Αρμενιοί Μεσσηνίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 37°12′59.76″N 21°39′31.32″E / 37.2166000°N 21.6587000°E / 37.2166000; 21.6587000

Αρμενιοί
Άποψη του χωριού Αρμενιοί.
Τοποθεσία στον χάρτη της χώρας
Τοποθεσία στον χάρτη της χώρας
Διοίκηση
Χώρα Ελλάδα
Περιφέρεια Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου (Έδρα Πάτρα) - Περιφέρεια Πελοποννήσου (Έδρα Τρίπολη)
Περιφερειακή ενότητα Μεσσηνίας (Έδρα Καλαμάτα)
Δήμος Τριφυλίας
Δημοτική ενότητα Κυπαρισσίας
Τοπική κοινότητα Αρμενιών
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμα Πελοπόννησος
Νομός Μεσσηνίας
Υψόμετρο 107[1]
Πληθυσμός 315 (2011)
Άλλα
Ταχ. κωδ. 24500[2]
Τηλ. κωδ. 27610[3]
ιστοσελίδα: Δήμος Τριφυλίας

Οι Αρμενιοί είναι χωριό της Μεσσηνίας, που μέχρι το έτος 2000 αποτελούσε την Κοινότητα Αρμενιών οπότε εντάχθηκε στον Καποδιστριακό Δήμο Κυπαρισσίας με έδρα την Κυπαρισσία και από το έτος 2012 σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας, όπως διαμορφώθηκε με το πρόγραμμα “Καλλικράτης” ανήκει στο Δήμο Τριφυλίας με έδρα επίσης την Κυπαρισσία. Η επίσημη ονομασία είναι “οι Αρμενιοί”,[4] ενώ προ του 1940 το χωριό ονομαζόταν Αρμενοί.[5] Το χωριό βρίσκεται στην περιοχή ανατολικά της Κυπαρισσίας, σε απόσταση από αυτήν περίπου 4 χιλιομέτρων, σε υψόμετρο 107 μέτρων,[6] ενώ ανατολικά του χωριού δεσπόζει το βουνό Γεράνιο. Έχει 315 κατοίκους (σύμφωνα με την απογραφή του 2011).

Ονοματολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ονομασία του χωριού δεν έχει εξακριβωθεί επακριβώς, αλλά υπάρχουν διάφορες εκδοχές: Α. Οφείλει το όνομά του στον Ορμενό ή Αρμενό (πιθανόν/ή όχι Αργοναύτη) , που ήταν εγγονός του θεού των ανέμων Αίολου, γιος του Κερκάφου και πατέρας του βασιλιά Αμύντωρα. Μερικοί από τους Αργοναύτες, στο ταξίδι τους για την Κολχίδα, σταμάτησαν στη Λήμνο όπου οι γυναίκες είχαν διώξει όλους τους άντρες του νησιού. Στη συνέχεια όμως εκδιώχθηκαν στη Σπάρτη και στη Τριφυλία. Ο Αρμένος εγκαταστάθηκε στην περιοχή και έδωσε το όνομά του. Στην ιστορική εποχή, το χωριό βρίσκεται πιο νότια, στη σημερινή τοποθεσία «Πρίντζιπα».[7]

Β. Στα χρόνια 1684-1689 οι Οθωμανοί και οι Ενετοί πάσχιζαν ποιος από τους δυο θα κρατήσει την Πελοπόννησο, κάτι το οποίο κατάφεραν οι δεύτεροι. Οι Ενετοί έφτασαν στην Πελοπόννησο με το στόλο τους, ο οποίος ήταν τόσο μεγάλος που εντυπωσίασε τους κατοίκους. Αποτέλεσμα του θαυμασμού αυτού ήταν το παρακάτω ποίημα: «Να καθόμουν κι' αλόγιαζα του Ρήγα την αρμάδα πως «αρμενίζει» κι έρχεται σα νύφη στολισμένη γυρεύει κόλφο (κόλπο) για να μπει, λιμένα για ν' αράξει γυρεύει το Χαλήλ Πασά, για να τον πολεμήσει με τετρακόσια κάτεργα, με 'ξήντα δυο φρεγάδες».[8] Από το αρμένισμα των πλοίων (όχι βέβαια μόνο των ενετικών) και επειδή το χωριό τότε βρισκόταν χαμηλά προς τη θάλασσα, λένε πως μπορεί το όνομά του να προήλθε από αυτό.[7]

Γ. Στην εποχή του Βυζαντίου, τότε που αυτοκράτορας ήταν ο Ρωμανός ο Β', ο στρατηγός Νικηφόρος Φωκάς ξαναπαίρνει την Κρήτη. Στα 961 π.Χ. έφερε Αρμένιους για να ενισχύσει το ντόπιο στοιχείο και έτσι ιδρύθηκε το χωριό Αρμένοι στο νομό Χανίων, το οποίο υπάρχει και σήμερα. Στη συνέχεια, έμποροι Αρμένιοι ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, στην οποία έδωσαν το όνομά τους.[7]

Δ. Ίσως οφείλεται σε κάποιον Αρμένη (κάτοικο της Αρμενίας) που κατοίκησε στην περιοχή σαν μεγάλος τσιφλικάς και καταπίεζε τους κατοίκους.[7]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τυχαίο γεγονός, αναφέρεται σύμφωνα με τον ερευνητή Διονύση Σελούλη, ότι «ανακαλύφθηκε μία κολώνα αρχαίου ναού (4ου-3ου αιώνα π.Χ.). Η ύπαρξη τέτοιου ναού μαρτυρά ότι η περιοχή είχε οικονομική άνεση. Μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού, ο ναός μετατράπηκε σε Χριστιανικό». Έως τα τέλη του 19ου αιώνα, στην περιοχή υπήρχε η εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, την οποία σύμφωνα με την προφορική παράδοση, λέγεται ότι έχτισε ο ίδιος ο Μέγας Κωνσταντίνος σε μία εκστρατεία του στην Πελοπόννησο. Πολύ κοντά στην εκκλησία βρισκόταν και βρίσκεται ακόμα και σήμερα η πηγή του «Πρίντζιπα» με το νερό της να βγαίνει από τους βράχους.[7]

Κατακτητές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Το 1204 μ.Χ. η Βυζαντινή Αυτοκρατορία πέρασε στα χέρια των Φράγκων, οι οποίοι τη μοίρασαν όπως τους βόλευε. Οι Βενετοί, μεταξύ των άλλων πήραν και την Πελοπόννησο στην οποία επιβλήθηκαν με ήπια μέσα και όχι με τη βία. Έτσι λοιπόν η περιοχή κατοικήθηκε από αυτούς και από τάγματα Καπουκίνων Μοναχών από τους οποίους η περιοχή πήρε το όνομα «Καπουτσί».

Από την περιοχή πέρασαν πολλοί κατακτητές με καταστροφικές συνέπειες:

  • 1204-1430: Βενετοί
  • 1431-1446: Παλαιολόγοι
  • 1447-1683: Τούρκοι
  • 1684-1714: Ενετοί
  • 1715-1821: Τούρκοι

Συμμετοχή στην πολιορκία της Μεθώνης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γύρα από τα γεγονότα της Επανάστασης του 1821, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, υπάρχει κατάλογος με τα ονόματα αξιωματικών και στρατιωτών από τους Αρμενιούς, οι οποίοι πήραν μέρος στην πολιορκία της Μεθώνης υπό τις διαταγές του στρατηγού Μήτρου Αναστασόπουλου.[7]

Πληθυσμός & διοικητικές μεταβολές της Κοινότητας Αρμενών Μεσσηνίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Επί Ενετών έγινε η πρώτη επίσημη απογραφή στην Πελοπόννησο στην οποία αναφέρεται ότι το 1689 οι Αρμενοί είχαν 60 κατοίκους.
  • Το 1830 το χωριό, αριθμεί 150 κατοίκους και είναι ένα από τα μεγάλα χωριά της Μεσσηνίας σε πληθυσμό.
  • Το 1897 οι Αρμενοί φθάνουν τους 245 κατοίκους γεγονός που δείχνει ότι το χωριό άκμαζε (η εύφορη γη του συνέβαλλε σημαντικά σε αυτό).
  • Το 1912 με τη διοικητική μεταρρύθμιση του Ελευθερίου Βενιζέλου, έγινε η σύσταση της "Κοινότητας Αρμενών",[9] με την απόσπαση του οικισμού Αρμενοί από το δήμο Κυπαρισσίας και τον ορισμό του ως έδρα της κοινότητας.[10]
  • Το 1928 οι Αρμενοί «έκτισαν αποικία» το διπλανό χωριό Σπηλιά, κάτι που είχε και αρνητικές συνέπειες: «Το νερό της πηγής «Μάννα» (ΝΑ του χωριού) διεκδικείται από τους Σπηλαίους σε σημείο απειλής για τοπικό εμφύλιο πόλεμο. Ευτυχώς όμως αυτό απετράπη και τελικά το νερό της πηγής ήταν στη διάθεση και των δύο χωριών».[7]
  • Το 1940 το χωριό φθάνει στο μεγαλύτερο σημείο πληθυσμιακής ανάπτυξής του, αριθμεί 529 κατοίκους, ενώ το όνομα του οικισμού Αρμενοί, μετατρέπεται στο σημερινό Αρμενιοί[5] και το όνομα της "Κοινότητας Αρμενών" διορθώνεται σε κοινότητα Κοινότητα Αρμενιών.
  • Από το 1960, όμως και μετά, το χωριό πλήττεται από την αστυφιλία και οι κάτοικοί του μειώνονται σημαντικά.
  • Το 1997 ο οικισμός Αρμενιοί αποσπάται από την κοινότητα και προσαρτάται στο Δήμο Κυπαρισσίας.[11]

Κάτοικοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι κάτοικοι του χωριού που σύμφωνα με την απογραφή του 2001 ήταν 462 και με την απογραφή του 2011 ήταν 315,[12] ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία. Εκτός από το ελαιόλαδο, που αποτελεί ένα από τα βασικά προϊόντα, που παράγει το χωριό, το κύριο κηπευτικό του χωριού είναι η μπάμια. Οι Αρμενιοί είναι ένας από τους μεγαλύτερους τροφοδότες μπάμιας της ελληνικής αγοράς. Μάλιστα κάθε καλοκαίρι, το Σάββατο που προηγείται του Δεκαπενταύγουστου, πραγματοποιείται στο χωριό η «Γιορτή της μπάμιας», που συγκεντρώνει πολλούς επισκέπτες.[13] Στο χωριό δραστηριοποιείται επίσης ο Κηπευτικός Σύλλογος, ο οποίος διαχειρίζεται την παραγωγή της μπάμιας.[7]

Λαογραφία, ήθη & έθιμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πλούσια είναι επίσης η λαογραφία, τα ήθη και τα έθιμα του χωριού:

Το «Ρολόϊ» του Γεράνιου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

«Ο υπολογισμός της ώρας από τους κατοίκους γινόταν ως εξής: Στη μέση περίπου του ύψους του βουνού Γεράνιου υπάρχουν γυμνά βράχια. Όταν οι ακτίνες του ήλιου έπεφταν στα βράχια αυτά, τότε υπολόγιζαν ότι η ώρα ήταν περίπου 12 με 1 το μεσημέρι. Τα βράχια ονομάστηκαν και παραμένουν έως σήμερα με την ονομασία «Ρολόϊ».[7]

Τραγατσούλες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

«Τους καλοκαιρινούς μήνες που οι κάτοικοι του χωριού δούλευαν στα χωράφια, έφτιαχναν «καλύβες» από ξύλα και φτέρες για να τους προφυλάσσουν από τον καυτό ήλιο και λιγότερο από τη νύχτα. Αυτές οι καλύβες φτιάχνονταν τον Ιούνιο και κατοικούνταν έως το Σεπτέμβριο όταν και τις εγκατέλειπαν για να ξαναφτιάξουν καινούργιες την επόμενη χρονιά».[7] Είναι μια παράδοση ευρέως γνωστή στα χωριά της δυτικής κυρίως Μεσσηνίας. Τα πρόχειρα αυτά καταλύματα ονομάζονται «τραγατσούλες» ή «δραγατσούλες» (από παραφθορά της δραγατσούλας = το κατάλυμα του δραγάτη, του αγρότη).

Αρμεναίικος γάμος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

«Στα πλαίσια της τοπικής παράδοσης συγκαταλέγεται και ο Αρμεναίϊκος γάμος. Οι γάμοι γίνονταν από προξενιό και η νύφη έπρεπε να έχει προίκα απαραίτητα. Οι γάμοι γίνονταν Κυριακή απόγευμα, αλλά το γλέντι άρχιζε από την Πέμπτη».[7]

Εορτές - Πανηγύρια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Την εορτή των Αγίων Πάντων γιορτάζει η εκκλησία του χωριού.
  • Το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου διοργανώνεται η "Γιορτή της μπάμιας" στην πλατεία του χωριού, όπου προσφέρεται δωρεάν μπάμια ψημένη στο φούρνο.
  • Στις 15 Αυγούστου γιορτάζει το εκκλησάκι της Παναΐτσας του Καπουτσί.
  • Στις 23 Αυγούστου γιορτάζει το εκκλησάκι της Παναΐτσας του Λουτρού.[7]

Αρχιτεκτονική & Εκκλησίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τη λαϊκή αρχιτεκτονική του χωριού την αποτελούσαν τα παραδοσιακά σπίτια και οι θόλοι αυτών.

Το Δημοτικό Σχολείο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

«Το 1920 άρχισε να κτίζεται το σχολείο στη βόρια πλευρά του χωριού. Ήταν το καμάρι των Αρμενιών και οι κάτοικοι διαμόρφωσαν τον εξωτερικό χώρο του με ποικίλα φυτά και δένδρα».[7]

Η πλατεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δίπλα από την εκκλησία των Αγίων Πάντων, στην κεντρική πλατεία του χωριού, υπάρχει το Ηρώο για τους πεσόντες στις διάφορες μάχες από το 1912 μέχρι το 1949. Στην πλατεία είναι συγκεντρωμένες οι ταβέρνες και τα καφενεία του χωριού.[13] Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται επίσης ο Κοινοτικός Ξενώνας των Αρμενιών και στο ίδιο κτίριο στεγάζεται και το Γραφείο του Τοπικού Διαμερίσματος.[7]

Άλλα αρχιτεκτονικά στοιχεία του χωριού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

«Στο δρόμο προς το Περδικονέρι υπάρχουν ερείπια νερόμυλου ( γνωστού ως ο Μύλος του Γέρο Μυλωνά Γεωργίου Σταθόπουλου ) και η πηγή «Μάννα» από όπου οι κάτοικοι έπαιρναν νερό. Η γύρω περιοχή ονομάζεται “Μάννα” και το οφείλει στην ομώνυμη πηγή που πότιζε ολόκληρο το χωριό».[7]

Εκκλησίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην πλατεία των Αρμενιών, δεσπόζει η εκκλησία των Αγίων Πάντων που χτίστηκε το 1877:[13] «Η εκκλησία του χωριού χτίστηκε το 1877 σε σχήμα ορθογώνιου παραλληλεπίπεδου με το καμπαναριό της κολλημένο μπροστά μαζί με τις δύο καμπάνες δωρεά των κατοίκων που βρίσκονται στα ξένα. Οι εικόνες του τέμπλου με αγιορείτικες αγιογραφίες φτιαγμένες το 1920 είναι εκπληκτικής ομορφιάς».[7]

Στη νότια πλευρά των Αρμενιών βρίσκονται τα εκκλησάκια της “Παναΐτσας του Καπουτσί” και της “Παναΐτσας του Λουτρού”:[14]

  • Το εκκλησάκι της “Παναγίας του Καπουτσί”, που πήρε το όνομά της από το τάγμα των Καπουτσίνων μοναχών που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας. Το Δεκαπενταύγουστο, μάλιστα, που γιορτάζει η εκκλησία, προσφέρεται στους πιστούς λουκουμάκι, κατάλοιπο από αυτήν την καθολική παράδοση.[13]
  • Το εκκλησάκι της “Παναΐτσας του Λουτρού”. είναι και το πιο παλιό, κάτι που μαρτυρούν οι εικόνες που βρέθηκαν σε αυτό και διαφυλάσσονται.[7]

Εκδηλώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός από την «Γιορτή της μπάμιας», που προαναφέρεται, οι Αρμενιοί είναι επίσης γνωστοί για τον αποκριάτικο χορό που διοργανώνει κάθε χρόνο ο τοπικός πολιτιστικός σύλλογος «Καπούτσι» με φαγητό και γλέντι μέχρι το πρωί.[13]

Παραπομπές - σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]