Μεταμόρφωση Μεσσηνίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°3′18.000″N 21°45′52.999″E / 37.05500000°N 21.76472194°E / 37.05500000; 21.76472194

Μεταμόρφωσις
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Μεταμόρφωσις
Διοίκηση
Χώρα Ελλάδα
Περιφέρεια Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου
(Έδρα: Πάτρα)
Περιφέρεια Πελοποννήσου
(Έδρα: Τρίπολη)
Περιφερειακή ενότητα Μεσσηνίας
(Έδρα: Καλαμάτα)
Δήμος Πύλου - Νέστορος
(Έδρα: Πύλος)
Δημοτική ενότητα Παπαφλέσσα
Τοπική κοινότητα Μεταμορφώσεως
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοπόννησος
Περιφερειακή ενότητα Μεσσηνίας
Υψόμετρο 439[1] μ.
Πληθυσμός 313 (2011)
Άλλα
Παλαιά ονομασία Σκάρμινξ
Ευργέτιδα
Σκάρμιγγα
Σκάρμιγκα
Ταχ. κωδ. 24001[2]
Τηλ. κωδ. 27220[3]
Δήμος Πύλου - Νέστορος

Η Μεταμόρφωση,[4] αναφερόμενη επίσημα ως η Μεταμόρφωσις και παλαιότερα ως ο Σκάρμινξ ή ο Σκάρμιγγας ή ο Σκάρμιγκας ή το Σκάρμιγκα ή η Ευργέτιδα, είναι ημιορεινός οικισμός κοντά στο Βλαχόπουλο και υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Πύλου - Νέστορος, του Νομού Μεσσηνίας.

Τοποθεσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Μεταμόρφωση βρίσκεται βορειοδυτικά από το Βλαχόπουλο από το οποίο απέχει 6 περίπου χιλιόμετρα και ανατολικά από τη Χώρα από την οποία απέχει περίπου 6,5 χιλιόμετρα. Έχει υψόμετρο 439[1][5] μέτρα και απέχει από τις ακτές του Ιονίου Πελάγους περίπου 22,5 χιλιόμετρα. Κοντά στην Μεταμόρφωση βρίσκονται, προς τα βορειοανατολικά της το Τουλούπα Χάνι και το Μανιάκι σε απόσταση 2 και 5 περίπου χιλιομέτρων αντίστοιχα και προς τα νοτιοδυτικά της το Μυρσινοχώρι, σε απόσταση 6 περίπου χιλιομέτρων.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το χωριό, το οποίο έχει στην περιοχή του σημαντικές πηγές νερού και πλούσια χλωρίδα και πανίδα, έχει μακρόχρονη ιστορία που ακολουθεί την ιστορία της Μεσσηνίας και της ευρύτερης περιοχής της Πυλίας. Η περιοχή του χωριού κατά την αρχαιότητα, σύμφωνα με τα ευρήματα του ανασκαφικού προγράμματος Prap, ήταν από τα σημαντικά κέντρα του βασιλείου του Νέστορα, της αρχαίας Πύλου, καθώς στην θέση Ρούτσι έχουν βρεθεί σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα. Κατά την κλασική περίοδο, μετά την απελευθέρωση της Μεσσηνίας από τους Σπαρτιάτες με την βοήθεια των Θηβαίων και ως την βυζαντινή εποχή πιθανολογείται ότι στην περιοχή της Μεταμόρφωσης υπήρχε η αρχαία πόλη Αλίαρτος της Μεσσηνίας. Η ύπαρξη στην περιοχή του χωριού της εκκλησίας της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, η οποία χρονολογείται από τα βυζαντινά χρόνια και συγκεκριμένα τον 11ο αιώνα, τα υπολείμματα των χαμάμ (τούρκικων λουτρών), καθώς και τα καλντερίμια, που υπήρχαν και καταστράφηκαν το 1994 προκειμένου να διανοιχτούν αγροτικοί δρόμοι, μαρτυρούν ότι ο τόπος συνέχισε και στα βυζαντινά χρόνια να είναι σημαντικό κέντρο της περιοχής, ενώ γινόταν και καλλιέργεια - επεξεργασία μεταξιού. Η πόλη Αλίαρτος πιστεύεται ότι καταστράφηκε από τον σουλτάνο Βαγιαζήτ Β΄ το 1502 περίπου. Κατά την Α΄ Τουρκοκρατία (1460-1683) και την Β΄ Τουρκοκρατία (1715-1821) ανήκε στον Καζά Ναβαρίνου (Πύλος), ενώ κατά τη σύντομη Β΄ Ενετοκρατία (1683-1715) στην επαρχία Ναβαρίνου. Το χωριό, αναφέρεται τουλάχιστον από την εποχή της Ενετοκρατίας και μετά με διάφορες ονομασίες, όπως ο Σκάρμινξ, το Σκάρμιζα, το Σκαραμάγγιον (πιθανώς από τη λέξη της βυζαντινής εποχής «σκαραμάγγιον», το οποίο ήταν πολυτελές ύφασμα με πλούσια διακόσμηση), ο Σκάρμιγγας, ο Σκάρμιγκας, το Σκάρμηγκα, το Σκάρμιγγα ή το Σκάρμιγκα. Ο κοντινός σημερινός οικισμός της Μεταξάδας (γνωστός παλαιότερα ως Σαπρίκι) ήταν ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα παραγωγής μεταξιού της Μεσσηνίας και εκεί οφείλει το πιθανότερο και τη σύγχρονη ονομασία του. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση και η παλαιότερη ονομασία αντίστοιχα του χωριού Σκάρμιγκα ή Σκάρμηγκα πιθανώς προέρχεται από την κινεζική λέξη «Σκάρμινξ», που σημαίνει «δρόμος του μεταξιού». Το μετάξι από την Μεταξάδα μεταφερόταν στη συνέχεια μέσα από τον καρόδρομο, ο οποίος περνούσε από τα χωριά της περιοχής, προς το λιμάνι της Πύλου προς εξαγωγή ή/και περαιτέρω επεξεργασία. Η διαδρομή Σαπρίκι - λιμάνι Πύλου με φορτωμένα άλογα και μουλάρια, ήταν διάρκειας 8 ωρών περίπου. Οι μεταφορείς του μεταξιού ξεκινούσαν το απόγευμα από το Σαπρίκι, συνήθως έκαναν στάση στο Σκάρμηγκα για διανυκτέρευση και το πρωί συνέχιζαν το ταξίδι τους για την Πύλο.[6] Την περίοδο που υπήρχε ο παλαιός Δήμος Σκάρμιγκος (1835-1840), το χωριό αναφερόταν επίσης ως η Ευργέτιδα, ενώ στη συνέχεια αναφερόταν διαρκώς ως το Σκάρμιγκα, μέχρι το 1927, όταν και μετονομάστηκε από τον κοντινό στο χωριό ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, ως Μεταμόρφωσις (στη δημοτική: Μεταμόρφωση), ονομασία που έχει ως σήμερα.

Αρχαιότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην περιοχή ανάμεσα στα χωριά της Μεταμόρφωσης και του κοντινού Μυρσινοχωρίου, στην θέση Ρούτση ή Ρούτσι, έχουν βρεθεί δυο τύμβοι, με κιβωτιόσχημους τάφους, που ανάγονται στην Μεσοελλαδική εποχή. Φαίνεται πως στη θέση, που βρίσκονταν αυτοί, είχε αναπτυχθεί, ήδη κατά τον 17ο αιώνα π.Χ., ισχυρός οικισμός η παρακμή του οποίου τοποθετείται αρκετά μετά, περί τον 13ο αιώνα π.Χ., όταν άρχισε να πραγματοποιείται ο έλεγχος, από το νέο ισχυρό διοικητικό κέντρο της περιοχής, δηλαδή το Ανάκτορο του Νέστορος. Επίσης στην περιοχή ανασκάφηκαν δυο θολωτοί τάφοι της μυκηναϊκής εποχής με σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα.[7][8] Στα αρχαιολογικά ευρήματα των 2 θολωτών τάφων, του 1500 - 1450 π.Χ. και των 5 τύμβων περιλαμβάνονται ποτήρια, κύλικες, πρόχοοι, ψευδόστομοι αμφορείς, φιάλες, τρίχερο, εγχειρίδια με ναυτίλους και αιλουροειδή, ελεφάντινες χαρακτές πυξίδες με σπείρες και δελφίνια, χτένι με αιλουροειδή, σφραγίδες με πουλιά, ταύρους, λιοντάρια, γερανούς, ξίφη, μαχαίρια, ταινίες, δαχτυλίδια, περιδέραια, τράπεζα προσφορών. Τα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Χώρας και μαρτυρούν ότι ο πολιτισμός που είχε αναπτυχθεί ήταν από τους πιο σημαντικούς της εποχής.

Βυζαντινή εποχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά τη Βυζαντινή εποχή (330-1204) και κυρίως μετά τον 7ο αιώνα, σύμφωνα με την έρευνα του Ηλία Αναγνωστάκη, με τίτλο «Παράκτιοι οικισμοί της πρωτοβυζαντινής Μεσσηνίας. Η σιωπή των πηγών και η αποσπασματική μαρτυρία της αρχαιολογίας», πιστεύεται ότι, στην περιοχή της δυτικής Μεσσηνίας και της Πυλίας, «εμφανίζεται, πάντα με βάση την απουσία μεσοβυζαντινών αρχαιολογικών τεκμηρίων, το γενικότερο φαινόμενο της εγκατάλειψης του παράλιου χώρου και η απόσυρση των κατοίκων στην ενδοχώρα, όπως στον Σκάρμιγκα, στην Καβαλαριά, την Χώρα όπου υπάρχουν και αρκετά μεσοβυζαντινά τεκμήρια».[9][10]

Β΄ Ενετοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Την εποχή της Β΄ Ενετοκρατίας αναφερόταν ως Σκάρμινγκα (Scarminga[11]). Ο οικισμός αναφέρεται επίσης σε διάφορες απογραφές των Βενετών Προνοητών της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, οι οποίες έγιναν στο χρονικό διάστημα της τριακονταετίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Βενετοί κατείχαν την Πελοπόννησο, μέσω της κτήσης τους (Stato da Mar), η οποία είναι γνωστή και ως Βασίλειο του Μορέως (1688-1715). Το χωριό Σκάρμινγκα (Scarminga), ανήκε, στα τέλη του 17ου αιώνα, σύμφωνα με το Breve descrittione del Regno di Morea στην επαρχία του Ναβαρίνου (Territorio di Navarin), η οποία ήταν μια από τις 4 επαρχίες, στις οποίες χωριζόταν τότε το διαμέρισμα της Μεθώνης (επαρχία Φαναριού, επαρχία Αρκαδιάς, επαρχία Ναβαρίνου και επαρχία Μεθώνης).[11] Σύμφωνα επίσης με την έρευνα του Κωνσταντίνου Ντόκου με τίτλο «Η εν Πελοποννήσω εκκλησιαστική περιουσία κατά την περίοδον της Β΄ Ενετοκρατίας» αφέρεται ότι στην περιοχή του χωριού Scarmega (Σκάρμιγκα) υπήρχαν η εκκλησία του Σωτήρος (Αγια-Σωτήρα), η εκκλησία της Παναγίας και έξι ακόμη κατεστραμμένες εκκλησίες.[12]

Β’ Τουρκοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Καζάς Ναβαρίνου

Μετά το 1715, όταν οι Τούρκοι έδιωξαν τους Ενετούς από τον Μωριά και ξαναγύρισαν, μετονόμασαν τη Βαρωνία της Μεθώνης σε Βιλαέτι της Αρκαδιάς. Κατά την περίοδο που η ευρύτερη περιοχή της Πυλίας τελούσε υπό τη β’ οθωμανική κατοχή (1715-1821), το χωριό Σκάρμιγκα υπαγόταν στον Καζά Ναβαρίνου σύμφωνα και με την έκδοση της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα με τίτλο A Historical and Economic Geography of Ottoman Greece: The Southwestern Morea in the 18th Century, αφού μετά την ανακατάληψη των περιοχών του Μωριά από τους Τούρκους, η περιοχή του Ναβαρίνου, δηλαδή της Πυλίας, αποτέλεσε ένα ακόμα τμήμα της οθωμανικής (defter) κτηματογράφησης. Το χωριό αναφερόταν στα οθωμανικά τουρκικά ως Iskarminke (Σκάρμιγγα) (karye),[13] ενώ στην περιοχή του γειτονικού Μυρσινοχωρίου, το οποίο τότε ήταν τσιφλίκι (Pispitsa, ciftlik) υπάγονταν επίσης και οι περιοχές της Νάσας ή Μεμί Αγά (Nasa ή Memi Aga, mazra'a) και Ρούτσι (Ρούτση ) ή Ντενμουσαρίν (Rotsi ή Denmusarin, mazra'a).[14][15]

Διοικητική ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Σκάρμιγγα ή Σκάρμιγκα[16] προσαρτήθηκε αρχικά ως έδρα, το 1835,[17] στον παλαιό Δήμο Σκάρμιγκος,[18][19] ως το 1840,[20] που ο δήμος αυτός καταργήθηκε και ο οικισμός αποσπάται από τον Δήμο Σκάρμιγκος και προσαρτάται στον παλαιό Δήμο Βουφράσου (μεταγενέστερα Δήμος Βουφράδος),[21] όπου και παρέμεινε ως το 1912 που ο δήμος καταργήθηκε. Το χωριό αναφέρεται, το 1853, επίσης σαν Σκάρμιγγα στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως χωριό του Δήμου Βουφράσου της Επαρχίας Πυλίας με πληθυσμό 163 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 1851.[22] Έδρα του Δήμου Βουφράσου ως το 1851 ήταν το Χαντζή (σήμερα ο Χατζής) και από το 1851 ως το 1856 το Βλαχόπουλο και στη συνέχεια ξανά ο Χατζής. Το 1912[23] το Σκάρμιγκα προσαρτάται στην Κοινότητα Πισπισίων,[24] με έδρα τα Πισπίσια (σήμερα το Μυρσινοχώρι). Το 1927[25] μετονομάζονται το Σκάρμιγκα σε Μεταμόρφωσις, τα Πισπίσια σε Μυρσινοχώρι και η Κοινότητα Πισπισίων σε Κοινότητα Μυρσινοχωρίου, ενώ λίγο αργότερα, το 1929,[26] η Μεταμόρφωσις αποσπάται από την Κοινότητα Μυρσινοχωρίου και ορίζεται ως έδρα της Κοινότητας Μεταμορφώσεως.[27] Η Μεταμόρφωσις παρέμεινε ως έδρα της Κοινότητας Μανιακίου , από το 1929 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», η Μεταμόρφωσις υπήχθη στον κατηργημένο Δήμο Παπαφλέσσα,[28][29] ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» η Μεταμόρφωσις ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Πύλου - Νέστορος.[30][31] Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Κορώνης, Μεθώνης, Παπαφλέσσα, Πύλου, Νέστορος και Χιλιοχωρίων. Η Μεταμόρφωσις σήμερα είναι η έδρα και ο μοναδικός οικισμός της Τοπικής Κοινότητας της Μεταμορφώσεως του Δήμου Πύλου-Νέστορος.[4]

Κάτοικοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο οικισμός, με βάση την απογραφή του 2011, έχει 313 μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι απασχολούνται κυρίως σε διάφορες αγροτικές εργασίες, ενώ παλαιότερα ήταν ανεπτυγμένη και η κτηνοτροφία. Το χωριό έχει μεγάλη παραγωγή ελαιολάδου. Παράγονται επίσης κρασί, σταφίδα και πολλά κηπευτικά, χάρη στις πηγές που υπάρχουν γύρο απ' το χωριό. Ονομαστά αγροτικά προϊόντα είναι επίσης η "σκαρμιγκέικη" «χοντροκατσαρή» ντομάτα και τα κρεμμύδια.

Εξέλιξη Πληθυσμού της Μεταμορφώσεως Μεσσηνίας
Απογραφή Πληθυσμός Διάγραμμα εξέλιξης Πληθυσμού
1844 180[32]
1851 163[22]
1879 215[33]
1889 210[34]
1896 274[35]
1907 275[36]
1920 335[37]
1928 317[38]
1940 358[39]
1951 378[40]
1961 401[41]
1971 360[42]
1981 316[43]
1991 322[44]
2001 400[45]
2011 313[46]

Κτίρια – εκδηλώσεις – αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός από τα παραδοσιακά σπίτια και το κτίριο του Δημοτικού Σχολείου, υπάρχει η εκκλησία του χωριού, ο Ιερός Ναός των Αγίων Πάντων, ο οποίος υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας. Σημαντικές πολιτιστικές δραστηριότητες στο χωριό πραγματοποιεί τακτικά ο Σύλλογος Γυναικών της Μεταμόρφωσης η «ΕΣΤΙΑ», ο οποίος διοργανώνει κάθε χρόνο, τον Αύγουστο, την «Γιορτή της ντομάτας και κρεμμυδιού»,[47] καθώς στην περιοχή του χωριού παράγονται εξαιρετικές ντομάτες της ντόπιας ποικιλίας «χοντροκατσαρή», οι οποίες κάποιες φορές φύονται και σε εξαιρετικά μεγάλα μεγέθη.[48]. Ο ίδιος σύλλογος διοργανώνει επίσης γιορτή για τα «Κούλουμα της Καθαράς Δευτέρας» και το πέταγμα του χαρταετού.[49] Άλλη μεγάλη εκδήλωση είναι το «πανηγύρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος», στις 6 Αυγούστου, όταν γιορτάζει το εξωκκλήσι της Αγιά-Σωτήρας, του 11ου αιώνα, που βρίσκεται κοντά στο χωριό και είναι περιτριγυρισμένο με πλατάνια, ενώ δίπλα στο ιερό αναβλύζει νερό από την ομώνυμη πηγή. Στα αξιοθέατα της περιοχής του χωριού περιλαμβάνονται το προαναφερόμενο εκκλησάκι της Αγιά-Σωτήρας, γνωστό και ως ο Ιερός Ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και ο Αρχαιολογικός Χώρος στο Ρούτσι.

Ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο βυζαντινός Ιερός Ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος βρίσκεται σε μικρή απόσταση βορειοανατολικά του χωριού. Πρόκειται για κηρυγμένο αρχαίο μνημείο[50] και είναι ναός τύπου του ελεύθερου σταυρού, με νάρθηκα στα δυτικά. Ο τρούλος και η θολοδομία είχαν καταρρεύσει κατά το παρελθόν και ο ναός καλύπτεται σήμερα με ξύλινη δίρριχτη στέγη επιστρωμένη με κεραμίδια, η οποία ανακατασκευάστηκε από το 2002, ενώ στο μνημείο ξεκίνησαν τον Μάιο του 2010 εκτεταμένη ανασκαφική έρευνα, καθώς και εργασίες αποκατάστασης.[51]

Αρχαιολογικός Χώρος στο Ρούτσι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περίπου 4,5 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από το χωριό και 1,5 χιλιόμετρο βορειοανατολικά του χωριού Μυρσινοχώρι, στη θέση Ρούτση ή Ρούτσι βρίσκεται ο Αρχαιολογικός Χώρος του Μυρσινοχωρίου. Στη θέση αυτή πραγματοποιήθηκαν, τις δεκαετίες του 1950, από τον Σπυρίδωνα Μαρινάτο και του 1970, από τον Γεώργιο Στ. Κορρέ σειρά ανασκαφικών ερευνών, οι οποίες έφεραν στο φως δυο τύμβους της Μεσοελλαδικής εποχής (2.200 π.Χ.-1.600 π.Χ.), οι οποίοι περιείχαν ταφικούς πίθους. Οι τύμβοι ήταν χτισμένοι πάνω σε παλαιότερο οικισμό του (3.000 π.Χ.-2.500 π.Χ). Επίσης ανασκάφηκαν, δύο θολωτοί τάφοι της μυκηναϊκής εποχής (1.600 π.Χ.- 1.100 π.Χ.), οι οποίοι είχαν σχετικά μικρή διάμετρο (περίπου 5 μέτρα). Οι τάφοι αυτοί, πιθανότατα περιείχαν ταφές τοπικών αξιωματούχων. Ο ένας από τους θολωτούς τάφους, ο οποίος ήταν ασύλητος απέφερε εντυπωσιακά ευρήματα, μεταξύ των οποίων ξίφη και εγχειρίδια με δερμάτινες θήκες, πλήθος σφραγιδόλιθων, βαρύ περιδέραιο από Βαλτικό ήλεκτρο, καθώς και ένα από τα μεγαλύτερα σωζόμενα ξίφη της μυκηναϊκής εποχής.[52][8]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός από την πηγή στην Αγία Σωτήρα, υπάρχουν δυο ακόμα πηγές στην περιοχή, η πηγή του Πέρα χωριου και η πηγη στον Άγιο Κωνσταντίνο, περίπου 500 μέτρα η πρώτη και 1 χιλιόμετρο η άλλη βορειοδυτικά. Πολυάριθμοι αγωγοί νερού παρέχουν άρδευση στην περιοχή από δεξαμενές κοντά στην Αγία Σωτήρα.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Μεταμόρφωση, από την ιστοσελίδα: buk.gr
  2. Ταχυδρομικός Κώδικας Μεταμόρφωση Μεσσηνίας.
  3. Τηλεφωνικοί κωδικοί της Ελλάδας, Ζώνη 27: Μεσσήνη: 27220
  4. 4,0 4,1 Δημοτική Ενότητα Παπαφλέσσα, από την ιστοσελίδα: www.pylos-nestor.gr του Δήμου Πύλου - Νέστορος.
  5. Μεταμόρφωση, από την ιστοσελίδα: moriasnow.gr.
  6. Συλλογικό έργο, «Χορός από μετάξι», έκδοση: "Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καλαμάτας", Καλαμάτα 2009, ISBN 978-960-9424-05-9, σελ. 29-30.
  7. Σπυρίδων Μαρινάτος, ΠAE 1953, σελ. 249-250, ΠAE 1956, σελ. 203-206, ΠAE 1957, σελ. 118-120, Γεώργιος Στ. Κορρές, ΠAE 1976, σελ. 281-282 και ΠAE 1977, σελ. 230, Ανασκαφές > Ιστορία των Ανασκαφών > Πελοπόννησος > Μεσσηνία > Ρούτσι, από την ιστοσελίδα: www.archetai.gr της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας.
  8. 8,0 8,1 Μεσσηνία > Αρχαιολογικός Χώρος στο Μυρσινοχώρι, από την ιστοσελίδα: greece.terrabook.com
  9. Ηλίας Αναγνωστάκης, «Παράκτιοι οικισμοί της πρωτοβυζαντινής Μεσσηνίας. Η σιωπή των πηγών και η αποσπασματική μαρτυρία της αρχαιολογίας» (σελ. 137-160) στο: «Πρωτοβυζαντινή Μεσσήνη και Ολυμπία: Aστικός και αγροτικός χώρος στη Δυτική Πελοπόννησο», (http://helios-eie.ekt.gr/EIE/handle/10442/3688), Πρακτικά διεθνούς συμποσίου, Αθήνα, 29-30 Μαϊου 1998 = Acts of international symposium, Athens, 29-30 May 1998, "EARLY CHRISTIAN MESSENE AND OLYMPIA: Urban and Agrarian Area in the Western Péloponnèse", Society of Messenian Arcaeological Studies, Institute of Byzantine Research / NHRF, Editors: Petros G. Themelis - Voula Konti, p. 286, Athens - Αθήνα 2002, ISBN 960-87389-0-3, σελ. 144.
  10. PRAP = "The Pylos Regional Archaeological Project", Part 1, p. 474-475.
  11. 11,0 11,1 Κωνσταντίνος Ντόκος, "BREVE DESCRITTONE DEL REGNO DI MOREA. Αφηγηματική ιστορική πηγή ή επίσημο βενετικό έγγραφο της Β' Βενετοκρατίας στην Πελοπόννησο;", "ΕΩΑ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΑ", Vol 1, DOI: http://dx.doi.org/10.12681/eoaesperia.24 Αθήνα 1993, σελ. 110 (Primo Territorio di Navarin - Scarminga), p. 125 (Terza Provincia di Messenia).
  12. Κωνσταντίνος Ντόκος, «Η εν Πελοποννήσω εκκλησιαστική περιουσία κατά την περίοδον της Β΄ Ενετοκρατίας», "Byzantinisch-Neugriechische Jahrbücher", v. 21, 1972, p. 43-168.
  13. Fariba Zarinebaf, John Bennet, Jack L. Davis, "A Historical and Economic Geography of Ottoman Greece", "Hesperia", supplement 34, American School of Classical Studies at Athens, Athens 2005, ISBN 978-0-87661-534-8, p. 142: 46. ISKARMINKE (karye).
  14. Fariba Zarinebaf, John Bennet, Jack L. Davis, "A Historical and Economic Geography of Ottoman Greece", "Hesperia", supplement 34, American School of Classical Studies at Athens, Athens 2005, ISBN 978-0-87661-534-8, p. 128.
  15. Siriol Davies, Jack L. Davis, "Between Venice and Istanbul: Colonial Landscapes in Early Modern Greece", "Hesperia", supplement 40, ISSN 1064-1173, American School of Classical Studies at Athens, Athens 2007, ISBN 087661540X, ISBN 9780876615409 και "Between Venice and Istanbul: Colonial Landscapes in Early Modern Greece", p. 206.
  16. Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Σκάρμιγκα (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
  17. 21-04-1835.
  18. Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Δ. Σκάρμιγκος (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
  19. «Δήμος Σκάρμιγκα - 1836». xatzi-messinias.gr. Το Χατζή Μεσσηνίας και οι ομορφιές του... 9 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2016. 
  20. ΦΕΚ 22Α - 18/12/1840.
  21. Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Δ. Βουφράσου (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
  22. 22,0 22,1 Ιακώβου Ρ. Ραγκαβή, Τα Ελληνικά, Εν Αθήναις, 1853, τόμος δεύτερος, σελ. 578.
  23. ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912.
  24. Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών Κ. Πισπισίων (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
  25. ΦΕΚ 306Α - 22/12/1927.
  26. ΦΕΚ 221Α - 06/07/1929.
  27. Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών Κ. Μεταμορφώσεως (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
  28. Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Δ. Παπαφλέσσα (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
  29. ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997.
  30. ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010.
  31. Διοικητικές μεταβολές οικισμών > Δ. Πύλου-Νέστορος (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
  32. Σταματάκης, Ι. Δ., "Πίναξ χωρογραφικός της Ελλάδος, Περιέχων τα Ονόματα, τας Αποστάσεις και τον Πληθυσμόν των Δήμων, Πόλεων Κωμοπόλεων και Χωρίων. / Ερανισθείς εκ διαφόρων επισήμων εγγράφων της Β. Κυβερνήσεως, και εκδοθείς υπό Ι. Δ. Σταματάκη". Εκ του Τυπογραφείου Γ. Βλασσαρίδου. Εν Αθήναις 1846, σελ. 48.
  33. Υπουργείο Εσωτερικών, "Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός 1879, εκ του Τυπογραφείου Σ. Κ. Βλαστού, Εν Αθήναις 1881. Επίσης: "Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός 1879", σελ. 120.
  34. Υπουργείο Εσωτερικών, Τμήμα Δημόσιας Οικονομίας και Στατιστικής, "Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός - Απογραφή της 15-16 Απριλίου 1889", Μέρος Δεύτερον - Πίνακες Α', εκ του Εθνικού Τυπογραφείου και Λιθογραφείου, Εν Αθήναις 1890, σελ. 87.
  35. Υπουργείο Εσωτερικών, Τμήμα Δημόσιας Οικονομίας και Στατιστικής, "Στατιστικά Αποτελέσματα της Απογραφής του Πληθυσμού, κατά την 5-6 Οκτωβρίου 1896", Μέρος Δεύτερον - Πίνακες - Α' Πληθυσμός κατά Νομούς, Επαρχίας, Δήμους, εκ του Εθνικού Τυπογραφείου και Λιθογραφείου, Εν Αθήναις 1897, σελ. 103.
  36. Υπουργείο των Εσωτερικών, Υπηρεσία Απογραφής, Στατιστικά Αποτελέσματα της Γενικής Απογραφής του Πληθυσμού, κατά την 27 Οκτωβρίου 1907", Επιμέλεια: Γεωργίου Χωματιανού, τόμος δεύτερος, εκ του Τυπογραφείου Μιχαήλ Νικολαΐδου, Εν Αθήναις 1909, σελ. 394.
  37. Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, Διεύθυνσις Στατιστικής, "Πληθυσμός του Βασιλείου της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 19 Δεκεμβρίου 1920", εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1921. Επίσης: "Πληθυσμός του Βασιλείου της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 19 Δεκεμβρίου 1920", σελ. 237.
  38. Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 15-16 Μαΐου 1928". (Πραγματικός πληθυσμός κυρωθείς δια του από 23 Νοεμβρίου 1928 διατάγματος), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1935. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 15-16 Μαΐου 1928", σελ. 275.
  39. Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας, πόλεις και χωρία), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1950. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940", σελ. 303.
  40. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 7ης Απριλίου 1951". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας, πόλεις και χωρία), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1955. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 7ης Απριλίου 1951", σελ. 148.
  41. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 19ης Μαρτίου 1961". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας και οικισμούς. Κυρωθείς δια της υπ' αριθ. 46929/6877/1961 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Συντονισμού και Εσωτερικών), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1962. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 19ης Μαρτίου 1961", σελ. 143.
  42. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους , κοινότητας και οικισμούς. Κυρωθείς δια της υπ' αριθ, 3893/Ε637/1972 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Βοηθού Πρωθυπουργού και Εσωτερικών), Αθήναι 1972. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971", σελ. 139.
  43. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 5 Απριλίου 1981". (Κυρώθηκε με την 7908/Δ'554/12-4-1982 κοινή απόφαση των Υπουργών Συντονισμού και Εσωτερικών), Αθήναι 1982. Επίσης: "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 5 Απριλίου 1981", σελ. 149.
  44. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 17ης Μαρτίου 1991". (Κυρώθηκε με την 24197/Γ' 3812/24-11-1993 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Εσωτερικών), Αθήνα 1994. Επίσης: "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 17ης Μαρτίου 1991", σελ. 182.
  45. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001". (Κυρώθηκε με την 6821/Γ5-908/4-6-2002 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης), Αθήνα 2003. Επίσης: "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001", σελ. 185.
  46. "Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. Μόνιμος Πληθυσμός", Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ).
  47. "10η Γιορτή Χοντροκατσαρής Ντομάτας στη Μεταμόρφωση", 16/08/2017, από την ιστοσελίδα: www.messinialive.gr του τοπικού ΜΜΕ "Messinia live".
  48. Μεσσηνία: Παράγουν γιγαντιαίες ντομάτες!, από την ιστοσελίδα: www.diaforetiko.gr
  49. "Καρναβαλικές εκδηλώσεις σε όλη τη Μεσσηνία", 21/02/2015, από την ιστοσελίδα: www.tharrosnews.gr της εφημερίδας "Θάρρος" της Μεσσηνίας.
  50. Ι. Ναός Μεταμορφώσεως Σωτήρος, ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ30/58430/1104 π.ε/14-1-1992 - ΦΕΚ 138/Β/2-3-1992, [...] "Χαρακτηρίζεται ως αρχαίο μνημείο ο Ι. Ν. Μεταμορφώσεως Σωτήρος που βρίσκεται στην Κοινότητα Μεταμορφώσεως της επαρχίας Πυλίας του νομού Μεσσηνίας, με ζώνη προστασίας γύρω του 50μ. Πρόκειται για ναό τύπου ελευθέρου σταυρού με τρίπλευρη αψίδα και μεταγενέστερης εποχής νάρθηκα και προστώο. Το κτίριο παρουσιάζει τρεις οικοδομικές φάσεις, εκ των οποίων η αρχική ανάγεται στη μεσοβυζαντινή περίοδο. Τα τμήματα της τοιχοποιΐας του βυζαντινού κτιρίου διασώζουν το αμελές πλινθοπερίκλειστο σύστημα δομής και τον κεραμοπλαστικό διάκοσμο." [...], σύμφωνα με το Διαρκή Κατάλογο των Κηρυγμένων Αρχαιολογικών χώρων και Μνημείων της Ελλάδος, της Διεύθυνσης Εθνικού Αρχείου Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού.
  51. Ανασκαφές 26ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, στο: 2000-2010. Από το ανασκαφικό έργο των Εφορειών Αρχαιοτήτων, Αθήνα 2012, από την ιστοσελίδα: www.culture.gr του Υπουργείου Πολιτισμού. Ανασκαφές: Μεταμόρφωση (πρ. Σκάρμιγκας), Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, υπεύθυνοι αρχαιολόγοι: Ευγενία Χαλκιά, Μ. Κάππας, σελ. 145-148.
  52. Ανασκαφές > Ιστορία των Ανασκαφών > Πελοπόννησος > Μεσσηνία > Ρούτσι, από την ιστοσελίδα: www.archetai.gr της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]