Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Παναθηναϊκός Α.Ο.
Όνομα Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος
Ίδρυση 3 Φεβρουαρίου 1908
Χρώματα           Πράσινο, Λευκό
Πρόεδρος Ηλίας Μιχαλαριάς
Ιστοσελίδα panathinaikos1908.gr
Ενεργά τμήματα του Π.Α.Ο.
Football pictogram.svg Basketball pictogram.svg Basketball pictogram.svg
Ποδόσφαιρο Μπάσκετ (Ανδρών) Μπάσκετ (Γυναικών)
Volleyball (indoor) pictogram.svg Volleyball (indoor) pictogram.svg Water polo pictogram.svg
Βόλεϊ (Ανδρών) Βόλεϊ (Γυναικών) Πόλο
Rugby union pictogram.svg Table tennis pictogram.svg Athletics pictogram.svg
Ράγκμπι Πινγκ πονγκ Στίβος
Swimming pictogram.svg Diving pictogram.svg Wrestling pictogram.svg
Κολύμβηση Καταδύσεις Πάλη
Weightlifting pictogram.svg Boxing pictogram.svg Fencing pictogram.svg
Άρση βαρών Πυγμαχία Ξιφασκία
Cycling (track) pictogram.svg Archery pictogram.svg Shooting pictogram.svg
Ποδηλασία Τοξοβολία Σκοποβολή
Baseball pictogram.svg Modern pentathlon pictogram.svg Karate pictogram.svg
Μπέιζμπολ Μοντέρνο πένταθλο Καράτε
Field hockey pictogram.svg
Χόκεϊ επί χόρτου

Ο Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος (Π.Α.Ο.) είναι ελληνικός αθλητικός σύλλογος. Η ονομασία του συλλόγου παραπέμπει[1] στο αρχαίο έργο του Ισοκράτη Παναθηναϊκός,[2] το οποίο παρουσίαζε την ανωτερότητα των Αθηναίων ως προς την εκπαίδευση,[3] τη δημοκρατική φύση τους[4] αλλά και τη στρατιωτική ισχύ τους, την οποία χρησιμοποιούσαν προς όφελος όλων των Ελλήνων.[5][6]

Είναι ένας από τους δημοφιλέστερους ελληνικούς συλλόγους και συνολικά ο σύλλογος με τους περισσότερους τίτλους στην χώρα[7].[8][9][10] Με ιστορική έδρα το γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας στoυς Αμπελοκήπους, ο Παναθηναϊκός αποτελεί τον μοναδικό σύλλογο που εδρεύει στον Δήμο Αθηναίων και ταυτόχρονα συμμετέχει στα περισσότερα πρωταθλήματα πρώτης κατηγορίας των ομαδικών αθλημάτων της χώρας. Έμβλημα του συλλόγου είναι το πράσινο τριφύλλι. Ο Παναθηναϊκός έχει ενεργά τμήματα για 22 αθλήματα. Το τμήμα του μπάσκετ ανδρών εδρεύει στο Ολυμπιακό Αθλητικό Κέντρο Αθηνών (Ο.Α.Κ.Α.), τα τμήματα βόλεϊ στο κλειστό του Πανελληνίου στην Κυψέλη και του πόλο στο κολυμβητήριο Ιλισίων.

Ο Παναθηναϊκός είναι ένας από τους πιο επιτυχημένους ελληνικούς συλλόγους με εκατοντάδες τίτλους σε διάφορα αθλήματα σε εγχώριο επίπεδο, ενώ έχει κατακτήσει 6 πρωταθλήματα Ευρώπης στο μπάσκετ. Αρκετοί από τους αθλητές του έχουν σημειώσει αξιόλογες επιτυχίες και έχουν κερδίσει τρόπαια με τα εθνικά χρώματα.

Οι ομάδες ποδοσφαίρου και μπάσκετ έχουν σημειώσει μεγάλες διακρίσεις κατά τις δεκαετίες της ευρωπαϊκής τους παρουσίας. Η ομάδα ποδοσφαίρου είναι η μοναδική ελληνική ομάδα που έχει συμμετάσχει σε τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών και του Διηπειρωτικού Κυπέλλου ενώ έχει αγωνιστεί 2 ακόμη φορές σε ημιτελικό της κορυφαίας ευρωπαϊκής διοργάνωσης. Η ομάδα μπάσκετ κατατάσσεται στη 2η θέση στην Ευρώπη σε κατακτήσεις ευρωπαϊκών πρωταθλημάτων έχοντας 6 τίτλους. Μετρά επίσης και ένα Διηπειρωτικό Κύπελλο.

Πίνακας περιεχομένων

Ιστορία του Συλλόγου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1908-1910 Ποδοσφαιρικός Όμιλος Αθηνών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το σήμα του Ποδοσφαιρικού Ομίλου Αθηνών

Ιδρύθηκε από τον Γιώργο Καλαφάτη το 1908, όταν αυτός και άλλοι 40 αθλητές έφυγαν από τον Πανελλήνιο Γυμναστικό Σύλλογο, επειδή ο τελευταίος κατήργησε το ποδοσφαιρικό του τμήμα θεωρώντας το ασύμβατο με το στίβο.[11] Στις 3 Φεβρουαρίου 1908 διεξήχθη η πρώτη σύσκεψη των αθλητών και αποφασίστηκε η δημιουργία ενός αμιγώς ποδοσφαιρικού συλλόγου.

Το όνομα που δόθηκε στην ομάδα ήταν Π.Ο.Α. (Ποδοσφαιρικός Όμιλος Αθηνών), αφού οι ιδρυτές της ομάδας ήταν Αθηναίοι - και μάλιστα γόνοι διακεκριμένων αθηναϊκών οικογενειών.[12] "Εκείνο που γι’αυτούς είχε σημασία ήταν πως θα βάπτιζαν την ομάδα τους, την ομάδα της Αθήνας μας. Όλοι τους -αν και τόσο μικροί- εφλέγοντο από την ίδια μεγάλη πίστι και πεποίθησι. Ότι και τ’όνομα της ομάδος τους θα πρέπει να είναι αθηναϊκό. Να μιλάη στην καρδιά του κάθε Αθηναίου και της κάθε Ατθίδας." (Λ. Πανουργιάς, 1955).[13] Το γήπεδο του ΠΟΑ ήταν το οικόπεδο στο Λούνα Παρκ της οδού Πατησίων, ιδιοκτησίας Καραπάνου και είναι ο χώρος που στεγάζεται σήμερα η Ανωτάτη Εμπορική Σχολή. Με την προσωπική εργασία των αθλητών και τη χορηγία του επιχειρηματία Μαρίνου Μαρινάκη ο χώρος μετατράπηκε σε γήπεδο και γραφεία του συλλόγου.[12] Τα χρώματα της ομάδας ήταν το κόκκινο και το λευκό.[14] Αθλητής της ομάδας - και συγκεκριμένα τερματοφύλακας - υπήρξε ο Ολυμπιονίκης Κώστας Τσικλητήρας ο οποίος έχασε τη ζωή του το 1913 στους Βαλκανικούς Πολέμους σε ηλικία 25 ετών, ενώ προπονητής της ομάδας ήταν ο Άγγλος Τζον Σίριλ Κάμπελ.

H πρώτη μεγάλη επιτυχία του ΠΟΑ ήταν η νίκη με 9-0 απέναντι στον Πειραϊκό Σύνδεσμο στον τελικό του Κυπέλλου ποδοσφαιρίσεως που διοργάνωσε ο Δήμος Τρικκαίων σε συνεργασία με την Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων το Σεπτέμβριο του 1908. Δύο μήνες αργότερα ο ΠΟΑ κατάφερε να κατακτήσει και το ετήσιο πρωτάθλημα του ΣΕΓΑΣ.

1910-1918 Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Όμιλος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το σήμα του Πανελληνίου Ποδοσφαιρικού Ομίλου

Στα τέλη του 1909 υπήρξε διοικητική αστάθεια. Ο πρόεδρος Μαρίνος Μαρινάκης συμπεριφερόταν απολυταρχικά όντας ο κύριος χρηματοδότης της ομάδας και τελικά ήρθε σε ρήξη με τον ιδρυτή του ΠΟΑ Γιώργο Καλαφάτη.

Η μη συμμετοχή στο ετήσιο πρωτάθλημα και η δυσαρέσκεια στο πρόσωπο του Μαρίνου Μαρινάκη από την πλειονότητα των μελών του ΠΟΑ οδήγησαν στη διάσπαση. Τα πρώτα σύννεφα εμφανίστηκαν όταν η συμπεριφορά του Μαρινάκη θεωρήθηκε περίεργη, αφού συχνά κατάρτιζε την ενδεκάδα με παίκτες που προέρχονταν από τον Εθνικό ΓΣ τους οποίους είχε φέρει ο ίδιος, ενώ κάτι ανάλογο προσπάθησε να πράξει και στο ΔΣ αλλοιώνοντας υπέρ του τη σύνθεσή του. Η κατάσταση αυτή δεν άρεσε στον Γιώργο Καλαφάτη, τον αρχηγό της ομάδας. Κάποια μέλη του ΠΟΑ προσπάθησαν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ του Μαρινάκη και του Καλαφάτη αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ο Μαρινάκης ήταν ανένδοτος και υποστήριζε ότι αυτός ήταν ο ΠΟΑ αφού αυτός τον χρηματοδοτούσε.

Οι δύο άνδρες δεν τα βρήκαν και στις αρχές του 1910 ο Γιώργος Καλαφάτης μαζί με 35 μέλη-παίκτες της ομάδας αποχώρησαν. Έτσι, στις 7 Μαρτίου 1910[15] ο κορμός της ομάδας του Καλαφάτη μετονομάστηκε σε Π.Π.Ο. (Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Όμιλος). Τα χρώματα της νέας ομάδας ήταν το πράσινο και το λευκό. Έδρα του ΠΠΟ ήταν το γήπεδο Σιμοπούλου στην πλατεία Αγάμων, κοντά στην πλατεία Αμερικής. Αμέσως μετά τη δημιουργία του, ο ΠΠΟ τιμωρήθηκε από το ΣΕΓΑΣ με δεκατετράμηνο αποκλεισμό[16] κατά το διάστημα του οποίου εθεωρείτο παρακλάδι του ΠΟΑ.[17] Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μην αναγνωριστεί από το ΣΕΓΑΣ έως το 1911. Στο μεταξύ ο ΠΟΑ κατέκτησε το πρωτάθλημα του ΣΕΓΑΣ το Δεκέμβριο του 1910, στη συνέχεια όμως ατρόφησε ώσπου το 1912 απορροφήθηκε από τον ΠΣ Γουδί.

Ο ΠΠΟ ενισχύεται με μεταγραφές, κορυφαίες εκ των οποίων ήταν οι Κωνσταντινουπολίτες Μιχάλης Ρόκκος και Μιχάλης Παπάζογλου. Το Φεβρουάριο του 1911, ενώ βρισκόταν ακόμα σε τιμωρία, διοργανώνει τουρνουά ποδοσφαίρου στο οποίο ανακηρύσσεται νικητής, και το Δεκέμβριο του 1911 κατακτά το ετήσιο πρωτάθλημα του ΣΕΓΑΣ σε μια σειρά αγώνων απέναντι στον Πειραϊκό Σύνδεσμο. Το 1912, μετά την απορρόφηση του ΠΟΑ από το Γουδί, ο ΠΠΟ μεταφέρεται στο γήπεδο της οδού Πατησίων και μετεγγράφεται στο σύλλογο ο Λουκάς Πανουργιάς.[18] Την ίδια χρονιά ιδρύεται και το τμήμα της ξιφασκίας. Το 1914 γίνεται μέλος του συλλόγου ο Απόστολος Νικολαΐδης. Τα επόμενα χρόνια η Ελλάδα βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση, οι περισσότεροι αθλητές του ΠΠΟ επιστρατεύονται λόγω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ο σύλλογος αγωνίζεται για την επιβίωση του. Καταφέρνει όμως να κατακτήσει άλλο ένα πρωτάθλημα, αυτό του 1915.

1918-1922 Πανελλήνιος Ποδoσφαιρικός & Αγωνιστικός Όμιλος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το σήμα του Πανελληνίου Ποδοσφαιρικού Αγωνιστικού Ομίλου

Το 1918 ο ΠΠΟ μετονομάζεται σε Π.Π.Α.Ο. (Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός & Αγωνιστικός Όμιλος) και καθιερώνεται το τριφύλλι ως έμβλημα.[19][20] Το 1919 διοργανώνονται οι Διασυμμαχικοί Αγώνες στο Παρίσι, σημαντικό αθλητικό γεγονός της εποχής. Ο ΣΕΓΑΣ αρνήθηκε να αποστείλει ποδοσφαιρική ομάδα και περιορίστηκε στο στίβο. Ο Γιώργος Καλαφάτης συστήνει μικτή εθνική ομάδα ποδοσφαίρου 18 αθλητών με 6 ποδοσφαιριστές του ΠΠΑΟ. Παράλληλα, κατά τη διεξαγωγή των Αγώνων ο Καλαφάτης συγκεντρώνει αθλητικό υλικό αλλά και τεχνογνωσία από τα άλλα αθλήματα που διεξάγονταν και επιστρέφοντας στην Ελλάδα υποστηρίζει έτσι τα νέα τμήματα του ΠΠΑΟ.[21] Η κίνηση αυτή ήταν πολύ σημαντική για τον ΠΠΑΟ καθώς ήταν πλέον σε θέση να καλλιεργήσει το τμήμα στίβου και το τμήμα βόλεϊ την ίδια χρονιά, από το 1922 το τμήμα μπάσκετ και από το 1924 το τμήμα πινγκ πονγκ.

Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1920 στην Αμβέρσα, ο Καλαφάτης ήταν ο εκλέκτορας, προπονητής και αρχηγός της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου η οποία συμπεριλάμβανε και τρεις ακόμα ποδοσφαιριστές του ΠΠΑΟ. Το 1921 και το 1922 ο ΠΠΑΟ κατακτά τα δύο πρώτα πρωταθλήματα που διοργάνωσε η ΕΠΣΕ. Στις 8 Μαρτίου 1922 παραχωρείται στον ΠΠΑΟ ο χώρος της Περιβόλας για την ανέγερση γηπέδου αλλά η υπόθεση δεν ξεκαθάρισε έως τις 7 Ιουλίου 1924 οπότε και έγινε η οριστική παραχώρηση του χώρου όπου σήμερα στεγάζεται το Γήπεδο Απόστολος Νικολαϊδης.[22]

1922: Μετονομασία σε Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην πρώτη καταγεγραμμένη ιστορία του σωματείου, έκδοσης το 1948, περιγράφεται

«Πώς ο Σύλλογος απέκτησε την σημερινή του ονομασία ως Παναθηναϊκός Α.Ο.»

Προηγουμένως ο Σύλλογος έφερε, ως γνωστόν, την επωνυμίαν «Πανελλήνιος». Με την ονομασία όμως αυτήν συνεχέετο με τον -υφιστάμενον και τότε- σημερινόν Πανελλήνιον Γ.Σ.

Χαρακτηριστικόν είναι ότι έγγραφα ανήκοντα εις τον ένα Σύλλογον έφθαναν εκ παραδρομής εις τον άλλον. Τούτο βέβαια δεν ήτο δυνατόν να γίνη ανεκτόν από τα μέλη του Συλλόγου τα οποία με τον διακρίνοντα αυτά ζήλον ήθελαν όχι μόνον την πρόοδόν του αλλά και την κατά πάντα... ανεξαρτησίαν του.

Ούτω απεφασίσθη η νέα αλλαγή του ονόματός του. Προς τούτο προεκηρύχθη... πρόχειρος διαγωνισμός μεταξύ των μελών ένα έκαστον των οποίων υπεχρεώθη να υποδείξει και μίαν νέαν επωνυμίαν. Μεταξύ των άλλων επροτάθη υπό του σημερινού Γεν. Γραμματέως του ΠΑΟ Μιχ. Παπάζογλου η ονομασία «Παναθηναϊκός Α.Ο.». Αύτη ενεκρίθη από όλα τα μέλη παμψηφεί και ούτω ο σύλλογος φέρει την επωνυμίαν αυτήν από του έτους 1923.

"Η Ιστορία του Παναθηναϊκού (1908-1948)", Πάνος Μακρίδης-Σπύρος Καραθανάσης, έκδοσις Αθλητικής Βιβλιοθήκης, Αθήναι 1948, σελ. 34

Ο Μιχάλης Παπάζογλου (διευθυντής του ταξιδιωτικού γραφείου Γενικόν Πρακτορείον Εισιτηρίων Αθηνών) διετέλεσε επί 45 σχεδόν χρόνια ποδοφαιριστής (1911 με περίπου 1918) και παράγοντας (γενικός αρχηγός, γενικός γραμματέας, ταμίας) του Παναθηναϊκού. Μία δε από τις υπάρχουσες τρεις εκδοχές, του αποδίδει και την πατρότητα της ιδέας για καθιέρωση του τριφυλλιού ως επίσημου εμβλήματος γύρω στα 1918. Αναφορικά πάντως με το 1923 ως έτος της οριστικής μετονομασίας, η παραπάνω πηγή σαφώς και σφάλλει.

Η επιστολή της 21ης Ιουλίου του 1922 στην ΕΟΑ περί μετονομασίας σε Παναθηναϊκός ΑΟ.

Ήδη από το καλοκαίρι του 1922, το σωματείο έχει γνωστοποιήσει στην Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή (ακόμη τότε ΕΟΑ) με το υπ' αριθμόν 52/31.07.1922 έγγραφο (πρωτοκολλήθηκε από εκείνη στις 17 Αυγούστου με α.α. 211) την απόφαση της Γενικής του Συνέλευσης περί αλλαγής της επωνυμίας σε Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος.[23] Προς το παρόν, δεν έχει εξακριβωθεί η ημερομηνία της συνέλευσης εκείνης ή έστω της καταχώρησης της συγκεκριμένης απόφασης στο βιβλίο πρακτικών του συλλόγου, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο τμήμα του προπολεμικού αρχείου του έχει καταστραφεί ή χαθεί.

Για τη μετονομασία, όμως, ενός σωματείου απαιτείται να αποφασίσει με αυξημένη ή και απόλυτη πλειοψηφία (αναλόγως με τα ορισθέντα στο καταστατικό) η ετήσια τακτική Γενική Συνέλευση των μελών του. Είναι επίσης γνωστό από προηγούμενα και επόμενα χρόνια, πως στον Παναθηναϊκό αυτή λάμβανε χώρα κατά το μήνα Μάιο ή Ιούνιο, δηλαδή προς το τέλος της αγωνιστικής περιόδου. Τεκμαίρεται, συνεπώς, ότι η συνέλευση του 1922 πραγματοποιήθηκε έπειτα από τις 10 Απριλίου (23 με το ισχύον τώρα Γρηγοριανό ημερολόγιο) και τη λήξη του Β' πρωτάθληματος της ΕΠΣ Ελλάδος, του τελευταίου ποδοσφαιρικού τίτλου ο οποίος κατακτήθηκε πριν την υιοθέτηση της νέας επωνυμίας.

Χαρακτηριστικό του ερασιτεχνικού επιπέδου στον τότε ελληνικό αθλητισμό, αποτελεί το γεγονός πως ο σύλλογος δεν είναι υποχρεωμένος σε τροποποίηση του καταστατικού του ώστε να επισημοποιήσει το νέο όνομα. Παρότι έχει εγγραφεί με κάποιο από τα παλαιότερα στις υφιστάμενες αθλητικές ομοσπονδίες και ενώσεις, εκείνες εξακολουθούν να τον λογίζουν ως κανονικό μέλος τους (ΣΕΑΓΣ, ΕΠΣΕ) και ως πλήρως ενεργό σωματείο (ΕΟΑ). Αυτό, εξαιτίας οικονομικών ίσως λόγων, δεν θα προβεί σε αλλαγή του καταστατικού παρά μόνο μετά την παρέλευση 1,5 έτους και συγκεκριμένα στις αρχές του 1924, όπως πιστοποιεί η γραμματεία του Πρωτοδικείου Αθηνών το 1950 με τη βεβαίωσή της 194/01.08.1950.

Η βεβαίωση του Πρωτοδικείου Αθηνών περί καταχώρησης στις 16 Φεβρουαρίου 1924 του ΠΑΟ στο Βιβλίο Ανεγνωρισμένων Σωματείων.

Έχει διατυπωθεί η άποψη,[24] πως εν τέλει η τροποποίηση "το πιθανότερο είναι ότι έχει να κάνει με τις ενέργειες του Παναθηναϊκού να κατοχυρώσει νομικά" τη χρήση της δημοτικής αγροτικής έκτασης Περιβόλα επί της σημερινής Λεωφόρου Αλεξάνδρας, όπου από το Μάϊο του 1922 [25] κατασκευάζει το ομώνυμο γήπεδο με ίδιους πόρους (αυτό αιτιολογεί την οικονομική δυσπραγία). Πράγματι, το προσωρινό (διετές) ενοικιαστήριο λήγει στις 13 Απριλίου 1924 σύμφωνα με την υπ' αριθμόν 3294/25.02.1922 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Αθηναίων [26] και η οποιαδήποτε πράξη ανανέωσής του οφείλει να λάβει χώρα υπό τη νέα επωνυμία (τελικά η Δ' Εθνική Συνέλευση θα ψηφίσει το καλοκαίρι του 1924 την επ' αόριστον παραχώρηση της χρήσης του αγρού).

Το ίδιο επιβάλλεται να συμβεί και στις διαδικασίες για την ίδρυση της Ένωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αθηνών ΕΠΣΑ, της οποίας οι Παναθηναϊκός και Απόλλωνας Σμύρνης θα αποτελέσουν σύντομα τα ιδρυτικά της μέλη. Λαμβάνοντας υπόψη τη δεδομένη αιτία, πιθανολογείται ότι το τροποποιημένο καταστατικό κατατέθηκε στο Πρωτοδικείο προς αναγνώριση έπειτα από τις 13 Ιανουαρίου 1924. Δηλαδή τον τελευταίο αγώνα του συλλόγου στα πλαίσια του πρωταθλήματος της ΕΠΣ Ελλάδος, πριν την αποχώρηση διαμαρτυρίας από εκείνη ώστε να δημιουργηθεί η ΕΠΣΑ και να διοργανωθεί άμεσα το πρώτο αθηναϊκό πρωτάθλημα με έναρξη στις 20 Απριλίου.

Εκ παραδρομής, ορισμένες πηγές τοποθετούν τη λήψη της απόφασης περί οριστικής μετονομασίας του Πανελλήνιου ΠΑΟ, στη Γενική Συνέλευση της 15ης Μαΐου 1924.[27] Ουσιαστικά, η συγκεκριμένη ημερομηνία έπεται κατά διετία της ορθής και μερικούς μήνες της τροποποίησης του καταστατικού, υποχρεωτικής για λόγους συναλλαγών με τις αρχές της ελληνικής πολιτείας και όχι αναγνώρισης από τους αθλητικούς φορείς.

1922-1924[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκτός από τις αρχές του αθλητισμού στη χώρα, το σωματείο δημοσιοποιεί βέβαια την αλλαγή επωνυμίας του και στον Τύπο της εποχής. Στο εξής, θα πρόκειται για τον Παναθηναϊκό Αθλητικό Όμιλο σε αγώνες κάθε ομαδικού ή ατομικού αθλήματος το οποίο καλλιεργεί, όπως ενδεικτικά ποδοσφαίρου, καλαθόσφαιρας και στίβου:

"Σήμερον εν τω Ποδηλατοδρομίω του Ν. Φαλήρου πρώτη εμφάνισις των σμυρναϊκών ποδοσφαιρικών σωματείων εις επισήμους αγώνας. Ώρα 2 1/4 μ.μ. Πανιώνιος Γυμναστ. Σύλλογος εναντίον Παναθηναϊκού Αγωνιστικού και Ποδοσφαιρικού Ομίλου. Ώρα 4 μ.μ. Αθηναϊκός Αθλητικός Σύλλογος εναντίον Ποδοσφ. Συλλόγου "Απόλλων" Σμύρνης".[28]

  • 9 Απριλίου 1923, αθλητική εορτή στο Παναθηναϊκό Στάδιο με αγώνες στίβου, μπάσκετ και διελκυστίνδας και τη συμμετοχή των ομάδων Εθνικού Γ.Σ., Πανελληνίου Γ.Σ. και Παναθηναϊκού. Μετείχαν οι αθλητές του Παναθηναϊκού Φ. Ασπρογέρακας, Απόστολος Νικολαΐδης, Μαλακατές, Πανουργιάς, Καλογερόπουλος, Ανδρίτσος:

"Θριαμβευτική επιτυχία έστεψε την χθεσινήν πρωτότυπον αγωνιστικήν εορτήν, ην εξετέλεσαν τα τρία αθλητικά μας σωματεία ο Πανελλήνιος, ο Εθνικός και ο Παναθηναϊκός στο Στάδιον... Δρόμος με σάκκους: 1) Φ. Ασπρογέρακας Παναθηναϊκού... Άλμα επί κοντώ: 1) Α. Νικολαΐδης Παναθηναϊκού... Σκυταλοδρομία 1500μ: 3) Παναθηναϊκός (Μαλακατές, Ασπρογέρακας και Πανουργιάς)... Δρόμος ζευγών 1) Ζεύγος Καλογερόπουλος-Ανδρίτσος Παναθηναϊκού... Εγένετο προσέτι επίδειξις μπάσκετ μπωλ παρ' ομάδων των συλλόγων Παναθηναϊκού και Εθνικού και διελκυστίνδας παρ' ομάδος του Παναθηναϊκού καθ' ομάδος μικτής Πανελληνίου και Εθνικού".[29]

  • 6 Μαϊου 1923, συμμετοχή του Παναθηναϊκού στους αθλητικούς αγώνες "Δ΄ Παναθήναια":

"Εις τους αγώνας τούτους μετέχουν δια των αρίστων πρωταθλητών των πάντα τα γυμναστικά σωματεία Αθηνών και Πειραιώς ήτοι Πανελλήνιος, Εθνικός, Παναθηναϊκός, Πανιώνιος, Απόλλων Σμύρνης, Πειραϊκός Σύνδεσμος...".[30]

1925-1940[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1928 στο Άμστερνταμ ο αθλητής στίβου του Παναθηναϊκού Αντώνης Καρυοφύλλης παρέλασε ως σημαιοφόρος. Ήταν η πρώτη διοργάνωση κατά την οποία η Ελλάδα άνοιξε την παρέλαση.[31]

Νέα τμήματα δημιουργούνται και καλλιεργούνται από τον Παναθηναϊκό. Το 1928 ιδρύονται τμήμα ποδηλασίας, τμήμα σκοποβολής και τμήμα χόκεϊ επι χόρτου. Το 1929 ιδρύεται το τμήμα μπιλιάρδου[32]. Το 1930 ιδρύονται το τμήμα κολύμβησης, το τμήμα πόλο και το τμήμα χάντμπολ. Το 1930 σημειώνεται η πιο μεγάλη νίκη του ποδοσφαιρικού τμήματος απέναντι στον Ολυμπιακό με 8-2 παράλληλα με την κατάκτηση του πρώτου επίσημου πρωταθλήματος Ελλάδας για το σύλλογο. Όμως η ομάδα αυτή δε θα συνεχίσει να πρωταγωνιστεί καθώς διαγράφεται ο Άγγελος Μεσσάρης το 1932 και αργότερα ο Γιώργος Καλαφάτης ενώ η μισή ποδοσφαιρική ομάδα τιμωρείται με 2ετή αποκλεισμό μετά από διαφωνίες με τον Απόστολο Νικολαΐδη.[33]

Το 1932 ο Νίκος Μαντζάρογλου κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα πινγκ πονγκ.[34] Το 1935 ο Γιώργος Βήχος κατακτά το πρώτο του μετάλλιο στο Παγκόσμιο πρωτάθλημα σκοποβολής. Συνολικά κατέκτησε 5 παγκόσμια μετάλλια (2 ασημένια και 3 χάλκινα) έως το 1947.[35] Το 1937 ιδρύεται το γυναικείο τμήμα μπάσκετ. Το 1938 ο Αθανάσιος Αραβοσιτάς αναδεικνύεται Βαλκανιονίκης στο Τυφέκιο Ακριβείας.[36]

1940-1945[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Γήπεδο της Λεωφόρου

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος αναστέλλει τις αθλητικές λειτουργίες και οι αθλητές του Παναθηναϊκού επιστρατεύονται. Στις 19 Νοεμβρίου 1940 ο Μίμης Πιερράκος σκοτώνεται στο ελληνοιταλικό μέτωπο.[37] Ο Γενικός Γραμματέας του ΠΑΟ Μιχάλης Παπάζογλου συμμετείχε στην αντιστασιακή ομάδα του αθλητή του Ηρακλή Γιώργου Ιβάνοφ και συνελήφθη από τους Γερμανούς κατηγορούμενος για σαμποτάζ και κατασκοπεία. Ο διευθυντής του γηπέδου της Λεωφόρου Αλεξάνδρας Αντώνης Βρεττός, παρότι το γήπεδο είχε επιταχθεί από τους Ιταλούς,[38] μετέτρεψε τους απρόσιτους χώρους του γηπέδου σε χώρους αντίστασης εξοπλισμένους με ραδιόφωνα, ενώ 4 ημέρες πριν από την αποχώρηση των Γερμανών ο Βρεττός ύψωσε την ελληνική σημαία στο γήπεδο[39].

Την άνοιξη του 1942 ο Παναθηναϊκός και η ΑΕΚ διοργάνωσαν φιλικό αγώνα για να ενισχύσουν με τα έσοδά του νοσηλευόμενους του νοσοκομείου Σωτηρία. Οι Γερμανοί επενέβησαν ορίζοντας διαιτητή έναν Αυστριακό αξιωματικό, ενώ απαίτησαν μέρος των εσόδων. Οι αρχηγοί των ομάδων Κρητικός και Μαρόπουλος αποφάσισαν να μη γίνει ο αγώνας και οι φίλαθλοι, αφού συμφώνησαν, προχώρησαν σε επεισόδια αγανάκτησης απέναντι στους κατακτητές[39]. Ακολούθησε μια από τις μεγαλύτερες αντιπολεμικές διαδηλώσεις, όταν το πλήθος των 15.000 φιλάθλων κατευθύνθηκε προς την Ομόνοια.[40] Ο αγώνας αυτός έμεινε στην ιστορία ως το Αντιστασιακό Ντέρμπι.[40]

1945-1960[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1945 η ομάδα βόλεϊ και το 1946 η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτούν τα πρώτα τους πρωταθλήματα. Το Φεβρουάριο του 1947 ιδρύεται το τμήμα πυγμαχίας του συλλόγου και το 1947 το τμήμα καταδύσεων.

Το 1947 ο Κώστας Μυλωνάς αγωνίζεται στο Παγκόσμιο πρωτάθλημα σκοποβολής στη Στοκχόλμη και κατακτά 3 ασημένια και χάλκινα μετάλλια.[35] Το 1950 ο Γιώργος Καλαφάτης επιστρέφει στον Παναθηναϊκό και επανεγγράφεται στα μητρώα του συλλόγου. Το 1951 στους πρώτους Μεσογειακούς Αγώνες, ο Στέφανος Πετράκης αναδεικνύεται πρώτος νικητής στα 100μ[36]. Το 1952 ο Κώστας Μυλωνάς, στο Παγκόσμιο πρωτάθλημα σκοποβολής στο Όσλο κατακτά το χρυσό μετάλλιο στο πιστόλι κατά ανδρείκελων μαζί με ένα ασημένιο και ένα χάλκινο μετάλλιο ακόμα.

Το 1958 ο Γιώργος Οικονομίδης και ο Γιώργος Μουζάκης συνθέτουν τον ύμνο του Παναθηναϊκού, τον οποίο θα ερμηνεύσει το 1962 ο Γιάννης Βογιατζής[36]. Το 1959 κατασκευάστηκε στο Γήπεδο Απόστολος Νικολαΐδης το το πρώτο κλειστό γυμναστήριο στην Ελλάδα, γνωστό ως «Τάφος του Ινδού».

Το 1959 ο πυγμάχος Δημήτρης Μιχαήλ κατακτά το το χάλκινο μετάλλιο στα 63,5 κιλά στους Μεσογειακούς Αγώνες του Λιβάνου.[35] Νέα τμήματα ιδρύονται στον Παναθηναϊκό το 1959 τμήμα άρσης βαρών, τμήμα σκάκι, ενώ επανιδρύεται το τμήμα ξιφασκίας το 1960. Το 1960 η ΦΙΦΑ ανακοινώνει πως ο Παναθηναϊκός είναι ο αρχαιότερος ελληνικός ποδοσφαιρικός σύλλογος[41].[42]

1961-1970[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πέταλο του γηπέδου του Π.Α.Ο. όπου βρίσκεται η Θύρα 13

Το 1961 ο πυγμάχος του Παναθηναϊκού Δημήτρης Μιχαήλ αναδεικνύεται Βαλκανιονίκης στα 63 κιλά. Το 1962 ιδρύεται το τμήμα γυμναστικής και το 1963 τμήμα καταδύσεων. Το 1964 ο Παναθηναϊκός γίνεται η μοναδική ποδοσφαιρική ομάδα που κατακτά αήττητη το πρωτάθλημα Ελλάδος συμπληρώνοντας παράλληλα επτά κατακτήσεις πρωταθλημάτων ποδοσφαίρου.[43] Λίγο νωρίτερα το Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς έφυγε από τη ζωή ο ιδρυτής του ΠΑΟ Γιώργος Καλαφάτης.

Το 1966 ιδρύεται το τμήμα πάλης. Την ίδια χρονιά ιδρύεται η Θύρα 13 ενιαίος φορέας των οργανωμένων συνδέσμων του Παναθηναϊκού. Επίσης το 1966 Χρήστος Παπανικολάου κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στο επί κοντώ στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα στίβου της Βουδαπέστης.[44]

Το 1967 ο πυγμάχος Βαγγέλης Οικονομάκος κατακτά το χρυσό στα 71 κιλά στους Μεσογειακούς αγώνες της Τύνιδας.[35] Στην ίδια διοργάνωση ο αρσιβαρίστας Χρήστος Ιακώβου κατέκτησε το χάλκινο μετάλλιο στα 75 κιλά σημειώνοντας παράλληλα παγκόσμιο ρεκόρ εφήβων, ενώ ο αρσιβαρίστας Τσούκας κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο.[45]

Το 1968 ο Απόστολος Νικολαΐδης παραπέμπεται σε δίκη από τη χούντα για να αποξενωθεί από τα αθλητικά και διοικητικά του πόστα.[46] Στο πλευρό του βρέθηκε ο Γιώργος Ανδριανόπουλος, ο οποίος υπερασπίστηκε θερμά την αθωότητά του.

Το 1969 ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού συμμετέχει στα ημιτελικά του Κυπέλλου Κυπελλούχων Ευρώπης. Την ίδια χρονιά ιδρύεται το γυναικείο τμήμα βόλεϊ. Το 1970 ο Χρήστος Παπανικολάου σημειώνει παγκόσμιο ρεκόρ στο επί κοντώ στους Βαλκανικούς Αγώνες που διεξάγονταν στο στάδιο Καραϊσκάκη και γίνεται ο πρώτος Έλληνας πρωταθλητής που σημείωσε κορυφαία επίδοση στον κόσμο, ενθουσιάζοντας το παράλληλα τους θεατές.[47]

1971-1980[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1971 ο Παναθηναϊκός διεκδίκησε το τρόπαιο του Κυπέλλου Πρωταθλητριών

Το 1971 η ομάδα ποδοσφαίρου του Παναθηναϊκού σημειώνει τις μεγαλύτερες επιτυχίες της εκτός συνόρων και αγωνίζεται στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης απέναντι στον πανίσχυρο Άγιαξ και στον τελικό του Διηπειρωτικού Κυπέλλου απέναντι στην πρωταθλήτρια Λατινικής Αμερικής Νασιονάλ Μοντεβιδέο.

Το 1972 ο Αντώνης Αντωνιάδης με 39 γκολ αναδεικνύεται ο δεύτερος σκόρερ στην Ευρώπη και κατακτά το ασημένιο παπούτσι. Την ίδια χρονιά η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στα ημιτελικά του Κυπέλλου Πρωταθλητριών. Επίσης το 1972 στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα κλειστού στίβου στο Γκρενόμπλ, ο Σπήλιος Ζαχαρόπουλος κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στα 1500 μέτρα.[47] Στους Βαλκανικούς Αγώνες του 1972 ο Ανδρέας Βγενόπουλος και ο Γιάννης Χατζησαράντος κατακτούν αργυρά μετάλλια.[48] Στο Παγκόσμιο πρωτάθλημα άρσης βαρών του 1972 ο Χρήστος Ιακώβου κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στο ντεβολπέ, ενώ αναδείχθηκε πέμπτος στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μονάχου.[45]

Στους Βαλκανικούς Αγώνες του 1973 ο Ανδρέας Βγενόπουλος και ο Γιάννης Χατζησαράντος κατακτούν και πάλι από ένα αργυρό μετάλλιο.[49]

Το 1974 η ομάδα πινγκ πονγκ του Παναθηναϊκού αγωνίστηκε στα ημιτελικά του Κυπέλλου Κυπελλούχων χάνοντας από τη Χέρτα Βερολίνου με 5-3.[50] Το 1977 η ομάδα ποδοσφαίρου του Παναθηναϊκού κατακτά το Βαλκανικό Πρωτάθλημα και μαζί το ελληνικό νταμπλ.

Το 1978 ιδρύεται το τμήμα μοντέρνου πένταθλου και το 1980 το τμήμα τζούντο. Το 1979 η ομάδα ποδοσφαίρου του ΠΑΟ γίνεται επαγγελματική και αυτονομείται διοικητικά με πρώτο πρόεδρο το Γιώργο Βαρδινογιάννη[51] ο οποίος παρέλαβε την προεδρία από το Τζακ Νικολαΐδη. Το 1980 η ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στον τελικό του Κυπέλλου Κυπελλούχων Ευρώπης. Το 1980 ιδρύεται το γυναικείο τμήμα ποδοσφαίρου από την ΠΑΕ, το οποίο λειτούργησε έως το 1982.[52]

1981-1990[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1981 η γυναικεία ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στο φάιναλ φορ του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Συνομοσπονδιών. Την ίδια χρονιά ιδρύεται το τμήμα τοξοβολίας και εγκαινιάζεται το προπονητικό κέντρο της Παιανίας.

Το 1982 η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτά την 5η θέση στο Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης. Το 1982 ο αθλητής στίβου του ΠΑΟ Χρήστος Καραγιώργος καταρρίπτει το παγκόσμιο ρεκόρ στα 7 μίλια ανδρών. Το 1984 ο Ηλίας Κελεσίδης αναδεικνύεται βαλκανιονίκης στην ποδηλασία[36].

Το 1984 η ομάδα ποδοσφαίρου επιστρέφει μετά από 7 χρόνια στην κορυφή του πρωταθλήματος κατακτώντας πανηγυρικά το νταμπλ με προπονητή τον Γιάτσεκ Γκμοχ. Την επόμενη χρονιά αποκτάται από τον Παναθηναϊκό ο Δημήτρης Σαραβάκος που έγινε ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους ποδοσφαιριστές στην ιστορία της ομάδας και επί των ημερών του ο ΠΑΟ σημείωσε σημαντικές επιτυχίες σε Ελλάδα και Ευρώπη. Το 1985 η ομάδα ποδοσφαίρου του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στα ημιτελικά του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης. Το 1988 η ομάδα ποδοσφαίρου αγωνιζόμενη στο Κύπελλο ΟΥΕΦΑ απέκλεισε μετά από εντυπωσιακές εμφανίσεις την Οσέρ, τη Γιουβέντους και τη Χόνβεντ.

Το 1989 η ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στο φάιναλ φορ του Κυπέλλου Κυπελλούχων Ευρώπης και κατακτά την τρίτη θέση. Το ίδιο έτος ο Παύλος Γιαννακόπουλος αναλαμβάνει την προεδρία του τμήματος μπάσκετ. Το 1990 ιδρύεται το τμήμα ποδοβόλεϊ[32].

1991-2000[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1992 το τμήμα μπάσκετ γίνεται επαγγελματικό και αυτονομείται διοικητικά υπό την προεδρία του Παύλου Γιαννακόπουλου. Την ίδια χρονιά ο Παναθηναϊκός αποκτά το Νίκο Γκάλη, με την ένταξη του οποίου σηματοδοτείται η έξοδος της ομάδας μπάσκετ από την παρακμή και από την 8η θέση της προηγούμενης σεζόν ο ΠΑΟ διεκδικεί το πρωτάθλημα. Επίσης το 1992 ιδρύεται το τμήμα συγχρονισμένης κολύμβησης[32]. Το 1993 πυγμάχος του Παναθηναϊκού Πάρης Βασιλικός κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στους Μεσογειακούς Αγώνες στο Ρουσιγιόν.

Το 1994 με το Νίκο Γκάλη στη σύνθεση του και το 1995 με τον Παναγιώτη Γιαννάκη η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτά την τρίτη θέση στην Ευρώπη. Την επόμενη χρονιά το 1996 στέφεται Πρωταθλητής Ευρώπης κατακτώντας το πρώτο ευρωπαϊκό τρόπαιο του συλλόγου και λίγους μήνες αργότερα η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατέκτησε και το Διηπειρωτικό Κύπελλο μπάσκετ.

Το 1996 η ποδοσφαιρική ομάδα του Παναθηναϊκού συμμετέχει στον ημιτελικό του Τσάμπιονς Λιγκ και αποκλείεται από τον Άγιαξ.

Το 1996 ο αρσιβαρίστας Λεωνίδας Σαμπάνης γίνεται ο πρώτος αθλητής του Παναθηναϊκού που κατακτά ολυμπιακό μετάλλιο, όταν αναδείχθηκε δεύτερος στην κατηγορία των 58 κιλών στην Ολυμπιάδα της Ατλάντα. Από το 1995 έως το 2000 κατέκτησε επίσης την 1η Θέση στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα 1995 (58.75κ), 1η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα 1996 (59.00κ), 2η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα 1997 (58.90κ), 2η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα 1998 (61.40κ), 1η Θέση στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα 1998 (61.76κ), 2η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα 1999 (61/66κ), 2η Θέση στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα 1999 (61.40). Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2000 στο Σίδνεϋ κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στα 61.3 κιλά.

Το 2000 η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτά το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα στο φάιναλ φορ της Θεσσαλονίκης. Το 2000 η γυναικεία ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στον τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Συνομοσπονδίας.

2001-2010[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εορτασμός 100 ετών

Το 2001 το ποδοσφαιρικό τμήμα του Παναθηναϊκού αναδείχθηκε ως η καλύτερη ομάδα στον κόσμο για το μήνα Σεπτέμβριο από την IFFHS (International Federation of Football History & Statistics) και υπήρξε μοναδικό επίτευγμα για ελληνικό σύλλογο. Η ομάδα καλαθοσφαίρισης αγωνίζεται στον τελικό του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος μπάσκετ και το 2002 κατακτά το τρίτο ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα μπάσκετ στην Μπολόνια, αγωνιζόμενος ενάντια στα προγνωστικά. Το 2002 ο αρσιβαρίστας Λεωνίδας Σαμπάνης κατακτά την 1η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα στα 61.65 κιλά.

Το 2004 η αθλήτρια στίβου Χρυσοπηγή Δεβετζή κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στο τριπλούν στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας και το χάλκινο στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα κλειστού στίβου. Το 2004 η ομάδα βόλεϊ των ανδρών αγωνίζεται στο φάιναλ φορ του Κυπέλλου Συνομοσπονδιών Ευρώπης.

Το 2005 η ομάδα καλαθοσφαίρισης του ΠΑΟ συμμετέχει στο φάιναλ φορ της Ευρωλίγκα και αναδεικνύεται τρίτη. Το 2006 η ανδρική ομάδα βόλεϊ αναδεικνύεται τρίτη στο φάιναλ φορ του Ευρωπαϊκού Κύπελλου κορυφαίων ομάδων πετοσφαίρισης.

Το 2007 η γυναικεία ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού κατακτά το ευρωπαϊκό τουρνουά της Σόφιας. Το 2007 η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτά στην Αθήνα, την Ευρωλίγκα για τέταρτη φορά στην ιστορία, ενώ συνοδεύει το τρόπαιο με την κατάκτηση του ελληνικού πρωταθλήματος και του κυπέλλου συμπληρώνοντας το Τριπλ Κράουν.

Το 2008 ο Παναθηναϊκός συμπληρώνει και γιορτάζει τα 100 χρόνια ιστορίας του συλλόγου. Κάνει το νταμπλ στο μπάσκετ και στο βόλεϊ γυναικών και η ανδρική ομάδα βόλεϊ κατακτά το κύπελλο.

Το 2009 η γυναικεία ομάδα βόλεϊ αγωνίζεται στον τελικό του Ευρωπαϊκού Challenge Cup και η ανδρική ομάδα βόλεϊ στον τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Συνομοσπονδιών. Το 2009 η ομάδα μπάσκετ κατακτά το πέμπτο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα και για δεύτερη φορά το Τριπλ Κράουν αφού και στην Ελλάδα κατέκτησε το πρωτάθλημα και το κύπελλο.

Το 2010 η ποδοσφαιρική ομάδα του Παναθηναϊκού κατέκτησε το πρωτάθλημα ενώ παράλληλα αναδείχθηκε και κυπελλούχος. Η γυναικεία ομάδα βόλεϊ κάνει, για ακόμη μία φορά, το νταμπλ, ενώ η ανδρική ομάδα βόλεϊ κατακτά το κύπελλο. Η ομάδα μπάσκετ κατακτά το πρωτάθλημα Ελλάδας.

2011-Σήμερα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 2011 η ομάδα μπάσκετ κατακτά το έκτο ευρωπαϊκό πρωτάθλημά της και παράλληλα γίνεται η δεύτερη ομάδα σε κατακτήσεις ευρωπαϊκών πρωταθλημάτων στην ιστορία του αθλήματος. Το 2012 η ομάδα κατακτά το κύπελλο Ελλάδας και την τέταρτη θέση στην Ευρωλίγκα. Το 2012 δημιούργηθηκε από οπαδούς του Παναθηναϊκού το πολιτικό κόμμα Παναθηναϊκό Κίνημα (ΠΑΝ.ΚΙ) με σκοπό να λυθεί το πρόβλημα με το γήπεδο του Παναθηναϊκού. Στις Ελληνικές βουλευτικές εκλογές Ιουνίου 2012 συγκέντρωσε συνολικά 12.439 ψήφους (0,20 %)[53]. Η ίδρυση ενός νέου τμήματος του Παναθηναϊκού ανακοινώνεται για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια. Είναι η ομάδα Ράγκμπι, η δημιουργία της οποίας ανακοινώνεται την 7η Νοεμβρίου 2013.

Έμβλημα του Συλλόγου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Έμβλημα του Παναθηναϊκού είναι το τριφύλλι που φέρει συμβολισμούς από την αρχαιότητα και είναι διαδεδομένοι σε πολλούς λαούς ανά τον κόσμο. Συμβολίζει την ισορροπία ανάμεσα στο πνεύμα την ψυχή και το σώμα.[54] Επίσης συμβολίζει την καλοτυχία, τη γονιμότητα, την αναγέννηση και την αιώνια ζωή. Ο Άγιος Πατρίκιος δίδασκε το δόγμα της Αγίας Τριάδας χρησιμοποιώντας το τριφύλλι για να απεικονίσει την τρισυπόστατη μορφή του Θεού.[55]

To τριφύλλι του ΠΑΟ σχεδιάστηκε για πρώτη φορά το 1918 από τον Γεώργιο Χατζόπουλο, διευθυντή της Εθνικής Πινακοθήκης και μέλος του συλλόγου. Η προέλευση του τριφυλλιού ως εμβλήματος του συλλόγου δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη. Σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή, υπεύθυνος της υιοθέτησής του ήταν ο Κωνσταντινουπολίτης αθλητής Μιχάλης Παπάζογλου. Το τριφύλλι ήταν το έμβλημα που χρησιμοποιούσε όταν αγωνιζόταν στον προηγούμενό του σύλλογο, τη Χαλκηδόνα. Έτσι, όταν το 1911 ήρθε από το Βόσπορο στην Αθήνα και εντάχθηκε στον Παναθηναϊκό, πρότεινε αυτό να γίνει το επίσημο έμβλημα του ΠΑΟ.

Η δεύτερη εκδοχή υποστηρίζει ότι την πηγή έμπνευσης για το τριφύλλι αποτέλεσε ο ιρλανδικής καταγωγής Καναδός μαραθωνοδρόμος Γουίλιαμ Σέρινγκ, που το 1906 στη Μεσολυμπιάδα της Αθήνας είχε τερματίσει πρώτος στο Παναθηναϊκό Στάδιο φορώντας μια λευκή στολή με ένα μεγάλο πράσινο τριφύλλι στο στήθος.[56]

Μια τρίτη εκδοχή λέει πως ο Απόστολος Νικολαΐδης, κατά τις σπουδές του στη Γερμανία, είχε παρακολουθήσει τη γερμανική ομάδα SpVgg Fürth που φορούσε πράσινα και λευκά χρώματα έχοντας έμβλημα το τριφύλλι, και πρότεινε εκείνος το έμβλημα αυτό στον Παναθηναϊκό.[57] Είναι αρκετά πιθανός και ο συνδυασμός όλων των παραπάνω εκδοχών.

Ύμνος του Συλλόγου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο πρώτος ύμνος του Παναθηναϊκού συνετέθη την περίοδο 1947-48 από τον Πάνο Κόκκινο με τίτλο Προχωρείτε προς τη Νίκη.[58][59][60] Ο Ύμνος του Παναθηναϊκού που καθιερώθηκε έως σήμερα δημιουργήθηκε το 1958. Γράφτηκε από το Γιώργο Οικονομίδη και μελοποιήθηκε από το Γιώργο Μουζάκη, μετά από ένα νικηφόρο αγώνα επί του Απόλλωνα. Μόλις βγήκαν από το γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, ο Γιώργος Οικονομίδης αυτοσχεδίασε την αρχή του ύμνου: «Σύλλογος μεγάλος...». Σ' ένα πακέτο τσιγάρα Κεράνης, αστραπιαίως, ο Μουζάκης σχεδίασε ένα πρόχειρο πεντάγραμμο, όπου δεν άργησε να αποτυπώσει την «Παναθηναϊκή» μουσική. Όταν πήγαν στο στούντιο το 1962, ο Γιάννης Βογιατζής έβαλε τη φωνή του.[36] Το σφύριγμα που ακούγεται στην αρχή και στο τέλος, ο Μουζάκης το «άρπαξε» από τη μουσική της ταινίας Η Γέφυρα του Ποταμού Κβάι.

Οι φίλαθλοι του Παναθηναϊκού και η Θύρα 13[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο κεντρικός σύνδεσμος της ιστορικής Θύρας 13

Ο πρώτος σύλλογος φιλάθλων του Παναθηναϊκού ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1952 από το Χρήστο Μωυσίδη που υπήρξε και ο πρώτος προεδρός του. Σκοπός υπήρξε η δημιουργία μιας φιλαθλητικής οικογένειας και η ενίσχυση του Παναθηναϊκού. Στη λέσχη του συλλόγου οι φίλαθλοι ασχολούνταν με τεχνικά παιχνίδια, διαλέξεις και προβολές αθλητικού περιεχομένου. Μέλη όπως δικηγόροι, μηχανικοί και γιατροί παρείχαν βοήθεια και ηθική συμπαράσταση στους αθλητές του Παναθηναϊκού.[61] Η Θύρα 13 πρωτολειτούργησε επίσημα με καταστατικό το έτος 1966 όντας ο πρώτος αναγνωρισμένος σύνδεσμος οργανωμένων φιλάθλων στην Ελλάδα. Πήρε το όνομα αυτό από την ομώνυμη θύρα του γηπέδου της Λεωφόρου Αλεξάνδρας (σήμερα Γήπεδο Απόστολος Νικολαΐδης), καθώς εκεί συγκεντρώνονταν οι οργανωμένοι φίλαθλοι του ΠΑΟ. Εκτός από τον σύνδεσμο της Θύρας 13 λειτουργούσαν και άλλοι σύνδεσμοι με την ονομασία της περιοχής τους. Θύρα 13 ονομάζεται σήμερα ο ενιαίος φορέας των οργανωμένων συνδέσμων του Παναθηναϊκού.

Το 1981 ο Γιώργος Βαρδινογιάννης για να αποτρέψει τα επεισόδια στους αγωνιστικούς χώρους δημιούργησε την ΠΑ.ΛΕ.ΦΙ.Π. και την αναγνώρισε ως το μοναδικό επίσημο σύνδεσμο του Παναθηναϊκού. Το 1986 μέλη της ΠΑ.ΛΕ.ΦΙ.Π. ιδρύουν το Green Club που μετέπειτα ονομάστηκε Green Cockneys Club. Το 1988 ιδρύθηκε ο σύνδεσμος των Mad Boys και το 1994 οι Athens Fans. Το 1998 ο Γιώργος Βαρδινογιάννης επέστρεψε στην παλαιότερη απόφασή του και έδωσε και πάλι στην ΠΑ.ΛΕ.ΦΙ.Π. το προνόμιο του μοναδικού συνδέσμου του Παναθηναϊκού. Το 2006 μετά από συνεργασία του συνδέσμου Athens Fans και ανεξαρτήτων συνδέσμων δημιουργήθηκε ο Ενιαίος Φορέας Συνδέσμων Θύρας 13. Η έδρα του Ενιαίου Φορέα βρίσκεται στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, 300 μέτρα μακριά από το Γήπεδο Απόστολος Νικολαΐδης.

Τμήματα του Συλλόγου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι φανέλες του Παναθηναϊκού στο ποδόσφαιρο
Οι φανέλες του Παναθηναϊκού στο μπάσκετ

Κατά τη διάρκεια της ιστορίας του ο σύλλογος έχει δημιουργήσει ομάδες σε 30 διαφορετικά αθλήματα. Διαθέτει τμήματα σε Ποδόσφαιρο (ίδρυση 1908), Ξιφασκία (ίδρυση 1912), Στίβο (ίδρυση 1919), Βόλεϊ (ίδρυση 1919), Μπάσκετ (ίδρυση 1922), Πινγκ πονγκ (ίδρυση 1924), Ποδηλασία (ίδρυση 1928), Σκοποβολή (ίδρυση 1928), Χόκευ επι χόρτου (ίδρυση 1928 και επανασύσταση το 2014), Μπιλιάρδο (ίδρυση 1929), Κολύμβηση (ίδρυση 1930), Πόλο (ίδρυση 1930), Χειρόσφαιρα (ίδρυση 1930), Πυγμαχία (ίδρυση 1946), Καταδύσεις (ίδρυση 1947), Άρση Βαρών (ίδρυση 1959), Σκάκι (ίδρυση 1960), Οπλομαχία (ίδρυση 1960), Γυμναστική (ίδρυση 1961), Θαλάσσιο Σκι (ίδρυση 1963), Πάλη (ίδρυση 1965), Μοντέρνο Πένταθλο (ίδρυση 1977), Τζούντο (ίδρυση 1978), Τοξοβολία (ίδρυση 1981), Ιστιοπλοΐα (ίδρυση ?), Ποδοβόλεϊ (ίδρυση 1990), Συγχρονισμένη Κολύμβηση (ίδρυση 1992), Ράγκμπι (ίδρυση 2013), Μπέιζμπολ (ίδρυση 2014), Καράτε (ίδρυση 2014). Είναι ένας από τους μεγαλύτερους αθλητικούς συλλόγους στην Ελλάδα και σε διεθνή κλίμακα, με βάση τον αριθμό διαφορετικών αθλητικών τμημάτων που διατηρεί.

Κατηγορία Τμήματα
Επαγγελματικά Ποδόσφαιρο ανδρών  • Μπάσκετ ανδρών  • Βόλεϊ ανδρών
Ερασιτεχνικά ομαδικά Ποδόσφαιρο νέων  • Μπάσκετ γυναικών  • Βόλεϊ γυναικών  • Πόλο ανδρών  • Ράγκμπι  • Χόκεϊ επί χόρτου  • Μπέιζμπολ
Ερασιτεχνικά ατομικά Στίβος  • Ποδηλασία  • Κολύμβηση  • Καταδύσεις • Πινγκ Πονγκ
Ερασιτεχνικά ένοπλα Σκοποβολή  • Τοξοβολία  • Ξιφασκία
Ερασιτεχνικά βαρέα Πυγμαχία  • Πάλη  • Άρση Βαρών
Ανενεργά Ποδόσφαιρο γυναικών  • Χάντμπολ  • Χάντμπολ γυναικών  • Πόλο γυναικών  • Θαλάσσιο Σκι  • Κωπηλασία  • Ιστιοπλοΐα •Συγχρονισμένη κολύμβηση  • Μοντέρνο πένταθλο  • Γυμναστική  • Τζούντο  • Ποδοβόλεϊ • Μπιλιάρδο  • Σκάκι

Τίτλοι Επαγγελματικών Τμημάτων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τμήμα Ποδοσφαίρου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ποδοσφαιρική ομάδα

Σύνολο Τίτλων (41)

Τμήμα Καλαθοσφαίρισης Ανδρών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (55)

Τμήμα Πετοσφαίρισης Ανδρών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (25)

Τίτλοι Ερασιτεχνικών Τμημάτων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τμήμα Πετοσφαίρισης Γυναικών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (29)

Τμήμα Καλαθοσφαίρισης Γυναικών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (5)

Τμήμα Στίβου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (66)

Τμήμα Ποδηλασίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (48)

Τμήμα Ξιφασκίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (41)

  • 11 Πανελλήνια Πρωταθλήματα Ομαδικού Ξίφους Ασκήσεως: 1965, 1966, 1967, 1968[66], 1969[67], 1970, 1971, 1973, 1975, 1977, 1978
  • 12 Πανελλήνια Πρωταθλήματα Ομαδικού Ξίφους Μονομαχίας: 1964, 1965, 1966, 1967, 1969[68], 1970, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1980
  • 5 Πανελλήνια Πρωταθλήματα Ομαδικού Σπάθης: 1964, 1970, 1971, 1973, 1974

Τμήμα Πυγμαχίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (32)

  • 2 Κύπελλα Ανδρών: 1988, 1999

Τμήμα Επιτραπέζιας Αντισφαίρισης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Tίτλων (18) [69]

Τμήμα Τοξοβολίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (7)

  • 4 Πρωταθλήματα Ανδρών: 1983, 1984, 1985, 1986
  • 3 Πρωταθλήματα Γυναικών: 1984, 1985, 1986

Τμήμα Κολύμβησης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (12)

Τμήμα Σκοποβολής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

'Σύνολο Τίτλων (10)

1958, 1960, 1964, 1965, 1982, 1983, 1984, 1989, 1990, 1991

Τμήμα Άρσης Βαρών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (6)

Τμήμα Σκακιού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (13)

Τμήμα Καταδύσεων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (3)

Τμήμα Μοντέρνου Πεντάθλου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (2)

  • 2 Πρωταθλήματα Ελλάδας: 1980, 1987[75]

Τμήμα Γυμναστικής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (1)

  • 1 Πρωτάθλημα Ελλάδας Ανδρών: 1972

Τμήμα Πάλης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύνολο Τίτλων (1)

Ευρωπαϊκές και παγκόσμιες επιτυχίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ποδοσφαιρική ομάδα του Παναθηναϊκού που συμμετείχε στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης (το σημερινό Τσάμπιονς Λιγκ)

Ο Παναθηναϊκός έχει διεκδικήσει και κατακτήσει ευρωπαϊκά και διηπειρωτικά τρόπαια στο μπάσκετ ανδρών, ενώ συνολικά τέσσερα από τα αθλητικά τμήματα που διατηρεί έχουν μετάσχει σε τελικό αγώνα ή φάση ευρωπαϊκής διοργάνωσης και ένα ακόμα σε ημιτελική. Επίσης, τα ανδρικά ποδόσφαιρο και μπάσκετ αγωνίστηκαν από μία φορά στους τελικούς των αντίστοιχων διηπειρωτικών κυπέλλων, με το δεύτερο να κατακτά τον τίτλο το 1996. Αξιοσημείωτο είναι ότι από τις 44 αθλητικές περίοδους ανάμεσα σε 1969 και 2012, στις 25[76] (άρα συχνότερα από διετία) ένα τουλάχιστον τμήμα του Παναθηναϊκού μετείχε σε ημιτελική ή και τελική φάση κάποιας διεθνούς διοργάνωσης, με αποκορύφωμα το 2009 όταν και προκρίθηκαν τρία. Καταγράφεται ένα σύνολο 31 διακρίσεων στα 44 αυτά χρόνια, σε πέντε από τα οποία μεταξύ 1994 και 1998 αυτές είναι συνεχείς (6 ευρωπαϊκές επιτυχίες τριών τμημάτων και η παγκόσμια του μονίμως παρόντος μπάσκετ), ενώ το μεγαλύτερο διάστημα χωρίς παρουσία στην ημιτελική, έστω, φάση σημειώθηκε την 4ετία 1990 με 1993, δηλαδή την ακριβώς προηγούμενη. Ιδιαίτερα τα 20 χρόνια 1994-2013 υπάρχουν ισάριθμες διακρίσεις (από τα ανδρικά ποδόσφαιρο, μπάσκετ, βόλεϊ και το γυναικείο βόλεϊ) και τη 10ετία 2004-2013 σημειώνονται 9 (όχι το ποδόσφαιρο).

Περίοδος Ποδόσφαιρο
ανδρών
Μπάσκετ
ανδρών
Βόλεϊ
ανδρών
Βόλεϊ
γυναικών
Πινγκ πονγκ
ανδρών
1968-69 Κύπελλο Κυπελλούχων:
ημιτελικός
1969-70
1970-71 Κύπελλο Πρωταθλητριών:
φιναλίστ
1971-72 Διηπειρωτικό Κύπελλο:
φιναλίστ
Κύπελλο Πρωταθλητριών:
ημιτελικός
1972-73
1973-74 Κύπελλο Κυπελλούχων:
ημιτελικός
1974-75
1975-76
1976-77
1977-78 Βαλκανικό Κύπελλο:
κυπελλούχος
1978-79
1979-80 Κύπελλο Κυπελλούχων:
2η θέση
1980-81 Κύπελλο Συνομοσπονδίας:
4η θέση
1981-82 Κύπελλο Πρωταθλητριών:
ημιτελικός γύρος
1982-83
1983-84
1984-85 Κύπελλο Πρωταθλητριών:
ημιτελικός
1985-86
1986-87
1987-88
1988-89 Κύπελλο Κυπελλούχων:
3η θέση
1989-90
1990-91
1991-92
1992-93
1993-94 Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα:
3η θέση
1994-95 Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα:
3η θέση
Κύπελλο Κυπελλούχων:
4η θέση
1995-96 Τσάμπιονς Λιγκ:
ημιτελικός
Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα:
πρωταθλητής
1996-97 Διηπειρωτικό Κύπελλο:
νικητής
1997-98 Ευρωκύπελλο:
ημιτελικός
1998-99
1999-00 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
Κύπελλο Κυπελλούχων:
φιναλίστ
2000-01 Σουπρολίγκα:
φιναλίστ
2001-02 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
2002-03
2003-04 CEV Cup:
4η θέση
2004-05 Ευρωλίγκα:
3η θέση
2005-06 CEV Top Teams Cup:
3η θέση
2006-07 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
2007-08
2008-09 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
CEV Cup:
φιναλίστ
Challenge Cup:
φιναλίστ
2009-10
2010-11 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
2011-12 Ευρωλίγκα:
4η Θέση
2012-13
σύνολα
επιτυχιών
5 16 5 4 1

Πρόεδροι του Συλλόγου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μέχρι και το 1979 ο πρόεδρος του Παναθηναϊκού ηγούνταν όλων των τμημάτων του συλλόγου. Από το 1979 το τμήμα ποδοσφαίρου ανεξαρτοποιήθηκε διοικητικά με τη δημιουργία της ΠΑΕ. Το ίδιο συνέβη το 1992 όταν συστάθηκε η ΚΑΕ για το τμήμα μπάσκετ και αργότερα με το ΤΑΑ στο τμήμα βόλεϊ.[77],[78]

Περίοδος Πρόεδρος
1908 Αλέξανδρος Καλαφάτης
1908-1909 Μαρίνος Μαρινάκης
1910 Ευθύμιος Χρύσης
1911 Γεώργιος Βρατσάνος
1912 Ιωάννης Μάσβουλας
1913 Γεώργιος Γεννηματάς
1914-1918 Γεώργιος Τσόχας
1919 Χρήστος Μερισιμιτζάκης
1920 Νικόλαος Κυριακίδης
1921 Γεώργιος Χατζόπουλος
1922-1923 Πάνος Σαββίδης
1924-1926 Παντελής Καρασεβδάς
1927 Δημήτριος Δαμασκηνός
1928-1930 Παντελής Καρασεβδάς
1931-1933 Νικόλαος Ξηρός
1934 Γεώργιος Γιαννουλάτος
1935-1936 Γεώργιος Τσόχας
1937-1939 Κωνσταντίνος Κοτζιάς
1940 Γεώργιος Κοζώνης
1941-1944 Eυάγγελος Σταμάτης
1945-1951 Κωνσταντίνος Κοτζιάς
1952-1961 Ιωάννης Μοάτσος
1962-1966 Λουκάς Πανουργιάς
1967-1968 Ματθαίος Κουμαριανός
1969 Γεώργιος Ασημακόπουλος
1970 Γεώργιος Μερίκας
1971 Δημήτριος Χαμοσφακίτης
1971-1972 Μιχάλης Κίτσιος
1973 Σπυρίδων Ανέστης
1974 Ιωάννης Οικονομόπουλος
1974-1979 Απόστολος Νικολαΐδης
1979-1983 Τζακ Νικολαΐδης
1983-1987 Μάκης Ιθακήσιος
1987-1997 Παύλος Γιαννακόπουλος
1997-1999 Θοδωρής Αλούπης
1999-2009 Θανάσης Γιαννακόπουλος
2009-2010 Μιχάλης Κίτσιος
2010-2011 Νίκος Ρισβάς
2011-2013 Αχιλλέας Μακρόπουλος
2013- Ηλίας Μιχαλαριάς

ΠΑΕ ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ

Περίοδος Πρόεδρος
1979-2000 Γιώργος Βαρδινογιάννης
2000-2003 Άγγελος Φιλιππίδης
2002 Στέλιος Σπανουδάκης [79]
2003-2008 Αργύρης Μήτσου
2008-2010 Νικόλας Πατέρας
2010 Νίκος Κωνσταντόπουλος
2010 Νικόλας Πατέρας
2011 Τζόνι Βεκρής
2011 Δημήτρης Γόντικας
2012 Γιάννης Αλαφούζος

ΚΑΕ ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ

Περίοδος Πρόεδρος
1992-2000 Παύλος Γιαννακόπουλος
2000-2002 Δημήτρης Παναγούλιας [80]
2002-2003 Γιώργος Παναγούλιας [80]
2003-2012 Παύλος Γιαννακόπουλος
2012- Δημήτρης Γιαννακόπουλος

ΤΑΑ ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ

Περίοδος Πρόεδρος
2001-2008 Βλάσσης Σταθοκωστόπουλος
2008-2009 Θανάσης Γιαννακόπουλος
2009-2011 Θοδωρής Λιακόπουλος
2011 Στράτος Σωπήλης
2011- Χρόνης Ακριτίδης

Προπονητές των τμημάτων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άθλημα Προπονητής
Ποδόσφαιρο Γιάννης Αναστασίου
Μπάσκετ Ανδρών Φραγκίσκος Αλβέρτης
Μπάσκετ Γυναικών Γιασεμή Σαμαντούρα
Βόλεϊ Ανδρών Γιάννης Καλμαζίδης
Βόλεϊ Γυναικών Γιώργος Ρούσσης
Πόλο Κώστας Λούδης
Στίβος Ζήσης Κουρέλος, Απόστολος Μόσχος, Συμεών Αναστασιάδης, Σπύρος Βασδέκης
Πυγμαχία Γιάννης Αϊδινιώτης, Μανώλης Μπακρυσιώρης, Άγγελος Χαρίσης
Τοξοβολία Ελένη Μαυροδήμου

100+1 Μεγάλοι Παναθηναϊκοί 1908-2008[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Ιούλιο του 2009 διεξήχθη ψηφοφορία από την εφημερίδα Πράσινη για την ανάδειξη των 100 σημαντικότερων προσωπικοτήτων του συλλόγου για το διάστημα των 100 πρώτων χρόνων της ομάδας. Ακολουθεί η λίστα με τη σειρά κατάταξης σύμφωνα με τους ψήφους των φιλάθλων.[81] Εκτός ψηφοφορίας των 100, τέθηκε ο ιδρυτής του Παναθηναϊκού Γιώργος Καλαφάτης, του οποίου η προσφορά στο σύλλογο θεωρήθηκε εκ των προτέρων δεδομένη και αναγνωρισμένη.

Θέση Όνομα Ιδιότητα
1 Flag of Greece.svg Φραγκίσκος Αλβέρτης καλαθοσφαιριστής
2 Flag of Poland.svg Κριστόφ Βαζέχα ποδοσφαιριστής
3 Flag of Greece.svg Παύλος Γιαννακόπουλος παράγοντας
4 Flag of Greece.svg Μίμης Δομάζος ποδοσφαιριστής
5 Flag of Greece.svg Θανάσης Γιαννακόπουλος παράγοντας
6 Flag of Serbia.svg Ζέλικο Ομπράντοβιτς προπονητής
7 Flag of Greece.svg Δημήτρης Σαραβάκος ποδοσφαιριστής
8 Flag of Greece.svg Κώστας Μαυρίδης ποδοσφαιριστής
9 Flag of Greece.svg Δημήτρης Κοσσόβας παλαιστής
10 Flag of Greece.svg Γιώργος Βαρδινογιάννης παράγοντας
11 Flag of Greece.svg Γιάννης Ζαβραδινός παράγοντας
12 Flag of Greece.svg Δημήτρης Διαμαντίδης καλαθοσφαιριστής
13 Flag of Greece.svg Τότης Φυλακούρης ποδοσφαιριστής
14 Flag of Hungary.svg Φέρεντς Πούσκας προπονητής
15 Flag of Greece.svg Δημήτρης Ιτούδης προπονητής
16 Flag of Greece.svg Αντώνης Αντωνιάδης ποδοσφαιριστής
17 Flag of Greece.svg Απόστολος Κόντος καλαθοσφαιριστής
18 Flag of Greece.svg Γιώργος Καραγκούνης ποδοσφαιριστής
19 Flag of Greece.svg Μιχάλης Γεωργαντής πετοσφαιριστής
20 Flag of Greece.svg Τάκης Οικονομόπουλος ποδοσφαιριστής
21 Flag of Argentina.svg Χουάν Ραμόν Ρότσα ποδοσφαιριστής
22 Flag of Greece.svg Δημήτρης & Γιάννης Χατζησαράντος Ξιφομάχοι
23 Flag of Greece.svg Απόστολος Νικολαΐδης παράγοντας
24 Flag of Greece.svg Αντώνης Μαντζαβελάκης παράγοντας
25 Flag of Greece.svg Γιάννης Κυράστας ποδοσφαιριστής
26 Flag of Greece.svg Γιάννης Μαλακατές παράγοντας
27 Flag of Greece.svg Νίκος Λυμπερόπουλος ποδοσφαιριστής
28 Flag of Serbia.svg Ντέγιαν Μποντιρόγκα καλαθοσφαιριστής
29 Flag of Greece.svg Άγγελος Μεσσάρης ποδοσφαιριστής
30 Flag of Greece.svg Βαγγέλης Πανάκης ποδοσφαιριστής
31 Flag of Croatia.svg Στόγιαν Βράνκοβιτς καλαθοσφαιριστής
32 Flag of Greece.svg Τάκης Λουκανίδης ποδοσφαιριστής
33 Flag of Greece.svg Μιχάλης Βουτσαράς ποδοσφαιριστής
34 Flag of Greece.svg Γιώργος Κασιδόκωστας κολυμβητής
35 Flag of Romania.svg Ρούξι Ντουμιτρέσκου πετοσφαιρίστρια
36 Flag of Hungary.svg Στέφαν Μπόμπεκ προπονητής
37 Flag of Poland.svg Γιόζεφ Βάντσικ ποδοσφαιριστής
38 Flag of Croatia.svg Βέλιμιρ Ζάετς ποδοσφαιριστής
39 Flag of Greece.svg Γιάννης Παπαντωνίου ποδοσφαιριστής
40 Flag of Denmark.svg Ρενέ Χένρικσεν ποδοσφαιριστής
41 Flag of Greece.svg Γιώργος Κολοκυθάς καλαθοσφαιριστής
42 Flag of Greece.svg Γιάννης Διακογιάννης δημοσιογράφος
43 Flag of Greece.svg Χρήστος Παπανικολάου αθλητής στίβου
44 Flag of Greece.svg Γιώργος Βασιλακόπουλος καλαθοσφαιριστής
45 Flag of Greece.svg Γιώργος Δόγας δημοσιογράφος
46 Flag of Greece.svg Γιώργος Τσόχας παράγοντας
47 Flag of Greece.svg Νίκος Γκάλης καλαθοσφαιριστής
48 Flag of Greece.svg Γιάννης Γκούμας ποδοσφαιριστής
49 Flag of Greece.svg Βασίλης Κωνσταντίνου ποδοσφαιριστής
50 Flag of Greece.svg Μαρία Λουκά πινγκ πονγκ
Θέση Όνομα Ιδιότητα
51 Flag of Greece.svg Λιβέρης Ανδρίτσος καλαθοσφαιριστής
52 Flag of Greece.svg Λουκάς Πανουργιάς ποδοσφαιριστής
53 Flag of Greece.svg Μιχάλης Κίτσιος παράγοντας
54 Flag of Greece.svg Ιωάννης Μοάτσος παράγοντας
55 Flag of Greece.svg Κώστας Ανδρίτσος ποδοσφαιριστής
56 Flag of the United States.svg Ντομινίκ Ουίλκινς καλαθοσφαιριστής
57 Flag of Greece.svg Γιάννης Καλιτζάκης ποδοσφαιριστής
58 Flag of Greece.svg Μάικ Μπατίστ καλαθοσφαιριστής
59 Flag of Greece.svg Χρήστος Δημόπουλος ποδοσφαιριστής
60 Flag of Greece.svg Τάκης Κορωναίος καλαθοσφαιριστής
61 Flag of Greece.svg Νίκος Κούρκουλος ηθοποιός
62 Flag of Greece.svg Αντώνης Φώτσης καλαθοσφαιριστής
63 Flag of Greece.svg Δημήτρης Ανδρεόπουλος πετοσφαιριστής
64 Flag of Greece.svg Κώστας Λινοξυλάκης ποδοσφαιριστής
65 Flag of Greece.svg Τάσος Στεφάνου παράγοντας
66 Flag of Greece.svg Πανίκος Χρυσοστόμου κολυμβητής
67 Flag of Croatia.svg Ίβιτσα Όσιμ προπονητής
68 Flag of Argentina.svg Χουάν Μπορέλι ποδοσφαιριστής
69 Flag of Greece.svg Διαμαντής Πατέρας παράγοντας
70 Flag of Greece.svg Ρούλης Αγραπιδάκης πετοσφαιριστής
71 Flag of Greece.svg Δημήτρης Γόντικας πετοσφαιριστής
72 Flag of Greece.svg Ζαχαρίας Πιτυχούτης ποδοσφαιριστής
73 Flag of Greece.svg Κώστας Πρίφτης πινγκ πονγκ
74 Flag of Greece.svg Αδάμαντος Τριανταφύλλης ποδοσφαιριστής
75 Flag of Greece.svg Γιάννης Καμπαδέλλης αθλητής στίβου
76 Flag of Greece.svg Γιώργος Βλάχος ποδοσφαιριστής
77 Flag of Greece.svg Γαβρίλος Γαζής ποδοσφαιριστής
78 Flag of Greece.svg Βασίλης Δανιήλ προπονητής
79 Flag of Greece.svg Κώστας Ελευθεράκης ποδοσφαιριστής
80 Flag of Greece.svg Χάρης Γραμμός ποδοσφαιριστής
81 Flag of Greece.svg Χρήστος Ιακώβου αρσιβαρίστας
82 Flag of Greece.svg Αριστείδης Καμάρας ποδοσφαιριστής
83 Flag of Greece.svg Γιώργος Μοιρέας παράγοντας
84 Flag of Greece.svg Άγγελος Μπασινάς ποδοσφαιριστής
85 Flag of Greece.svg Ανδρέας Μπεργελές πετοσφαιριστής
86 Flag of Greece.svg Νένα Νικολαΐδου καλαθοσφαιρίστρια
87 Flag of Greece.svg Μιχάλης Παπάζογλου παράγοντας
88 Flag of Greece.svg Νίκος Τζουνάκος ποδοσφαιριστής
89 Flag of Romania.svg Λία Μήτση πετοσφαιρίστρια
90 Flag of Greece.svg Σωτήρης Πανταλέων πετοσφαιριστής
91 Flag of Greece.svg Σωτήρης Αγγελόπουλος ποδοσφαιριστής
92 Flag of Greece.svg Κώστας Αντωνίου ποδοσφαιριστής
93 Flag of Poland.svg Εμμάνουελ Ολισαντέμπε ποδοσφαιριστής
94 Flag of the United States.svg Έντγκαρ Τζόουνς καλαθοσφαιριστής
95 Flag of Russia.svg Ντιμίτρι Απανασένκο υδατοσφαιριστής
96 Flag of Greece.svg Μάριος Μαρινάκος ποδοσφαιριστής
97 Flag of Ukraine.svg Γιούρι Φιλίποφ πετοσφαιριστής
98 Flag of Greece.svg Ιγνάτιος Ψυλλάκης σκοπευτής
99 Flag of Greece.svg Σοφία Αγγελάκη πετοσφαιρίστρια
100 Flag of Greece.svg Στράτος Αποστολάκης ποδοσφαιριστής

Παραπομπές - σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Γουέμπλεϊ 1971: Το έπος του Παναθηναϊκού και της πρωτεύουσας! Επίσημη σελίδα παλαιμάχων Παναθηναϊκού
  2. greek-language.gr - Ισοκράτης, Κατάλογος κειμένων
  3. greek-language.gr - Ισοκράτης, Ο ορθώς πεπαιδευμένος άνδρας
  4. greek-language.gr - Ισοκράτης, Η εγκαθίδρυση του πρώτου "δημοκρατικού" πολιτεύματος – Η θέση του ομιλητή για τα είδη των πολιτευμάτων
  5. greek-language.gr - Ισοκράτης, Οι Αθηναίοι ως ευεργέτες των υπόλοιπων Ελλήνων: η ναυμαχία της Σαλαμίνας
  6. greek-language.gr - Ισοκράτης, Η στρατιωτική ανωτερότητα της Αθήνας
  7. http://www.sport24.gr/football/omades/Panathinaikos/ekaton_eksi_xronia_panathhnaikhs_istorias.2624495.html
  8. Τι ψήφισαν οι 65.857 φίλαθλοι στην μεγαλύτερη απογραφή ποδοσφαίρου και μπάσκετ που έγινε ποτέ, από το gazzetta
  9. [1], Έλαβον: ΟΣΦΠ 39%, ΠΑΟ 30%, ΑΕΚ 15%, ΠΑΟΚ 11%, Άρης 5%. Ύστερα από 15ετή έρευνα δύο πανεπιστημιακοί στο βιβλίο τους καταγράφουν την ιστορία και γεωγραφία του ελληνικού ποδοσφαίρου, 30/06/2009, ΤΑ ΝΕΑ – tanea.gr
  10. [2], H πιο πρόσφατη... «απογραφή»: 36% Oλυμπιακοί (1,677 εκατομμύρια), 30,2% Παναθηναϊκοί, Sentragoal, Βαγγέλης Μπραουδάκης
  11. 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, Εκδόσεις Λιβάνη, σελ.23
  12. 12,0 12,1 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.5
  13. Παναθηναϊκός 106 ετών gazzetta.gr
  14. Σίφης Βοτζάκης, 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, εκδόσεις Λιβάνη, 2008, σελ. 26, 28, 30
  15. 100 Χρόνια Παναθηναϊκός, Εκδόσεις Λιβάνη σελ.41
  16. Σύμφωνα με τον κανονισμό του ΣΕΑΓΣ: «Αθλητής παραιτηθείς ή αποκλεισθείς υπό τίνος Σωματείου και γενόμενος δεκτός εν εταίρω τοιούτω, δεν δύναται να διαγωνισθεί εις οίους δήποτε αγώνας ως αθλητής του νέου Σωματείου, ειμή μετά παράδοση 14 μηνών.» Από το βιβλίο: Σίφης Βοτζάκης, 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, εκδόσεις Λιβάνη, 2008, σελ. 50
  17. Β. Τούτσικας, Ν. Σαρίδης, 100 Χρόνια Παναθηναϊκός, Ειδική έκδοση της εφημερίδας Sportday, 2008, σελ. 100
  18. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.8
  19. pao.gr Μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ο ΠΠΟ έχει υιοθετήσει το πράσινο χρώμα και το έμβλημα του τριφυλλιού
  20. sansimera.gr Το 1918 Αλλαγές είχαμε και στο χρώμα της ομάδας, που από κόκκινο έγινε πράσινο
  21. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.11
  22. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.14
  23. "Αθλητισμός και Όψεις της Αστικής Κοινωνικότητας, Γυμναστικά και Αθλητικά Σωματεία 1870-1922", Χριστίνα Κουλούρη, έκδοση Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών • Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών ΕΙΕ, Αθήνα 1997, ISBN 960-7138-19-8, σελ. 189-υποσημείωση 84
  24. Πότε ακριβώς έχει τα 100ά γενέθλιά του ο Παναθηναϊκός, εφημ. «το Βήμα», 03.02.2008
  25. Τα ιστορικά ορόσημα του ΠΑΟ, Σύλλογος Παλαιμάχων Αθλητών Παναθηναϊκού Α.Ο
  26. "Η Ιστορία του Παναθηναϊκού (1908-1948)", Πάνος Μακρίδης-Σπύρος Καραθανάσης, έκδοσις Αθλητικής Βιβλιοθήκης, Αθήναι 1948, σελ. 34
  27. για παράδειγμα, "100 χρόνια Παναθηναϊκός", συλλογικό έργο, επετειακή έκδοση εφημ. «Goal News», Αθήνα 2008, σελ.17
  28. εφ. "Εμπρός", 15/1/1923.
  29. "Εμπρός", 10/4/1923.
  30. εφ. "Εμπρός", 3/5/1923.
  31. Πρώτη η ελληνική σημαία από το 1928: Η τιμή δόθηκε στον «πράσινο» Καρυοφύλλη
  32. 32,0 32,1 32,2 Τα ιστορικά στοιχεία των τμημάτων του ΠΑΟ - Σύλλογος Παλαιμάχων Παναθηναϊκού
  33. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.23-24
  34. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.187
  35. 35,0 35,1 35,2 35,3 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.192
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 36,4 Τα ιστορικά ορόσημα του ΠΑΟ, από τον παλαίμαχο πρωταθλητή Γιώργο Λιβέρη
  37. Η ιστορία του ήρωα Μίμη Πιερράκου sentragoal.gr
  38. Μια ζωή αντίσταση leoforos.gr
  39. 39,0 39,1 Είπαν το δικό τους ΟΧΙ gazzetta.gr
  40. 40,0 40,1 Ιστορίες από την Κατοχή sport24.gr
  41. http://www.palaimaxoipanathinaikou.gr/1046/ta-istorika-orosima-tou-panathinaikou/ Τα ιστορικά ορόσημα του Παναθηναϊκού, του Γιώργου Λιβέρη, επίσημη σελίδα Συλλόγου Παλαιμάχων του Παναθηναϊκού
  42. Επίσης η εφημερίδα Αθήναι σε άρθρο της τον Απρίλιο του 1914 αναφέρει τον Παναθηναϊκό ως το αρχαιότερο των ποδοσφαιρικών σωματείων. Το δημοσίευμα παρατίθεται στο βιβλίο Σίφης Βοτζάκης, 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, εκδόσεις Λιβάνη, 2008, σελ. 61 https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Efimerida_Athinai_1914.jpg
  43. Αήττητος και μάγκας ο Παναθηναϊκός το 1964 prasinanea.gr
  44. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.180
  45. 45,0 45,1 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.189
  46. Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νέοι - Σύλλογος παλαιμάχων Παναθηναϊκού
  47. 47,0 47,1 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.181
  48. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.193
  49. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.193
  50. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.188
  51. Όταν το «τριφύλλι» αλλάζει sentragoal.gr
  52. Η ιστορία του Παναθηναϊκού στο γυναικείο ποδόσφαιρο - womensoccer.gr
  53. Αποτελέσματα Εθνικών Εκλογών 2012, από το Υπουργείο Εσωτερικών, 18 Ιουνίου 2012.
  54. Επίσημη σελίδα Παναθηναϊκού.
  55. St. Patrick's Day Facts: Snakes, a Slave, and a Saint National Geographic Retrieved 10 February 2011
  56. Αποθέωση του Τριφυλλιού στο «Στάδιο», δύο χρόνια πριν την ίδρυση του Παναθηναϊκού. greenzone.gr
  57. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.10
  58. Ο πρώτος ύμνος του Παναθηναϊκού! onsports.gr
  59. Ο πρώτος πράσινος ύμνος ήταν... Κόκκινος! gazzetta.gr
  60. Ο πρώτος ύμνος του Παναθηναϊκού prasinanea.gr
  61. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.42
  62. Αθλητική Ηχώ 12 Απριλίου 1968, σελίδα 8
  63. Αθλητική Ηχώ 15 Ιουλίου 1968, σελίδα 8
  64. Αθλητική Ηχώ 29 Μαΐου 1968 σελίδα 2
  65. Αθλητική Ηχώ 15 Ιουνίου 1969 σελίδα 6
  66. Αθλητική Ηχώ. 16 Μαρτίου 1968, σελίδα 6
  67. Αθλητική Ηχώ 27 Μαΐου 1969, σελίδα 6
  68. Αθλητική Ηχώ 3 Ιουνίου 1969, σελίδα 6
  69. tabletennis.gr Ομαδικοί τίτλοι
  70. Αθλητική Ηχώ, 16 Μαΐου 1972, σελίδα 8 δεξιά. Ο Παναθηναϊκός πρωταθλητής 1972 στις γυναίκες.
  71. Αρχείο Αθλητικής Ηχούς, σελίδα 6.
  72. Αρχείο Αθλητικής Ηχούς, 10/1/1971, σελίδα 4 κάτω δεξιά. Συνέντευξη Ν. Καζιλάρη.
  73. Αρχείο Αθλητικής Ηχούς, 20 Μαρτίου 1973, σελίδα 4 Τελικός Κυπέλλου Ελλάδος: Παναθηναϊκος-Πανελλήνιος 3-1
  74. Αρχείο Αθλητικής Ηχούς, 13 Ιουλίου 1974, σελίδα 4 κάτω δεξιά Ανασκόπηση της δραστηριότητας των τμημάτων του Γ.Σ. Άρη Νίκαιας. Στο τμήμα για το σκάκι αναφέρει:"...ανεδείχθη τρίτη δύναμις εις το Κύπελλον Ελλάδος, μετά τον πρωταθλητή ΠΑΟ και τη δεύτερη Ηλιούπολι."
  75. http://img40.imageshack.us/f/34970188.jpg/
  76. συνυπολογίζονται οι τελικοί των διηπειρωτικών κυπέλλων ανδρών ποδοσφαίρου 1972 και μπάσκετ 1996, παρότι για τις συγκεκριμένες διοργανώσεις δεν υφίσταται ημιτελική φάση, με το δικαίωμα συμμετοχής να αποκτάται μέσω της πορείας κατά την προηγούμενη αγωνιστική χρονιά σε κύπελλα επιπέδου ηπείρου
  77. Για Πάντα Πρωταθλητές, Εκδόσεις ΣΚΑΪ Βιβλίο, 2009 σελ.168
  78. onsports.gr Όλοι οι πρόεδροι του ΠΑΟ
  79. πρόεδρος για μία εβδομάδα λόγω τιμωρίας του Φιλιππίδη
  80. 80,0 80,1 Ιδιοκτήτες οι αφοι Γιαννακόπουλοι
  81. Εφημερίδα Πράσινη 7 Αυγούστου 2009 σελ.19

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Πάνος Φιαμέγκος, Παναθηναϊκός 1908-1998 - 90 χρόνια ιστορικής πορείας
  • 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, Εκδόσεις Λιβάνη, 2008
  • 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008
  • Για Πάντα Πρωταθλητές, Εκδόσεις ΣΚΑΪ Βιβλίο, 2009
  • Glory Days - Τα χρυσά χρόνια 1992 - 2007, ΚΑΕ Παναθηναϊκός, 2007
  • Ιστοσελίδα Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού
  • Αθλητική ηχώ
  • Εφημερίδα "Η ΠΡΑΣΙΝΗ" όπως καταχωρήθηκε σε άρθρο της την 29 Μαρτίου 2012 με τίτλο "Ασπίδα στους τίτλους μας!" και σε συνεργασία με τον μελετητή-ιστορικό Γιώργο Κουσουνέλο(Αθλητικογράφο-Συγγραφέα)
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επίσημες ιστοσελίδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]