Ελληνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου ανδρών

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Το Ελληνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου ή Πανελλήνιο πρωτάθλημα, Α΄εθνική ή Σούπερ Λίγκα, όπως λέγεται σήμερα, είναι η ανώτερη ποδοσφαιρική διοργάνωση στην Ελλάδα.

Πίνακας περιεχομένων

[Επεξεργασία] Τα πρώτα χρόνια και ο ΣΕΓΑΣ

Το ποδόσφαιρο πρώτο εμφανίστηκε στην Ελλάδα το 1894 και άρχισε να διαδίδεται μετά την Ολυμπιάδα του 1896 που συμπεριλήφθηκε στο πρόγραμμα των αγώνων. Πολλοί σύλλογοι άρχισαν να ιδρύουν τμήματα ποδοσφαίρου ενώ ιδρύθηκαν και οι πρώτοι αμιγώς ποδοσφαιρικοί σύλλογοι. Τα πρώτα χρόνια, έως το 1922, το ελληνικό ποδόσφαιρο υπαγόταν στον ΣΕΓΑΣ, ο οποίος έκανε και τις πρώτες προσπάθειες για διοργάνωση πανελλήνιου πρωταθλήματος[1].

Η προσπάθεια ευδοκίμησε το 1906 με την διοργάνωση του πρώτου πρωταθλήματος με την συμμετοχή του Εθνικού Αθηνών, Πανελλήνιου και Πειραϊκού. Μέχρι το 1912 διοργανώνεται συνεχώς πρωτάθλημα με συμμετοχή πάντα ομάδων, άλλοτε τριών άλλοτε έξι (1910), από την Αττική αφού η μετακίνηση από την επαρχία στην πρωτεύουσα την εποχή εκείνη ήταν πολύ δύσκολη.

Λόγω έλλειψης στοιχείων δεν είναι διευκρινισμένο πλήρως αν τα διοργάνωσε όλα τα πρωταθλήματα ο ΣΕΓΑΣ ή κάποια από αυτά τα σωματεία. Οι πρωταθλήτριες αυτής της περιόδου είναι οι παρακάτω [2][3]:

Σαιζόν Πρωταθλητής
1905-06 Εθνικός Αθηνών
1906-07 Εθνικός Αθηνών
1907-08 Γουδί
1908-09 Πειραϊκός Σύνδεσμος
1909-10 Γουδί
1910-11 Παναθηναϊκός[4]
1911-12 Γουδί

[Επεξεργασία] Δεύτερη περίοδος και η ΕΠΣΕ

Το 1912 ο ΣΕΓΑΣ διοργανώνει το τελευταίο πρωτάθλημα αφού μεσολαβούν οι Βαλκανικοί πόλεμοι και όλοι οι αθλητικοί σύλλογοι αδρανούν. Το 1922-23 έγινε μια νέα προσπάθεια για διοργάνωση πανελλήνιου πρωταθλήματος με την δημιουργία της Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Ελλάδος (ΕΠΣΕ). Η νέα ένωση διοργάνωσε πρωτάθλημα για πρώτη φορά με συμμετοχή συλλόγων εκτός Αττικής με την συμμετοχή αυτών της Θεσσαλονίκης. Η προσπάθεια όμως αντιμετώπισε πολλά προβλήματα, όπως μετακινήσεις, οικονομικά και αδυναμία των ποδοσφαιριστών να απουσιάσουν από τις δουλείες τους για πολλές μέρες, έτσι έγινε ένας αγώνας για την ανάδειξη του πρωταθλητή ανάμεσα στον πρωταθλητή Αθηνών-Πειραιώς και αυτόν της Θεσσαλονίκης . Έτσι ο Πειραϊκός Σύνδεσμος νικώντας τον Άρη Θεσσαλονίκης με 3-1 αναδείχτηκε πρωταθλητής Ελλάδος. Η προσπάθεια δεν συνεχίστηκε αφού η ένωση διαλύθηκε την ίδια χρονιά.[5][3]


Σαιζόν Πρωταθλητής
1921-22 Πειραϊκός Σύνδεσμος

[Επεξεργασία] Το σημερινό πρωτάθλημα

Στις 14 Νοεμβρίου 1926 ιδρύεται η Ελληνική ποδοσφαιρική Ομοσπονδία και προκηρύσσει Πανελλήνιο πρωτάθλημα για την περίοδο 1927-28. Στο πρώτο πρωτάθλημα όμως δεν συμμετείχαν οι Ολυμπιακός, Παναθηναϊκός και ΑΕΚ λόγω προστριβών με την ΕΠΟ.

Οι πρώτες διοργανώσεις γίνονταν με ομάδες της Αθήνας, του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης, αποκλείοντας τις επαρχιακές. Αρχικά διεξαγόταν τα τοπικά πρωταθλήματα των πόλεων και στην τελική φάση προκρίνονταν άλλοτε μόνο οι πρώτες, άλλοτε οι δύο ή οι τρεις πρώτες ομάδες. Για πρώτη φορά επαρχιακές ομάδες συμμετείχαν το 1953-54 κι αυτές ήταν η Παναχαϊκή από τη Νότια Ελλάδα και η Νίκη Βόλου από την Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα.

Το 1959-60 δημιουργείται μόνιμη κατηγορία, η Α' εθνική με τη μορφή που διατηρεί ως σήμερα, ενώ το 1979-80 το Ελληνικό ποδόσφαιρο γίνεται επαγγελματικό με την ΕΠΑΕ να έχει την ευθύνη της διοργάνωσης του. Με νομοσχέδιο που κατατέθηκε στην βουλή στις 19 Ιανουαρίου 1979 οι σύλλογοι μετατρέπονται σε ανώνυμες εταιρείες. Ταυτόχρονα επιχειρηματίες και εφοπλιστές αναλαμβάνουν τις νέες ΠΑΕ αποκτώντας τα πλειοψηφικά πακέτα των μετοχών και πρώτος πρόεδρος της ΕΠΑΕ εκλέγεται ο Μάκης Ιθακήσιος. Την αγωνιστική περίοδο 2006-07 διαλύεται η ΕΠΑΕ και ιδρύεται η Σούπερ Λίγκα, η οποία αναλαμβάνει και την διοργάνωση του έως σήμερα.

Σαιζόν Πανελλήνιο πρωτ.
1927-28 Άρης
1928-29 Δεν ολοκληρώθηκε
1929-30 Παναθηναϊκός
1930-31 Ολυμπιακός
1931-32 Άρης
1932-33 Ολυμπιακός
1933-34 Ολυμπιακός
1934-35 Δεν ολοκληρώθηκε
1935-36 Ολυμπιακός
1936-37 Ολυμπιακός
1937-38 Ολυμπιακός
1938-39 AEK
1939-40 AEK
1940-41 Δεν διεξήχθη λόγω
Β' παγκ. πολέμου
1941-42
1942-43
1943-44
1944-45
1945-46 Άρης
1946-47 Ολυμπιακός
1947-48 Ολυμπιακός
1948-49 Παναθηναϊκός
1949-50 Δεν ολοκληρώθηκε
1950-51 Ολυμπιακός
1951-52 Δεν ολοκληρώθηκε
1952-53 Παναθηναϊκός
1953-54 Ολυμπιακός
1954-55 Ολυμπιακός
1955-56 Ολυμπιακός
1956-57 Ολυμπιακός
1957-58 Ολυμπιακός
1958-59 Ολυμπιακός
Σαιζόν Α' εθνική
1959-60 Παναθηναϊκός
1960-61 Παναθηναϊκός
1961-62 Παναθηναϊκός
1962-63 AEK
1963-64 Παναθηναϊκός
1964-65 Παναθηναϊκός
1965-66 Ολυμπιακός
1966-67 Ολυμπιακός
1967-68 AEK
1968-69 Παναθηναϊκός
1969-70 Παναθηναϊκός
1970-71 AEK
1971-72 Παναθηναϊκός
1972-73 Ολυμπιακός
1973-74 Ολυμπιακός
1974-75 Ολυμπιακός
1975-76 ΠΑΟΚ
1976-77 Παναθηναϊκός
1977-78 AEK
1978-79 AEK
1979-80 Ολυμπιακός
1980-81 Ολυμπιακός
1981-82 Ολυμπιακός
1982-83 Ολυμπιακός
1983-84 Παναθηναϊκός
Σαιζόν Α' εθνική
1984-85 ΠΑΟΚ
1985-86 Παναθηναϊκός
1986-87 Ολυμπιακός
1987-88 Λάρισα
1988-89 AEK
1989-90 Παναθηναϊκός
1990-91 Παναθηναϊκός
1991-92 AEK
1992-93 AEK
1993-94 AEK
1994-95 Παναθηναϊκός
1995-96 Παναθηναϊκός
1996-97 Ολυμπιακός
1997-98 Ολυμπιακός
1998-99 Ολυμπιακός
1999-00 Ολυμπιακός
2000-01 Ολυμπιακός
2001-02 Ολυμπιακός
2002-03 Ολυμπιακός
2003-04 Παναθηναϊκός
2004-05 Ολυμπιακός
2005-06 Ολυμπιακός
2006-07 Ολυμπιακός
2007-08 Ολυμπιακός
2008-09 Ολυμπιακός

[Επεξεργασία] Σύνολο τίτλων

[Επεξεργασία] Πανελλήνια πρωταθλήματα (1928 - 1959)

Σύλλογος Τίτλοι Χρονιές
Ολυμπιακός
15
1931, 1933, 1934, 1936, 1937, 1938, 1947, 1948, 1951, 1954, 1955, 1956, 1957, 1958, 1959
Άρης
3
1928, 1932, 1946
Παναθηναϊκός
3
1930, 1949, 1953
ΑΕΚ
2
1939, 1940

[Επεξεργασία] Πρωταθλήματα Α' εθνικής (1960 - 2009)

Σύλλογος Τίτλοι Χρονιές
Ολυμπιακός
22
1966, 1967, 1973, 1974, 1975, 1980, 1981, 1982, 1983, 1987, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009
Παναθηναϊκός
16
1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1969, 1970, 1972, 1977, 1984, 1986, 1990, 1991, 1995, 1996, 2004
ΑΕΚ
9
1963, 1968, 1971, 1978, 1979, 1989, 1992, 1993, 1994
ΠΑΟΚ
2
1976, 1985
Λάρισα
1
1988

[Επεξεργασία] Γενικό σύνολο (1928 - 2009)

Σύλλογος Τίτλοι Χρονιές
Ολυμπιακός
37
1931, 1933, 1934, 1936, 1937, 1938, 1947, 1948, 1951, 1954, 1955, 1956, 1957, 1958, 1959, 1966, 1967, 1973, 1974, 1975, 1980, 1981, 1982, 1983, 1987, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009
Παναθηναϊκός
19
1930, 1949, 1953, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1969, 1970, 1972, 1977, 1984, 1986, 1990, 1991, 1995, 1996, 2004
ΑΕΚ
11
1939, 1940, 1963, 1968, 1971, 1978, 1979, 1989, 1992, 1993, 1994
Άρης
3
1928, 1932, 1946
ΠΑΟΚ
2
1976, 1985
Λάρισα
1
1988

[Επεξεργασία] Συνολική κατάταξη στην πρώτη τριάδα της Α' εθνικής (1960 - 2009)

Ομάδα
Ολυμπιακός
22
14
8
Παναθηναϊκός
16
13
14
ΑΕΚ
9
16
12
ΠΑΟΚ
2
3
7
Λάρισα
1
1
-
Άρης
-
1
4
ΟΦΗ
-
1
2
Πανιώνιος
-
1
1
Απόλλων
-
-
1
Ηρακλής
-
-
1

[Επεξεργασία] Συμμετοχές ομάδων στην Α' εθνική (1960 - 2010)

[Επεξεργασία] Ανά σύλλογο

Από την καθιέρωση της Α' εθνικής την περίοδο 1959-60, οι μόνες ομάδες που συμμετέχουν ανελλιπώς σε όλα τα πρωταθλήματα είναι οι Ολυμπιακός, Παναθηναϊκός, ΑΕΚ και ΠΑΟΚ, ενώ ο Ηρακλής έχει απουσιάσει μόνο μία φορά, την περίοδο 1980-81, όταν αγωνίστηκε στη Β' εθνική ως αποτέλεσμα τιμωρίας για μία υπόθεση δωροδοκίας.

Συνολικά 64 ομάδες έχουν συμμετάσχει στα 51 πρωταθλήματα Α' εθνικής (συμπεριλαμβανομένης της περιόδου 2009-10) και ανάμεσά τους υπάρχουν 5 κυπριακές ομάδες, καθώς στα 7 χρόνια της περιόδου της Χούντας είχε καθιερωθεί η είσοδος στην Α' εθνική της πρωταθλήτριας Κύπρου της προηγούμενης χρονιάς. Από αυτές, τις περισσότερες συμμετοχές (3) είχε ο Ολυμπιακός Λευκωσίας.

Επίσης στις 64 ομάδες υπάρχουν ορισμένες που δεν υφίστανται πια, καθώς συγχωνεύτηκαν ή απορροφήθηκαν από άλλες ομάδες, ενώ κάποιες άλλες διαλύθηκαν και αργότερα επανιδρύθηκαν. Πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι των Μέγα Αλέξανδρου Κατερίνης και Α.Ε. Νίκαιας (μετείχαν στο πρώτο πρωτάθλημα του 1959-60 τερματίζοντας στις 2 τελευταίες θέσεις) και υπήρξαν οι «πρόγονοι» των Πιερικού και Ιωνικού αντίστοιχα.

Σύλλογος Συμ.
Ολυμπιακός 51
Παναθηναϊκός 51
ΑΕΚ 51
ΠΑΟΚ 51
Ηρακλής 50
Άρης 49
Πανιώνιος 49
Απόλλων Αθηνών 37
ΟΦΗ 36
Εθνικός 36
Παναχαϊκή 26
Λάρισα 25
Πανσερραϊκός 23
Αιγάλεω 23
Ξάνθη 21
Απόλλων Καλαμαρ. 20
Σύλλογος Συμ.
Δόξα Δράμας 20
Καβάλα 18
Πιερικός 16
Ιωνικός 16
ΠΑΣ Γιάννινα 16
Προοδευτική 15
Βέροια 12
Καστοριά 10
Λεβαδειακός 10
Αθηναϊκός 9
Ατρόμητος Αθηνών 9
Ολυμπιακός Βόλου 8
Φωστήρας 7
Καλαμάτα 7
Πανηλειακός 7
Τρίκαλα 7
Σύλλογος Συμ.
Παναιγιάλειος 6
Νίκη Βόλου 5
Κόρινθος 5
Εδεσσαϊκός 5
Εργοτέλης 5
Βύζας Μεγάρων 4
Ακράτητος 4
Εθνικός Αστέρας 4
Καλλιθέα 4
Ρόδος 4
Πανελευσινιακός 3
Διαγόρας 3
Ολυμπ. Λευκωσίας 3
Αστέρας Τρίπολης 3
Κέρκυρα 2
Παναιτωλικός 2
Σύλλογος Συμ.
Χαλκηδόνα 2
Πανθρακικός 2
Θρασύβουλος 1
Μακεδονικός 1
Νάουσα 1
Παγκορινθιακός 1
Α.Ε. Νίκαιας 1
Μέγας Αλέξανδρος 1
Θερμαϊκός 1
Ατρόμητος Πειραιά 1
Χαλκίδα 1
Ολυμπ. Χαλκίδας 1
Α.Ε. Λεμεσού 1
ΕΠΑ Λάρνακας 1
Ομόνοια 1
ΑΠΟΕΛ 1

[Επεξεργασία] Ανά γεωγραφική περιφέρεια

Όλες οι γεωγραφικές περιφέρειες της Ελλάδας έχουν εκπροσωπηθεί από μία τουλάχιστον ομάδα στην Α' εθνική, με τις περισσότερες συμμετοχές να έχει η Αττική (21 ομάδες). Ακολουθούν σε εκπροσώπηση οι ομάδες από την Μακεδονία (εκτός Θεσσαλονίκης) και μετά αυτές της Πελοποννήσου. Στον αντίποδα, μόνο μία ομάδα έχει εκπροσωπήσει την Ήπειρο (ΠΑΣ Γιάννινα) και τα νησιά Ιονίου (Κέρκυρα).

Περιφέρεια Συν. Σύλλογοι
Αττική
21
Ολυμπιακός, Παναθηναϊκός, ΑΕΚ, Πανιώνιος, Απόλλων Αθηνών, Εθνικός, Αιγάλεω, Ιωνικός, Προοδευτική, Αθηναϊκός, Ατρόμητος Αθηνών, Φωστήρας, Βύζας Μεγάρων, Ακράτητος, Εθνικός Αστέρας, Καλλιθέα, Πανελευσινιακός, Χαλκηδόνα, Θρασύβουλος, Α.Ε. Νίκαιας, Ατρόμητος Πειραιά
Μακεδονία
9
Πανσερραϊκός, Δόξα Δράμας, Καβάλα, Πιερικός, Βέροια, Καστοριά, Εδεσσαϊκός, Μέγας Αλέξανδρος, Νάουσα
Πελοπόννησος
7
Παναχαϊκή, Καλαμάτα, Πανηλειακός, Παναιγιάλειος, Κόρινθος, Αστέρας Τρίπολης, Παγκορινθιακός
Θεσσαλονίκη
6
ΠΑΟΚ, Ηρακλής, Άρης, Απόλλων Καλαμαριάς, Θερμαϊκός, Μακεδονικός
Κύπρος
5
Ολυμπιακός Λευκωσίας, Α.Ε. Λεμεσού, ΕΠΑ Λάρνακας, Ομόνοια, ΑΠΟΕΛ
Θεσσαλία
4
Λάρισα, Ολυμπιακός Βόλου, Τρίκαλα, Νίκη Βόλου
Στερεά
4
Λεβαδειακός, Παναιτωλικός, Χαλκίδα, Ολυμπιακός Χαλκίδας
Κρήτη
2
ΟΦΗ, Εργοτέλης
Θράκη
2
Ξάνθη, Πανθρακικός
Νησιά Αιγαίου
2
Ρόδος, Διαγόρας
Ήπειρος
1
ΠΑΣ Γιάννινα
Νησιά Ιονίου
1
Κέρκυρα

[Επεξεργασία] Συμμετοχές ελληνικών ομάδων στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις

Η Ελλάδα άρχισε να συμμετέχει στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις την αγωνιστική περίοδο 1959-1960[6], αρχικά στο κύπελλο πρωταθλητριών, με πρώτο εκπρόσωπο τον Ολυμπιακό. Στο κύπελλο UEFA (στην πρώιμη μορφή του ως κύπελλο εκθέσεων) άρχισε να συμμετέχει την περίοδο 1961-62 με πρώτο εκπρόσωπο τον Ηρακλή. Η πρώτη συμμετοχή της Ελλάδας στο κύπελλο κυπελλούχων ήταν την περίοδο 1963-64 με πρώτο εκπρόσωπο τον Ολυμπιακό. Η πορεία των ελληνικών ομάδων στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις την δεκαετία του 60 ήταν πολύ κακή καθώς ήταν αρκετά συχνές οι συντριβές των ελληνικών ομάδων από τις ισχυρές ομάδες του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου[7]. Την δεκαετία του 70 η παρουσία των ελληνικών ομάδων βελτιώθηκε αισθητά και η ψαλίδα μεταξύ των ελληνικών ομάδων και των ισχυρών ευρωπαϊκών συλλόγων μειώθηκε σε μεγάλο βαθμό. Αποκορύφωμα αυτής της ανόδου ήταν η συμμετοχή του Παναθηναϊκού στον τελικό του κυπέλλου πρωταθλητριών το 1971, και η συμμετοχή της ΑΕΚ στα ημιτελικά του κυπέλλου UEFA το 1977. Την δεκαετία του 80 οι πορείες των ελληνικών ομάδων ήταν μέτριες με εξαίρεση την συμμετοχή του Παναθηναϊκού στα ημιτελικά του κυπέλλου πρωταθλητριών το 1985. Τις δεκαετίες του 90 και του 2000 η παρουσία των ελληνικών ομάδων βελτιώθηκε σημαντικά, χωρίς όμως κάποια αξιόλογη πορεία, με εξαίρεση αυτή του Παναθηναϊκού στο κύπελλο πρωταθλητριών το 1996. Στις Ευρωπαϊκές διοργανώσεις έχουν συμμετάσχει συνολικά 17 ελληνικές ομάδες.[8]

Συμμετοχές (και αναμετρήσεις) των ελληνικών ομάδων

στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις

Σύλλογος Κυπ. Πρωτ. UEFA[9] Κυπ. Κυπ.
Ολυμπιακός
23 (104)
15 (52)
8 (30)
Παναθηναϊκός
22 (137)
15 (64)
7 (22)
ΑΕΚ
14 (62)
20 (88)
6 (22)
ΠΑΟΚ
3 (8)
19 (66)
6 (18)
Λάρισα
1 (2)
2 (4)
2 (8)
Άρης
0 (0)
15 (48)
1 (2)
Ηρακλής Γ.Σ.
0 (0)
8 (18)
1 (2)
Πανιώνιος
0 (0)
6 (24)
2 (10)
ΟΦΗ
0 (0)
4 (18)
1 (4)
Ξάνθη
0 (0)
3 (6)
0 (0)
Αιγάλεω
0 (0)
1 (6)
0 (0)
Παναχαϊκή
0 (0)
1 (4)
0 (0)
Απόλλων Αθηνών
0 (0)
1 (2)
0 (0)
Ιωνικός
0 (0)
1 (2)
0 (0)
Ατρόμητος Αθηνών
0 (0)
1 (2)
0 (0)
Καστοριά
0 (0)
0 (0)
1 (2)
Αθηναϊκός
0 (0)
0 (0)
1 (2)

[Επεξεργασία] Πορεία ελληνικών ομάδων στο κύπελλο πρωταθλητριών

Η Ελλάδα άρχισε να συμμετέχει στην διοργάνωση του κυπέλλου πρωταθλητριών ομάδων Ευρώπης την αγωνιστική περίοδο 1959-60, με πρώτο εκπρόσωπο τον Ολυμπιακό. Μόνο 5 ομάδες έχουν εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε αυτή την διοργάνωση, ο Ολυμπιακός, ο Παναθηναϊκός, η ΑΕΚ, ο ΠΑΟΚ και η Λάρισα.

Συγκεντρωτικά η πορεία των ελληνικών ομάδων στο κύπελλο Πρωταθλητριών[10]
Σύλλογος Παρουσίες Αγώνες Ν Ι Η ΤΕΡΜ Αγων. Περίοδοι
Ολυμπιακός
23
104
30 25 49 122-172 1960,1967,1968,1974,1975,1976,1981,1982,1983,1984,1988,1998,1999,

2000,2001,2002,2003,2004,2005,2006,2007,2008,2009

Παναθηναϊκός
22
137
45 40 52 162-180 1961,1962,1963,1965,1966,1970,1971,1973,1978,1985,1987,1991,1992,

1996,1997,1999,2001,2002,2004,2005,2006,2009

ΑΕΚ
14
62
16 20 26
71-98
1964,1969,1972,1979,1980,1990,1993,1994,1995,2000,2003,2004,2007

2008

ΠΑΟΚ
3
8
1 1 6
5-16
1977, 1986, 2005
Λάρισα
1
2
1 0 1
3-3
1989

[Επεξεργασία] Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία] Δείτε επίσης

[Επεξεργασία] Παραπομπές

  1. Βασιλείου Περλίγκου Αθλητική ιστορία των Τρικάλων, τόμος Β΄ποδόσφαιρο, Εκδόσεις Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1993
  2. Βιβλίο100 χρόνια ποδόσφαιρο Γιάννης Διακογιάννης ISBN 960-8460-08-5 Σελίδες 5,6,7
    Βιβλίο Γκολ 2000 Ένας αιώνας ποδόσφαιρο Εκδοση Πελεκάνος 2000 Ανδρέα Μπόμπη σελίδες 38,39,40,41
    Βιβλίο Ιστορία του Ολυμπιακού Έκδοση Γ.Χ. Αλεξανδρής 1998 Τόμος Α΄σελίδες 4,5,8
    Βιβλίο Παναθηναικός 90 χρόνια ιστορικής πορείας 1998 Έκδοση Γ Γεωργιάδης Ε.Π.Ε. σελίδες 14,15,16,18,87
  3. 3,0 3,1 Το βήμα
  4. Τότε ο Π.Α.Ο. ονομαζόταν Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Όμιλος, ονομασία την οποία διατήρησε μέχρι το 1924 όταν και με απόφαση του δ.σ. άλλαξε στο σημερινό.
  5. Βιβλίο100 χρόνια ποδόσφαιρο Γιάννης Διακογιάννης ISBN 960-8460-08-5 Σελίδες 5,6,7
    Βιβλίο Γκολ 2000 Ένας αιώνας ποδόσφαιρο Εκδοση Πελεκάνος 2000 Ανδρέα Μπόμπη σελίδες 38,39,40,41
    Βιβλίο Ιστορία του Ολυμπιακού Έκδοση Γ.Χ. Αλεξανδρής 1998 Τόμος Α΄σελίδες 4,5,8
    Βιβλίο Παναθηναϊκός 90 χρόνια ιστορικής πορείας 1998 Έκδοση Γ Γεωργιάδης Ε.Π.Ε. σελίδες 14,15,16,18,87
  6. Ο Ολυμπιακός συμμετείχε και στην διοργάνωση 1958-59, όμως στην κλήρωση του πρώτου γύρου κληρώθηκε με την τουρκική Μπεσίκτας. Λόγω του κακού κλίματος που υπήρχε εκείνη την περίοδο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αναγκάστηκε να αποσυρθεί. Επιπλέον πληροφορίες [1]
  7. Την δεκαετία του 60 έχουν σημειωθεί οι μεγαλύτερες ήττες ελληνικών ομάδων στην Ευρώπη με θύματα τον Ηρακλή και τον Άρη που ηττήθηκαν με σκορ 9-1 από την Γιουγκοσλαβική Βοϊβοντίνα και την Ουγγρική Ουίπεστ αντίστοιχα
  8. O Ολυμπιακός, ο Παναθηναϊκός, η ΑΕΚ και ο ΠΑΟΚ έχουν συμμετάσχει μέσα στην ίδια αγωνιστική περίοδο και στο κύπελλο πρωταθλητριών και στο UEFA, λόγω αποκλεισμού τους από τον τρίτο προκριματικό γύρο του κυπέλλου πρωταθλητριών ή γιατί τερμάτισαν τρίτοι στην φάση των ομίλων
  9. Συμπεριλαμβάνονται και οι συμμετοχές στο κύπελλο εκθέσων
  10. Πηγή:[2]