Νοεμβριανά του 1916

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Νοεμβριανά
Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος
162 9 le Mirabeau bombarde Ahènes.jpg
Το γαλλικό θωρηκτό Μιραμπώ βομβαρδίζει την Αθήνα, 1η Δεκεμβρίου 1916.
Χρονολογία 1η Δεκεμβρίου 1916
Τόπος Αθήνα, Ελλάδα
Αίτια Άρνηση του Ελληνικού Στρατού να παραδώσει ποσότητες πολεμικού υλικού
Έκβαση Νίκη της Ελλάδας,
Απόσυρση των γαλλοβρεταννικών στρατευμάτων από την Αθήνα,
Αναγνώριση της Κυβέρνησης της Θεσσαλονίκης
Εμπλεκόμενες πλευρές
Ηγετικά πρόσωπα
Λουί Νταρτίζ ντυ Φουρνέ
Απολογισμός
85 νεκροί
194 νεκροί

Τα Νοεμβριανά[N 1] είναι οι ένοπλες συγκρούσεις που έφεραν αντίπαλους, την 1η Δεκεμβρίου (18 Νοεμβρίου κατά το Ιουλιανό Ημερολόγιο) 1916, στρατεύματα πιστά στο Βασίλειο της Ελλάδας με γαλλο-βρετανικές δυνάμεις που είχαν αποβιβαστεί στην Αθήνα ώστε να επιτάξουν τυχόν οπλισμό. Η ονομασία ελληνικοί εσπερινοί η οποία δόθηκε, στην Δυτική Ευρώπη, στην σφαγή που ακολούθησε παραπέμπει στους « σικελικούς εσπερινούς » του 1282, στη διάρκεια των οποίων οι δυνάμεις του Αγγεβίνου βασιλιά Καρόλου Α΄ σφαγιάστηκαν συστηματικά από τον ντόπιο σικελικό πληθυσμό. Στην Ελλάδα, οι συγκρούσεις αποκαλούνταν, ωστόσο, « Νοεμβριανά », λόγω της διατήρησης του Ιουλιανού Ημερολογίου στην χώρα.

Από τις αρχές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα πνεύματα ήταν έντονα μεταξύ των κυβερνήσεων της Αντάντ και της Ελλάδας, η οποία επιθυμούσε να διατηρήσει την ουδετερότητά της στη διάρκεια αυτής της πολεμικής σύρραξης. Ωστόσο, ήταν η παράδοση άνευ όρων, τον Μάιο του 1916, του Φρουρίου Ρούπελ, σημαντικής ελληνικής οχυρής θέσης η οποία βρισκόταν στην Μακεδονία, σε γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις, που οδήγησε στην ψύχρανση των σχέσεων μεταξύ της Ελλάδας και των Συμμάχων. Από εκείνη την στιγμή, η Αντάντ, και κυρίως η Γαλλία, άρχισε να υποπτεύεται τον βασιλιά Κωνσταντίνο Α΄ και την κυβέρνησή του ότι είχαν συνάψει μυστικά συμμαχία με τις Κεντρικές Δυνάμεις και ότι απειλούσαν, έτσι, την Γαλλική Στρατιά της Θεσσαλονίκης, η οποία βρισκόταν στρατοπεδευμένη στην Θεσσαλονίκη από τον Οκτώβριο του 1915.

Στη διάρκεια του συνόλου του καλοκαιριού του 1916, διπλωματικές διαπραγματεύσεις διεξάγονταν μεταξύ Αθήνας και Αντάντ, η οποία απαίτησε από τον βασιλιά να της παραδώσει αριθμό αντίστοιχο των όπλων που λεηλατήθηκαν από τους Βούλγαρους στο Φρούριο Ρούπελ. Ωστόσο, η αποτυχία των διαπραγματεύσεων και η κατάληψη τμήματος της Μακεδονίας από τον βουλγαρικό στρατό βοήθησαν στην διακήρυξη Κυβέρνησης Εθνικής Αμύνης από τον Ελευθέριο Βενιζέλο στην Θεσσαλονίκη. Η στήριξη της Αντάντ προς τον Κρητικό πολιτικό προκάλεσε, έτσι, τον Εθνικό Διχασμό και μια ιδιότυπη εμφύλια σύγκρουση μεταξύ βασιλοφρόνων και βενιζελικών.

Πάραυτα, στα τέλη Οκτωβρίου, μια μυστική συμφωνία υπεγράφη μεταξύ της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Α΄ και των συμμαχικών διπλωματών. Οι πιέσεις, ωστόσο, του βασιλικού περιβάλλοντος σε συνδυασμό με ατυχείς χειρισμούς των βενιζελικών οδήγησαν τον βασιλιά στην ακύρωση της συμφωνίας. Πάντα επιθυμώντας να λάβει τα υποσχεθέντα όπλα, ο αντιναύαρχος Λουί Νταρτίζ ντε Φουρνέ αποβιβάστηκε στην Αθήνα επικεφαλής μικρού γαλλο-βρετανικού εκστρατευτικού σώματος, την 1η Δεκεμβρίου (18 Νοεμβρίου σύμφωνα με το Ιουλιανό Ημερολόγιο) του 1916. Οι δυνάμεις της Αντάντ έγιναν τότε δεκτές με καταιγισμό πυροβολισμών. Κύριο ρόλο διαδραμάτησε ο Ιωάννης Μεταξάς ο οποίος είχε οργανώσει ομάδες "επιστράτων", δηλαδή απολυθέντες στρατευσίμους ("επιστράτους") για την απόκρουση των Αγγλογάλλων. Μετά από μια ολόκληρη ημέρα οδομαχιών, μια ανακωχή συμφωνήθηκε μεταξύ των δύο πλευρών και οι επιζώντες κατάφεραν να επιβιβαστούν ειρηνικά στα πλοία τους. Για τους συμμάχους ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος έγινε πλέον "ο πιο μισητός άνθρωπος στην Ευρώπη μετά τον Κάιζερ". Την αποχώρηση των συμμάχων ακολούθησε, επί τρεις ημέρες, μια άγρια μορφή καταστολής απέναντι στους βενιζελικούς της Αθήνας.

Στο μακεδονικό μέτωπο, όπως στο Παρίσι και το Λονδίνο, οι επιπτώσεις των «εσπερινών» δεν άργησαν να έρθουν. Ο Λουί Νταρτίζ ντυ Φουρνέ αποπέμφθηκε των καθηκόντων του, ενώ ένας αυστηρός ναυτικός αποκλεισμός επιβλήθηκε στο Βασίλειο της Ελλάδας οδηγώντας σε λιμοκτονία πολλές πόλεις της Νοτίου Ελλάδος. Η Κυβέρνηση Εθνικής Αμύνης του Βενιζέλου αναγνωρίστηκε εν μέρει από τους Συμμάχους. Στο Λονδίνο, ο πρωθυπουργός Χέρμπερτ Χένρι Άσκουϊθ και ένα τμήμα του πολιτικού του συμβουλίου παραιτήθηκαν στις 5 Δεκεμβρίου, ενώ στο Παρίσι μια σημαντική υπουργική αναδιάρθρωση έλαβε χώρα στις 12 Δεκεμβρίου.

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Απαντώνται επίσης οι ονομασίες « αθηναϊκοί εσπερινοί », « ενέδρα της Αθήνας », « Ελληνικοί Εσπερινοί» στην γαλλική ιστοριογραφία και « Δεκεμβριανά » στην ελληνική ιστοριογραφία.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • (Αγγλικά) George F. Abbott, Greece and the Allies 1914-1922, Londres, Methuen & Co. Ltd, 1922
  • (Αγγλικά) D. F. Burg, Almanac of World War I, University Press of Kentucky, 1998 (ISBN 0813120721)
  • (Αγγλικά) David Dutton, The Politics of Diplomacy : Britain and France in the Balkans in the First World War, I. B. Tauris, 1998 (ISBN 9781860640797)
  • (Αγγλικά) David Dutton, « The Deposition of King Constantine of Greece, June 1917: An Episode in Anglo-French Diplomacy » dans Canadian Journal of History, vol. 12, n° 4, 1977.
  • (Αγγλικά) Zisis Fotakis, Greek naval strategy and policy, 1910-1919, Routledge, 2005 (ISBN 9780415350143)
  • (Αγγλικά) M. Hickey, First World War, vol. 4 : The Mediterranean Front 1914-1923, Taylor & Francis, 2007 (ISBN 184176373X)
  • (Αγγλικά) George B. Leon, Greece and the Great Powers 1914-17, Thessalonique, Institute of Balkan Studies, 1974 (ISBN 0722800010)
  • (Γαλλικά) Pierre Miquel, Les poilus d'Orient, éditions Fayard, 1998 (ISBN 2213600279)
  • (Ελληνικά) Γιάννης Γ. Μουρέλος, Τα "Νοεμβριανά" του 1916, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, 2007 (ISBN 9789601625713)