Θηλαστικό
| Θηλαστικά (Mammalia) Χρονικό πλαίσιο απολιθωμάτων: Ύστερο Τριάσιο – Recent, 220–0 Ma |
|||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||||||||||
| Συστηματική ταξινόμηση | |||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
| Κλάδοι | |||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
Η ονομασία θηλαστικά (Mammalia) ετυμολογείται από τo ελληνικό ρήμα θηλάζω (βυζαίνω) κατ' αντιστοιχία της λατινικής λέξης mammalis που προέρχεται από τη λέξη mamma που σημαίνει μαστός και δόθηκε από τον βοτανολόγο Λινναίο για την ομάδα των ζώων που τρέφουν τα νεογνά τους με γάλα, το οποίο παράγουν από τους ειδικούς αδένες που ονομάζονται μαστοί. Γι' αυτό το λόγο ονομάζονται και μαστοφόρα.
Τα θηλαστικά χωρίζονται σε τρεις κύριες ταξινομικές υποκατηγορίες, ανάλογα με το πώς γεννιούνται. Αυτά τα είδη είναι: τα μονοτρήματα, τα μαρσιποφόρα και τα πλακουντωτά. Εκτός από τα πέντε είδη μονοτρημάτων (που γεννούν τα αυγά), όλα τα είδη θηλαστικών γεννούν ζωντανά μικρά. Τα περισσότερα θηλαστικά έχουν επίσης εξειδικευμένα δόντια, και η μεγαλύτερη ομάδα των θηλαστικών, τα πλακουντοφόρα, χρησιμοποιούν ένα πλακούντα κατά τη διάρκεια της κύησης. Ο εγκέφαλος των θηλαστικών ρυθμίζει τα ενδοθερμικά και κυκλοφοριακά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων μίας τετράχωρης καρδιάς.
Υπάρχουν περίπου 5.400 είδη (5490, σύμφωνα με την κόκκινη λίστα της IUCN) θηλαστικών, τα οποία διανέμονται σε περίπου 1.200 γένη, 153 οικογένειες και 29 τάξεις (αν και αυτό ποικίλλει από το σύστημα ταξινόμησης). Τα θηλαστικά κυμαίνονται σε μέγεθος από 30-40 χιλιοστόμετρων νυχτερίδα Bumblebee στην 33 μέτρων (108 ποδών) Μπλε Φάλαινα.
Η ομοταξία των θηλαστικών θεωρείται η πιο εξελιγμένη ομοταξία του ζωικού βασιλείου γιατί:
- Έχουν αυξημένη νοημοσύνη
- Έχουν ανεπτυγμένο νευρικό σύστημα
- Ο εγκέφαλος τους έχει μεγάλο μέγεθος
- Παρουσιάζουν εξειδίκευση σε όλα τα όργανα τους.
Πίνακας περιεχομένων |
Χαρακτηριστικά των θηλαστικών [Επεξεργασία]
- Το σώμα τους είναι καλυμμένο με τρίχωμα ή γούνα, φυσικά υπάρχουν και εξαιρέσεις όπως το δελφίνι, η φάλαινα, ο άνθρωπος κ.λπ.
- Τα θηλυκά φέρουν γαλακτοφόρους αδένες οι οποίοι παράγουν γάλα για τη διατροφή των νεογνών.
- Είναι ζωοτόκα με εξαίρεση τα είδη των μονοτρημάτων όπως ο ορνιθόρυγχος και η έχιδνα που γεννούν αβγά.
- Έχουν όλα σπονδυλική στήλη.
- Έχουν ιδρωτοποιούς και σμηγματογόνους αδένες.
- Είναι ομοιόθερμα, δηλαδή η θερμοκρασία τους είναι πάντοτε σταθερή ανεξαρτήτως από την θερμοκρασία του περιβάλλοντος (36° - 38 °C).
- Αναπνέουν με πνεύμονες.
- Είναι συνήθως τετράποδα, εκτός από τα κητώδη, τα πτερυγιόποδα και τα πρωτεύοντα.
- Η καρδιά τους είναι τετράχωρη.
- Τα ερυθρά αιμοσφαίρια τους είναι απύρηνα.
- Η άρθρωση του κρανίου και της σπονδυλικής στήλης γίνεται με τη βοήθεια δύο κονδύλων, των ινιακών.
- Η κάτω σιαγόνα αποτελείται από ένα μόνο οστό που αρθρούται απ' ευθείας με την άνω.
- Τα δόντια τους είναι διφυή και ετερόδοντα, δηλαδή ανάλογα με την τροφή που τρώνε χωρίζονται σε κοπτήρες, κυνόδοντες, προγόμφιους και γομφίους.
Ταξινομία [Επεξεργασία]
Η ομοταξία των θηλαστικών ανήκει στο βασίλειο των ζώων στη συνομοταξία Χορδωτά (Chordota) και στην υποσυνομοταξία Σπονδυλωτά (Vertebrates) και χωρίζεται σε 3 υφομοταξίες:
- Πρωτοθηρία (Prototheria)
- Μεταθηρία (Metatheria)
- Θηρία (Eutheria)
Η υφομοταξία Θηρία διαιρείται σε 16 τάξεις: Εντομοφάγα, Δερμόπτερα, Χειρόπτερα, Άδοντα, Φολιδωτά, Λαγόμορφα, Τρωκτικά, Κητώδη, Σαρκοφάγα, Σωληνόδοντα, Προβοσκιδωτά, Υρακοειδή, Σειρηνοειδή, Περισσοδάκτυλα, Αρτιοδάκτυλα, Πρωτεύοντα.
Η ταξινόμηση των McKenna/Bell [Επεξεργασία]
Το 1997 η συστηματική των θηλαστικών αναθεωρήθηκε ριζικά από τους Malcolm C. McKenna και Susan K. Bell. Η ταξινόμηση των McKenna/Bell αποτελεί σήμερα την πιο ολοκληρωμένη καταγραφή όλων των τάξεων ζώντων και εξαφανισθέντων θηλαστικών. Έγινε αμέσως αποδεκτή κυρίως από τους παλαιοντολόγους, αφού αντικατοπτρίζει επαρκέστατα την γενεαλογία των θηλαστικών.
Ομοταξία Θηλαστικά (Mammalia)
- Υφομοταξία Πρωτοθηρία (Prototheria)
- Τάξη Μονοτρήματα (Monotremata)
- Υφομοταξία Θηριόμορφα (Theriiformes)
- Ανθυφομοταξία †Αλλοθηρία (Allotheria)
- Ανθυφομοταξία †Τρικωνόδοντα (Triconodonta)
- Ανθυφομοταξία Ολοθηρία (Holotheria)
- Υπερκοόρτις Θηρία (Theria)
- Κοόρτις Μαρσιποφόρα (Marsupialia)
- Υπερτάξη Αυστραλοδέλφια (Australidelphia)
- Τάξη Μικροβιοθηρία (Microbiotheria)
- Τάξη Δασυουρόμορφα (Dasyuromorphia)
- Τάξη Περαμελόμορφα (Peramelomorphia)
- Τάξη Νωτορυκτερόμορφα (Notorycteromorphia)
- Τάξη Διπρωτοδόντια (Diprotodontia)
- Υπερτάξη Αμεριδέλφια (Ameridelphia)
- Τάξη Διδελφόμορφα (Didelphimorphia)
- Τάξη Καινοληστόμορφα (Paucituberculata)
- Υπερτάξη Αυστραλοδέλφια (Australidelphia)
- Κοόρτις Πλακουντοφόρα (Placentalia)
- Υπερτάξη Ξέναρθρα (Xenarthra)
- Τάξη Δασυποδόμορφα (Cingulata)
- Τάξη Βραδυποδόμορφα (Pilosa)
- Υπερτάξη Αναγάλιδα (Anagalida)
- Τάξη Λαγόμορφα (Lagomorpha)
- Τάξη Τρωκτικά (Rodentia)
- Τάξη Μακροσκελίδεα (Macroscelidea)
- Υπερτάξη (Ferae)
- Υπερτάξη Λιπότυφλα (Lipotyphla)
- Τάξη Εντομοφάγα (Insectivora)
- Υπερτάξη Άρχοντα (Archonta)
- Τάξη Χειρόπτερα (Chiroptera)
- Τάξη Πρωτεύοντα (Primates)
- Τάξη Δερμόπτερα (Dermoptera)
- Τάξη Scandentia
- Υπερτάξη Οπληφόρα (Ungulata)
- Τάξη †Κονδύλαρθρα (Condylarthra)
- Τάξη Κητώδη (Cetacea)
- Τάξη Αρτιοδάκτυλα (Artiodactyla)
- Τάξη †Meridiungulata
- Τάξη Περισσοδάκτυλα (Perissodactyla)
- Τάξη Σειρήνια (Sirenia)
- Τάξη Προβοσκιδωτά (Proboscidea)
- Τάξη Υρακοειδή (Hyracoidea)
- Υπερτάξη Ξέναρθρα (Xenarthra)
- Κοόρτις Μαρσιποφόρα (Marsupialia)
- Υπερκοόρτις Θηρία (Theria)
Τα θηλαστικά περιλαμβάνουν πάνω από 5000 είδη, ταξινομημένα σε 425 οικογένειες και έως 46 τάξεις (ο αριθμός εξαρτάται από το σχήμα ταξινόμησης που γίνεται δεκτό).
Βιβλιογραφία [Επεξεργασία]
- Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. The Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999, 2015 Σελίδες, ISBN 0-8018-5789-9.
- Malcolm C. McKenna, Susan K. Bell: Classification of Mammals: Above the Species Level. Columbia University Press, New York 1997, XII + 631 Σελίδες, ISBN 0-231-11013-8.
Εξωτερικές συνδέσεις [Επεξεργασία]
- in.gr - Άρθρο: Το ένα τέταρτο των θηλαστικών στην Κόκκινη Λίστα των απειλούμενων ειδών.
