Χρυσαετός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Χρυσαετός
Ενήλικος Χρυσαετός
Ενήλικος Χρυσαετός
Κατάσταση διατήρησης
Συστηματική ταξινόμηση
Βασίλειο: Ζώα (Animalia)
Συνομοταξία: Χορδωτά (Chordata)
Ομοταξία: Πτηνά (Aves)
Τάξη: Αετόμορφα (Accipitriformes)
Οικογένεια: Αετίδες (Accipitridae)
Υποοικογένεια: Αετίνες (Accipitrinae) [1]
Γένος: Αετός (Aquila) (Brisson, 1760)
Είδος: A. chrysaetos (Χρυσαετός)
Διώνυμο
Aquila chrysaetos
Linnaeus, 1758
Υποείδη

Aquila chrysaetos canadensis
Aquila chrysaetos chrysaetos
Aquila chrysaetos daphanea
Aquila chrysaetos homeyeri
Aquila chrysaetos japonica
Aquila chrysaetos kamtschatica

Ο Χρυσαετός είναι είδος αετού που απαντάται στον ελλαδικό χώρο. Η επιστημονική του ονομασία είναι Aquila chrysaetos και περιλαμβάνει 6 (-7) υποείδη. [2][ii]

Στην Ελλάδα απαντάται το υποείδος A. c. chrysaetos, αλλά είναι πολύ πιθανόν ότι, εκτός από το συγκεκριμένο υποείδος που παραμένει στη χώρα καθ’όλη τη διάρκεια του έτους ως επιδημητικό, υπάρχουν και άτομα του υποείδους A. c. homeyeri που περνάνε από τον ελληνικό χώρο κατά τη μετανάστευσή τους προς ανατολάς. [3][4]

Ονοματολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Και οι τρεις ονομασίες του είδους, η λατινική chrysaetos, η αγγλική Golden Eagle και η ελληνική Χρυσαετός, παραπέμπουν ευθέως στη χρυσαφένια απόχρωση τού τραχήλου τού πτηνού.

Συστηματική Ταξινομική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χρυσαετός περιγράφηκε το 1758 από τον Λινναίο, στο έργο του Systema Naturae ως Falco chrysaetos. [5] Αργότερα μεταφέρθηκε στο νέο γένος Aquila από το Γάλλο ορνιθολόγο Mathurin Jacques Brisson το 1760. [6]

Τελευταίες έρευνες δείχνουν ότι αποτελεί υπερείδος (superspecies), μαζί με τα είδη Aquila verreauxii, Aquila gurneyi και Aquila audax. [7]

Γεωγραφική κατανομή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρτης εξάπλωσης του Χρυσαετού. Πράσινο σκούρο: Όλο το έτος (επιδημητικός), Πράσινο ανοικτό: καλοκαιρινός αναπαραγόμενος επισκέπτης, Μπλέ: Περιοχές διαχείμασης

Ο Χρυσαετός είναι, ίσως, το δημοφιλέστερο αρπακτικό πτηνό που απαντάται στo Βόρειο Ημισφαίριο, είτε ως μόνιμος κάτοικος, είτε ως καλοκαιρινός ή χειμερινός επισκέπτης. Η ολική επικράτειά του περιλαμβάνει και τις τρεις προαναφερθείσες κατηγορίες, σε ζώνες που συνδέονται μεταξύ τους και, σε πολλές περιπτώσεις, δεν μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα σε ποια κατηγορία ανήκει ένα άτομο που παρατηρείται στο πεδίο, λόγω της ανάμιξης των πληθυσμών. Εξαιρούνται οι ζώνες που βρίσκονται στα απώτατα βόρεια όρια (Καναδάς και Σιβηρία), στις οποίες ανευρίσκονται αναπαραγωγικοί καλοκαιρινοί πληθυσμοί.

Σε γενικές γραμμές, το αμερικανικό υποείδος ζει, αναπαράγεται και μεταναστεύει στον Καναδά, τις ΗΠΑ και το Μεξικό, ενώ όλα τα υπόλοιπα υποείδη βρίσκονται σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική, πάνω από τον ισημερινό. Στην Ευρώπη, με εξαίρεση κάποιες βορειοκεντρικές χώρες, όπως Ολλανδία, Βέλγιο κλπ, και την Ισλανδία, ο Χρυσαετός βρίσκεται σε μικρότερους ή μεγαλύτερους πληθυσμούς σε όλες τις υπόλοιπες, είτε ως μόνιμος κάτοικος, είτε ως χειμερινός επισκέπτης. Το ίδιο ισχύει για την Ασία, όπου καταλαμβάνει όλες σχεδόν τις περιοχές, με εξαίρεση το μεγαλύτερο μέρος της ινδικής υποηπείρου, της Ινδοκίνας και της Ινδονησίας, φθάνοντας μέχρι την Ιαπωνία. Στην Αφρική , τέλος, βρίσκεται όλο το έτος σε μικρές διάσπαρτες περιοχές, στο Μαρόκο, την Αλγερία, την Τυνησία, τη Λιβύη, τη χερσόνησο του Σινά, το Μάλι, τη Μαυριτανία και τέλος την Αιθιοπία, όπου υπάρχει πιθανόν, ξεχωριστό μη ονομασθέν υποείδος (βλ. υποείδη στην εισαγωγή).

Μεταναστευτικές οδοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κάποιοι πληθυσμοί Χρυσαετών είναι μεταναστευτικοί και άλλοι είναι μόνιμοι (επιδημητικοί). Εκείνοι που φωλιάζουν σε ψυχρότερα κλίματα, όπως στην Αλάσκα, τη Σκανδιναβία και τη Ρωσία, έχουν την τάση να μεταναστεύουν σε νοτιότερα σημεία λόγω της μείωσης των διαθεσίμων πηγών τροφής στα βόρεια. Όσοι, αντίθετα, βρίσκονται νοτιότερα, στις περιοχές αναπαραγωγής, είναι συνήθως μη μεταναστευτικοί και μπορεί να παραμείνουν σ’αυτές, χωρίς εντυπωσιακή μετακίνηση, όλο το χρόνο. [8]

Βιότοπος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τυπικός βιότοπος του Χρυσαετού

Ο Χρυσαετός είναι είδος εξαιρετικά ευπροσάρμοστο και, έτσι, μπορεί να βρεθεί σε πολλούς και ποικίλους οικοτόπους, αλλά συχνάζουν σε περιοχές με, λίγο-πολύ, κοινά οικολογικά χαρακτηριστικά. Έτσι, το καταλληλότερο μέρος για κυνήγι είναι οι ανοικτές ή ημι-ανοικτές περιοχές, όπου μπορεί κάποιος να τους παρατηρήσει όλο το έτος. Αυτές όμως οι περιοχές, κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους, βρίσκονται σε ορεινές περιοχές, όπου μπορούν ταυτόχρονα και να φωλιάζουν στους διάφορους βραχώδεις σχηματισμούς. Ωστόσο, δεν είναι απαραίτητα τα μεγάλα υψόμετρα και, οι Χρυσαετοί μπορούν να αναπαραχθούν και στα πεδινά, αν οι επί μέρους συνθήκες είναι κατάλληλες. Μπορούν επιπλέον να βρεθούν στην τούνδρα, σε θαμνώνες, σε δάση κωνοφόρων με ανοίγματα και στη στέπα, λιβάδια και άλλους παρόμοιους βοσκότοπους. Αν και δεν είναι, γενικά, ένα πουλί των υγροτόπων, μπορεί να περάσει μέσα από ή και να κυνηγήσει μέσα σε βάλτους, συνήθως όταν μεταναστεύει ή διαχειμάζει. Μπορούν να βρεθούν σε υψόμετρα, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 3700, τουλάχιστον, μέτρα. [9]

Ζωτικός χώρος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρά τη μεγάλη περιοχή εξάπλωσης του, μόνο λίγα στοιχεία σχετικά με την έκταση του ζωτικού του χώρου -δηλαδή την περιοχή που καταλαμβάνεται από ένα ζεύγος αναπαραγωγής- είναι γνωστά. Τα νούμερα διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το βιότοπο και τη διάθεση τροφής. Έτσι, λ.χ., στην Ελβετία, το μέγεθος του χώρου δράσης ήταν, μετά από οπτικές παρατηρήσεις σε 26 περιοχές, 29 - 88 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλ. κατά μέσο όρο 53 χλμ². Στο Αϊντάχο των ΗΠΑ όμως, μετρήθηκαν 11,6 - 49,0 τετραγωνικά χιλιόμετρα, κατά μέσο όρο 32,8 χιλιόμετρα². [10] Η πυκνότητα του πληθυσμού παρουσιάζει επίσης σημαντικές διαφορές, που κυμαίνονται από 1,9 αναπαραγωγικά ζευγάρια ανά 1000 χλμ² στην περιοχή του Βιτέμπσκ (Vitebsk) της Λευκορωσίας, έως και 22,7 (!) ζευγάρια ανά 1000 χλμ² σε περιοχές της Σκωτίας. Παγκοσμίως, οι τιμές κυμαίνονται συνήθως από 5 έως 20 ζευγάρια ανά 1000 χλμ². [11]

Μορφολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πορτραίτο ενήλικου Χρυσαετού

Ο Χρυσαετός είναι το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό μέλος του γένους Aquila , παρόμοιο σε μέγεθος με τον Βασιλαετό, αλλά με μεγαλύτερο εκτόπισμα πτερύγων σε σχέση με αυτόν. Σημειωτέον ότι, τα διάφορα υποείδη διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους, ως προς τις διαστάσεις και το βάρος και, οι αριθμοί αντιπροσωπεύουν έναν μέσον όρο. Σε γενικές γραμμές, τα μεγαλύτερα μέλη ανήκουν στο υποείδος daphanea, και τα μικρότερα στο υποείδος japonica. Κατά την πτήση, η φιγούρα του είναι παρόμοια με εκείνη του Βασιλαετού, αλλά τα πηδαλιώδη φτερά της ουράς είναι ανοικτά, ενώ οι πτέρυγες, ιδωμένες σε μετωπιαία όψη (ανφάς), κρατούνται όχι σε παράλληλη θέση με το έδαφος, αλλά σε μικρή γωνία προς τα πάνω. [12]

Τα ενήλικα έχουν, γενικά, χρώμα σκούρο καφέ. Από την κορυφή του κεφαλιού, όμως, και καθ´όλο το μήκος του τραχήλου, μέχρι την ωμοπλάτη, τα καλυπτήρια φτερά έχουν ένα ξεχωριστό μπεζ -χρυσαφί χρώμα, που χαρακτηρίζει το είδος. Το μορφολογικό αυτό στοιχείο υπάρχει σέ όλες τις ηλικίες, τόσο στα ενήλικα όσο και στα νεαρά άτομα. [13]. Η ουρά των ενηλίκων έχει σκούρο γκρίζο χρώμα και φέρει μία μαυριδερή ταινία στο άκρο της. Στα νεαρά άτομα είναι σχεδόν άσπρη και η ταινία είναι μαύρη.

Ενήλικος Χρυσαετός σε πτήση (ραχιαία όψη)

Οι Χρυσαετοί έχουν 11 πρωτεύοντα και 17 δευτερεύοντα ερετικά φτερά.

Οι ταρσοί είναι πυκνά φτερωμένοι, ενώ τα πόδια και το κήρωμα είναι κίτρινα. Η ίριδα είναι σκούρα καφέ και το ράμφος σκούρο γκρι. Τα ρουθούνια είναι σχισμοειδή/νεφροειδή. [14]

Τα νεαρά άτομα έχουν το ίδιο γενικά χρώμα με τους ενήλικες, αλλά κατά την πτήση (κοιλιακή όψη), διακρίνονται άσπρες περιοχές στην κάτω επιφάνεια των πτερύγων (δευτερεύοντα ερετικά φτερά) και στα 2/3 της ουράς προς τη βάση της. [15] Αποκτάνε το φτέρωμα των ενηλίκων στα 5 χρόνια. [16] Τα φύλα είναι σχεδόν όμοια στη μορφολογία, αλλά τα θηλυκά είναι λίγο μεγαλύτερα και αρκετά βαρύτερα από τα αρσενικά.

Νεαρός Χρυσαετός σε πτήση (κοιλιακή όψη)
  • Μήκος σώματος: ( 70-)79 έως 87(-95) εκατοστά.
  • Άνοιγμα πτερύγων: (180-)188 έως 234(-254) εκατοστά.
  • Βάρος: Αρσενικό 3,6 κιλά, θηλυκό 5,1 κιλά, κατά μέσον όρο. [17] Στο υποείδος daphanea 4,35 και 5,1 κιλά, ενώ στο υποείδος japonica 2,5 και 3,25 κιλά, για αρσενικό και θηλυκό αντίστοιχα. [18][19][20][21][22]. Πάντως δεν είναι ασυνήθιστο, να υπάρχουν θηλυκά που να ξεπερνάνε τα 6,5 κιλά σε βάρος και τα 3 μέτρα σε εκπέτασμα πτερύγων. [23][24]

Κυνήγι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πέταγμα του Χρυσαετού, παρά το μέγεθός του, είναι κομψό και ανάλαφρο. [25] Xρησιμοποιεί την ευελιξία του, σε συνδυασμό με τα εξαιρετικά ισχυρά νύχια για να αρπάξει θηράματα, μεγάλα σε μέγεθος. Περνάει πολλή ώρα στον αέρα (διαφορά από τον Βασιλαετό) και, συνήθως κυνηγάει κατά ζεύγη. [26] Έτσι, ενώ συνήθως πετάει σε μέσες ταχύτητες των 45-52 χιλιομέτρων την ώρα, μπορεί να επιταχύνει έως 130 χιλιόμετρα και, μπορεί να φτάσει μέχρι και 240 χιλιόμετρα ανά ώρα κατά την εφόρμηση (stoop). [27] Συνήθως κυνηγάει πετώντας αργά, κάνοντας σάρωση του περιβάλλοντος χώρου σε μια χαμηλή πτήση, συχνά γύρω από ορεινές πλαγιές. Όταν το θήραμα εντοπίζεται, ο αετός κάνει μια σύντομη εφόρμηση ελπίζοντας να αιφνιδιάσει το θήραμά του ή συμμετέχει σε ένα γρήγορο κυνηγητό. Μπορεί επίσης να κυνηγάει με αερολίσθηση (gliding) που ακολουθείται από μια ξαφνική εφόρμηση (stoop). Σπάνια, μπορεί να επιτηρεί από κρυψώνα ή υπερυψωμένη ανοικτή θέση (perching), παρακολουθώντας για θήραμα και, στη συνέχεια, επιτίθεται ξαφνικά όταν το εντοπίσει. Δεδομένου ότι η αγαπημένη λεία του είναι θηλαστικά ή πουλιά που διστάζουν να πετάξουν, όπως είναι αναμενόμενο, τα περισσότερα από αυτά θανατώνονται στο έδαφος, αν και μερικές φορές, το θήραμα μπορεί ακόμη και να καταδιωχθεί με τα πόδια για σύντομη απόσταση. Όταν το κυνήγι είναι πουλιά, τότε υιοθετείται το κυνηγετικό στυλ των γερακιών του είδους Accipiter και, το θήραμα συλλαμβάνεται εν πτήσει. [28]

Κάποιες φορές ο Χρυσαετός, για να μη ξοδεύει άσκοπα ενέργεια, χρησιμοποιεί για τα μεγάλα θηλαστικά την τεχνική της κατακρήμνισης από ορθοπλαγιές για να θανατώσει το θήραμα. [29]

  • Ο Χρυσαετός είναι από τα ισχυρότερα αρπακτικά πτηνά παγκοσμίως. [30] Οι γαμψώνυχές του ασκούν κατ'εκτίμηση, πίεση 230 κιλά ανά τετραγωνική ίντσα (3 ΜΡα), αν και στα μεγαλύτερα άτομα μπορεί να φτάσει τα 380 κιλά (5,2 ΜΡα), περίπου 15 φορές μεγαλύτερη πίεση από αυτήν που ασκεί το ανθρώπινο χέρι(!) [31]

Τροφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ενήλικος Χρυσαετός με τη λεία του

Οι Χρυσαετοί , δεν έχουν ιδιαίτερες ισχυρές τοπικές προτιμήσεις για ορισμένα θηράματα, και ως γνήσιοι «οπορτουνιστές», επιτίθενται σε σχεδόν κάθε μικρό έως μεσαίου μεγέθους ζώο μπορεί να συναντήσουν. Σχεδόν 200 είδη θηλαστικών και πουλιών έχουν καταγραφεί ως θηράματα του Χρυσαετού, αλλά η επιλογή καθορίζεται, όπως είναι εύλογο, σε μεγάλο βαθμό από την τοπική διαθεσιμότητα και την αφθονία των θηραμάτων. [32]

Τα περισσότερα θηράματα ζυγίζουν περίπου το μισό από το βάρος του εκάστοτε θηρευτή, με ένα τυπικό εύρος βάρους λείας των 0,5 - 4 κιλών, αν και μερικές φορές η λεία είναι ίση ή σαφώς βαρύτερη από τον θηρευτή (4-7 κιλά). [33]

Στη Βόρεια Αμερική και στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, το κύριο θήραμα είναι λαγόμορφα (λαγοί και κουνέλια) και σκιουρόμορφα θηλαστικά. Σε μια μελέτη στη Βόρεια Αμερική, τα θηλαστικά αποτελούσαν το 83,9% της διατροφής των αετών, [34] ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο και την κεντρική και αλπική Ευρασία, ο λαγός (Lepus timidus) είχε προτιμηθεί περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο είδος. [35] Στο σουηδικό νησί Γκότλαντ, η προτιμώμενη λεία του είναι ο σκαντζόχοιρος, αφού «ξεφλουδιστεί» πρώτα από τα αγκάθια του, πριν καταναλωθεί. [36] Στην Ελβετία, οι αλπικές μαρμότες, αποτελούν το 60,2% της λείας του, με τους αίγαγρους σαμουά να ακολουθούν με 8%. [37]

Άλλα θηλαστικά που θηρεύονται τακτικά, περιλαμβάνουν μικρότερα τρωκτικά, όπως τα ποντίκια και οι αρουραίοι, μεσαίου μεγέθους θηλαστικά όπως αλεπούδες και τα μικρά των οπληφόρων όπως ελάφια, αντιλόπες, αγριοκάτσικο, κατσίκες και πρόβατα. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, έχουν αναφερθεί θηράματα βάρους 30 κιλών ή ακόμη περισσότερο, όπως ενήλικα ζαρκάδια (Capreolus capreolus). [38] Η δύναμη που ασκούν οι γαμψώνυχές του είναι τόσο μεγάλη που, στα μεγάλα οπληφόρα θηλαστικά όπως τα αιγόμορφα, η επίθεση κατευθύνεται απ’ευθείας στο κεφάλι και γίνεται διάτρηση του κρανίου, με αποτέλεσμα τον ακαριαίο θάνατο του θηράματος . [39]

Μετά από τα θηλαστικά, η δεύτερη σημαντική ομάδα θηραμάτων για τους Χρυσαετούς Golden Eagles είναι τα πτηνά. Διάφορα ορνιθόμορφα, κυρίως φασιανοί και πέρδικες είναι η πιο συνηθισμένη λεία, ωστόσο, σχεδόν κάθε πουλί, από το μέγεθος ενός κορυδαλλού ή μίας κελάδας, μέχρι ένα γερανό ή έναν κύκνο, (περίπου διπλάσια από το βάρος του αετού) είναι στα υποψήφια θηράματα. Υπάρχουν καταγραφές για επιθέσεις σε άλλα μεγάλα αρπακτικά πτηνά, όπως Διπλοσάινα και γερακίνες είτε σε ενήλικες, είτε σε νεοσσούς, αλλά και βρώση των αυγών τους. [40]

Πολυάριθμοι άλλοι τύποι θηραμάτων μπορεί να συμπληρώνουν τη διατροφή του. Τα ερπετά, σε γενικές γραμμές περιλαμβάνονται σπάνια, αλλά ειδικά στην Ιαπωνία, φαίνεται ότι τα μεγάλα φίδια και οι σαύρες αποτελούν μέρος της δίαιτας, όπως και στις ερημικές περιοχές της κεντρικής Ευρασίας. Στη νοτιοανατολική Ευρώπη, στο Τουρκμενιστάν και άλλες άνυδρες περιοχές, οι χελώνες αποτελούν προνομιακό θήραμα, οι οποίες συλλαμβάνονται και θανατώνονται με την ίδια μέθοδο που χρησιμοποιείται από τον Γυπαετό, δηλαδή με ρίψη από ψηλά πάνω σε βράχους ή άλλες σκληρές επιφάνειες, ώστε το κέλυφος να σπάσει και να φανερωθεί η σάρκα. [41]

Τέλος, άλλες επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν αμφίβια, ιχθύες (που καταναλώνονται τακτικά στη Νοτιοανατολική Ασία, ακόμη και έντομα, όπως τα μεγάλα σκαθάρια. Στα θνησιμαία, ο Χρυσαετός μπορεί να στραφεί κατά τους χειμερινούς μήνες, τότε που η διαθέσιμη τροφή είναι λιγοστή. [42]

Αναπαραγωγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τυπική φωλιά Χρυσαετού

Η αναπαραγωγική ικανότητα των Χρυσαετών αρχίζει από την ηλικία των 6 ετών, περίπου και, συνήθως ζευγαρώνουν εφ’όρου ζωής. Χτίζουν αρκετές αετοφωλιές (eyries) εντός της επικράτειάς τους και τις χρησιμοποιούν εναλλάξ για αρκετά χρόνια. Στις δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες, αυτή η επικράτεια μπορεί να κυμαίνεται από 55 έως 75 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ενώ στα βορειότερα εδάφη μπορεί να φτάσει τα 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα και, την ελέγχουν με συνεχείς πτήσεις.

Οι φωλιές κατασκευάζονται συνήθως στα βράχια, σπανιότερα πάνω σε δένδρα. [43] Όταν είναι κατασκευασμένες σε δένδρα, τότε είναι συνήθως ογκωδέστερες. [44] Χρησιμοποιούνται χοντρά κλαδιά, ενώ το υλικό επίστρωσης είναι χορτάρι και πευκοβελόνες, που μπορεί να επαναπροστίθενται κατά την περίοδο φωλιάσματος. Η διάμετρος των παλιών, επαναχρησιμοποιημένων φωλιών μπορεί να φτάσει τα 2 μέτρα και το ύψος τους το 1 μέτρο. Συχνά, όταν η φωλιά είναι πάνω σε δένδρο, τα κλαδιά μπορεί να σπάσουν από το υπερβολικό της βάρος. Επίσης, κάποια μικρά πουλιά και θηλαστικά που δεν τραβάνε το «διατροφικό» ενδιαφέρον των Χρυσαετών, εκμεταλλεύονται την ευκαιρία και χρησιμοποιούν την τεράστια φωλιά ως καταφύγιο, όταν χρειαστεί και, έτσι προστατεύονται από τους διώκτες τους.

Το ζευγάρωμα και η ωοτοκία μεταβάλλονται ανάλογα με την επικράτεια και, μπορεί να είναι από Ιανουάριο μέχρι τον Σεπτέμβριο. Στα νότια ευρωπαϊκά εδάφη, ξεκινάνε συνήθως από τον Φεβρουάριο με Μάρτιο, ενώ στα βόρεια από τα τέλη Μαΐου μέχρι τον Ιούνιο. [45] Η γέννα αποτελείται από 2 αυγά, σπανιότερα 1 ή 3 αυγά και, η ωοτοκία λαμβάνει χώρα ανά διαστήματα 3 ή 4 ημερών. Το θηλυκό αρχίζει την επώαση από το πρώτο αυγό και το αρσενικό μπορεί περιστασιακά να συμμετέχει. Η διάρκεια επώασης είναι 43 - 45 ημέρες, και οι νεοσσοί τρέφονται αποκλειστικά από το θηλυκό για 30 ημέρες, περίπου, με το αρσενικό να εφοδιάζει με τροφή. κατόπιν και, κατόπιν, και από τους δύο γονείς για ακόμη 40 ημέρες, οπότε αρχίζουν να τρέφονται μόνοι τους. [46]

Οι νεοσσοί διαφέρουν σε μέγεθος και, ο δεύτερος συνήθως πεθαίνει. Οι νεοσσοί αρχίζουν να αφήνουν σταδιακά τη φωλιά, περπατώντας ή κάνοντας μικρά πηδήματα (hopping) και, καμιά φορά πέφτουν έξω από τη φωλιά. Σε περίπου 10 εβδομάδες από τη γέννησή τους, αρχίζουν να πετούν, αλλά η ανεξαρτησία από τους γονείς μπορεί να επιτευχθεί μετά από 32-80 ημέρες. [47]

Ο Καϊνισμός υφίσταται, αλλά δεν είναι υποχρεωτικός όπως λ.χ. στον Κραυγαετό, παρά μόνον όταν υπάρχει έλλειψη τροφής. Έτσι, στις περισσότερες περιπτώσεις, μόνο η ο πρωτότοκος νεοσσός επιζεί, ενώ ο μικρότερος σε ηλικία πεθαίνει χωρίς καν να φύγει από τη φωλιά. Πάντως, έτσι κι αλλιώς, η θνησιμότητα στους νεοσσούς είναι πολύ υψηλή, ιδίως τις πρώτες εβδομάδες μετά την εκκόλαψη. [48] Από τη στιγμή που το νεαρό άτομο είναι σε θέση να κυνηγάει μόνο του, η πιθανότητα να επιβιώσει για πολλά χρόνια αυξάνει σημαντικά. Λόγω της αμυντικής τους ισχύος η πιθανότητα θήρευσης των Χρυσαετών είναι σπάνια, ακόμη και για τα αυγά ή τους νεοσσούς. Οι μόνοι γνωστοί, πιθανοί κίνδυνοι για τις φωλιές είναι οι αδηφάγοι (Gulo gulo) και οι καφέ αρκούδες. [49]

Πορτραίτο ενήλικου Χρυσαετού

Κατάσταση πληθυσμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χρυσαετός, κάποτε ζούσε σχεδόν σε όλες τις εύκρατες επικράτειες της Ευρώπης, βόρειας Ασίας, βόρειας Αμερικής, βόρειας Αφρικής και στην Ιαπωνία, ακόμη και στα πεδινά, ενώ σήμερα έχει περιοριστεί στις ορεινές περιοχές. Στα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να αναπαράγεται και πάλι σε πεδινές περιοχές όπως, για παράδειγμα, στη Σουηδία και τη Δανία. Στην κεντρική Ευρώπη υπήρξε μια μεγάλη μείωση, και τώρα ο Χρυσαετός ουσιαστικά περιορίζεται στα Απέννινα, τις Άλπεις και τα Καρπάθια Όρη. Στη βόρεια Αμερική, η κατάσταση δεν είναι τόσο δραματική, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει μια αξιοσημείωτη πτώση. Η κύρια απειλή είναι η καταστροφή των οικοτόπων που από τα τέλη του 19ου αιώνα, έχει οδηγήσει τους Χρυσαετούς μακριά από ορισμένες περιοχές που χρησιμοποιούσαν ως ενδιαιτήματα. [50]Κατά τον 20ο αιώνα, οι χρήσεις οργανοχλωριωμένων φυτοφαρμάκων και οι δηλητηριάσεις από βαρέα μέταλλα ήταν συχνές, αλλά σήμερα έχουν μειωθεί χάρη σε αυστηρότερους κανονισμούς σχετικά με τη ρύπανση.

Η μείωση των οικοτόπων και της τροφής είναι ο κύριος περιοριστικός παράγοντας στις μέρες μας. Οι συγκρούσεις με ηλεκτροφόρα καλώδια έχουν γίνει όλο και πιο σημαντική αιτία της θνησιμότητας από τις αρχές του 20ου αιώνα, όπως και οι μεγάλες ανεμογεννήτριες . Οι ανεμογεννήτριες έχουν συσταθεί ως εναλλακτική πηγή ενέργειας και μπορεί να φαίνεται ότι κινούνται αργά από απόσταση, αλλά από κοντά, διαπιστώνεται ότι κινούνται αρκετά γρήγορα και, στα μάτια των αρπακτικών εμφανίζονται αόρατες ή ως μια θαμπάδα. Υπολογίζεται ότι μέχρι 70 Χρυσαετοί μπορεί να σκοτωθούν από ανεμογεννήτριες κάθε χρόνο. [51]

Σε παγκόσμια κλίμακα, ο Χρυσαετός έχει θεωρηθεί από την IUCN, ότι δεν απειλείται, λόγω εκτιμωμένου παγκόσμιου πληθυσμού πάνω από 170.000 άτομα. [52] αυτό όμως, αποτελεί έναν μέσο όρο και, ανά χώρα, τα πράγματα μπορεί να είναι διαφορετικά.

Ενήλικος Χρυσαετός

Στην Ελλάδα, ο αναπαραγόμενος πληθυσμός εμφανίζει μειωτικές τάσεις, με σοβαρότερη απειλή τη λαθροθηρία, με σκοπό την ταρίχευση. Άλλη αιτία είναι η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, που προορίζεται για άλλα ζώα. Απαιτούνται, η αυστηρή εφαρμογή της κυνηγετικής νομοθεσίας, η άμεση ενημέρωση των κυνηγών και το σταμάτημα της χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων. Το είδος, λόγω των προαναφερθέντων κινδύνων και της μειωτικής του τάσης, εντάσσεται στην κατηγορία Τρωτά (Vulnerable VU). [53]

Άλλες ονομασίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χρυσαετός απαντάται στον ελλαδικό χώρο και με τις ονομασίες, Χρυσάετος, Χρυσαητός, Λαγουδέρα (Άνδρος), Καρτάλι (Θράκη), Βιτσίλα, Πνιγαροβιτσίλα (Κρήτη), Σκαροβιτσίλα. [54]

Κουλτούρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιερακοθηρία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι Χρυσαετοί έχουν χρησιμοποιηθεί στην ιερακοθηρία ήδη από τον Μεσαίωνα. Στην Ασία ειδικότερα, χρησιμοποιήθηκαν σε ομάδες για να κυνηγήσουν ζώα, όπως ελάφια, αντιλόπες και λύκους, ενώ η χρήση τους στην Ευρώπη, ήταν αποκλειστικά προνόμιο των αυτοκρατόρων. [55][56]

Εραλδική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Χρυσαετός έχει καταστεί το εθνικό πτηνό για πέντε χώρες-Αλβανία, Γερμανία, Αυστρία, Μεξικόκαι Καζακστάν. Πέρα όμως από αυτές, υπάρχουν και πολλές άλλες που, τον έχουν χρησιμοποιήσει ως σύμβολο σε δαφορες περιστάσεις. Οι λόγοι γι’αυτό είναι διάφοροι, αλλά μεταξύ των εθνών που χρησιμοποιούν τον Χρυσαετό, υπάρχουν δύο σαφείς παραδόσεις πουμπορεί να εξηγήσουν τη σύγχρονη χρήση. Μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, ο Χρυσαετός υπήρξε το πρότυπο για την aquila, το πιο σημαντικό σύμβολο των ρωμαϊκών λεγεώνων και γενικότερα το ρωμαϊκό πολιτισμό που είχε ισχυρό αντίκτυπο στον εν γένει δυτικό πολιτισμό. Επιπλέον, κάποιες ρωμαϊκές παραδόσεις, είχαν την ιστορική συνέχειά τους στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, της νότιας και της ανατολικής Ευρώπης και, στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης, μεταφέροντας, έτσι, τη χρήση του σε πολλά σύγχρονα κράτη. Είναι κάτι αντίστιχο με την υιοθέτηση τού Αμερικανικού Θαλασσαετού (Haliaeetus leucocephalus), ως εθνικού πτηνού των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο θυρεός της Αιγύπτου

Μια άλλη μεγάλη παράδοση της χρήσης του Χρυσαετού, απαντάται στον αραβικό κόσμο, όπου ο αετός είναι ιστορικά ένα σύμβολο ισχύος στην αραβική ποίηση και, σύμφωνα με το μύθο, το προσωπικό έμβλημα του Σαλαντίν. Σύμφωνα, μάλιστα, με αυτή την παράδοση, το έμβλημα υιοθετήθηκε από το κίνημα των Αράβων εθνικιστών και, σήμερα, εμφανίζεται στους θυρεούς της Αιγύπτου, του Ιράκ και της Παλαιστίνης. Είχε εμφανιστεί προηγουμένως στους θυρεούς της Λαϊκής Δημοκρατίας της Υεμένης (1967 - 1990) και της Λιβυκής Αραβικής Δημοκρατίας (1970-1972). Το σημερινό έμβλημα της Υεμένης εμφανίζει έναν Χρυσαετό, αλλά δεν είναι εκείνος του Σαλαντίν.

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

i. ^  Ερευνάται και η περίπτωση ενός ακόμη υποείδους, το οποίο ζει στην Αιθιοπία και δεν έχει ονομαστεί ακόμη, λόγω ελλιπών στοιχείων. [57]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Thiollay, 1994
  2. Howard and Moore, p. 113
  3. Χανδρινός & Δημητρόπουλος, σ. 110
  4. Howard and Moore, p. 113
  5. Linnaeus, 1758
  6. Brisson; Mathurin Jacques (1760)
  7. απαιτείται παραπομπή (citation needed)
  8. Ferguson-Lees et al
  9. "Golden Eagle, Life History". All About Birds. Cornell Lab of Ornithology
  10. M. W. Collopy, T. C. Edwards
  11. H. Haller
  12. Χανδρινός & Δημητρόπουλος, σ. 110
  13. Bruun, p. 72
  14. Όντρια, σ. 79
  15. Χανδρινός & Δημητρόπουλος, σ. 110
  16. Bruun, p. 72
  17. del Hoyo, J; Elliot, A; Sargatal, J (1996)
  18. Jeff Watson
  19. "Golden Eagle, Life History". All About Birds. Cornell Lab of Ornithology. 2009. http://www.allaboutbirds.org/guide/Golden_Eagle/lifehistory. Retrieved 26 December 2010.
  20. Ferguson-Lees et al
  21. Roger Tory Peterson
  22. Νational Geographic Field Guide
  23. Bruun, p. 72
  24. Christopher Perrins
  25. R. F. Porter et al
  26. Χανδρινός & Δημητρόπουλος, σ. 110
  27. ADW: Aquila chrysaetos: INFORMATION. Animaldiversity.ummz.umich.edu. Retrieved on 2012-08-22
  28. Ferguson-Lees et al
  29. http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=VklTs-Tid_I
  30. Ferguson-Lees et al
  31. Powerful feet and talons help birds of prey make their living | Lubbock Online | Lubbock Avalanche-Journal. Lubbock Online (2006-03-26). Retrieved on 2012-08-22
  32. Jeff Watson
  33. Jeff Watson
  34. Olendorff, Richard R.
  35. Jeff Watson
  36. Ferguson-Lees et al
  37. H. Haller
  38. Jeff Watson
  39. http://de.wikipedia.org/wiki/Steinadler
  40. Cornell University. Bna.birds.cornell.edu. Retrieved on 2012-08-22
  41. Ferguson-Lees et al
  42. Cornell University. Bna.birds.cornell.edu. Retrieved on 2012-08-22
  43. Χανδρινός & Δημητρόπουλος, σ. 110
  44. Harrison,p. 102
  45. Harrison,p. 102
  46. Harrison,p. 102
  47. Ferguson-Lees et al
  48. Jeff Watson
  49. ADW: Aquila chrysaetos: INFORMATION. Animaldiversity.ummz.umich.edu. Retrieved on 2012-08-22
  50. E.g. Henninger (1906)
  51. Feds propose allowing wind-farm developer to kill golden eagles – U.S. News. Usnews.msnbc.msn.com (2012-01-04). Retrieved on 2012-08-22.
  52. BirdLife International (2012). "Aquila chrysaetos". IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.1. International Union for Conservation of Nature. Retrieved 16 July 2012.
  53. «Κόκκινο Βιβλίο», σ. 217
  54. Απαλοδήμος, σ. 21-22
  55. Hollinshead, Martin
  56. Warhol, Tom; Reiter, Chris
  57. Howard and Moore, p. 113

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Howard and Moore, Checklist of the Birds of the World, 2001.
  • Collin Harrison, Nests, Eggs and Nestlings Of British and European Birds, Collins, 1988.
  • Christopher Perrins, Birds of Britain and Europe, Collins 1987.
  • Bertel Bruun, Birds of Britain and Europe, Hamlyn 1980.
  • Hermann Heinzel, RSR Fitter & John Parslow, Birds of Britain and Europe with North Africa and Middle East, Collins, 1995
  • Β. Κιόρτσης, Πάπυρος Λαρούς-Μπριτάνικα, τόμος 3 , λήμμα «Αετός»
  • Ιωάννη Όντρια, Πανίδα της Ελλάδας, τόμος Πτηνά.
  • Γ. Χανδρινού-Α. Δημητρόπουλου, Αρπακτικά Πουλιά της Ελλάδας, εκδόσεις Ευσταθιάδη, Αθήνα, 1982.
  • Ντίνου Απαλοδήμου, Λεξικό των ονομάτων των πουλιών της Ελλάδας, 1988.
  • «Το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλουμένων Σπονδυλοζώων της Ελλάδας, Αθήνα 1992»
  • Brisson; Mathurin Jacques (1760). Ornithologie; ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, espéces & leurs variétés. &c. Paris: C.J.B. Bauche. pp. 28, 419.
  • M. W. Collopy, T. C. Edwards: Territory size, activity budget, and role of undulating flight in nesting Golden Eagles. In: Journal of Field Ornithology. 60, S. 43–51, zitiert in: J. Watson: The Golden Eagle. Poyser, London 1997, S. 92, dort fehlerhafte Quellenangaben korrigiert
  • Ferguson-Lees, Christie, Franklin, Mead & Burton. Houghton Mifflin (2001), Raptors of the World by ISBN 0-618-12762-3
  • H. Haller: Der Steinadler in Graubünden. In: Der Ornithologische Beobachter. Beiheft 9, 1996, S. 31
  • Hollinshead, Martin (1995). Hawking with golden eagles. Surrey, British Columbia: Hancock House. ISBN 0-88839-343-1
  • Linnaeus 1758, "[Falco] cera lutea, pedibus lanatis, corpore fusco ferrugineo vario, cauda nigra basi cinereo-undulata." – "A [diurnal raptor] with yellow cere, [feathered tarsometatarsus], body dusky brown variegated with rusty, tail black with ashy-waved base."
  • National Geographic Field Guide To The Birds Of North America, 4th Edition. 2002. ISBN 978-0-79226-877-2.
  • Olendorff, Richard R. (1976). "The Food Habits of North American Golden Eagles". American Midland Naturalist (The University of Notre Dame) 95 (1): 231–236. doi:10.2307/2424254.
  • R. F. Porter, I. Willis, S. Christensen, B. P. Nielsen: Flight Identification of European Raptors. T. & A. D. Poyser London 1981: S. 45
  • Roger Tory Peterson (15 May 1998). A Field Guide to Western Birds: A Completely New Guide to Field Marks of All Species Found in North America West of the 100th Meridian and North of Mexico. Houghton Mifflin Harcourt. pp. 180–. ISBN 978-0-395-91174-7. Retrieved 22 August 2012.

. *Warhol, Tom; Reiter, Chris (2003). Eagles. Marshall Cavendish. pp. 18–19. ISBN 0-7614-1578-5. Retrieved 1 January 2010.

  • Jeff Watson (23 August 2010). The Golden Eagle. A&C Black. ISBN 978-1-4081-1420-9. Retrieved 22 August 2012.
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Golden Eagle της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).