Βόρεια Αμερική

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 48°10′N 100°10′W / 48.167°N 100.167°W / 48.167; -100.167

Παγκόσμιος χάρτης με την θέση της Βόρειας Αμερικής

Η Βόρεια Αμερική είναι το τμήμα της Αμερικής που βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο της Γης. Βρέχεται στο Βορρά από τον Αρκτικό Ωκεανό, ανατολικά από τον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό, νοτιοανατολικά από την Καραϊβική Θάλασσα, και στη δυτική της πλευρά από τον Ειρηνικό Ωκεανό. Προς το νότο βρίσκεται η Νότια Αμερική. Καλύπτει έκταση περίπου 24.490.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, περίπου 4,8% της συνολικής επιφάνειας του πλανήτη ή περίπου 16,4% της ξηράς. Τον Οκτώβριο του 2006 ο πληθυσμός της εκτιμούνταν σε πάνω από 514.600.000 κατοίκους.

Ετυμολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Βόρεια και Νότια Αμερική ονομάστηκαν, κατά γενική παραδοχή, από τον Γερμανό χαρτογράφο Μάρτιν Βαλντσιμέλλερ κατά το όνομα του ιταλού εξερευνητή Αμέριγκο Βεσπούτσι. Ο Βεσπούτσι ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος που υποστήριξε ότι η Αμερική δεν ήταν οι Ανατολικές Ινδίες, αλλά μια διαφορετική, άγνωστη μέχρι τότε ήπειρος. Ο Βεσπούτσι ανακάλυψε τη Νότια Αμερική και ακολούθησε τις ακτές της Κεντρικής ώσπου έφτασε στη Βόρεια, συνδέοντας έτσι τις δικές του ανακαλύψεις με αυτές του Χριστόφορου Κολόμβου λίγα χρόνια πριν.

Μια δεύτερη και λιγότερο διαδεδομένη εκδοχή αναφέρει ότι η ήπειρος ονομάστηκε κατά τον Άγγλο έμπορο Ρίτσαρντ Αμερίκε από το Μπρίστολ, που πιστεύεται ότι χρηματοδότησε το ταξίδι του Τζον Κάμποτ από τη Βρετανία στη Νέα Γη στα 1497. Μια μειοψηφική άποψη αναφέρει πως η Αμερική πήρε το όνομά της από ένα Ισπανό ναύτη που έφερε το αρχαίο βησιγοτθικό όνομα Αμαϊρίκ. Τέλος λέγεται πως το όνομα έχει προέλθει από κάποια γλώσσα των ιθαγενών λαών της Αμερικής.[1]

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Συνθετική δορυφορική φωτογραφία της Βόρειας Αμερικής

Η Βόρεια Αμερική αποτελεί το βόρειο τμήμα της Αμερικής. Το όριό της προς νότο είναι τα σύνορα Κολομβίας-Παναμά σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές, ή η Διώρυγα του Παναμά σύμφωνα με κάποιες άλλες ή ακόμα και ο Ισθμός του Τεχουαντεπέκ για αυτούς που ορίζουν τη Βόρεια Αμερική σαν το κομμάτι ξηράς που βασίζεται πάνω στην Καραϊβική πλάκα. Πριν να ανυψωθεί η Κεντρική Αμερική, η περιοχή ήταν βυθισμένη στη θάλασσα. Τα νησιά των Δυτικών Ινδιών σκιαγραφούν μια βυθισμένη πλέον γέφυρα γης που κάποτε ένωνε τη Βόρεια με τη Νότια Αμερική μέσω της Φλόριντα και της Βενεζουέλας.

Η ηπειρωτική ακτογραμμή έχει μεγάλο μήκος και είναι αρκετά ανώμαλη. Ο Κόλπος του Μεξικού είναι η μεγαλύτερη υδάτινη εσοχή της ηπείρου, με δεύτερο τον Κόλπο του Χάντσον. Γνωστός είναι επίσης ο κόλπος του Σεν Λόρενς και ο κόλπος της Καλιφόρνια.

Η ήπειρος περιβάλλεται από πολυάριθμα νησιά, τα περισσότερα από τα οποία συγκεντρώνονται στο Αρκτικό αρχιπέλαγος, τις Μεγάλες και Μικρές Αντίλλες, το Αρχιπέλαγος Αλεξάντερ και τις Αλεούτιες νήσους. Η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο νησί του κόσμου που αποτελεί αυτοδιοικούμενο έδαφος της Δανίας, βρίσκεται επάνω στη Βορειοαμερικάνικη πλάκα και γεωγραφικά αποτελεί μέρος της Βόρειας Αμερικής. Οι Βερμούδες δεν είναι μέρος της Αμερικής αλλά νησί που σχηματίστηκε από την ανύψωση της Μεσοωκεάνιας ράχης περίπου εκατό εκατομμύρια χρόνια πριν, θεωρείται όμως ουσιαστικά μέρος της Βόρειας Αμερικής, ειδικά λόγω των ιστορικών, πολιτικών και πολιτιστικών δεσμών τους με τη Βιρτζίνια και άλλες περιοχές.

Φυσική γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιζηματογενή, Ηφαιστειογενή, Πλουτώνεια και Μεταμορφωσιγενή πετρώματα στη Βόρεια Αμερική.

Το μεγαλύτερο μέρος της Βόρειας Αμερικής βρίσκεται πάνω στη Βορειοαμερικάνικη τεκτονική πλάκα. Κάποια τμήματα της Καλιφόρνια και του δυτικού Μεξικού αποτελούν τα όρια της Ειρηνικής Πλάκας, και οι δυο πλάκες συναντιούνται στο Ρήγμα του Σαν Αντρέας. Το νότιο τμήμα και το μεγαλύτερο μέρος των Δυτικών Ινδιών βρίσκεται πάνω στην Καραϊβική Πλάκα, ενώ οι πλάκες Χουάν ντε Φούκα και Κόκος βρίσκονται ανάμεσα στην Ειρηνική και Βορειοαμερικάνικη πλάκα.

Η ήπειρος μπορεί γενικά να χωριστεί σε τέσσερις μεγάλες περιοχές: τις Μεγάλες Πεδιάδες που απλώνονται από τον Κόλπο του Μεξικού ως τον Αρκτικό Καναδά, το γεωλογικά νεότερο δυτικό τμήμα με τα Βραχώδη Όρη, τις ερήμους στα δυτικά, την Καλιφόρνια και την Αλάσκα, τις πεδιάδες της Καναδικής Ασπίδας στα βορειοανατολικά και την ανατολική περιοχή που περιλαμβάνει τα Απαλάχια Όρη, την ανατολική ακτή και τη χερσόνησο της Φλόριντα. Το Μεξικό, με τα εκτεταμένα οροπέδια και τις Αμερικανικές Κορδιλιέρες ανήκει μορφολογικά περισσότερο στο δυτικό τμήμα, αν και οι ανατολικές παρόχθιες πεδιάδες εκτείνονται νότια κατά μήκος του Κόλπου.

Τα βουνά της δύσης είναι χωρισμένα στη μέση. Το ένα τμήμα αποτελεί η κυρίως οροσειρά των Βραχωδών και το άλλο οι οροσειρές του Ειρηνικού στην Καλιφόρνια, το Όρεγκον, την Ουάσιγκτον και τη Βρετανική Κολομβία. Στη μέση βρίσκεται ο μεγάλος κρατήρας, ένα βαθύπεδο που περιέχει χαμηλότερα βουνά και επίπεδες ερήμους. Η ψηλότερη κορφή είναι το όρος ΜακΚίνλεϊ ή Ντενάλι στην Αλάσκα.

Ανθρωπογεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Νέα Υόρκη, μεγαλύτερη πόλη των ΗΠΑ και μια απ' τις μητροπόλεις του κόσμου.
Το Τορόντο, η μεγαλύτερη πόλη του Καναδά και πέμπτη μεγαλύτερη της Βόρειας Αμερικής, καθώς και μια από τις πιο πολυπολιτισμικές κοινότητες του πλανήτη.

Οι κύριες γλώσσες στη Βόρεια Αμερική είναι τα αγγλικά, τα ισπανικά και τα γαλλικά. Ο όρος Αγγλοαμερική χρησιμοποιείται για τις αγγλόφωνες χώρες της Αμερικής, κοινώς τις ΗΠΑ και τον Καναδά (στον οποίο δεύτερη επίσημη γλώσσα είναι τα γαλλικά), αλλά μερικές φορές και για το Μπελίζε και ορισμένα τμήματα της Καραϊβικής. Ο όρος Λατινική Αμερική αναφέρεται γενικά στο χώρο νότια των ΗΠΑ όπου κυριαρχούν λατινογενείς γλώσσες, ειδικότερα στο Μεξικό, τις χώρες της Κεντρικής Αμερικής, το μεγαλύτερο μέρος της Καραϊβικής και τη Νότια Αμερική.

Η Γαλλική γλώσσα έχει παίξει ιστορικά σημαντικό ρόλο στη Βόρεια Αμερική και παραμένει κύρια γλώσσα σε μερικές περιοχές. Ο Καναδάς έχει δυο επίσημες γλώσσες, καθώς τα γαλλικά είναι επίσημη γλώσσα στο Κεμπέκ και μαζί με τα αγγλικά επίσημη γλώσσα στο Νιου Μπράνσγουικ. Άλλα μέρη όπου μιλιέται η γαλλική είναι οι Γαλλικές Δυτικές Ινδίες και ο Σαιν Πιερ και Μικελόν, καθώς και η Λουιζιάνα των ΗΠΑ όπου είναι επίσημη γλώσσα. Η Αϊτή συμπεριλαμβάνεται σε αυτή την κατηγορία για ιστορικούς κυρίως λόγους, αλλά οι Αϊτινοί μιλούν Κρεόλ καθώς και γαλλικά. Η Κρεόλ, αν και προέρχεται από τα γαλλικά, δεν αποτελεί διάλεκτό τους αλλά ξεχωριστή γλώσσα.

Από κοινωνική και πολιτιστική άποψη, η Βόρεια Αμερική αποτελεί μια καλά καθορισμένη και διακριτή οντότητα. Ο Καναδάς και οι ΗΠΑ έχουν παρόμοιο πολιτισμό και παραδόσεις, καθώς είναι και οι δυο πρώην Βρετανικές αποικίες. Λόγω των ιστορικών αυτών δεσμών έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στις δυο χώρες μια κοινή πολιτισμική και οικονομική αγορά. Αντίστοιχα, οι Λατινόφωνες χώρες αποτέλεσαν στο παρελθόν αποικίες της Ισπανίας. Στο Μεξικό και τις χώρες της Κεντρικής Αμερικής, όπου άνθισε ο πολιτισμός των Μάγια, οι λαοί διατηρούν κοινές παραδόσεις που δεν γνωρίζουν γεωγραφικά σύνορα. Η Κεντρική Αμερική και η Λατινόφωνη Καραϊβική έχουν ιστορικά περισσότερα κοινά στοιχεία λόγω γεωγραφικής εγγύτητας, καθώς και λόγω του γεγονότος ότι το Μεξικό, μετά την ανεξαρτησία του από την Ισπανία, δεν προώθησε την ιδέα μιας Κεντροαμερικανικής Ένωσης και παρέμεινε σχετικά απομονωμένο.

Από οικονομική άποψη, ο Καναδάς και οι ΗΠΑ είναι οι πλουσιότερες και πιο αναπτυγμένες χώρες της ηπείρου, ακολουθούμενες από το Μεξικό, μια πρόσφατα βιομηχανοποιημένη χώρα. Οι χώρες της Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής είναι πολύ λιγότερο αναπτυγμένες. Οι πιο σημαντικές οικονομικές ολοκληρώσεις της περιοχής είναι η Καραϊβική Κοινότητα και Κοινή Αγορά (CARICOM), η Βορειοαμερικανική Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου (NAFTA) και πιο πρόσφατα η Κεντροοαμερικανική Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου (CAFTA). Η τελευταία είναι παράδειγμα της οικονομικής αληλλοστήριξης που επιζητούν τα περιφερειακά κράτη της περιοχής προκειμένου να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση.

Ο πληθυσμός της Βόρειας Αμερικής είναι έντονα φυλετικά και εθνοτικά διαφοροποιημένος. Οι τρεις κύριες εθνοτικές ομάδες είναι οι λευκοί, οι Μεστίζο και οι μαύροι (κυρίως Αφροαμερικάνοι και έγχρωμοι της Καραϊβικής). Υπάρχουν σημαντικές μειονότητες Ινδιάνων και Ασιατών, καθώς και άλλες εθνοτικές ομάδες.

Χώρες και περιοχές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολιτικός χάρτης της Βόρειας Αμερικής

Η Βόρεια Αμερική συχνά χωρίζεται σε υποπεριοχές, δεν υπάρχει όμως κάποιος επίσημος διαχωρισμός. Η Κεντρική Αμερική αποτελεί το νότιο τμήμα της περιοχής, αλλά το βόρειο όριό της καθορίζεται διαφορετικά ανάλογα με την πηγή. Από γεωφυσική άποψη, η περιοχή της Κεντρικής Αμερικής ξεκινά στον Ισθμό του Τεχουαντεπέκ στο Μεξικό, δηλαδή στα όρια των Πολιτειών Καμπέτσε, Τσιάπας, Ταμπάσκο, Κιντάνα Ρου και Γιουκατάν.[2] Κατά τον ΟΗΕ το Μεξικό αποτελεί τμήμα της Κεντρικής Αμερικής· αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν συμπεριλαμβάνει το Μεξικό, όπως και το Μπελίζ. Από γεωπολιτική άποψη το Μεξικό συνήθως δεν θεωρείται μέρος της Κεντρικής Αμερικής.[3]

Ο όρος Μεσοαμερική χρησιμοποιείται κάποιες φορές για να περιγραφούν συλλογικά το Μεξικό και οι Χώρες της Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής, και μπορεί να αφορά και την Κολομβία και τη Βενεζουέλα που βρίσκονται στη Νότια Αμερική.

Χώρα
ή Εξαρτημένο Έδαφος
Έκταση
(km²)
Πληθυσμός
(εκτίμηση 2014)[4]
Πυκνότητα πληθυσμού
(ανά km²)
Πρωτεύουσα
Βόρεια Αμερική
Flag of Bermuda.svg Βερμούδες (Ηνωμένο Βασίλειο) 54 69.839 1.293,3 Χάμιλτον
Flag of Greenland.svg Γροιλανδία (Δανία) 2.166.086 57.728 0,027 Νουούκ (Γκόντχαμπ)
Flag of the United States.svg Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής [5] 9.629.091 318.892.103 33,1 Ουάσινγκτον
Flag of Canada.svg Καναδάς 9.984.670 34.834.841 3,5 Οττάβα
Flag of Mexico.svg Μεξικό 1.964.375 120.286.655 61,2 Πόλη του Μεξικού
Flag of Saint-Pierre and Miquelon.svg Σαιν Πιερ και Μικελόν (Γαλλία) 242 5.716 23,6 Σαιν Πιέρ
Καραϊβική
Flag of Saint Lucia.svg Αγία Λουκία 539 163.362 303,1 Κάστρις
Flag of Saint Barthelemy.svg Άγιος Βαρθολομαίος (Γαλλία) 21 7.267 346,1 Γουσταβία
Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες 389 102.918 264,6 Κίνγκσταουν
Flag of Sint Eustatius.svg Άγιος Ευστάθιος (Ολλανδία) 21 3.897 185,6 Οράνιεστατ
Flag of France.svg Άγιος Μαρτίνος (Γαλλία) 54 31.530 583,9 Μαριγκό
Flag of Sint Maarten.svg Άγιος Μαρτίνος (Ολλανδία) 34 39.689 1.167,3 Φίλιπσμπουργκ
Flag of Saint Kitts and Nevis.svg Άγιος Χριστόφορος και Νέβις 261 51.538 197,5 Μπαστέρ
Flag of Haiti.svg Αϊτή 27.750 9.996.731 360,2 Πορτ-ο-Πρενς
Flag of the United States Virgin Islands.svg Αμερικανικές Παρθένοι Νήσοι (ΗΠΑ) 347 104.170 300,2 Σαρλότ Αμαλί
Flag of Anguilla.svg Ανγκουίλα (Ηνωμένο Βασίλειο) 91 16.086 176,8 Δε Βάλεϊ
Flag of Antigua and Barbuda.svg Αντίγκουα και Μπαρμπούντα 442 91.295 206,5 Σαιντ Τζονς
Flag of Aruba.svg Αρούμπα (Ολλανδία) 180 110.663 614,8 Οράνιεστατ
Flag of the British Virgin Islands.svg Βρετανικές Παρθένοι Νήσοι (Ηνωμένο Βασίλειο) 151 32.680 216,4 Ρόουντ Τάουν
Flag of France.svg Γουαδελούπη (Γαλλία) 1.628 405.739 249,2 Μπας-Τερ
Flag of Grenada.svg Γρενάδα 344 110.152 320,2 Σαιντ Τζόρτζις
Flag of Dominica.svg Δομινίκα 751 73.449 97,8 Ροζό
Flag of the Dominican Republic.svg Δομινικανή Δημοκρατία 48.671 10.349.741 212,6 Σάντο Ντομίνγκο
Flag of the Cayman Islands.svg Κέιμαν Νήσοι (Ηνωμένο Βασίλειο) 264 54.914 208 Τζωρτζτάουν
Flag of Cuba.svg Κούβα 109.886 11.047.251 100,5 Αβάνα
Flag of Curaçao.svg Κουρασάο (Ολλανδία) 444 146.836 330,7 Βίλλεμσταντ
Flag of Martinique.svg Μαρτινίκα (Γαλλία) 1.128 386.486 342,6 Φορ-ντε-Φρανς
Flag of Montserrat.svg Μοντσεράτ (Ηνωμένο Βασίλειο) 102 5.215 51,1 Πλίμουθ[6]
Flag of Barbados.svg Μπαρμπάντος 430 289.680 673,7 Μπρίτζταουν
Flag of the Bahamas.svg Μπαχάμες 13.943 321.834 23,1 Νασσάου
Flag of Bonaire.svg Μποναίρ (Ολλανδία) 294 17.408 59,2 Κράλεντικ
Flag of the United States.svg Νήσος Ναβάσσα (ΗΠΑ) 5 0 0
Flag of Puerto Rico.svg Πουέρτο Ρίκο (ΗΠΑ) 8.870 3.620.897 408,2 Σαν Χουάν
Flag of Saba.svg Σάμπα (Ολλανδία) (Ολλανδία) 13 1.991 153,2 Δε Μπότομ
Flag of the Turks and Caicos Islands.svg Νήσοι Τερκς και Κέικος (Ηνωμένο Βασίλειο) 430 49.070 114,1 Κόκμπερν Τάουν
Flag of Jamaica.svg Τζαμάικα 10.991 2.930.050 266,6 Κίνγκστον
Flag of Trinidad and Tobago.svg Τρινιντάντ και Τομπάγκο 5.130 1.223.916 238,6 Πορτ οφ Σπέιν
Κεντρική Αμερική
Flag of Guatemala.svg Γουατεμάλα 108.890 14.647.083 134,5 Πόλη της Γουατεμάλας
Flag of El Salvador.svg Ελ Σαλβαδόρ 21.041 6.125.512 291,1 Σαν Σαλβαδόρ
Flag of Costa Rica.svg Κόστα Ρίκα 51.100 4.755.234 93,1 Σαν Χοσέ
Flag of Belize.svg Μπελίζ 22.966 340.844 14,8 Μπελμοπάν
Flag of Nicaragua.svg Νικαράγουα 130.373 5.848.641 44,9 Μανάγουα
Flag of Honduras.svg Ονδούρα 112.492 8.598.561 76,4 Τεγουσιγάλπα
Flag of Panama.svg Παναμάς 75.417 3.608.431 47,8 Πόλη του Παναμά
Σύνολο 24.500.995 559.857.643 22,9

Ιστορικές ονομασίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Βόρεια Αμερική, ή κάποια μέρη της, κατά το παρελθόν, ειδικά κατά την πρώτη περίοδο αποικισμού, αναφέρονταν και με άλλα ονόματα.

  • Το ισπανικό τμήμα αναφερόταν και σαν Νέα Ισπανία.
  • Οι Ισπανοί αποκαλούσαν τη Βόρεια Αμερική "Φλόριντα", που τελικά έγινε το όνομα της πολιτείας των ΗΠΑ.
  • Οι Άγγλοι χρησιμοποιούσαν το όνομα Βιρτζίνια προς τιμή της βασίλισσας Ελισσάβετ (που στα αγγλικά αποκαλούνταν The Virgin Queen, η παρθένα βασίλισσα). Ο Τζων Ντη πρότεινε να χρησιμοποιηθεί το όνομα Ατλαντίδα, πιστεύοντας ότι πρόκειται για τη χαμένη ήπειρο που περιέγραψε ο Πλάτωνας.
  • Το βορειότερο τμήμα αναφερόταν και σαν Νορουμπέγκα (Norumbega),
  • Δύση

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. The Naming of America: Fragments We've Shored Against Ourselves, Jonathan Cohen
  2. Μπριτάννικα, λήμμα "Κεντρική Αμερική"
  3. The American Heritage Dictionary, λήμμα "Κεντρική Αμερική"
  4. CIA World Factbook
  5. Συμπεριλαμβάνει τη Χαβάη που γεωφυσικά δεν ανήκει στη Βόρεια Αμερική αλλά στην Ωκεανία.
  6. Λόγω των εκρήξεων του ηφαιστείου Σουφριέ Χιλς από το 1995, το μεγαλύτερο μέρος του Πλίμουθ καταστράφηκε και η διοίκηση μεταφέρθηκε στο Μπραντ (Brades)

Σημειώσεις και αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα North America της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).