 08/03/1841 (ΦΕΚ 5Α), με την κατάργηση του Δήμου Νεζερών, προσαρτάται στον τότε Δήμο Φαρών[1]. Με το ΦΕΚ 256Α της 28/08/1912, και την κατάργηση των δήμων, αποσπάται από τον Δήμο Φαρών και ορίζεται έδρα της νεοσύστατης τότε Κοινότητας Καλάνου[1][2]. Με το ΦΕΚ 244Α της 04/12/1997, σύμφωνα με τη Διοικητική Μεταρρύθμιση "Καποδίστριας", προσαρτάται στον νέο Δήμο Φαρρών μέχρι το 2010 που εντάχθηκε στο Δήμο Ερυμάνθου (ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010) βάσει της Διοικητικής Μεταρρύθμισης "Καλλικράτης"[1].

Δημογραφία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πληθυσμιακή εξέλιξη

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συγκεντρωτικά, η δημογραφική εξέλιξη του οικισμού σύμφωνα με τις εθνικές απογραφές[15][16] είναι η εξής:

1830 1835 1844 1848-1851 1861 1879 1889 1896 1907 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
46 οικογ.[17][8] 38 οικογ. -
215 κατ.[17][18]		 263[17] 53 οικογ. -
302 κατ.[17][8]		 335 κατ.[17] 454[17] 462[17] 465[17] 392[17] 379[17] 326[17] 375[17] 229[17] 204[17][8] 146[17][8] 154[17] 158[17] 140[17][19] 124[20]

Αξιοθέατα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Κάλανος διακρίνεται για την πλούσια αρχιτεκτονική του κληρονομιά, η οποία αποτυπώνεται στα πολυάριθμα λιθόκτιστα σπίτια, στις παραδοσιακές πετρόχτιστες βρύσες και στους νερόμυλους, καθώς και τα γραφικά πέτρινα σοκάκια που διασχίζουν τον οικισμό. Μια περιήγηση στο χωριό αποκαλύπτει την παραδοσιακή τέχνη της πέτρας, η οποία εναρμονίζεται πλήρως με το ορεινό τοπίο. ​Στο ψηλότερο σημείο του χωριού δεσπόζει ο επιβλητικός, πέτρινος ναός του Αγίου Αθανασίου, ο οποίος προσφέρει πανοραμική και ανεμπόδιστη θέα προς την Αχαϊκή πεδιάδα και τον Πατραϊκό κόλπο. Η θρησκευτική ταυτότητα της περιοχής συμπληρώνεται από τα ξωκλήσια του Αγίου Γεωργίου, της Παναγίτσας, του Αγίου Θεοδώρου και του Αγίου Νικολάου. ​Ιδιαίτερο φυσικό αξιοθέατο αποτελεί η τοποθεσία Κόντρα, η οποία φημίζεται για τη χαρακτηριστική απόκρημνη θέα προς την κοίτη του ποταμού Πείρου. Παράλληλα, ένα δύσβατο μονοπάτι οδηγεί προς την Ι.Μ. Παναγίας της Χρυσοποδαρίτισσας, αναπόσπαστο μέρος της πνευματικής κληρονομιάς του χωριού, που είναι χτισμένη σε ένα εντυπωσιακό σπήλαιο στον Ερύμανθο, ακριβώς δίπλα από τον ποταμό. Στο χωριό βρίσκεται και ο Πύργος του Κοτσάμπαση των Νεζερών, ένα οχυρωμένο συγκρότημα του 17ου αιώνα που μαρτυρά τη στρατηγική σημασία της περιοχής κατά την προεπαναστατική περίοδο.

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. 1 2 3 4 5 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Καλάνου Αχαΐας. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 19/11/2017.
  2. 1 2 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Κοινότητας Καλάνου Αχαΐας. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 19/11/2017.
  3. ↑ Κορύλλου 1903, σελ. 82.
  4. ↑ Γκουρβέλος 2007, σελ. 89-91.
  5. ↑ Δημακόπουλος 2005, σελ. 263.
  6. ↑ . Ωστόσο, εντός της βενετικής απογραφής του Γκριμάνι, χρονολογούμενης από τις απαρχές του 18ου αιώνα, δεν υφίσταται στην ευρύτερη περιοχή κάποιο χωριό υπό την ονομασία «Νεζερό» ή «Νεζερά», με μοναδική εξαίρεση τον Κάλανο, καθώς και τον, κατηργημένο σήμερα, οικισμό του Αγίου Δημητρίου. Πιθανώς, το χωριό Νεζερό να εγκαταλείφθηκε λόγω κατολισθήσεων ή ως συνέπεια των Ορλωφικών. Στην περιοχή που θεωρείται ότι βρισκόταν σώζονται μόνο ερείπια σπιτιών και μία εκκλησία, δηλ. στην Χώρα ή Κάστρο Νεζερού. Βλ. Δημακόπουλος 2005, σελ. 263· Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Νεζερά.
  7. ↑ Βλ. Λουλούδης 2010, σελ. 268· Λουλούδης 2010, σελ. 268 [υποσημείωση 1].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Κάλανος.
  9. 1 2 Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Λόντος.
  10. ↑ Αναφέρεται πρώτος από όλους της Οικογένειας Λόντου ο Γκολφίνος Λόντος ότι είχε πύργο στο χωριό ενώ στον Κάλανο υπήρχαν και άλλα πυργόσπιτα, π.χ. του αγωνιστή του ΄21 Π. Γιαννόπουλου (κατόπιν Δ. Θεοφίλου). Βλ. Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Λόντος· Δημακόπουλος 2005, σελ. 263.
  11. ↑ Γκουρβέλος 2007, σελ. 109.
  12. ↑ Τριανταφύλλου 1995, λήμμα Νεζερά.
  13. ↑ Αναφέρει συγκεκριμένα έναν "lofty new pyrgo belonging to the hodjábashi of Nezerá" υπονοώντας ότι διανυκτέρευσε εκεί. Βλ. Ιορδανόπουλος 2005, σελ. 263.
  14. ↑ Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Νεζερών (1835-1841), eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 17/11/2017.
  15. ↑ Ψηφιακή βιβλιοθήκη της Ε.Σ.Υ.Ε./ΕΛ.ΣΤΑΤ.. dlib.statistics.gr. Ανακτήθηκε: 24/10/2017.
  16. ↑ Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές στην Τ.Α. - Δημοσιεύματα απογραφών. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 24/10/2017.
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Λουλούδης 2010, σελ. 268.
  18. ↑ Αναφέρεται ως Kalanos. Βλ. Λουλούδης 2010, σελ. 268 [υποσημείωση 3].
  19. ↑ Μόνιμος πληθυσμός: 105 κάτοικοι. Βλ. Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001
  20. ↑ ΕΛ.ΣΤΑΤ. - Μόνιμος πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2011

Πηγές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 που αφορούν στο Μόνιμο Πληθυσμό της Χώρας, Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, τχ. 2ο, φ. 3465 (28 Δεκεμβρίου 2012).
  • Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISBN 960-86704-8-9.
  • Γκουρβέλος, Σπυρίδων Ν. (2007). «Εν ταις των Νεζερών κώμαις». Ιστορία των Νεζερών. Πάτρα: Γραφικές Τέχνες Κούλης Πέτρος. ISBN 978-960-930162-6. 
  • Ιορδάνης Ε. Δημακόπουλος, «"Πύργοι": Οι οχυρές κατοικίες της προεπαναστατικής Πελοποννήσου», στο: Ιορδάνης Ε. Δημακόπουλος, Scripta Minora. Έρευνες στην αρχιτεκτονική και έργα για την συντήρηση των μνημείων, Υπουργείο Πολιτισμού-Δημοσιεύματα του Αρχαιολογικού Δελτίου αρ. 88, Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων-Διεύθυνση δημοσιευμάτων, Αθήνα 2005, σελ. 217-328. ISBN 960-214-429-7. ISSN 1108-1244. (πρόκειται για αναδημοσίευση από τα Πρακτικά του Γ΄ Διεθνούς Συνεδρίου Πελοποννησιακών Σπουδών (Καλαμάτα, 8-15 Σεπτεμβρίου 1985), τ. Α΄, Αθήνα 1987-1988, σελ. 277-401, πιν. 1-35.)
  • Χρήστου Π. Κορύλλου, Χωρογραφία της Ελλάδος. Α'. Νομός Αχαΐας, Εκ του Τυπογραφείου των Καταστημάτων "Ανέστη Κωνσταντινίδου", Εν Αθήναις 1903.

Περαιτέρω ανάγνωση

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Λουλούδης, Θεόδωρος Η. (2010). Αχαΐα. Οικισμοί, οικιστές, αυτοδιοίκηση. Πάτρα: Νομαρχιακή Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας. 
  • Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τόμοι Α΄-Β΄, Τυπογραφείο Πέτρου Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995, Τρίτη Έκδοση, λήμμα Κάλανος, λήμμα Καλάνιστρα, λήμμα Λόντος, λήμμα Νεζερά.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Κάλανος_Αχαΐας&oldid=11586618"