Οδοντωτός σιδηρόδρομος Διακοπτού - Καλαβρύτων

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Σιδηρόδρομος Διακοπτού - Καλαβρύτων
Diakopto - Kalavryta Railway
Diakofto Kalavrita railway (17).jpg
Πληροφορίες
Περιοχή Διακοπτό - Καλάβρυτα
Είδος Οδοντωτός Σιδηρόδρομος
Σταθμοί 6
Ιστότοπος [1]
Λειτουργία
Έναρξη λειτουργίας 1896
Διαχειριστής ΤΡΑΙΝΟΣΕ Α.Ε.
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα
Σχεδιαστική απεικόνιση
π  σ  ε

Σιδηροδρομική Γραμμή
Διακοπτού - Καλαβρύτων

ΔιακοπτόΑθήνα - Πάτρα
Ολυμπία Οδός
Νιάματα
Λίθινη αψίδα
Αντικατολισθητική σήραγγα
ποταμός Βουραϊκός
Δύο εγκιβωτισμένες γέφυρες
Πλάτωμα διασταυρώσεων
Τρικλιά
Ζαχλωρού-Μέγα Σπήλαιο
Κερπινή
Καλάβρυτα

Η Σιδηροδρομική Γραμμή Διακοπτού - Καλαβρύτων, ευρύτερα γνωστή ως Οδοντωτός Σιδηρόδρομος Διακοπτού - Καλαβρύτων (ή απλά ο Οδοντωτός), είναι οδοντωτή σιδηροδρομική γραμμή στενού εύρους στην Αχαΐα που συνδέει το Διακοπτό με τα Καλάβρυτα.

Αποτελεί έργο της περιόδου του Χαριλάου Τρικούπη που ξεκίνησε το 1889 και εγκαινιάστηκε στις 10 Μαρτίου 1896 επί κυβερνήσεως Θεόδωρου Δηλιγιάννη. Αποτέλεσε ένα από τα δυσκολότερα έργα για την εποχή του λόγω του ιδιαίτερα δύσβατου εδάφους αλλά και του μεγάλου υψομέτρου στο οποίο κατέληγε, καθώς ο Οδοντωτός αποτελεί τον ορεινότερο σιδηρόδρομος της Ελλάδας. Για να ξεπεραστούν αυτές οι δυσκολίες ο σιδηρόδρομος κατασκευάστηκε με την τεχνική της οδόντωσης κατά την οποία το τραίνο γαντζώνεται, χρησιμοποιώντας κατάλληλα γρανάζια, σε οδοντωτές σιδηροτροχιές στις διαδρομές όπου η κλίση του εδάφους υπερβαίνει το 10%. Ο σιδηρόδρομος διασχίζει το Φαράγγι του Βουραϊκού περνώντας σε μεγάλο μήκος του από σήραγγες και γέφυρες, καλύπτοντας συνολικά απόσταση 22 χιλιομέτρων. Σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως για τουριστική περιήγηση σε μία από τις ομορφότερες και εντυπωσιακότερες διαδρομές της Ελλάδας, ενώ επίσης κάθε χρόνο κατά την δεύτερη Κυριακή του Μαΐου, διοργανώνεται από το «Σύλλογο Ορειβασίας και Χιονοδρομίας Καλαβρύτων», το «Πανελλήνιο Πέρασμα» του φαραγγιού με τη συμμετοχή εκατοντάδων ορειβατών και πεζοπόρων.

Χαρακτηριστικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Οδοντωτός έχει εύρος γραμμής 75 εκατοστά και είναι από τις στενότερες σιδηροδρομικές γραμμές στην Ελλάδα. Ο λόγος που κατασκευάστηκε τόσο στενός είναι για να χρησιμοποιηθούν μικρότερα και πιο ευέλικτα βαγόνια για την δύσκολη αυτή διαδρομή, καθώς και για την ελαχιστοποίηση του κόστους των τεχνικών έργων. Το μήκος του ανέρχεται συνολικά σε 22 χιλιόμετρα. Η μέγιστη κλίση της γραμμής είναι 17,5% στα σημεία με οδόντωση ενώ η μέγιστη κλίση της γραμμής χωρίς οδόντωση είναι 3,3%.

Τα υπόστεγα του τροχιαίου υλικού και οι υποδομές συντήρησης βρίσκονται στο Διακοπτό. Υπήρχαν επιπλέον υποδομές στον σταθμό Καλαβρύτων κατά την εποχή των ατμομηχανών, αλλά δε χρησιμοποιούνται πλέον.

Η γραμμή προγραμματιζόταν να ηλεκτροδοτηθεί, και οι ηλεκτροκίνητες μηχανές είχαν παραγγελθεί από τη γαλλική εταιρεία Billard. Πριν την άφιξη των μηχανών αυτών, τα σχέδια για ηλεκτροδότηση της γραμμής είχαν εγκαταλειφθεί, έτσι και οι μηχανές δε χρησιμοποιήθηκαν. Ως πρόχειρη λύση προστέθηκε μια ηλεκτροκίνητη μηχανή η οποία μετέφερε έναν μετατροπέα σε πετρελαιοκίνητη, στο ενδιάμεσο δύο βαγονιών. Αυτή η λύση λειτούργησε αποτελεσματικά για δεκαετίες.

Διαδρομή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απεικόνιση της διαδρομής Διακοπτό - Φαράγγι του Βουραϊκού - Καλάβρυτα.

Ο Οδοντωτός από το Διακοπτό εισέρχεται στο φαράγγι του Βουραϊκού. Πραγματοποιεί στάσεις στις τοποθεσίες "Νιάματα" (ή "Μικροχελιδού") και "Τρικλιά". Ενδιαμέσως των Νιαμάτων και της Τρικλιάς υπήρχε παλαιότερα μέχρι το 1960 στάση στην χιλιομετρική θέση 8+156 (η παλαιά στάση Τρικλιάς). Στο μέσο περίπου της διαδρομής, μετά από 12 χιλιόμετρα, πραγματοποιεί στάση στο χωριό Κάτω Ζαχλωρού, ενώ στο σημείο αυτό εξυπηρετεί και τους επισκέπτες της ιστορικής Μονής του Μεγάλου Σπηλαίου. Στην συνέχεια μετά από 18 χιλιόμετρα διαδρομής πραγματοποιεί στάση νοτιοανατολικά κάτω από το χωριό Κερπινή, στην περιοχή "Στάση Κερπινής" (πρώην "Ραλλιά") από τον ομώνυμο σταθμό εκεί, και, τέλος, καταλήγει στα Καλάβρυτα.

Γρανάζια του Οδοντωτού.

Επεκτάσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στα αρχικά σχέδια της γραμμής προβλεπόταν η επέκταση της γραμμής του Οδοντωτού από τα Καλάβρυτα στην Τρίπολη, όμως αυτή ματαιώθηκε για οικονομικούς λόγους κατά τη φάση κατασκευής της γραμμής έως τα Καλάβρυτα, προτού ξεκινήσουν οποιαδήποτε έργα. Ωστόσο, για το μέλλον προβλέπεται από τον Ο.Σ.Ε. επέκταση της γραμμής από τα Καλάβρυτα προς την ιστορική Μονή Αγίας Λαύρας και το Χιονοδρομικό Κέντρο Καλαβρύτων.

Τροχιαίο υλικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ατμομηχανές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ατμομηχανή Τύπος Εταιρεία Έτος Σημειώσεις
ΔΚ1

ΔΚ-8001

0-6-2RT Cail 1891 Συντηρείται σε καλή κατάσταση στα Καλάβρυτα
ΔΚ2 0-6-2RT Cail 1891
ΔΚ3

ΔΚ8003

0-6-2RT Cail 1891 Εκτίθεται σε βάση στήλης στο Διακοπτό
ΔΚ4 0-6-2RT Cail 1891 Εκτίθεται στο Σιδηροδρομικό Μουσείο Αθήνας
ΔΚ11 0-6-2RT Krupp 1891 Διέθετε λέβητα με υπερθερμαντή
ΔΚ-8005 0-6-2RT Εταρεία έργων Σιδηροδρόμων Πειραιά - Πελοποννήσου 1954

Ηλεκτροκίνητοι συρμοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συρμός Decauville στον Βουραϊκό.

Οι πρώτοι σύγχρονοι ηλεκτροκίνητοι συρμοί για τη γραμμή του Οδοντωτού, αποτελούνταν από τρείς συρμούς (Κλάση 3001) που κατασκευάστηκαν από την Billard το 1958. Αριθμήθηκαν από ΑΔΚ 01 έως ΑΔΚ 03, και αργότερα έλαβαν νέα αρίθμηση από ΑΒδφπτ 3001 έως ΑΒδφπτ 3003. Το 1967 προστέθηκαν τρείς νέοι συρμοί (Κλάση 3004) που κατασκευάστηκαν από την Decauville. Πήραν αρίθμηση από ΑΒδφπτ 3004 έως ΑΒδφπτ 3006. Αυτοί οι συρμοί, ίδιας διαρρύθμισης αμφότεροι οι τύποι, αποτελούνται από δύο επιβατικές άμαξες (μια άμαξα μηχανής, και μια άμαξα έλεγχου) και μια άμαξα γεννήτρια ή ΟΠΕ μεταξύ τους. Επιπροσθέτως, μια ατμομηχανή (ΔΚ 8001, κατασκευάστηκε από την Cali το 1891) διατηρείται στον σταθμό των Καλαβρύτων και χρησιμοποιήθηκε περιστασιακά για ειδικά δρομολόγια.[1]

Τέσσερις νέοι συρμοί παραγγέλθηκαν από την Stadler Rail για να αντικαταστήσουν τους παλαιούς το 2009.[2] Οι συγκεκριμένοι σχεδιάστηκαν ως Κλάσης 3107.[3]

Τρένο Εταιρεία

Παραγωγής

Έτος Βαγόνια
3001 Billard 1958 3001+ΟΠΕ3501+3001
3002 Billard 1958 3002+ΟΠΕ3502+3002
3003 Billard 1958 3003+ΟΠΕ3503
3004 Decauville 1967 3004+ΟΠΕ3504+3004
3005 Decauville 1967 3005+ΟΠΕ3505+3005
3006 Decauville 1967 3006+ΟΠΕ3506+3006
3107 Stadler 2009 3107+3507+3207
3108 Stadler 2009 3108+3508+3208
3109 Stadler 2009 3109+3509+3209
3110 Stadler 2009 3110+3510+3210

Φωτοθήκη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Simms, Wilfried (1997). The railways of Greece. Rustington: Wilfried F. Simms, σελ. 55. ISBN 0-9528881-1-4. 
  2. Stadler Bussnang AG (2009). Diesel electric BDmh 2Z+4A/12 Rack-wheel train for the Hellenic Railways Or ganisation S.A. (OSE), Greece. http://www.stadlerrail.com/media/uploads/factsheets/ZB_OSE_ZR_e_neu.pdf. Ανακτήθηκε στις 24.03.2016. 
  3. Stadler. «Griechische Staatsbahnen (OSE) | References | Stadler». www.stadlerrail.com. Ανακτήθηκε στις 2016-03-23. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι σε βίντεο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ντοκιμαντέρ:

Μοντέλα του οδοντωτού σε λειτουργία:

Ενδεικτικά βίντεο της διαδρομής: