Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Παναθηναϊκός Α.Ο.
Όνομα Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος
Ίδρυση 3 Φεβρουαρίου 1908
Χρώματα           Πράσινο, Λευκό
Πρόεδρος Ηλίας Μιχαλαριάς
Ιστοσελίδα panathinaikos1908.gr
Ενεργά τμήματα του Π.Α.Ο.
Football pictogram.svg Basketball pictogram.svg Basketball pictogram.svg
Ποδόσφαιρο Μπάσκετ (Ανδρών) Μπάσκετ (Γυναικών)
Volleyball (indoor) pictogram.svg Volleyball (indoor) pictogram.svg Water polo pictogram.svg
Βόλεϊ (Ανδρών) Βόλεϊ (Γυναικών) Πόλο
Rugby union pictogram.svg Baseball pictogram.svg Field hockey pictogram.svg
Ράγκμπι Μπέιζμπολ Χόκεϊ επί χόρτου
Athletics pictogram.svg Swimming pictogram.svg Diving pictogram.svg
Στίβος Κολύμβηση Καταδύσεις
Boxing pictogram.svg Wrestling pictogram.svg Weightlifting pictogram.svg
Πυγμαχία Πάλη Άρση βαρών
Table tennis pictogram.svg Fencing pictogram.svg Cycling (track) pictogram.svg
Πινγκ πονγκ Ξιφασκία Ποδηλασία
Archery pictogram.svg Shooting pictogram.svg Modern pentathlon pictogram.svg
Τοξοβολία Σκοποβολή Μοντέρνο πένταθλο
Karate pictogram.svg 600px Verde con trifoglio Verde su cerchio Bianco.png
Καράτε Σύλλογος

Ο Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος (Π.Α.Ο.) είναι ελληνικός αθλητικός σύλλογος. Η ονομασία του συλλόγου παραπέμπει[1] στο αρχαίο έργο του Ισοκράτη Παναθηναϊκός,[2] το οποίο παρουσίαζε την ανωτερότητα των Αθηναίων ως προς την εκπαίδευση,[3] τη δημοκρατική φύση τους[4] αλλά και τη στρατιωτική ισχύ τους, την οποία χρησιμοποιούσαν προς όφελος όλων των Ελλήνων.[5][6] Έμβλημα του συλλόγου είναι το τριφύλλι, σύμβολο ισορροπίας, ενότητας και καλοτυχίας.

Είναι ένας από τους δημοφιλέστερους ελληνικούς συλλόγους.[7][8][9] Είναι ένας από τους παλαιότερους συλλόγους στην Ελλάδα, αλλά και από τους πρώτους που ιδρύθηκαν με αφορμή την έλευση του ποδοσφαίρου στην Ελλάδα, από αθλητές (με εξέχουσα φυσιογνωμία τον Γιώργο Καλαφάτη) που ήθελαν να διαδώσουν το νέο αυτό άθλημα στη χώρα, ενώ αργότερα επεκτάθηκε και σε άλλα αθλήματα. Ο Παναθηναϊκός αποτέλεσε τον πρωτοπόρο στην εισαγωγή στην Ελλάδα μιας σειράς αθλημάτων, καθώς υπήρξε ο πρώτος ή από τους πρώτους συλλόγους που δημιούργησαν ομάδα σε ποδόσφαιρο, μπάσκετ, βόλεϊ, χόκεϊ, πινγκ πονγκ και χάντμπολ, ενώ πρωτοστάτησε και στη δημιούργία γυναικείων ομάδων σε μπάσκετ και ποδόσφαιρο.

Ο σύλλογος έχει ενεργά τμήματα για 22 αθλήματα. Το τμήμα του μπάσκετ ανδρών εδρεύει στο Ολυμπιακό Αθλητικό Κέντρο Αθηνών (Ο.Α.Κ.Α.), τα τμήματα βόλεϊ στο κλειστό του Πανελληνίου στην Κυψέλη και του πόλο στο κολυμβητήριο Ιλισίων. Με ιστορική έδρα το γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας στoυς Αμπελοκήπους, ο Παναθηναϊκός αποτελεί τον μεγαλύτερο αθλητικό σύλλογο του Δήμου Αθηναίων.

Ο Παναθηναϊκός είναι ένας από τους πιο επιτυχημένους ελληνικούς συλλόγους με εκατοντάδες τίτλους σε διάφορα αθλήματα σε εγχώριο επίπεδο, τόσο στα ομαδικά (σε ποδόσφαιρο, μπάσκετ και βόλεϊ), όσο και στα ατομικά (με προεξάρχοντα τα τμήματα του στίβου, της πυγμαχίας, της σκοποβολής, της ξιφασκίας και της ποδηλασίας), ενώ διεθνώς έχει κατακτήσει 6 πρωταθλήματα Ευρώπης και ένα Διηπειρωτικό Κύπελλο στο μπάσκετ. Πολλοί από τους αθλητές του έχουν κερδίσει τρόπαια με τα εθνικά χρώματα και έχουν αναδειχθεί Βαλκανιονίκες, Μεσογειονίκες και Ολυμπιονίκες, Πρωταθλητές Ευρώπης και Παγκόσμιοι Πρωταθλητές.

Ειδικότερα, οι ομάδες ποδοσφαίρου και μπάσκετ έχουν σημειώσει μεγάλες διακρίσεις κατά τις δεκαετίες της ευρωπαϊκής τους παρουσίας. Η ομάδα ποδοσφαίρου είναι η μοναδική ελληνική ομάδα που έχει συμμετάσχει σε τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης και του Διηπειρωτικού Κυπέλλου, ενώ είναι και η μοναδική που έχει αγωνιστεί δύο ακόμη φορές στην ημιτελική φάση της κορυφαίας ευρωπαϊκής διοργάνωσης. Η ομάδα μπάσκετ είναι η πιο επιτυχημένη ομάδα στην Ελλάδα (και γενικότερα στην ιστορία του ελληνικού αθλητισμού) και από τις πιο επιτυχημένες στην Ευρώπη. Έχοντας κατακτήσει 6 ευρωπαϊκά πρωταθλήματα, κατατάσσεται στην δεύτερη θέση (πίσω από τη Ρεάλ Μαδρίτης), μαζι με ΤΣΣΚΑ Μόσχας και Μακάμπι Τελ Αβίβ, ενώ δύο χρονιές έχει πετύχει και Τριπλ Κράουν (2007, 2009). Χάρη σε αυτές τις επιτυχίες του μπάσκετ, ο Παναθηναϊκός είναι ο σύλλογος με τα περισσότερα ευρωπαϊκά πρωταθλήματα (ανεξαρτήτως σπορ) στην κατοχή του στην Ελλάδα. Συνολικά οι ομάδες του Παναθηναϊκού έχουν αγωνιστεί σε 15 ευρωπαϊκούς και διεθνείς τελικούς στα ομαδικά αθλήματα (σε ποδόσφαιρο, μπάσκετ και βόλεϊ ανδρών και γυναικών).

Στα ατομικά αθλήματα, στις διεθνεις διακρίσεις αθλητών του συλλόγου ξεχωρίζουν το ασημένιο μετάλλιο στο πιστόλι ταχύτητας του Κώστα Μυλωνά στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της Στοκχόλμης το 1947 στη σκοποβολή, το χάλκινο μετάλλιο στην επιτραπέζια αντισφαίριση του Νίκου Μαντζάρογλου στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 1931, αλλά και το παγκόσμιο ρεκόρ του Χρήστου Παπανικολάου (13 φορές Πανελληνιονίκης με τον Παναθηναϊκό, ασημένιος πρωταθλητής Ευρώπης το 1966, τέταρτος Ολυμπιονίκης το 1968 και δύο φορές χρυσός Μεσογειονίκης) στο άλμα επί κοντώ το 1970, του μόναδικού Έλληνα αθλητή του στίβου στην κατηγορία ανδρών που έχει καταρρίψει παγκόσμιο ρεκόρ μέχρι σήμερα.

Πίνακας περιεχομένων

Ιστορία του Συλλόγου

1908-1910 Ποδοσφαιρικός Όμιλος Αθηνών

Το σήμα του Ποδοσφαιρικού Ομίλου Αθηνών
Η ομάδα του 1908

Ιδρύθηκε από τον Γιώργο Καλαφάτη το 1908, όταν αυτός και άλλοι 40 αθλητές έφυγαν από τον Πανελλήνιο Γυμναστικό Σύλλογο, επειδή ο τελευταίος κατήργησε το ποδοσφαιρικό του τμήμα θεωρώντας το ασύμβατο με το στίβο.[10] Στις 3 Φεβρουαρίου 1908 διεξήχθη η πρώτη σύσκεψη των αθλητών και αποφασίστηκε η δημιουργία ενός αμιγώς ποδοσφαιρικού συλλόγου.

Το όνομα που δόθηκε στην ομάδα ήταν Π.Ο.Α. (Ποδοσφαιρικός Όμιλος Αθηνών), αφού οι ιδρυτές της ομάδας ήταν Αθηναίοι - και μάλιστα γόνοι διακεκριμένων αθηναϊκών οικογενειών - και θέλοντας να τονίσουν τον ποδοσφαιρικό σκοπό του νέου συλλόγου.[11] "Εκείνο που γι’αυτούς είχε σημασία ήταν πως θα βάπτιζαν την ομάδα τους, την ομάδα της Αθήνας μας. Όλοι τους -αν και τόσο μικροί- εφλέγοντο από την ίδια μεγάλη πίστι και πεποίθησι. Ότι και τ’όνομα της ομάδος τους θα πρέπει να είναι αθηναϊκό. Να μιλάη στην καρδιά του κάθε Αθηναίου και της κάθε Ατθίδας." (Λ. Πανουργιάς, 1955).[12] Το γήπεδο του ΠΟΑ ήταν το οικόπεδο στο Λούνα Παρκ της οδού Πατησίων, ιδιοκτησίας Καραπάνου και είναι ο χώρος που στεγάζεται σήμερα η Ανωτάτη Εμπορική Σχολή. Με την προσωπική εργασία των αθλητών και τη χορηγία του επιχειρηματία Μαρίνου Μαρινάκη ο χώρος μετατράπηκε σε γήπεδο και γραφεία του συλλόγου.[11] Τα χρώματα της ομάδας ήταν το κόκκινο και το λευκό.[13] Η συνεισφορά του Γιώργου Καλαφάτη και των αδερφών του ήταν τόσο μεγάλη (μάλιστα ο Αλέξανδρος Καλαφάτης υπήρξε ο πρώτος Πρόεδρος του συλλόγου), ώστε η νεοσύστατη ομάδα έγινε γνωστή στην Αθήνα ως "η ομάδα των Καλαφάτηδων". Αθλητής της ομάδας - και συγκεκριμένα τερματοφύλακας - υπήρξε ο Ολυμπιονίκης Κώστας Τσικλητήρας ο οποίος έχασε τη ζωή του το 1913 στους Βαλκανικούς Πολέμους σε ηλικία 25 ετών, ενώ προπονητής της ήταν ο Άγγλος Τζον Σίριλ Κάμπελ.

H πρώτη μεγάλη επιτυχία του ΠΟΑ ήταν η νίκη με 9-0 απέναντι στον Πειραϊκό Σύνδεσμο στον τελικό του Κυπέλλου ποδοσφαιρίσεως που διοργάνωσε ο Δήμος Τρικκαίων σε συνεργασία με την Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων το Σεπτέμβριο του 1908. Δύο μήνες αργότερα ο ΠΟΑ κατάφερε να κατακτήσει και το ετήσιο πρωτάθλημα του ΣΕΓΑΣ.

1910-1918 Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Όμιλος

Το πρώτο γήπεδο του ΠΟΑ το 1908
Το σήμα του Πανελληνίου Ποδοσφαιρικού Ομίλου

Στα τέλη του 1909 υπήρξε διοικητική αστάθεια. Ο πρόεδρος Μαρίνος Μαρινάκης συμπεριφερόταν απολυταρχικά όντας ο κύριος χρηματοδότης της ομάδας και τελικά ήρθε σε ρήξη με τον ιδρυτή του ΠΟΑ Γιώργο Καλαφάτη.

Η μη συμμετοχή στο ετήσιο πρωτάθλημα και η δυσαρέσκεια στο πρόσωπο του Μαρίνου Μαρινάκη από την πλειονότητα των μελών του ΠΟΑ οδήγησαν στη διάσπαση. Τα πρώτα σύννεφα εμφανίστηκαν όταν η συμπεριφορά του Μαρινάκη θεωρήθηκε περίεργη, αφού συχνά κατάρτιζε την ενδεκάδα με παίκτες που προέρχονταν από τον Εθνικό ΓΣ τους οποίους είχε φέρει ο ίδιος, ενώ κάτι ανάλογο προσπάθησε να πράξει και στο ΔΣ αλλοιώνοντας υπέρ του τη σύνθεσή του. Η κατάσταση αυτή δεν άρεσε στον Γιώργο Καλαφάτη, τον αρχηγό της ομάδας. Κάποια μέλη του ΠΟΑ προσπάθησαν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ του Μαρινάκη και του Καλαφάτη αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ο Μαρινάκης ήταν ανένδοτος και υποστήριζε ότι αυτός ήταν ο ΠΟΑ αφού αυτός τον χρηματοδοτούσε.

Οι δύο άνδρες δεν τα βρήκαν και στις αρχές του 1910 ο Γιώργος Καλαφάτης μαζί με 35 μέλη-παίκτες της ομάδας αποχώρησαν. Έτσι, στις 7 Μαρτίου 1910[14] ο κορμός της ομάδας του Καλαφάτη μετονομάστηκε σε Π.Π.Ο. (Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Όμιλος). Τα χρώματα της νέας ομάδας ήταν το πράσινο και το λευκό. Έδρα του ΠΠΟ ήταν το γήπεδο Σιμοπούλου στην πλατεία Αγάμων, κοντά στην πλατεία Αμερικής. Αμέσως μετά τη δημιουργία του, ο ΠΠΟ τιμωρήθηκε από το ΣΕΓΑΣ με δεκατετράμηνο αποκλεισμό[15] κατά το διάστημα του οποίου εθεωρείτο παρακλάδι του ΠΟΑ.[16] Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μην αναγνωριστεί από το ΣΕΓΑΣ έως το 1911. Στο μεταξύ ο ΠΟΑ κατέκτησε το πρωτάθλημα του ΣΕΓΑΣ το Δεκέμβριο του 1910, στη συνέχεια όμως ατρόφησε ώσπου το 1912 απορροφήθηκε από τον ΠΣ Γουδί.

Ο ΠΠΟ ενισχύεται με μεταγραφές, κορυφαίες εκ των οποίων ήταν οι Κωνσταντινουπολίτες Μιχάλης Ρόκκος και Μιχάλης Παπάζογλου. Το Φεβρουάριο του 1911, ενώ βρισκόταν ακόμα σε τιμωρία, διοργανώνει τουρνουά ποδοσφαίρου στο οποίο ανακηρύσσεται νικητής, και το Δεκέμβριο του 1911 κατακτά το ετήσιο πρωτάθλημα του ΣΕΓΑΣ σε μια σειρά αγώνων απέναντι στον Πειραϊκό Σύνδεσμο. Το 1912, μετά την απορρόφηση του ΠΟΑ από το Γουδί, ο ΠΠΟ μεταφέρεται στο γήπεδο της οδού Πατησίων και μετεγγράφεται στο σύλλογο ο Λουκάς Πανουργιάς.[17] Την ίδια χρονιά ιδρύεται και το τμήμα της ξιφασκίας. Το 1914 γίνεται μέλος του συλλόγου ο Απόστολος Νικολαΐδης. Τα επόμενα χρόνια η Ελλάδα βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση, οι περισσότεροι αθλητές του ΠΠΟ επιστρατεύονται λόγω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ο σύλλογος αγωνίζεται για την επιβίωση του. Καταφέρνει όμως να κατακτήσει άλλο ένα πρωτάθλημα, αυτό του 1915.

1918-1922 Πανελλήνιος Ποδoσφαιρικός & Αγωνιστικός Όμιλος

Ο Γιώργος Καλαφάτης με την εθνική ομάδα ποδοσφαίρου το 1919
Το σήμα του Πανελληνίου Ποδοσφαιρικού Αγωνιστικού Ομίλου

Το 1918 ο ΠΠΟ μετονομάζεται σε Π.Π.Α.Ο. (Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός & Αγωνιστικός Όμιλος) και καθιερώνεται το τριφύλλι ως έμβλημα.[18][19] Το 1919 διοργανώνονται οι Διασυμμαχικοί Αγώνες στο Παρίσι, σημαντικό αθλητικό γεγονός της εποχής. Ο ΣΕΓΑΣ αρνήθηκε να αποστείλει ποδοσφαιρική ομάδα και περιορίστηκε στο στίβο. Ο Γιώργος Καλαφάτης συστήνει μικτή εθνική ομάδα ποδοσφαίρου 18 αθλητών με 6 ποδοσφαιριστές του ΠΠΑΟ. Παράλληλα, κατά τη διεξαγωγή των Αγώνων ο Καλαφάτης συγκεντρώνει αθλητικό υλικό αλλά και τεχνογνωσία από τα άλλα αθλήματα που διεξάγονταν και επιστρέφοντας στην Ελλάδα υποστηρίζει έτσι τα νέα τμήματα του ΠΠΑΟ.[20] Η κίνηση αυτή ήταν πολύ σημαντική για τον ΠΠΑΟ καθώς ήταν πλέον σε θέση να καλλιεργήσει το τμήμα στίβου και το τμήμα βόλεϊ την ίδια χρονιά, από το 1922 το τμήμα μπάσκετ και από το 1924 το τμήμα πινγκ πονγκ.

Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1920 στην Αμβέρσα, ο Καλαφάτης ήταν ο εκλέκτορας, προπονητής και αρχηγός της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου η οποία συμπεριλάμβανε και τρεις ακόμα ποδοσφαιριστές του ΠΠΑΟ. Το 1921 και το 1922 ο ΠΠΑΟ κατακτά τα δύο πρώτα πρωταθλήματα που διοργάνωσε η ΕΠΣΕ. Στις 8 Μαρτίου 1922 παραχωρείται στον ΠΠΑΟ ο χώρος της Περιβόλας για την ανέγερση γηπέδου αλλά η υπόθεση δεν ξεκαθάρισε έως τις 7 Ιουλίου 1924 οπότε και έγινε η οριστική παραχώρηση του χώρου όπου σήμερα στεγάζεται το Γήπεδο Απόστολος Νικολαϊδης.[21]

1922: Μετονομασία σε Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος

«Πώς ο Σύλλογος απέκτησε την σημερινή του ονομασία ως Παναθηναϊκός Α.Ο.»

Προηγουμένως ο Σύλλογος έφερε, ως γνωστόν, την επωνυμίαν «Πανελλήνιος». Με την ονομασία όμως αυτήν συνεχέετο με τον -υφιστάμενον και τότε- σημερινόν Πανελλήνιον Γ.Σ.

Χαρακτηριστικόν είναι ότι έγγραφα ανήκοντα εις τον ένα Σύλλογον έφθαναν εκ παραδρομής εις τον άλλον. Τούτο βέβαια δεν ήτο δυνατόν να γίνη ανεκτόν από τα μέλη του Συλλόγου τα οποία με τον διακρίνοντα αυτά ζήλον ήθελαν όχι μόνον την πρόοδόν του αλλά και την κατά πάντα... ανεξαρτησίαν του.

Ούτω απεφασίσθη η νέα αλλαγή του ονόματός του. Προς τούτο προεκηρύχθη... πρόχειρος διαγωνισμός μεταξύ των μελών ένα έκαστον των οποίων υπεχρεώθη να υποδείξει και μίαν νέαν επωνυμίαν. Μεταξύ των άλλων επροτάθη υπό του σημερινού Γεν. Γραμματέως του ΠΑΟ Μιχ. Παπάζογλου η ονομασία «Παναθηναϊκός Α.Ο.». Αύτη ενεκρίθη από όλα τα μέλη παμψηφεί και ούτω ο σύλλογος φέρει την επωνυμίαν αυτήν από του έτους 1923.

"Η Ιστορία του Παναθηναϊκού (1908-1948)", Πάνος Μακρίδης-Σπύρος Καραθανάσης, έκδοση Αθλητικής Βιβλιοθήκης εφημερ. «ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΗΧΩ», Αθήνα 1948, σελ. 34

Ο Μιχάλης Παπάζογλου (αργότερα διευθυντής του ταξιδιωτικού γραφείου Γενικόν Πρακτορείον Εισιτηρίων Αθηνών) διετέλεσε επί 45 σχεδόν χρόνια ποδοφαιριστής (1911 με περίπου 1918), αθλητής του στίβου και παράγοντας (γενικός αρχηγός, γενικός γραμματέας, ταμίας) του Παναθηναϊκού. Μία δε από τις υπάρχουσες τρεις εκδοχές, του αποδίδει και την πατρότητα της ιδέας για καθιέρωση του τριφυλλιού ως επίσημου εμβλήματος γύρω στα 1918. Αναφορικά πάντως με το 1923 ως έτος της οριστικής μετονομασίας, η πηγή του 1948 σαφώς και σφάλλει.

Η επιστολή της 21ης Ιουλίου του 1922 στην ΕΟΕ περί μετονομασίας σε Παναθηναϊκός ΑΟ.

Ήδη από το καλοκαίρι του 1922, το σωματείο έχει γνωστοποιήσει στην Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή (ακόμη τότε ΕΟΑ) με το υπ' αριθμόν 52/31.07.1922 έγγραφο (πρωτοκολλήθηκε από εκείνη στις 17 Αυγούστου με α.α. 211) την απόφαση της Γενικής του Συνέλευσης περί αλλαγής της επωνυμίας σε Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος.[22] Προς το παρόν, δεν έχει εξακριβωθεί η ημερομηνία της συνέλευσης εκείνης ή έστω της καταχώρησης της συγκεκριμένης απόφασης στο βιβλίο πρακτικών του συλλόγου, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο τμήμα του προπολεμικού αρχείου του έχει καταστραφεί ή χαθεί.

Η πρωταθλήτρια ομάδα ποδοσφαίρου το 1921
Η ομάδα μπάσκετ εναντίον του Εθνικού Αθηνών το 1922

Για τη μετονομασία, όμως, ενός σωματείου απαιτείται να αποφασίσει με αυξημένη ή και απόλυτη πλειοψηφία (αναλόγως με τα ορισθέντα στο καταστατικό) η ετήσια τακτική Γενική Συνέλευση των μελών του. Είναι επίσης γνωστό από προηγούμενα και επόμενα χρόνια, πως στον Παναθηναϊκό αυτή λάμβανε χώρα κατά το μήνα Μάιο ή Ιούνιο, δηλαδή προς το τέλος της αγωνιστικής περιόδου. Τεκμαίρεται, συνεπώς, ότι η συνέλευση του 1922 πραγματοποιήθηκε έπειτα από τις 10 Απριλίου (23 με το ισχύον τώρα Γρηγοριανό ημερολόγιο) και τη λήξη του πρωτάθληματος 1921-22 της ΕΠΣ Ελλάδος, τελευταίου ποδοσφαιρικού τίτλου ο οποίος κατακτήθηκε πριν την υιοθέτηση της νέας επωνυμίας.

Χαρακτηριστικό του ερασιτεχνικού επιπέδου στον τότε ελληνικό αθλητισμό, αποτελεί το γεγονός πως ο σύλλογος δεν είναι υποχρεωμένος σε τροποποίηση του καταστατικού του ώστε να επισημοποιήσει το νέο όνομα. Παρότι έχει εγγραφεί με κάποιο από τα παλαιότερα στις υφιστάμενες αθλητικές ομοσπονδίες και ενώσεις, εκείνες εξακολουθούν να τον λογίζουν ως κανονικό μέλος τους (ΣΕΑΓΣ, ΕΠΣΕ) και ως πλήρως ενεργό σωματείο (ΕΟΑ). Αυτό, εξαιτίας οικονομικών ίσως λόγων, δεν θα προβεί σε αλλαγή του καταστατικού παρά μόνο μετά την παρέλευση 1,5 έτους και συγκεκριμένα στις αρχές του 1924, όπως πιστοποιεί η γραμματεία του Πρωτοδικείου Αθηνών το 1950 με τη βεβαίωσή της 194/01.08.1950.

Η βεβαίωση του Πρωτοδικείου Αθηνών περί καταχώρησης στις 16 Φεβρουαρίου 1924 του ΠΑΟ στο Βιβλίο Ανεγνωρισμένων Σωματείων.

Έχει διατυπωθεί η άποψη,[23] πως εν τέλει η τροποποίηση "το πιθανότερο είναι ότι έχει να κάνει με τις ενέργειες του Παναθηναϊκού να κατοχυρώσει νομικά" τη χρήση της δημοτικής αγροτικής έκτασης Περιβόλα επί της σημερινής Λεωφόρου Αλεξάνδρας, όπου κατασκευάζει το ομώνυμο γήπεδο με ίδιους πόρους (αυτό αιτιολογεί την οικονομική δυσπραγία) από το Μάϊο του 1922.[24] Πράγματι, το προσωρινό (διετές) ενοικιαστήριο λήγει στις 13 Απριλίου 1924 σύμφωνα με την υπ' αριθμόν 3294/25.02.1922 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Αθηναίων[25] και η οποιαδήποτε πράξη ανανέωσής του οφείλει να λάβει χώρα υπό τη νέα επωνυμία (τελικά η Δ' Εθνική Συνέλευση θα ψηφίσει το καλοκαίρι του 1924 την επ' αόριστον παραχώρηση της χρήσης του αγρού).

Το ίδιο επιβάλλεται να συμβεί και στις διαδικασίες για την ίδρυση της Ένωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αθηνών ΕΠΣΑ, της οποίας οι Παναθηναϊκός και Απόλλωνας Σμύρνης θα αποτελέσουν σύντομα τα ιδρυτικά της μέλη. Λαμβάνοντας υπόψη τη δεδομένη αιτία, πιθανολογείται ότι το τροποποιημένο καταστατικό κατατέθηκε στο Πρωτοδικείο προς αναγνώριση έπειτα από τις 13 Ιανουαρίου 1924. Δηλαδή τον τελευταίο αγώνα του συλλόγου στα πλαίσια του πρωταθλήματος ΕΠΣ Ελλάδος 1923-24, πριν την αποχώρηση διαμαρτυρίας από εκείνη ώστε να δημιουργηθεί η ΕΠΣΑ και να διοργανωθεί άμεσα το πρώτο αθηναϊκό πρωτάθλημα με έναρξη στις 20 Απριλίου. Το καταστατικό πάντως είχε ήδη επικυρωθεί δικαστικά από το Φεβρουάριο του 1924,[26] συγκεκριμένα τις 16 του μηνός.

Εκ παραδρομής, ορισμένες πηγές τοποθετούν τη λήψη της απόφασης περί οριστικής μετονομασίας του Πανελλήνιου ΠΑΟ, στη Γενική Συνέλευση της 15ης Μαΐου 1924.[27] Ουσιαστικά, η συγκεκριμένη ημερομηνία έπεται κατά διετία της ορθής και μερικούς μήνες της τροποποίησης του καταστατικού, υποχρεωτικής για λόγους συναλλαγών με τις αρχές της ελληνικής πολιτείας και όχι αναγνώρισης από τους αθλητικούς φορείς.

1922-1924

Θανάσης Αραβοσιτάς, ιδρυτής του τμήματος σκοποβολής
Xόκεϊ επί χόρτου στη Λεωφόρο το 1927

Εκτός από τις αρχές του αθλητισμού στη χώρα, το σωματείο δημοσιοποιεί βέβαια την αλλαγή επωνυμίας του και στον Τύπο της εποχής. Στο εξής, θα πρόκειται για τον Παναθηναϊκό Αθλητικό Όμιλο σε αγώνες κάθε ομαδικού ή ατομικού αθλήματος, ο οποίος και καλλιεργεί, όπως ενδεικτικά αναφέρεται, τμήματα ποδοσφαίρου, καλαθόσφαιρας και στίβου:

"Σήμερον εν τω Ποδηλατοδρομίω του Ν. Φαλήρου πρώτη εμφάνισις των σμυρναϊκών ποδοσφαιρικών σωματείων εις επισήμους αγώνας. Ώρα 2 1/4 μ.μ. Πανιώνιος Γυμναστ. Σύλλογος εναντίον Παναθηναϊκού Αγωνιστικού και Ποδοσφαιρικού Ομίλου. Ώρα 4 μ.μ. Αθηναϊκός Αθλητικός Σύλλογος εναντίον Ποδοσφ. Συλλόγου "Απόλλων" Σμύρνης".[28]

  • 9 Απριλίου 1923, αθλητική εορτή στο Παναθηναϊκό Στάδιο με αγώνες στίβου, μπάσκετ και διελκυστίνδας και τη συμμετοχή των ομάδων Εθνικού Γ.Σ., Πανελληνίου Γ.Σ. και Παναθηναϊκού. Μετείχαν οι αθλητές του Παναθηναϊκού Φ. Ασπρογέρακας, Απόστολος Νικολαΐδης, Μαλακατές, Πανουργιάς, Καλογερόπουλος, Ανδρίτσος:

"Θριαμβευτική επιτυχία έστεψε την χθεσινήν πρωτότυπον αγωνιστικήν εορτήν, ην εξετέλεσαν τα τρία αθλητικά μας σωματεία ο Πανελλήνιος, ο Εθνικός και ο Παναθηναϊκός στο Στάδιον... Δρόμος με σάκκους: 1) Φ. Ασπρογέρακας Παναθηναϊκού... Άλμα επί κοντώ: 1) Α. Νικολαΐδης Παναθηναϊκού... Σκυταλοδρομία 1500μ: 3) Παναθηναϊκός (Μαλακατές, Ασπρογέρακας και Πανουργιάς)... Δρόμος ζευγών 1) Ζεύγος Καλογερόπουλος-Ανδρίτσος Παναθηναϊκού... Εγένετο προσέτι επίδειξις μπάσκετ μπωλ παρ' ομάδων των συλλόγων Παναθηναϊκού και Εθνικού και διελκυστίνδας παρ' ομάδος του Παναθηναϊκού καθ' ομάδος μικτής Πανελληνίου και Εθνικού".[29]

  • 6 Μαϊου 1923, συμμετοχή του Παναθηναϊκού στους αθλητικούς αγώνες "Δ΄ Παναθήναια":

"Εις τους αγώνας τούτους μετέχουν δια των αρίστων πρωταθλητών των πάντα τα γυμναστικά σωματεία Αθηνών και Πειραιώς ήτοι Πανελλήνιος, Εθνικός, Παναθηναϊκός, Πανιώνιος, Απόλλων Σμύρνης, Πειραϊκός Σύνδεσμος...".[30]

To 1924 ιδρύεται επίσης το τμήμα επιτραπέζιας αντισφαίρισης του Παναθηναϊκού με πρωτεργάτη τον δάσκαλο του πινγκ πονγκ Νίκο Μαντζάρογλου.

1925-1940

Η ομάδα ποδηλασίας το 1928
Η πρωταθλήτρια ομάδα ποδοσφαίρου το 1930

To 1926 ο Παναθηναϊκός ίδρυσε ακόμα τμήματα ορειβασίας και τένις (επανασυστάθηκε το 1984). Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1928 στο Άμστερνταμ ο αθλητής στίβου του Παναθηναϊκού Αντώνης Καρυοφύλλης παρέλασε ως σημαιοφόρος. Ήταν η πρώτη διοργάνωση κατά την οποία η Ελλάδα άνοιξε την παρέλαση.[31]

Νέα τμήματα δημιουργούνται και καλλιεργούνται. Το 1928 ιδρύονται τμήμα ποδηλασίας, τμήμα σκοποβολής και τμήμα χόκεϊ επι χόρτου. Το 1929 ιδρύεται το τμήμα μπιλιάρδου[32]. Το 1930 ιδρύονται το τμήμα κολύμβησης, το τμήμα πόλο και το τμήμα χάντμπολ. Το 1930 σημειώνεται η πιο μεγάλη νίκη του ποδοσφαιρικού τμήματος απέναντι στον Ολυμπιακό με 8-2 παράλληλα με την κατάκτηση του πρώτου πρωταθλήματος Ελλάδας υπό τη διοργάνωση της ΕΠΟ για το σύλλογο. Όμως η ομάδα αυτή δε θα συνεχίσει να πρωταγωνιστεί καθώς το 1932 διαγράφεται ο Άγγελος Μεσσάρης, και αργότερα ο Γιώργος Καλαφάτης, ενώ η μισή ποδοσφαιρική ομάδα τιμωρείται με 2ετή αποκλεισμό μετά από διαφωνίες με τη διοίκηση Νικολάου Ξηρού και τον Απόστολο Νικολαΐδη.[33]

Το 1931 ο Νίκος Μαντζάρογλου κατακτά το χάλκινο μετάλλιο στο Παγκόσμιο πρωτάθλημα επιτραπέζιας αντισφαίρισης στη Βουδαπέστη.[34] Το 1935 ο Γιώργος Βήχος κατακτά το πρώτο του μετάλλιο στο Παγκόσμιο πρωτάθλημα σκοποβολής. Συνολικά κατέκτησε 5 παγκόσμια μετάλλια (2 ασημένια και 3 χάλκινα) έως το 1947.[35] Το 1937 ιδρύεται το γυναικείο τμήμα μπάσκετ. Το 1938 ο Αθανάσιος Αραβοσιτάς αναδεικνύεται Βαλκανιονίκης στο Τυφέκιο Ακριβείας.[36]

1940-1945

Η ομάδα μπάσκετ του 1940

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος αναστέλλει τις αθλητικές λειτουργίες και οι αθλητές του Παναθηναϊκού επιστρατεύονται. Στις 19 Νοεμβρίου 1940 ο Μίμης Πιερράκος σκοτώνεται στο ελληνοιταλικό μέτωπο.[37]

Την άνοιξη του 1942, επί Κατοχής, ο Παναθηναϊκός και η ΑΕΚ διοργάνωσαν φιλικό αγώνα για να ενισχύσουν με τα έσοδά του νοσηλευόμενους του νοσοκομείου Σωτηρία. Οι Γερμανοί επενέβησαν ορίζοντας διαιτητή έναν Αυστριακό αξιωματικό, ενώ απαίτησαν μέρος των εσόδων. Οι αρχηγοί των ομάδων Κρητικός και Μαρόπουλος αποφάσισαν να μη γίνει ο αγώνας και οι φίλαθλοι, αφού συμφώνησαν, προχώρησαν σε επεισόδια αγανάκτησης απέναντι στους κατακτητές[38]. Ακολούθησε μια από τις μεγαλύτερες αντιπολεμικές διαδηλώσεις, όταν το πλήθος των 15.000 φιλάθλων κατευθύνθηκε προς την Ομόνοια.[39] Ο αγώνας αυτός έμεινε στην ιστορία ως το αντιστασιακό ντέρμπι.[39]

Ο Γενικός Γραμματέας του ΠΑΟ, Μιχάλης Παπάζογλου, μαζί με τον Δημήτρη Γιαννάτο (ιδρυτή του τμήματος μπάσκετ του Παναθηναϊκού) συμμετείχαν στην αντιστασιακή ομάδα του αθλητή του Ηρακλή Γιώργου Ιβάνοφ και συνελήφθησαν από τους Γερμανούς κατηγορούμενοι για σαμποτάζ και κατασκοπεία. Οι Γιαννάτος και Ιβάνοφ εκτελέστηκαν, ενώ ο Παπάζογλου κατάφερε να αποδράσει. Ο διευθυντής του γηπέδου της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, Αντώνης Βρεττός, παρότι το γήπεδο είχε επιταχθεί από τους Ιταλούς,[40] μετέτρεψε τους απρόσιτους χώρους του γηπέδου σε χώρους αντίστασης εξοπλισμένους με ραδιόφωνα, ενώ 4 ημέρες πριν από την αποχώρηση των Γερμανών, ο ίδιος ύψωσε την ελληνική σημαία στο γήπεδο, την πρώτη στην ελεύθερη Αθήνα[38].

1945-1960

Παίκτριες της γυναικείας ομάδας μπάσκετ (1950)
Ο "Τάφος του Ινδού" στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας

Το 1945 η ομάδα βόλεϊ και το 1946 η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτούν τα πρώτα τους πρωταθλήματα. Το Φεβρουάριο του 1947 ιδρύεται το τμήμα πυγμαχίας του συλλόγου και το 1947 το τμήμα καταδύσεων.

Το 1947 ο Κώστας Μυλωνάς αγωνίζεται στο Παγκόσμιο πρωτάθλημα σκοποβολής στη Στοκχόλμη και κατακτά 3 ασημένια και 1 χάλκινο μετάλλιο.[35] Το 1950 ο Γιώργος Καλαφάτης επιστρέφει στον Παναθηναϊκό και επανεγγράφεται στα μητρώα του συλλόγου. Το 1951 στους πρώτους Μεσογειακούς Αγώνες, ο Στέφανος Πετράκης αναδεικνύεται πρώτος νικητής στα 100μ[36].

Το 1958 ο Γιώργος Οικονομίδης και ο Γιώργος Μουζάκης συνθέτουν τον ύμνο του Παναθηναϊκού, τον οποίο θα ερμηνεύσει αρχικά ο Λέανδρος Παπαθανασίου και το 1962 ο Γιάννης Βογιατζής[36]. Το 1959 κατασκευάστηκε στο Γήπεδο Απόστολος Νικολαΐδης το το πρώτο κλειστό γυμναστήριο στην Ελλάδα, γνωστό ως «Τάφος του Ινδού».

Το 1959 ο πυγμάχος Δημήτρης Μιχαήλ κατακτά το το χάλκινο μετάλλιο στα 63,5 κιλά στους Μεσογειακούς Αγώνες του Λιβάνου.[35] Νέα τμήματα ιδρύονται στον Παναθηναϊκό το 1959 τμήμα άρσης βαρών, τμήμα σκάκι, ενώ επανιδρύεται το τμήμα ξιφασκίας το 1960. Το 1960 η ΦΙΦΑ ανακοινώνει πως ο Παναθηναϊκός είναι ο αρχαιότερος ελληνικός ποδοσφαιρικός σύλλογος[41].[42]

1961-1970

Το 1961 ο πυγμάχος του Παναθηναϊκού Δημήτρης Μιχαήλ αναδεικνύεται Βαλκανιονίκης στα 63 κιλά. Το 1962 ιδρύεται το τμήμα γυμναστικής και το 1963 τμήμα καταδύσεων. Το 1964 ο Παναθηναϊκός γίνεται η μοναδική ποδοσφαιρική ομάδα που κατακτά αήττητη το πρωτάθλημα Ελλάδος με το σύστημα της Α' Εθνικής, συμπληρώνοντας παράλληλα επτά κατακτήσεις πρωταθλημάτων ποδοσφαίρου.[43] Λίγο νωρίτερα το Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς έφυγε από τη ζωή ο ιδρυτής του ΠΑΟ Γιώργος Καλαφάτης.

Αγώνας ποδοσφαίρου στη Λεωφόρο το 1968

Το 1966 ιδρύεται το τμήμα πάλης. Την ίδια χρονιά ιδρύεται η Θύρα 13 ενιαίος φορέας των οργανωμένων συνδέσμων του Παναθηναϊκού. Επίσης το 1966 Χρήστος Παπανικολάου κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στο επί κοντώ στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα στίβου της Βουδαπέστης.[44]

Το 1967 ο πυγμάχος Βαγγέλης Οικονομάκος κατακτά το χρυσό στα 71 κιλά στους Μεσογειακούς αγώνες της Τύνιδας.[35] Στην ίδια διοργάνωση ο αρσιβαρίστας Χρήστος Ιακώβου κατέκτησε το χάλκινο μετάλλιο στα 75 κιλά σημειώνοντας παράλληλα παγκόσμιο ρεκόρ εφήβων, ενώ ο αρσιβαρίστας Τσούκας κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο και ο Χρήστος Παπανικολάου επίσης το χρυσό στο άλμα επί κοντώ.[45]

Με την εγκαθίδρυση της δικτατορίας καθαιρείται από Πρόεδρος ο παλαίμαχος ποδοσφαιριστής της ομάδας Λουκάς Πανουργιάς, ενώ η ΓΓΑ δεν ανανεώνει το συμβόλαιο και την άδεια παραμονής του προπονητή Στέφαν Μπόμπεκ. Το 1968 ο Απόστολος Νικολαΐδης παραπέμπεται σε δίκη για να αποξενωθεί από τα αθλητικά και διοικητικά του πόστα.[46] Στο πλευρό του βρέθηκε ο Γιώργος Ανδριανόπουλος.

Το 1969 η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού συμμετέχει στα ημιτελικά του Κυπέλλου Κυπελλούχων Ευρώπης. Την ίδια χρονιά ιδρύεται το γυναικείο τμήμα βόλεϊ. Το 1970 ο Χρήστος Παπανικολάου σημειώνει παγκόσμιο ρεκόρ στο επί κοντώ στους Βαλκανικούς Αγώνες που διεξάγονταν στο στάδιο Καραϊσκάκη και γίνεται ο πρώτος Έλληνας πρωταθλητής που σημείωσε κορυφαία επίδοση στον κόσμο, ενθουσιάζοντας παράλληλα τους θεατές.[47]

1971-1980

Στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1971 με αντίπαλο τον μεγάλο Άγιαξ του Γιόχαν Κρόιφ
Μίμης Δομάζος, ο Στρατηγός
Φέρεντς Πούσκας, από τις μεγαλύτερες μορφές στην ποδοσφαιρική ιστορία, προπονητής την περίοδο 1970-1974

Το 1971 η ομάδα ποδοσφαίρου του Παναθηναϊκού πραγματοποίησε την μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επιτυχία του ελληνικού ποδοσφαίρου σε επίπεδο συλλόγων. Έγινε η πρώτη και μοναδική μέχρι σήμερα ελληνική ομάδα που αγωνίστηκε στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης απέναντι στον πανίσχυρο Άγιαξ της εποχής, με τον Αντώνη Αντωνιάδη μάλιστα πρώτο σκόρερ της διοργάνωσης. Η ομάδα του Φέρεντς Πούσκας αγωνίστηκε και στον τελικό του Διηπειρωτικού Κυπέλλου απέναντι στην πρωταθλήτρια Λατινικής Αμερικής Νασιονάλ Μοντεβιδέο, ύστερα από την άρνηση του Άγιαξ να συμμετάσχει.

Την ίδια χρονιά, ο Χρήστος Παπανικολάου κατακτά και πάλι το χρυσό στο άλμα επί κοντώ στους Μεσογειακούς Αγώνες της Σμύρνης.

Το 1972 ο Αντώνης Αντωνιάδης με 39 γκολ αναδεικνύεται ο δεύτερος σκόρερ στην Ευρώπη και κατακτά το ασημένιο παπούτσι. Την ίδια χρονιά η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στα ημιτελικά του Κυπέλλου Πρωταθλητριών. Επίσης το 1972 στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα κλειστού στίβου στο Γκρενόμπλ, ο Σπήλιος Ζαχαρόπουλος κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στα 1500 μέτρα.[47] Στους Βαλκανικούς Αγώνες του 1972 ο Ανδρέας Βγενόπουλος και ο Γιάννης Χατζησαράντος κατακτούν αργυρά μετάλλια στην ξιφασκία.[48] Στο Παγκόσμιο πρωτάθλημα άρσης βαρών του 1972 ο Χρήστος Ιακώβου κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στο ντεβολπέ, ενώ αναδείχθηκε πέμπτος στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μονάχου.[45]

Στους Βαλκανικούς Αγώνες του 1973 ο Ανδρέας Βγενόπουλος και ο Γιάννης Χατζησαράντος κατακτούν και πάλι από ένα αργυρό μετάλλιο στην ξιφασκία.[49]

Το 1974 η ομάδα πινγκ πονγκ του Παναθηναϊκού αγωνίστηκε στα ημιτελικά του Κυπέλλου Κυπελλούχων χάνοντας από τη Χέρτα Βερολίνου με 5-3.[50] Το 1977 η ομάδα ποδοσφαίρου του Παναθηναϊκού κατακτά το Βαλκανικό Πρωτάθλημα και μαζί το ελληνικό νταμπλ.

Το 1978 ιδρύεται το τμήμα μοντέρνου πένταθλου και το 1980 το τμήμα τζούντο. Το 1979 η ομάδα ποδοσφαίρου του ΠΑΟ γίνεται επαγγελματική και αυτονομείται διοικητικά με πρώτο πρόεδρο το Γιώργο Βαρδινογιάννη[51] ο οποίος παρέλαβε την προεδρία από το Τζακ Νικολαΐδη. Το 1980 η ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στον τελικό του Κυπέλλου Κυπελλούχων Ευρώπης. Το 1980 ιδρύεται το γυναικείο τμήμα ποδοσφαίρου από την ΠΑΕ, το οποίο λειτούργησε έως το 1982.[52]

1981-1990

Το 1981 η γυναικεία ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στο φάιναλ φορ του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Συνομοσπονδιών. Την ίδια χρονιά ιδρύεται το τμήμα τοξοβολίας και εγκαινιάζεται το προπονητικό κέντρο της Παιανίας.

Το 1982 η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτά την 5η θέση στο Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης. Το 1982 ο αθλητής στίβου του ΠΑΟ Χρήστος Καραγιώργος καταρρίπτει το παγκόσμιο ρεκόρ στα 7 μίλια ανδρών. Το 1984 ο Ηλίας Κελεσίδης αναδεικνύεται βαλκανιονίκης στην ποδηλασία[36].

Το 1984 η ομάδα ποδοσφαίρου επιστρέφει μετά από 7 χρόνια στην κορυφή του πρωταθλήματος κατακτώντας πανηγυρικά το νταμπλ με προπονητή τον Γιάτσεκ Γκμοχ. Την επόμενη χρονιά αποκτάται από τον Παναθηναϊκό ο Δημήτρης Σαραβάκος που έγινε ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους ποδοσφαιριστές στην ιστορία της ομάδας και επί των ημερών του ο ΠΑΟ σημείωσε σημαντικές επιτυχίες σε Ελλάδα και Ευρώπη. Το 1985 η ομάδα ποδοσφαίρου του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στα ημιτελικά του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης. Το 1988 η ομάδα ποδοσφαίρου αγωνιζόμενη στο Κύπελλο ΟΥΕΦΑ απέκλεισε μετά από εντυπωσιακές εμφανίσεις την Οσέρ, τη Γιουβέντους και τη Χόνβεντ φθάνοντας μέχρι την προημιτελική φάση.

Το 1989 η ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στο φάιναλ φορ του Κυπέλλου Κυπελλούχων Ευρώπης και κατακτά την τρίτη θέση. Το ίδιο έτος ο Παύλος Γιαννακόπουλος αναλαμβάνει την προεδρία του τμήματος μπάσκετ. Το 1990 ιδρύονται τα τμήματα ποδοαντισφαίρισης (football tennis) και ιστιοπλοΐας.[32]

1991-2000

Ο πετοσφαιριστής Νίκος Σαμαράς, αθλητής του συλλόγου την περίοδο 2000-02

Το 1992 το τμήμα μπάσκετ γίνεται επαγγελματικό και αυτονομείται διοικητικά υπό την προεδρία του Παύλου Γιαννακόπουλου. Την ίδια χρονιά ο Παναθηναϊκός αποκτά το Νίκο Γκάλη, με την ένταξη του οποίου σηματοδοτείται η έξοδος της ομάδας μπάσκετ από την παρακμή και από την 8η θέση της προηγούμενης σεζόν ο ΠΑΟ διεκδικεί το πρωτάθλημα. Επίσης το 1992 ιδρύεται το τμήμα συγχρονισμένης κολύμβησης[32]. Το 1993 πυγμάχος του Παναθηναϊκού Πάρης Βασιλικός κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στους Μεσογειακούς Αγώνες στο Ρουσιγιόν.

Το 1994 με το Νίκο Γκάλη στη σύνθεση του και το 1995 με τον Παναγιώτη Γιαννάκη η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτά την τρίτη θέση στην Ευρώπη. Την επόμενη χρονιά, το 1996, στέφεται Πρωταθλητής Ευρώπης κατακτώντας το πρώτο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα για ελληνικό συλλόγο, ενώ λίγους μήνες αργότερα κατέκτησε και το Διηπειρωτικό Κύπελλο.

Την ίδια χρονιά (1996), η ποδοσφαιρική ομάδα του Παναθηναϊκού φθάνει μέχρι τον ημιτελικό του Τσάμπιονς Λιγκ όπου αποκλείεται από τον Άγιαξ.

Το 1996 ο αρσιβαρίστας Λεωνίδας Σαμπάνης γίνεται ο πρώτος αθλητής του Παναθηναϊκού που κατακτά ολυμπιακό μετάλλιο, όταν αναδείχθηκε δεύτερος στην κατηγορία των 58 κιλών στην Ολυμπιάδα της Ατλάντα. Από το 1995 έως το 2000 κατέκτησε επίσης την 1η Θέση στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα 1995 (58.75κ), 1η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα 1996 (59.00κ), 2η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα 1997 (58.90κ), 2η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα 1998 (61.40κ), 1η Θέση στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα 1998 (61.76κ), 2η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα 1999 (61/66κ), 2η Θέση στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα 1999 (61.40). Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2000 στο Σίδνεϋ κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στα 61.3 κιλά.

Το 2000 η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτά το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα στο φάιναλ φορ της Θεσσαλονίκης. Το 2000 η γυναικεία ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού αγωνίζεται στον τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Συνομοσπονδίας.

2001-2010

Λάβαρα του Παναθηναϊκού με τα ευρωπαϊκά πρωταθλήματα σε αγώνα μπάσκετ
Εορτασμός των 100 ετών
Φραγκίσκος Αλβέρτης και Δημήτρης Διαμαντίδης σηκώνουν το 5ο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα μπάσκετ, 2009

Το 2001 το ποδοσφαιρικό τμήμα του Παναθηναϊκού αναδείχθηκε ως η καλύτερη ομάδα στον κόσμο για το μήνα Σεπτέμβριο από την IFFHS (International Federation of Football History & Statistics) και υπήρξε μοναδικό επίτευγμα για ελληνικό σύλλογο. Η ομάδα καλαθοσφαίρισης αγωνίζεται στον τελικό του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος μπάσκετ και το 2002 κατακτά το τρίτο ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα μπάσκετ στην Μπολόνια, αγωνιζόμενος ενάντια στα προγνωστικά. Παράλληλα, η ποδοσφαιρική ομάδα φθάνει μέχρι τους οκτώ του Τσάμπιονς Λιγκ όπου αποκλείεται από την Μπαρτσελόνα. Επίσης, το 2002 ο αρσιβαρίστας Λεωνίδας Σαμπάνης κατακτά την 1η Θέση στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα στα 61.65 κιλά.

Το 2003 η ποδοσφαιρική ομάδα φθάνει μέχρι τους οκτώ του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ. Το 2004 η αθλήτρια στίβου Χρυσοπηγή Δεβετζή κατακτά το ασημένιο μετάλλιο στο τριπλούν στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας και το χάλκινο στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα κλειστού στίβου. Το 2004 η ομάδα βόλεϊ των ανδρών αγωνίζεται στο φάιναλ φορ του Κυπέλλου Συνομοσπονδιών Ευρώπης. Την ίδια χρονιά, η Εθνική Ελλάδος στο ποδόσφαιρο κατακτά το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα με αρκετούς παίκτες του Παναθηναϊκού να ξεχωρίζουν (Σεϊταρίδης, Καραγκούνης, Μπασινάς, Νικοπολίδης, Παπαδόπουλος, Γκούμας, Φύσσας).

Το 2005 η ομάδα καλαθοσφαίρισης του ΠΑΟ συμμετέχει στο φάιναλ φορ της Ευρωλίγκα και αναδεικνύεται τρίτη. Το 2006 η ανδρική ομάδα βόλεϊ αναδεικνύεται τρίτη στο φάιναλ φορ του Ευρωπαϊκού Κύπελλου κορυφαίων ομάδων πετοσφαίρισης.

Το 2007 η γυναικεία ομάδα βόλεϊ του Παναθηναϊκού κατακτά το ευρωπαϊκό τουρνουά της Σόφιας. Το 2007 η ομάδα μπάσκετ του Παναθηναϊκού κατακτά στην Αθήνα την Ευρωλίγκα για τέταρτη φορά, ενώ συνοδεύει το τρόπαιο με την κατάκτηση του ελληνικού πρωταθλήματος και του κυπέλλου συμπληρώνοντας το Τριπλ Κράουν.

Το 2008 ο Παναθηναϊκός συμπληρώνει και γιορτάζει τα 100 χρόνια ιστορίας του συλλόγου. Κάνει το νταμπλ στο μπάσκετ και στο βόλεϊ γυναικών και η ανδρική ομάδα βόλεϊ κατακτά το κύπελλο.

Το 2009 η γυναικεία ομάδα βόλεϊ αγωνίζεται στον τελικό του Ευρωπαϊκού Challenge Cup και η ανδρική ομάδα βόλεϊ στον τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Συνομοσπονδιών. Το 2009 η ομάδα μπάσκετ κατακτά το πέμπτο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα και για δεύτερη φορά το Τριπλ Κράουν αφού και στην Ελλάδα κατέκτησε το πρωτάθλημα και το κύπελλο.

Το 2010 η ποδοσφαιρική ομάδα του Παναθηναϊκού κατέκτησε το πρωτάθλημα ενώ παράλληλα αναδείχθηκε και κυπελλούχος. Η γυναικεία ομάδα βόλεϊ κάνει, για ακόμη μία φορά, το νταμπλ, ενώ η ανδρική ομάδα βόλεϊ κατακτά το κύπελλο. Η ομάδα μπάσκετ κατακτά το πρωτάθλημα Ελλάδας.

2011-σήμερα

Το 2011 η ομάδα μπάσκετ κατακτά στη Βαρκελώνη το έκτο ευρωπαϊκό πρωτάθλημά της και παράλληλα γίνεται η δεύτερη ομάδα σε κατακτήσεις ευρωπαϊκών πρωταθλημάτων στην ιστορία του αθλήματος. Το 2012 η ομάδα κατακτά το κύπελλο Ελλάδας και την τέταρτη θέση στην Ευρωλίγκα. Το 2012 δημιούργηθηκε από οπαδούς του Παναθηναϊκού το πολιτικό κόμμα Παναθηναϊκό Κίνημα (ΠΑΝ.ΚΙ) με σκοπό να λυθεί το πρόβλημα με το ποδοσφαιρικό γήπεδο και τις αθλητικές εγκαταστάσεις του Παναθηναϊκού. Στις Ελληνικές βουλευτικές εκλογές Ιουνίου 2012 συγκέντρωσε συνολικά 12.439 ψήφους (0,20 %)[53]. Η ίδρυση ενός νέου τμήματος του Παναθηναϊκού ανακοινώθηκε το 2013 για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια. Είναι η ομάδα ράγκμπι, η δημιουργία της οποίας ανακοινώθηκε την 7η Νοεμβρίου 2013. Το 2014 επανιδρύθηκε το τμήμα χόκεϊ επί χόρτου, ενώ δημιουργήθηκε και ομάδα μπέιζμπολ.

Έμβλημα του Συλλόγου

Τριφύλλι
O Γουίλιαμ Σέρινγκ με τον Σπύρο Λούη στην Αθήνα, 1906
Ο Γεώργιος Χατζόπουλος σχεδίασε το τριφύλλι
Ο Μιχάλης Παπάζογλου ως ακοντιστής

Έμβλημα του Παναθηναϊκού είναι το τριφύλλι που φέρει συμβολισμούς από την αρχαιότητα και είναι διαδεδομένοι σε πολλούς λαούς ανά τον κόσμο. Συμβολίζει την ισορροπία ανάμεσα στο πνεύμα, το νου και το σώμα.[54] Επίσης συμβολίζει την καλοτυχία, την ισορροπία, τη γονιμότητα, την αναγέννηση και την αιώνια ζωή. Ο Άγιος Πατρίκιος δίδασκε το δόγμα της Αγίας Τριάδας χρησιμοποιώντας το τριφύλλι για να απεικονίσει την τρισυπόστατη μορφή του Θεού.[55]

To τριφύλλι του ΠΑΟ σχεδιάστηκε για πρώτη φορά το 1918 από τον Γεώργιο Χατζόπουλο, διευθυντή της Εθνικής Πινακοθήκης και μέλος του συλλόγου. Η προέλευση του τριφυλλιού ως εμβλήματος του συλλόγου δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη. Σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή, υπεύθυνος της υιοθέτησής του ήταν ο Κωνσταντινουπολίτης αθλητής Μιχάλης Παπάζογλου. Το τριφύλλι ήταν το έμβλημα που ο ίδιος χρησιμοποιούσε όταν αγωνιζόταν στον προηγούμενό του σύλλογο, τη Χαλκηδόνα. Έτσι, όταν το 1911 ήρθε από τον Βόσπορο στην Αθήνα και εντάχθηκε στον Παναθηναϊκό, πρότεινε αυτό να γίνει το επίσημο έμβλημα του ΠΑΟ.

Η δεύτερη εκδοχή, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει κερδίσει πολλούς υποστηρικτές, θεωρεί ότι την πηγή έμπνευσης για το τριφύλλι αποτέλεσε ο ιρλανδικής καταγωγής Καναδός μαραθωνοδρόμος Γουίλιαμ Σέρινγκ, που το 1906 στη Μεσοολυμπιάδα της Αθήνας είχε τερματίσει πρώτος στο Παναθηναϊκό Στάδιο φορώντας μια λευκή στολή με ένα μεγάλο πράσινο τριφύλλι στο στήθος.[56]

Μια τρίτη εκδοχή λέει πως ο Απόστολος Νικολαΐδης, κατά τις σπουδές του στη Γερμανία, είχε παρακολουθήσει την ισχυρή τότε γερμανική ομάδα Φιρτ που φορούσε πράσινα και λευκά χρώματα έχοντας έμβλημα το τριφύλλι, και πρότεινε εκείνος το έμβλημα αυτό στον Παναθηναϊκό.[57] Είναι αρκετά πιθανός και ο συνδυασμός όλων των παραπάνω εκδοχών.

Ύμνος του Συλλόγου

Παλαιότερο έμβλημα του Παναθηναϊκού Αθλητικού Ομίλου

Ο πρώτος ύμνος του Παναθηναϊκού συνετέθη την περίοδο 1947-48 από τους Κώστα Κοφινιώτη και Γιάννη Βέλλα και με ερμηνευτή τον Πάνο Κόκκινο, με τίτλο Προχωρείτε προς τη Νίκη.[58][59][60] Ο Ύμνος του Παναθηναϊκού που καθιερώθηκε έως σήμερα δημιουργήθηκε το 1958. Γράφτηκε από το Γιώργο Οικονομίδη και μελοποιήθηκε από το Γιώργο Μουζάκη, μετά από ένα νικηφόρο αγώνα επί του Απόλλωνα. Μόλις βγήκαν από το γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, ο Γιώργος Οικονομίδης αυτοσχεδίασε την αρχή του ύμνου: «Σύλλογος μεγάλος...». Σ' ένα πακέτο τσιγάρα Κεράνης, αστραπιαίως, ο Μουζάκης σχεδίασε ένα πρόχειρο πεντάγραμμο, όπου δεν άργησε να αποτυπώσει την «Παναθηναϊκή» μουσική. Ο πρώτος ερμηνευτής του ύμνου ήταν ο Λέανδρος Παπαθανασίου. Αργότερα, το 1962, ο Γιάννης Βογιατζής έβαλε τη φωνή του.[36] Το σφύριγμα που ακούγεται στην αρχή και στο τέλος, ο Μουζάκης το εμπνεύστηκε από το σφύριγμα της ταινίας Η Γέφυρα του Ποταμού Κβάι, ταινία που εξαίρει το ομαδικό πνεύμα των Βρετανών στρατιωτών κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ανάμεσα στα λοιπά γνωστά τραγούδια που έχουν γραφτεί για τον Παναθηναϊκό ξεχωρίζουν το Παναθηναϊκέ μεγάλε και τρανέ για το πρωτάθλημα του 1930, το Εμπρός Παναθηναϊκέ του Βασίλη Τσιτσάνη (1963), το Στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας κάποιο βράδυ του Λεονάρδου Μπουρνέλη, αλλά και τα Έχω στο Λονδίνο μια δουλειά και Σαν αστραπή μες στο σκοτάδι (από το Λίβερπουλ στο Βελιγράδι), τραγούδια για τον τελικό του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1971.

Οι φίλαθλοι του Παναθηναϊκού και η Θύρα 13

Το πέταλο του γηπέδου του ΠΑΟ όπου βρίσκεται η Θύρα 13
Ο κεντρικός σύνδεσμος της ιστορικής Θύρας 13

Ο πρώτος σύλλογος φιλάθλων του Παναθηναϊκού ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1952 από το Χρήστο Μωυσίδη που υπήρξε και ο πρώτος προεδρός του. Σκοπός υπήρξε η δημιουργία μιας φιλαθλητικής οικογένειας και η ενίσχυση του Παναθηναϊκού. Στη λέσχη του συλλόγου οι φίλαθλοι ασχολούνταν με τεχνικά παιχνίδια, διαλέξεις και προβολές αθλητικού περιεχομένου. Μέλη όπως δικηγόροι, μηχανικοί και γιατροί παρείχαν βοήθεια και ηθική συμπαράσταση στους αθλητές του Παναθηναϊκού.[61] Η Θύρα 13 πρωτολειτούργησε επίσημα με καταστατικό το έτος 1966 όντας ο πρώτος αναγνωρισμένος σύνδεσμος οργανωμένων φιλάθλων στην Ελλάδα. Πήρε το όνομα αυτό από την ομώνυμη θύρα του γηπέδου της Λεωφόρου Αλεξάνδρας (σήμερα Γήπεδο Απόστολος Νικολαΐδης), καθώς εκεί συγκεντρώνονταν οι οργανωμένοι φίλαθλοι του ΠΑΟ. Εκτός από τον σύνδεσμο της Θύρας 13 λειτουργούσαν και άλλοι σύνδεσμοι με την ονομασία της περιοχής τους. Θύρα 13 ονομάζεται σήμερα ο ενιαίος φορέας των οργανωμένων συνδέσμων του Παναθηναϊκού.

Το 1981 ο Γιώργος Βαρδινογιάννης για να αποτρέψει τα επεισόδια στους αγωνιστικούς χώρους δημιούργησε την ΠΑ.ΛΕ.ΦΙ.Π. και την αναγνώρισε ως το μοναδικό επίσημο σύνδεσμο του Παναθηναϊκού. Το 1986 μέλη της ΠΑ.ΛΕ.ΦΙ.Π. ιδρύουν το Green Club που μετέπειτα ονομάστηκε Green Cockneys Club. Το 1988 ιδρύθηκε ο σύνδεσμος των Mad Boys και το 1994 οι Athens Fans. Το 1998 ο Γιώργος Βαρδινογιάννης επέστρεψε στην παλαιότερη απόφασή του και έδωσε και πάλι στην ΠΑ.ΛΕ.ΦΙ.Π. το προνόμιο του μοναδικού συνδέσμου του Παναθηναϊκού. Το 2006 μετά από συνεργασία του συνδέσμου Athens Fans και ανεξαρτήτων συνδέσμων δημιουργήθηκε ο Ενιαίος Φορέας Συνδέσμων Θύρας 13. Η έδρα του Ενιαίου Φορέα βρίσκεται στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, 300 μέτρα μακριά από το Γήπεδο Απόστολος Νικολαΐδης.

Χρώματα και εμφανίσεις

Οι φανέλες του Παναθηναϊκού

στο ποδόσφαιρο
στο μπάσκετ

Τα πρώτα χρώματα που χρησιμοποίησε η ποδοσφαιρική ομάδα το 1908 ήταν το κόκκινο και το λευκό. Το 1911, το πράσινο της φύσης, της υγείας και της ελπίδας, και το λευκό της ηθικής, καθιερώθηκαν ως τα χρώματα της ομάδας, τα οποία και ακολουθούν όλα τα τμήματα του συλλόγου έκτοτε.

Τη δεκαετία του 1930, ο ποδοσφαιρικός Παναθηναϊκός ξεκίνησε να αγωνίζεται με τις χαρακτηριστικές (οριζόντιες αρχικά, κάθετες αργότερα) ρίγες, ένα μοτίβο που χρησιμοποιήθηκε και τις επόμενες δεκαετίες, είτε ως πρώτη ή ως δεύτερη επιλογή.

Τμήματα του Συλλόγου

Το έμβλημα του συλλόγου[62] έως το 2014

Κατά τη διάρκεια της ιστορίας του ο σύλλογος έχει δημιουργήσει ομάδες σε 31 διαφορετικά αθλήματα. Διαθέτει τμήματα σε Ποδόσφαιρο (ίδρυση 1908), Ξιφασκία (ίδρυση 1912), Στίβο (ίδρυση 1919), Βόλεϊ (ίδρυση 1919), Μπάσκετ (ίδρυση 1922), Πινγκ πονγκ (ίδρυση 1924), Ποδηλασία (ίδρυση 1928), Τένις (ίδρυση 1926, επανασύσταση 1984), Ορειβασία (ίδρυση 1926), Σκοποβολή (ίδρυση 1928), Χόκευ επι χόρτου (ίδρυση 1928, επανασύσταση το 2014), Μπιλιάρδο (ίδρυση 1929), Κολύμβηση (ίδρυση 1930), Πόλο (ίδρυση 1930), Χειρόσφαιρα (ίδρυση 1930), Κωπηλασία (ίδρυση 1932), Πυγμαχία (ίδρυση 1946), Καταδύσεις (ίδρυση 1947), Άρση Βαρών (ίδρυση 1959), Σκάκι (ίδρυση 1960), Οπλομαχία (ίδρυση 1960), Γυμναστική (ίδρυση 1961), Θαλάσσιο Σκι (ίδρυση 1963), Πάλη (ίδρυση 1965), Μοντέρνο Πένταθλο (ίδρυση 1977), Τζούντο (ίδρυση 1978), Τοξοβολία (ίδρυση 1981), Ιστιοπλοΐα (ίδρυση 1990), Ποδοαντισφαίριση (ίδρυση 1990), Συγχρονισμένη Κολύμβηση (ίδρυση 1992), Ράγκμπι (ίδρυση 2013), Μπέιζμπολ (ίδρυση 2014), Καράτε (ίδρυση 2014). Είναι ένας από τους μεγαλύτερους αθλητικούς συλλόγους παγκοσμίως, με βάση τον αριθμό διαφορετικών αθλητικών τμημάτων που διατηρεί.

Κατηγορία Τμήματα
Επαγγελματικά Ποδόσφαιρο ανδρών  • Μπάσκετ ανδρών  • Βόλεϊ ανδρών
Ερασιτεχνικά ομαδικά Ποδόσφαιρο νέων  • Μπάσκετ γυναικών  • Βόλεϊ γυναικών  • Πόλο ανδρών  • Ράγκμπι  • Χόκεϊ επί χόρτου  • Μπέιζμπολ
Ερασιτεχνικά ατομικά Στίβος  • Ποδηλασία  • Κολύμβηση  • Καταδύσεις  • Πινγκ Πονγκ  • Μοντέρνο πένταθλο
Ερασιτεχνικά ένοπλα Σκοποβολή  • Τοξοβολία  • Ξιφασκία
Ερασιτεχνικά βαρέα Πυγμαχία  • Πάλη  • Άρση Βαρών
Ανενεργά Ποδόσφαιρο γυναικών  • Χάντμπολ  • Χάντμπολ γυναικών  • Πόλο γυναικών  • Τένις  • Θαλάσσιο Σκι  • Κωπηλασία  • Ιστιοπλοΐα  • Συγχρονισμένη κολύμβηση  • Γυμναστική  • Ορειβασία  • Τζούντο  • Ποδόσφαιρο σάλας • Ποδοαντισφαίριση • Μπιλιάρδο  • Σκάκι

Τίτλοι επιμέρους τμημάτων

Επαγγελματικά τμήματα

Τμήμα Ποδοσφαίρου

Τμήμα Καλαθοσφαίρισης Ανδρών

Τμήμα Πετοσφαίρισης Ανδρών

Τμήμα Πετοσφαίρισης Γυναικών

Τμήμα Καλαθοσφαίρισης Γυναικών

Τμήμα Στίβου

Τμήμα Ποδηλασίας

Τμήμα Ξιφασκίας

  • 11 Πανελλήνια Πρωταθλήματα Ομαδικού Ξίφους Ασκήσεως: 1965, 1966, 1967, 1968[70], 1969[71], 1970, 1971, 1973, 1975, 1977, 1978
  • 12 Πανελλήνια Πρωταθλήματα Ομαδικού Ξίφους Μονομαχίας: 1964, 1965, 1966, 1967, 1969[72], 1970, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1980
  • 5 Πανελλήνια Πρωταθλήματα Ομαδικού Σπάθης: 1964, 1970, 1971, 1973, 1974

Τμήμα Πυγμαχίας

  • 2 Κύπελλα Ανδρών: 1988, 1999

Τμήμα Επιτραπέζιας Αντισφαίρισης

Τμήμα Τοξοβολίας

  • 4 Πανελλήνια πρωταθλήματα Ανδρών: 1983, 1984, 1985, 1986
  • 3 Πανελλήνια πρωταθλήματα Γυναικών: 1984, 1985, 1986
  • 1 Πανελλήνιο ομαδικό πρωτάθλημα ολυμπιακού τόξου ανδρών: 1993[74]

Τμήμα Κολύμβησης

Τμήμα Σκοποβολής

Τμήμα Άρσης Βαρών

Τμήμα Καταδύσεων

Τμήμα Μοντέρνου Πεντάθλου

  • 2 Πρωταθλήματα Ελλάδας: 1980, 1987[76]

Τμήμα Πάλης

Ανενεργά τμήματα

Τμήμα Γυμναστικής

  • 1 Πρωτάθλημα Ελλάδας Ανδρών: 1972

Τμήμα Σκακιού

Ευρωπαϊκές και παγκόσμιες επιτυχίες

Η ποδοσφαιρική ομάδα του Παναθηναϊκού που συμμετείχε στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης (το σημερινό Τσάμπιονς Λιγκ)

Ο Παναθηναϊκός έχει κατακτήσει 6 ευρωπαϊκά πρωταθλήματα (1996, 2000, 2002, 2007, 2009, 2011) και ένα διηπειρωτικό κύπελλο (1996) στο μπάσκετ ανδρών, ενώ συνολικά τέσσερα από τα αθλητικά τμήματα που διατηρεί έχουν μετάσχει σε τελικό αγώνα ή φάση ευρωπαϊκής διοργάνωσης και ένα ακόμα σε ημιτελική. Επίσης, οι ανδρικές ομάδες σε ποδόσφαιρο και μπάσκετ αγωνίστηκαν από μία φορά στους τελικούς των αντίστοιχων διηπειρωτικών κυπέλλων: το 1971 στο ποδόσφαιρο και το 1996 στο μπάσκετ επιτυχώς.

Αξιοσημείωτο είναι ότι από τις 44 αθλητικές περίοδους ανάμεσα σε 1969 και 2012, στις 25[80] (άρα συχνότερα από διετία) ένα τουλάχιστον τμήμα του Παναθηναϊκού μετείχε στην ημιτελική φάση κάποιας διεθνούς διοργάνωσης, με αποκορύφωμα το 2009 όταν και προκρίθηκαν τρία. Το 1971 ο Παναθηναϊκός έγινε η πρώτη και μοναδική (μέχρι σήμερα) ελληνική ποδοσφαιρική ομάδα η οποία αγωνίστηκε σε τελικό ευρωπαϊκής διοργάνωσης, και δη των πρωταθλητών. Αξιοσημείωτη ήταν επίσης η χρονιά του 1996, όταν η ομάδα μπάσκετ κέρδισε το πρώτο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα για ελληνικό σύλλογο, το πρώτο διηπειρωτικό κύπελλο για ελληνικό σύλλογο, ενώ παραλληλα η ομάδα ποδοσφαίρου έφτασε μια ανάσα από τον τελικό του Τσάμπιονς Λιγκ, φτάνοντας μέχρι τον ημιτελικό της διοργάνωσης (επίσης η μοναδική ελληνική ομάδα μέχρι σήμερα), επιτεύγματα πρωτόγνωρα και ανεπανάληπτα για τα δεδομένα των ελληνικών συλλόγων.

Καταγράφεται ένα σύνολο 31 διακρίσεων στα 44 αυτά χρόνια, ενώ την 4ετία μεταξύ 1994 και 1998 αυτές είναι συνεχείς (6 ευρωπαϊκές επιτυχίες τριών τμημάτων και η παγκόσμια του μονίμως παρόντος μπάσκετ), ενώ το μεγαλύτερο διάστημα χωρίς παρουσία στην ημιτελική, έστω, φάση σημειώθηκε την 4ετία 1990 με 1993, δηλαδή την ακριβώς προηγούμενη. Ιδιαίτερα την 20ετία 1994-2013 υπάρχουν ισάριθμες διακρίσεις (από το ανδρικό ποδόσφαιρο, μπάσκετ, βόλεϊ και το γυναικείο βόλεϊ) και τη 10ετία 2004-2013 σημειώνονται 9 (όχι το ποδόσφαιρο).

Περίοδος Ποδόσφαιρο
ανδρών
Μπάσκετ
ανδρών
Βόλεϊ
ανδρών
Βόλεϊ
γυναικών
Πινγκ πονγκ
ανδρών
1968-69 Κύπελλο Κυπελλούχων:
ημιτελικός
1969-70
1970-71 Κύπελλο Πρωταθλητριών:
φιναλίστ
1971-72 Διηπειρωτικό Κύπελλο:
φιναλίστ
Κύπελλο Πρωταθλητριών:
ημιτελικός
1972-73
1973-74 Κύπελλο Κυπελλούχων:
ημιτελικός
1974-75
1975-76
1976-77
1977-78 Βαλκανικό Κύπελλο:
κυπελλούχος
1978-79
1979-80 Κύπελλο Κυπελλούχων:
2η θέση
1980-81 Κύπελλο Συνομοσπονδίας:
4η θέση
1981-82 Κύπελλο Πρωταθλητριών:
ημιτελικός
1982-83
1983-84
1984-85 Κύπελλο Πρωταθλητριών:
ημιτελικός
1985-86
1986-87
1987-88
1988-89 Κύπελλο Κυπελλούχων:
3η θέση
1989-90
1990-91
1991-92
1992-93
1993-94 Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα:
3η θέση
1994-95 Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα:
3η θέση
Κύπελλο Κυπελλούχων:
4η θέση
1995-96 Τσάμπιονς Λιγκ:
ημιτελικός
Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα:
πρωταθλητής
1996-97 Διηπειρωτικό Κύπελλο:
νικητής
1997-98 Κύπελλο Κυπελλούχων:
ημιτελικός
1998-99
1999-00 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
Κύπελλο Κυπελλούχων:
φιναλίστ
2000-01 Σουπρολίγκα:
φιναλίστ
2001-02 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
2002-03
2003-04 CEV Cup:
4η θέση
2004-05 Ευρωλίγκα:
3η θέση
2005-06 CEV Top Teams Cup:
3η θέση
2006-07 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
2007-08
2008-09 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
CEV Cup:
φιναλίστ
Challenge Cup:
φιναλίστ
2009-10
2010-11 Ευρωλίγκα:
πρωταθλητής
2011-12 Ευρωλίγκα:
4η Θέση
2012-13
σύνολα
επιτυχιών
5 16 5 4 1

Πρόεδροι του Συλλόγου

Αλέξανδρος Καλαφάτης

Μέχρι και το 1979 ο πρόεδρος του Παναθηναϊκού ηγούνταν όλων των τμημάτων του συλλόγου. Από το 1979 το τμήμα ποδοσφαίρου ανεξαρτοποιήθηκε διοικητικά με τη δημιουργία της ΠΑΕ. Το ίδιο συνέβη το 1992 όταν συστάθηκε η ΚΑΕ για το τμήμα μπάσκετ και αργότερα με το ΤΑΑ στο τμήμα βόλεϊ.[81],[82]

Περίοδος Πρόεδρος
1908 Αλέξανδρος Καλαφάτης
1908-1909 Μαρίνος Μαρινάκης
1910 Ευθύμιος Χρύσης
1911 Γεώργιος Βρατσάνος
1912 Ιωάννης Μάσβουλας
1913 Γεώργιος Γεννηματάς
1914-1918 Γεώργιος Τσόχας
1919 Χρήστος Μερισιμιτζάκης
1920 Νικόλαος Κυριακίδης
1921 Γεώργιος Χατζόπουλος
1922-1923 Πάνος Σαββίδης
1924-1926 Παντελής Καρασεβδάς
1927 Δημήτριος Δαμασκηνός
1928-1930 Παντελής Καρασεβδάς
1931-1933 Νικόλαος Ξηρός
1934 Γεώργιος Γιαννουλάτος
1935-1936 Γεώργιος Τσόχας
1937-1939 Κωνσταντίνος Κοτζιάς
1940 Γεώργιος Κοζώνης
1941-1944 Eυάγγελος Σταμάτης
1945-1951 Κωνσταντίνος Κοτζιάς
1952-1961 Ιωάννης Μοάτσος
1962-1966 Λουκάς Πανουργιάς
1967-1968 Ματθαίος Κουμαριανός
1969 Γεώργιος Ασημακόπουλος
1970 Γεώργιος Μερίκας
1971 Δημήτριος Χαμοσφακίτης
1971-1972 Μιχάλης Κίτσιος
1973 Σπυρίδων Ανέστης
1974 Ιωάννης Οικονομόπουλος
1974-1979 Απόστολος Νικολαΐδης
1979-1983 Τζακ Νικολαΐδης
1983-1987 Μάκης Ιθακήσιος
1987-1997 Παύλος Γιαννακόπουλος
1997-1999 Θοδωρής Αλούπης
1999-2009 Θανάσης Γιαννακόπουλος
2009-2010 Μιχάλης Κίτσιος
2010-2011 Νίκος Ρισβάς
2011-2013 Αχιλλέας Μακρόπουλος
2013- Ηλίας Μιχαλαριάς

ΠΑΕ ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ

Περίοδος Πρόεδρος
1979-2000 Γιώργος Βαρδινογιάννης
2000-2003 Άγγελος Φιλιππίδης
2002 Στέλιος Σπανουδάκης [83]
2003-2008 Αργύρης Μήτσου
2008-2010 Νικόλας Πατέρας
2010 Νίκος Κωνσταντόπουλος
2010 Νικόλας Πατέρας
2011 Τζόνι Βεκρής
2011 Δημήτρης Γόντικας
2012 Γιάννης Αλαφούζος

ΚΑΕ ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ

Περίοδος Πρόεδρος
1992-2000 Παύλος Γιαννακόπουλος
2000-2002 Δημήτρης Παναγούλιας [84]
2002-2003 Γιώργος Παναγούλιας [84]
2003-2012 Παύλος Γιαννακόπουλος
2012-2014 Δημήτρης Γιαννακόπουλος
2014- Μάνος Παπαδόπουλος

ΤΑΑ ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ

Περίοδος Πρόεδρος
2001-2008 Βλάσσης Σταθοκωστόπουλος
2008-2009 Θανάσης Γιαννακόπουλος
2009-2011 Θοδωρής Λιακόπουλος
2011 Στράτος Σωπήλης
2011-2013 Χρόνης Ακριτίδης
2013- Μανώλης Λαδουκάκης

Προπονητές των τμημάτων

Άθλημα Προπονητής
Ποδόσφαιρο Γιάννης Αναστασίου
Μπάσκετ Ανδρών Ντούσκο Ιβάνοβιτς
Μπάσκετ Γυναικών Πέτρος Πρέκας
Βόλεϊ Ανδρών Δημήτρης Ανδρεόπουλος
Βόλεϊ Γυναικών Γιώργος Ρούσσης
Πόλο Κώστας Λούδης
Ράγκμπι Μιχάλης Πελεκάνος
Μπέιζμπολ Τομ Μαζαράκης
Χόκεϊ επί χόρτου Νίκος Αναστασιάδης
Στίβος Ζήσης Κουρέλος, Απόστολος Μόσχος, Συμεών Αναστασιάδης, Σπύρος Βασδέκης
Κολύμβηση Γιάννης Μηλιδάκης
Πυγμαχία Γιάννης Αϊδηνιώτης, Μανώλης Μπακρυσιώρης, Άγγελος Χαρίσης
Πάλη Δημήτρης Κοσσόβας, Ευαγγελία Νικολάου
Άρση Βαρών Παναγιώτης Πάνου
Ποδηλασία Γιώργος Φωκάς
Πινγκ Πονγκ Κώστας Νικόπουλος
Ξιφασκία Δημήτρης Κάζαγλης
Σκοποβολή Θοδωρής Κοτταράς
Τοξοβολία Ελένη Μαυροδήμου

100+1 Μεγάλοι Παναθηναϊκοί 1908-2008

Τον Ιούλιο του 2009 διεξήχθη ψηφοφορία από την εφημερίδα Πράσινη για την ανάδειξη των 100 σημαντικότερων προσωπικοτήτων του συλλόγου για το διάστημα των 100 πρώτων χρόνων της ομάδας. Ακολουθεί η λίστα με τη σειρά κατάταξης σύμφωνα με τους ψήφους των φιλάθλων.[85] Εκτός ψηφοφορίας των 100, τέθηκε ο ιδρυτής του Παναθηναϊκού Γιώργος Καλαφάτης, του οποίου η προσφορά στο σύλλογο θεωρήθηκε εκ των προτέρων δεδομένη και αναγνωρισμένη.

Θέση Όνομα Ιδιότητα
1 Flag of Greece.svg Φραγκίσκος Αλβέρτης καλαθοσφαιριστής
2 Flag of Poland.svg Κριστόφ Βαζέχα ποδοσφαιριστής
3 Flag of Greece.svg Παύλος Γιαννακόπουλος παράγοντας
4 Flag of Greece.svg Μίμης Δομάζος ποδοσφαιριστής
5 Flag of Greece.svg Θανάσης Γιαννακόπουλος παράγοντας
6 Flag of Serbia.svg Ζέλικο Ομπράντοβιτς προπονητής
7 Flag of Greece.svg Δημήτρης Σαραβάκος ποδοσφαιριστής
8 Flag of Greece.svg Κώστας Μαυρίδης ποδοσφαιριστής
9 Flag of Greece.svg Δημήτρης Κοσσόβας παλαιστής
10 Flag of Greece.svg Γιώργος Βαρδινογιάννης παράγοντας
11 Flag of Greece.svg Γιάννης Ζαβραδινός παράγοντας
12 Flag of Greece.svg Δημήτρης Διαμαντίδης καλαθοσφαιριστής
13 Flag of Greece.svg Τότης Φυλακούρης ποδοσφαιριστής
14 Flag of Hungary.svg Φέρεντς Πούσκας προπονητής
15 Flag of Greece.svg Δημήτρης Ιτούδης προπονητής
16 Flag of Greece.svg Αντώνης Αντωνιάδης ποδοσφαιριστής
17 Flag of Greece.svg Απόστολος Κόντος καλαθοσφαιριστής
18 Flag of Greece.svg Γιώργος Καραγκούνης ποδοσφαιριστής
19 Flag of Greece.svg Μιχάλης Γεωργαντής πετοσφαιριστής
20 Flag of Greece.svg Τάκης Οικονομόπουλος ποδοσφαιριστής
21 Flag of Argentina.svg Χουάν Ραμόν Ρότσα ποδοσφαιριστής
22 Flag of Greece.svg Δημήτρης & Γιάννης Χατζησαράντος Ξιφομάχοι
23 Flag of Greece.svg Απόστολος Νικολαΐδης παράγοντας
24 Flag of Greece.svg Αντώνης Μαντζαβελάκης παράγοντας
25 Flag of Greece.svg Γιάννης Κυράστας ποδοσφαιριστής
26 Flag of Greece.svg Γιάννης Μαλακατές παράγοντας
27 Flag of Greece.svg Νίκος Λυμπερόπουλος ποδοσφαιριστής
28 Flag of Serbia.svg Ντέγιαν Μποντιρόγκα καλαθοσφαιριστής
29 Flag of Greece.svg Άγγελος Μεσσάρης ποδοσφαιριστής
30 Flag of Greece.svg Βαγγέλης Πανάκης ποδοσφαιριστής
31 Flag of Croatia.svg Στόγιαν Βράνκοβιτς καλαθοσφαιριστής
32 Flag of Greece.svg Τάκης Λουκανίδης ποδοσφαιριστής
33 Flag of Greece.svg Μιχάλης Βουτσαράς ποδοσφαιριστής
34 Flag of Greece.svg Γιώργος Κασιδόκωστας κολυμβητής
35 Flag of Romania.svg Ρούξι Ντουμιτρέσκου πετοσφαιρίστρια
36 Flag of Hungary.svg Στέφαν Μπόμπεκ προπονητής
37 Flag of Poland.svg Γιόζεφ Βάντσικ ποδοσφαιριστής
38 Flag of Croatia.svg Βέλιμιρ Ζάετς ποδοσφαιριστής
39 Flag of Greece.svg Γιάννης Παπαντωνίου ποδοσφαιριστής
40 Flag of Denmark.svg Ρενέ Χένρικσεν ποδοσφαιριστής
41 Flag of Greece.svg Γιώργος Κολοκυθάς καλαθοσφαιριστής
42 Flag of Greece.svg Γιάννης Διακογιάννης δημοσιογράφος
43 Flag of Greece.svg Χρήστος Παπανικολάου αθλητής στίβου
44 Flag of Greece.svg Γιώργος Βασιλακόπουλος καλαθοσφαιριστής
45 Flag of Greece.svg Γιώργος Δόγας δημοσιογράφος
46 Flag of Greece.svg Γιώργος Τσόχας παράγοντας
47 Flag of Greece.svg Νίκος Γκάλης καλαθοσφαιριστής
48 Flag of Greece.svg Γιάννης Γκούμας ποδοσφαιριστής
49 Flag of Greece.svg Βασίλης Κωνσταντίνου ποδοσφαιριστής
50 Flag of Greece.svg Μαρία Λουκά πινγκ πονγκ
Θέση Όνομα Ιδιότητα
51 Flag of Greece.svg Λιβέρης Ανδρίτσος καλαθοσφαιριστής
52 Flag of Greece.svg Λουκάς Πανουργιάς ποδοσφαιριστής
53 Flag of Greece.svg Μιχάλης Κίτσιος παράγοντας
54 Flag of Greece.svg Ιωάννης Μοάτσος παράγοντας
55 Flag of Greece.svg Κώστας Ανδρίτσος ποδοσφαιριστής
56 Flag of the United States.svg Ντομινίκ Ουίλκινς καλαθοσφαιριστής
57 Flag of Greece.svg Γιάννης Καλιτζάκης ποδοσφαιριστής
58 Flag of Greece.svg Μάικ Μπατίστ καλαθοσφαιριστής
59 Flag of Greece.svg Χρήστος Δημόπουλος ποδοσφαιριστής
60 Flag of Greece.svg Τάκης Κορωναίος καλαθοσφαιριστής
61 Flag of Greece.svg Νίκος Κούρκουλος ηθοποιός
62 Flag of Greece.svg Αντώνης Φώτσης καλαθοσφαιριστής
63 Flag of Greece.svg Δημήτρης Ανδρεόπουλος πετοσφαιριστής
64 Flag of Greece.svg Κώστας Λινοξυλάκης ποδοσφαιριστής
65 Flag of Greece.svg Τάσος Στεφάνου παράγοντας
66 Flag of Greece.svg Πανίκος Χρυσοστόμου κολυμβητής
67 Flag of Croatia.svg Ίβιτσα Όσιμ προπονητής
68 Flag of Argentina.svg Χουάν Μπορέλι ποδοσφαιριστής
69 Flag of Greece.svg Διαμαντής Πατέρας παράγοντας
70 Flag of Greece.svg Ρούλης Αγραπιδάκης πετοσφαιριστής
71 Flag of Greece.svg Δημήτρης Γόντικας πετοσφαιριστής
72 Flag of Greece.svg Ζαχαρίας Πιτυχούτης ποδοσφαιριστής
73 Flag of Greece.svg Κώστας Πρίφτης πινγκ πονγκ
74 Flag of Greece.svg Αδάμαντος Τριανταφύλλης ποδοσφαιριστής
75 Flag of Greece.svg Γιάννης Καμπαδέλλης αθλητής στίβου
76 Flag of Greece.svg Γιώργος Βλάχος ποδοσφαιριστής
77 Flag of Greece.svg Γαβρίλος Γαζής ποδοσφαιριστής
78 Flag of Greece.svg Βασίλης Δανιήλ προπονητής
79 Flag of Greece.svg Κώστας Ελευθεράκης ποδοσφαιριστής
80 Flag of Greece.svg Χάρης Γραμμός ποδοσφαιριστής
81 Flag of Greece.svg Χρήστος Ιακώβου αρσιβαρίστας
82 Flag of Greece.svg Αριστείδης Καμάρας ποδοσφαιριστής
83 Flag of Greece.svg Γιώργος Μοιρέας παράγοντας
84 Flag of Greece.svg Άγγελος Μπασινάς ποδοσφαιριστής
85 Flag of Greece.svg Ανδρέας Μπεργελές πετοσφαιριστής
86 Flag of Greece.svg Νένα Νικολαΐδου καλαθοσφαιρίστρια
87 Flag of Greece.svg Μιχάλης Παπάζογλου παράγοντας
88 Flag of Greece.svg Νίκος Τζουνάκος ποδοσφαιριστής
89 Flag of Romania.svg Λία Μήτση πετοσφαιρίστρια
90 Flag of Greece.svg Σωτήρης Πανταλέων πετοσφαιριστής
91 Flag of Greece.svg Σωτήρης Αγγελόπουλος ποδοσφαιριστής
92 Flag of Greece.svg Κώστας Αντωνίου ποδοσφαιριστής
93 Flag of Poland.svg Εμμάνουελ Ολισαντέμπε ποδοσφαιριστής
94 Flag of the United States.svg Έντγκαρ Τζόουνς καλαθοσφαιριστής
95 Flag of Russia.svg Ντιμίτρι Απανασένκο υδατοσφαιριστής
96 Flag of Greece.svg Μάριος Μαρινάκος ποδοσφαιριστής
97 Flag of Ukraine.svg Γιούρι Φιλίποφ πετοσφαιριστής
98 Flag of Greece.svg Ιγνάτιος Ψυλλάκης σκοπευτής
99 Flag of Greece.svg Σοφία Αγγελάκη πετοσφαιρίστρια
100 Flag of Greece.svg Στράτος Αποστολάκης ποδοσφαιριστής

Άλλοι Παναθηναϊκοί

Παρότι ο Παναθηναϊκός είναι συνδεδεμένος (και ετυμολογικά) με την ευρύτερη πόλη των Αθηνών, φίλοι του συλλόγου έδωσαν το όνομα του Παναθηναϊκού σε τοπικά αθλητικά σωματεία στις περιοχές τους, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό. Έτσι υπάρχουν ή υπήρξαν:

  1. Παναθηναϊκός Σκαγιοπουλείου
  2. Παναθηναϊκός Καλαμάτας
  3. Παναθηναϊκός Ιωαννίνων
  4. Παναθηναϊκός Κεφαλονιάς
  5. Παναθηναϊκός Κορίνθου
  6. Παναθηναϊκός Κυριακίου
  7. Παναθηναϊκός Χανίων
  1. Παναθηναϊκός Αγρινίου
  2. ΠΑΟ Χαλκίδας
  3. Παναθηναϊκός Ηρακλείου
  4. Παναθηναϊκός Λεμεσού
  5. Παναθηναϊκός Λονδίνου
  6. Παναθηναϊκός Σεντ Λιούις

Παραπομπές - σημειώσεις

  1. Γουέμπλεϊ 1971: Το έπος του Παναθηναϊκού και της πρωτεύουσας! Επίσημη σελίδα παλαιμάχων Παναθηναϊκού
  2. greek-language.gr - Ισοκράτης, Κατάλογος κειμένων
  3. greek-language.gr - Ισοκράτης, Ο ορθώς πεπαιδευμένος άνδρας
  4. greek-language.gr - Ισοκράτης, Η εγκαθίδρυση του πρώτου "δημοκρατικού" πολιτεύματος – Η θέση του ομιλητή για τα είδη των πολιτευμάτων
  5. greek-language.gr - Ισοκράτης, Οι Αθηναίοι ως ευεργέτες των υπόλοιπων Ελλήνων: η ναυμαχία της Σαλαμίνας
  6. greek-language.gr - Ισοκράτης, Η στρατιωτική ανωτερότητα της Αθήνας
  7. Τι ψήφισαν οι 65.857 φίλαθλοι στην μεγαλύτερη απογραφή ποδοσφαίρου και μπάσκετ που έγινε ποτέ, από το gazzetta
  8. [1], Έλαβον: ΟΣΦΠ 39%, ΠΑΟ 30%, ΑΕΚ 15%, ΠΑΟΚ 11%, Άρης 5%. Ύστερα από 15ετή έρευνα δύο πανεπιστημιακοί στο βιβλίο τους καταγράφουν την ιστορία και γεωγραφία του ελληνικού ποδοσφαίρου, 30/06/2009, ΤΑ ΝΕΑ – tanea.gr
  9. [2], H πιο πρόσφατη... «απογραφή»: 36% Oλυμπιακοί (1,677 εκατομμύρια), 30,2% Παναθηναϊκοί, Sentragoal, Βαγγέλης Μπραουδάκης
  10. 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, Εκδόσεις Λιβάνη, σελ.23
  11. 11,0 11,1 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.5
  12. Παναθηναϊκός 106 ετών gazzetta.gr
  13. Σίφης Βοτζάκης, 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, εκδόσεις Λιβάνη, 2008, σελ. 26, 28, 30
  14. 100 Χρόνια Παναθηναϊκός, Εκδόσεις Λιβάνη σελ.41
  15. Σύμφωνα με τον κανονισμό του ΣΕΑΓΣ: «Αθλητής παραιτηθείς ή αποκλεισθείς υπό τίνος Σωματείου και γενόμενος δεκτός εν εταίρω τοιούτω, δεν δύναται να διαγωνισθεί εις οίους δήποτε αγώνας ως αθλητής του νέου Σωματείου, ειμή μετά παράδοση 14 μηνών.» Από το βιβλίο: Σίφης Βοτζάκης, 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, εκδόσεις Λιβάνη, 2008, σελ. 50
  16. Β. Τούτσικας, Ν. Σαρίδης, 100 Χρόνια Παναθηναϊκός, Ειδική έκδοση της εφημερίδας Sportday, 2008, σελ. 100
  17. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.8
  18. pao.gr Μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ο ΠΠΟ έχει υιοθετήσει το πράσινο χρώμα και το έμβλημα του τριφυλλιού
  19. sansimera.gr Το 1918 Αλλαγές είχαμε και στο χρώμα της ομάδας, που από κόκκινο έγινε πράσινο
  20. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.11
  21. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.14
  22. "Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας • Γυμναστικά και αθλητικά σωματεία 1870-1922", Χριστίνα Κουλούρη, έκδοση Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών • Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών ΕΙΕ, Αθήνα 1997, ISBN 960-7138-19-8, σελ. 189, υποσημείωση 84
  23. Πότε ακριβώς έχει τα 100ά γενέθλιά του ο Παναθηναϊκός, Γιάννης Γεωργάκης, εφημερ. «ΤΟ ΒΗΜΑ» 03.02.2008
  24. Τα ιστορικά ορόσημα του ΠΑΟ, Γιώργος Λιβέρης, Σύλλογος Παλαιμάχων Αθλητών Παναθηναϊκού Α.Ο.
  25. "Ιστορία του Παναθηναϊκού (1908-1948)", Πάνος Μακρίδης-Σπύρος Καραθανάσης, έκδοση Αθλητικής Βιβλιοθήκης, Αθήνα 1948, σελ. 34
  26. "Ελλάς, Ευρώπη, Παναθηναϊκός! • 100 χρόνια ελληνικής ιστορίας, 1908-2008", Αλέξανδρος Κιτροέφ, Εκδόσεις Greekworks.Com Inc, Ν. Υόρκη 2010, ISBN 098-1457-97-5, σελ. 33
  27. για παράδειγμα "100 χρόνια Παναθηναϊκός", συλλογικό έργο, επετειακή έκδοση εφημερ. «Goal news», Αθήνα 2008, σελ. 17
  28. εφ. "Εμπρός", 15/1/1923.
  29. "Εμπρός", 10/4/1923.
  30. εφ. "Εμπρός", 3/5/1923.
  31. Πρώτη η ελληνική σημαία από το 1928: Η τιμή δόθηκε στον «πράσινο» Καρυοφύλλη
  32. 32,0 32,1 32,2 Τα ιστορικά στοιχεία των τμημάτων του ΠΑΟ - Σύλλογος Παλαιμάχων Παναθηναϊκού
  33. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.23-24
  34. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.187
  35. 35,0 35,1 35,2 35,3 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.192
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 36,4 Τα ιστορικά ορόσημα του ΠΑΟ, από τον παλαίμαχο πρωταθλητή Γιώργο Λιβέρη
  37. Η ιστορία του ήρωα Μίμη Πιερράκου sentragoal.gr
  38. 38,0 38,1 Είπαν το δικό τους ΟΧΙ gazzetta.gr
  39. 39,0 39,1 Ιστορίες από την Κατοχή sport24.gr
  40. Μια ζωή αντίσταση leoforos.gr
  41. http://www.palaimaxoipanathinaikou.gr/1046/ta-istorika-orosima-tou-panathinaikou/ Τα ιστορικά ορόσημα του Παναθηναϊκού, του Γιώργου Λιβέρη, επίσημη σελίδα Συλλόγου Παλαιμάχων του Παναθηναϊκού
  42. Επίσης η εφημερίδα Αθήναι σε άρθρο της τον Απρίλιο του 1914 αναφέρει τον Παναθηναϊκό ως το αρχαιότερο των ποδοσφαιρικών σωματείων. Το δημοσίευμα παρατίθεται στο βιβλίο Σίφης Βοτζάκης, 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, εκδόσεις Λιβάνη, 2008, σελ. 61 https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Efimerida_Athinai_1914.jpg
  43. Αήττητος και μάγκας ο Παναθηναϊκός το 1964 prasinanea.gr
  44. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.180
  45. 45,0 45,1 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.189
  46. Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νέοι - Σύλλογος παλαιμάχων Παναθηναϊκού
  47. 47,0 47,1 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.181
  48. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.193
  49. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.193
  50. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.188
  51. Όταν το «τριφύλλι» αλλάζει sentragoal.gr
  52. Η ιστορία του Παναθηναϊκού στο γυναικείο ποδόσφαιρο - womensoccer.gr
  53. Αποτελέσματα Εθνικών Εκλογών 2012, από το Υπουργείο Εσωτερικών, 18 Ιουνίου 2012.
  54. Επίσημη σελίδα Παναθηναϊκού.
  55. St. Patrick's Day Facts: Snakes, a Slave, and a Saint National Geographic Retrieved 10 February 2011
  56. Αποθέωση του Τριφυλλιού στο «Στάδιο», δύο χρόνια πριν την ίδρυση του Παναθηναϊκού. palaimaxoipanathinaikou.gr
  57. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.10
  58. Ο πρώτος ύμνος του Παναθηναϊκού! onsports.gr
  59. Ο πρώτος πράσινος ύμνος ήταν... Κόκκινος! gazzetta.gr
  60. Ο πρώτος ύμνος του Παναθηναϊκού prasinanea.gr
  61. 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008, σελ.42
  62. paovolleyball.gr
  63. «ΠΡΩΤΑΘΛΗΜΑ ΕΛΛΑΔΑΣ (ΑΠΟ 1927-28)». Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία. http://www.epo.gr/Default.aspx?a_id=25295. Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2014. 
  64. «ΟΙ ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΕΣ». Ελληνική Ομοσπονδία Πετοσφαίρισης. http://www.volleyball.gr/index.php?option=mod_navigationbar&mnuid=3&submnuid=202&view=page&lang=el. Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2014. 
  65. «ΟΙ ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΕΣ (ΟΜΑΔΕΣ,ΠΡΟΠΟΝΗΤΕΣ,ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ)». Ελληνική Ομοσπονδία Πετοσφαίρισης. http://www.volleyball.gr/index.php?option=mod_navigationbar&mnuid=3&submnuid=203&view=page&lang=el. Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2014. 
  66. Αθλητική Ηχώ 12 Απριλίου 1968, σελίδα 8
  67. Αθλητική Ηχώ 15 Ιουλίου 1968, σελίδα 8
  68. Αθλητική Ηχώ 29 Μαΐου 1968 σελίδα 2
  69. Αθλητική Ηχώ 15 Ιουνίου 1969 σελίδα 6
  70. Αθλητική Ηχώ. 16 Μαρτίου 1968, σελίδα 6
  71. Αθλητική Ηχώ 27 Μαΐου 1969, σελίδα 6
  72. Αθλητική Ηχώ 3 Ιουνίου 1969, σελίδα 6
  73. Αθλητική Ηχώ, 16 Μαΐου 1972, σελίδα 8 δεξιά. Ο Παναθηναϊκός πρωταθλητής 1972 στις γυναίκες.
  74. Αθλητική Ηχώ, 19/10/1993 σελίδα 8
  75. Αθλητική Ηχώ 28/5/1982 σελίδα 1 Πρωταθλητής ο ΠΑΟ τα έτη 1964 έως 1969.
  76. https://archive.is/20120709122214/img40.imageshack.us/f/34970188.jpg/
  77. «ΔΙΑΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΠΡΩΤΑΘΛΗΜΑ ΕΛΛΑΔΑΣ». Ελληνική Σκακιστική Ομοσπονδία. http://www.chessfed.gr/archives/252. Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2014. 
  78. Στην επίσημη ιστοσελίδα [http://panathinaikos1908.gr/titles.php του Παναθηναϊκού] αναφέρονται 7 Πρωταθλήματα και 1 Κύπελλο, όμως σε χρονιές που σύμφωνα με την Ελληνική Σκακιστική Ομοσπονδία δεν διεξήχθησαν διοργανώσεις. Εξαίρεση του 1976 που διοργανώθηκε αλλά η Ομοσπονδία και [http://www.sport-fm.gr/article/oi-prwtathlites-kai-oi-kupellouxoi-elladas-sto-skaki/772625 άλλες τρίτες πηγές] το δίνουν στην Ένωση Σκακιστών Θεσσαλονίκης
  79. Αρχείο Αθλητικής Ηχούς, 10/1/1971, σελίδα 4 κάτω δεξιά. Συνέντευξη Ν. Καζιλάρη.
  80. συνυπολογίζονται οι τελικοί των διηπειρωτικών κυπέλλων ανδρών ποδοσφαίρου 1972 και μπάσκετ 1996, παρότι για τις συγκεκριμένες διοργανώσεις δεν υφίσταται ημιτελική φάση, με το δικαίωμα συμμετοχής να αποκτάται μέσω της πορείας κατά την προηγούμενη αγωνιστική χρονιά σε κύπελλα επιπέδου ηπείρου
  81. Για Πάντα Πρωταθλητές, Εκδόσεις ΣΚΑΪ Βιβλίο, 2009 σελ.168
  82. onsports.gr Όλοι οι πρόεδροι του ΠΑΟ
  83. πρόεδρος για μία εβδομάδα λόγω τιμωρίας του Φιλιππίδη
  84. 84,0 84,1 Ιδιοκτήτες οι αφοι Γιαννακόπουλοι
  85. Εφημερίδα Πράσινη 7 Αυγούστου 2009 σελ.19

Πηγές

  • Πάνος Φιαμέγκος, Παναθηναϊκός 1908-1998 - 90 χρόνια ιστορικής πορείας
  • 100 Χρόνια Παναθηναϊκός - Η Ιστορία 1908-2008, Εκδόσεις Λιβάνη, 2008
  • 100 Χρόνια, Επετειακή έκδοση του GOAL NEWS, 2008
  • Για Πάντα Πρωταθλητές, Εκδόσεις ΣΚΑΪ Βιβλίο, 2009
  • Glory Days - Τα χρυσά χρόνια 1992 - 2007, ΚΑΕ Παναθηναϊκός, 2007
  • Ιστοσελίδα Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού
  • Αθλητική ηχώ
  • Εφημερίδα "Η ΠΡΑΣΙΝΗ" όπως καταχωρήθηκε σε άρθρο της την 29 Μαρτίου 2012 με τίτλο "Ασπίδα στους τίτλους μας!" και σε συνεργασία με τον μελετητή-ιστορικό Γιώργο Κουσουνέλο(Αθλητικογράφο-Συγγραφέα)
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Επίσημες ιστοσελίδες