Δημήτριος Καντεμίρ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Δημήτριος Καντιμήρης)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Δημήτριος Καντεμίρ
Dimitrie Cantemir - Portrait from Descriptio Moldaviae, 1716 (crop).jpg
Γέννηση 26 Οκτωβρίου 1673
Υπηκοότητα / Χώρα πολιτογράφησης Πριγκηπάτο της Μολδαβίας
Σύζυγος Αναστασία Τρουμπέζκαγια
Τέκνα Εκατερίνα Ντμιτρίεβνα Γκολιτσίνα, Μαρία Καντεμίρ, Αντίοχος Δ. Καντεμίρ
Γονείς Κωνσταντίνος Β΄ Καντεμίρ και Άννα Μπαντάς
Αδέλφια Αντίοχος Καντεμίρ
Commons page Πολυμέσα

Ο Δημήτριος Καντεμίρ (Dimitrie Cantemir, 26 Οκτωβρίου 1673 - 21 Αυγούστου 1723) ήταν Μολδαβός στρατιωτικός, πολιτικός και λόγιος. Ήταν ηγεμόνας της Μολδαβίας, ειδήμονας της ελληνικής, λατινικής, αραβικής και ρωσικής γλώσσας. Διετέλεσε δύο φορές βοεβόδας της Μολδαβίας (1693 και 1710-11). Κατά την δεύτερη ηγεμονία του συντάχθηκε με την Ρωσία κατά των Οθωμανών επικυριάρχων του, αλλά η ήττα της Ρωσσίας είχε ως αποτέλεσμα την οριστική έκπτωση της οικογενείας του και τον εφεξής διορισμό Ελλήνων Φαναριωτών ως ηγεμόνων. Είχε άριστη εκπαίδευση στη φιλοσοφία, την πολιτική τέχνη και την ιστορία. Έγραψε την ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εξαίρετο βιβλίο που μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες. Έγραψε επίσης χρονικό της Μολδαβίας. Ήταν επίσης γεωγράφος, μουσικοθεωρητικός, ουμανιστής και εγκυκλοπαιδιστής. Αδελφός του ήταν ο Αντίοχος Καντεμίρ, γιος του ο Αντίοχος Δ. Καντεμίρ.

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεννήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 1673 στην Σιλιστένη της Ρουμανίας. Η γενέτειρά του αργότερα ονομάστηκε προς τιμήν του «Δημήτριος Καντεμίρ». Πατέρας του ήταν ο βοεβόδας Κωνσταντίνος Β΄ Καντεμίρ. Ήταν γόνος της παλιάς βογιάρικης οικογένειας Καντεμίρ, η οποία ήταν οικογένεια της κατώτερης αριστοκρατίας της Μολδαβίας, Ταταρικής προελεύσεως. Μητέρα του ήταν η τρίτη γυναίκα του πατέρα του, Άννα Μπαντάς, επίσης αριστοκράτισσα, με σημαντική μόρφωση, και διανοούμενη του Διαφωτισμού. Ο Δημήτριος, μαζι με τον αδερφό του Αντίοχο, διδάχτηκε τα ελληνικά και λατινικά γράμματα στο σπίτι. Δάσκαλός του ήταν ο Έλληνας Ιερεμίας Κακαβέλας, και απόκτησε βαθιά γνώση των αρχαίων κλασικών και εκκλησιαστικών Σλάβων συγγραφέων, λογική, φιλοσοφία και ρητορική. Έφηβος ακόμα αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να πάει στην Κωνσταντινούπολη, όμηρος των Τούρκων κατά την διάρκεια της ηγεμονίας του πατέρα του. Ο Δημήτριος αντικατέστησε τον αδερφό του Αντίοχο, ο οποίος από το 1685 ήδη εκπλήρωνε την ίδια θητεία. Διέμεινε εκεί από το 1688, σπούδασε στην Μεγάλη του Γένους Σχολή, έμαθε τουρκικά, ελληνικά, γαλλικά, ρωσικά, αραβικά και περσικά, και σπούδασε φιλολογία, μαθηματικά, ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και μουσική. Το 1691 επέστρεψε στο Ιάσιο, αντικατασταθείς στην ομηρία από τον αδελφό του Αντίοχο. Το 1693, όταν ο πατέρας του πέθανε, ο Δημήτριος ανέλαβε βοεβόδας της Μολδαβίας, αλλά ο Σουλτάνος Αχμέτ Β΄ αρνήθηκε να τον αναγνωρίσει, διορίζοντας τον Κωνσταντίνο Δούκα. Ο Δημήτριος επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, συνέχισε τις σπουδές, και έγινε προσωπικός φίλος του μεγάλου βεζίρη Ραμί Μεχμέτ Πασά. Το 1697 πολέμησε στο πλευρό των Οθωμανών στη μάχη της Ζέντας, στην οποία οι Τούρκοι ηττήθηκαν από τους Αυστριακούς. Το 1698 ηγεμόνας της Μολδαβίας έγινε ο αδερφός του Αντίοχος. Ο Δημήτριος τον βοηθούσε από την Κωνσταντινούπολη ως απεσταλμένος και σύμβουλός του. Την εποχή αυτή γνωρίστηκε με τους πρέσβεις της Γαλλίας, της Ρωσίας και της Ολλανδίας.

Στις 14 Νοεμβρίου 1710 ανέλαβε ο ίδιος το αξίωμα του βοεβόδα και επέστρεψε στην Μολδαβία. Ηγεμόνευσε για ένα έτος, μέχρι το 1711. Προτίμησε να συμμαχήσει με τον Μεγάλο Πέτρο της Ρωσίας, υπογράφοντας μυστικά το σύμφωνο του Λουτσκ τον Απρίλιο του 1711, το οποίο εξασφάλιζε την κληρονομική ηγεμονία για την οικογένειά του. Στο μικρό χρονικό διάστημα της βασιλείας του ο Καντεμίρ ξεκίνησε μεταρρυθμιστικό έργο, ιδιαίτερα στον τομέα της αριστοκρατίας και της εκπαίδευσης. Έθεσε τη Μολδαβία υπό την εξουσία της Ρωσίας, και πήρε μέρος στον πόλεμο εναντίον των Τούρκων. Όμως, μετά την ήττα των ρωσικών δυνάμεων στο Στανιλέστι, στον ποταμό Προύθο, τον Ιούλιο του 1711, αναγκάστηκε να καταφύγει στην Ρωσία και να εγκατασταθεί εκεί. Τιμήθηκε από την Ρωσία με τον τίτλο του πρίγκιπα (knyaz), ενώ ο αυτοκράτορας Κάρολος ΣΤ' του απένειμε τον τίτλο του πρίγκιπα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Εγκαταστάθηκε στο Χάρκοβο, αλλά συχνά βρίσκονταν στην Αγία Πετρούπολη, ως κύριος σύμβουλος του Πέτρου.

Παντρεύτηκε στο Ιάσιο στις 9 Μαΐου 1699 την Κασσάνδρα Καντακουζηνή (1682-1713), και στις 14 Ιανουαρίου 1717, στην Αγία Πετρούπολη, την Αναστασία Τρουμπέσκαγια (1700-1755). Απεβίωσε στις 21 Αυγούστου 1723 στην Δημητρόφκα, κοντά στο Χάρκοβο της Ουκρανίας.

Απόγονοι του Δημήτριου Καντεμίρ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Η Μαρία Καντεμίρ, (1700–1754) εντυπωσίασε τον Πέτρο της Ρωσίας τόσο, που ήθελε για χάρη της να διαλύσει τον γάμο του με την Αικατερίνη για να την παντρευτεί. Όταν όμως ο Πέτρος ανέβηκε στο θρόνο, η Μαρία κλείστηκε σε μοναστήρι.
  • Ο Αντίοχος Δ. Καντεμίρ (1708–1744) υπήρξε πρεσβευτής της Ρωσίας στο Λονδίνο και το Παρίσι, και επίσης λόγιος.
  • Ο Κωνσταντίνος Καντεμίρ (1703–1747) κατηγορήθηκε για συνωμοσία εναντίον της αυτοκράτειρας Άννας και εξορίστηκε στη Σιβηρία.
  • Η Σμαράγδα Καντεμίρ (1720–1761), μοναδικό παιδί από το δεύτερο γάμο του, ήταν φημισμένη καλλονή της εποχής της, και σύζυγος του πρίγκιπα Δημήτριου Γκολίτσιν.

Εργογραφία του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σοβιετικό γραμματόσημο που απεικονίζει τον Δημήτριο Καντεμίρ

Το έτος 1714 ο Καντεμίρ έγινε μέλος της Βασιλικής Πρωσικής Ακαδημίας των Επιστημών στο Βερολίνο. Τα έτη 1711 έως 1719 ήταν τα πιο καρποφόρα, αφού τότε έγραψε τα σημαντικότερα έργα του. Συγκαταλέγεται ανάμεσα στους αξιολογότερους γλωσσολόγους της εποχής του και μιλούσε άπταιστα ένδεκα γλώσσες. Σημαντικό έργο του είναι η «Ιστορία της ακμής και παρακμής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας». Αρχικά κυκλοφόρησε ως χειρόγραφο ανά την Ευρώπη, και τελικά δημοσιεύτηκε το 1734 στο Λονδίνο. Μεταφράστηκε στα γερμανικά και γαλλικά, και ήταν το αξιολογότερο έργο για το θέμα αυτό, μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Έγραψε επίσης διάφορα βιβλία για τη μουσική της Εγγύς Ανατολής, και το πρώτο βιβλίο της ιστορίας της Ρουμανίας, με τίτλο Historia Hieroglyphica. Άλλο έργο του ήταν το φιλοσοφικό δοκίμιο με τίτλο Divanul, sau Gâlceava Înțeleptului cu lumea sau Giudețul sufletului cu trupul (Το Ντιβάνι, ή Η αντιδικία του σοφού με τον κόσμο ή Η διάκριση της Ψυχής από το Σώμα), το οποίο μεταφράστηκε στα Ελληνικά, τα Αραβικά, τα Γαλλικά και τα Αγγλικά.

Ο Καντεμίρ διέπρεψε και ως μουσικός, συνθέτης και θεωρητικός της οθωμανικής μουσικής. Δημοσίευσε το 1698 στο Ιάσιο βιβλίο με τίτλο Kitâbu 'Ilmi'l-Mûsikí alâ Vechi'l-Hurûfât (Το βιβλίο της γραπτής μουσικής επιστήμης). Το βιβλίο αυτό, στο οποίο περιγράφει τις μελωδίες και τους ρυθμούς της οθωμανικής μουσικής, με βάση μουσικά σημεία που επινόησε ο ίδιος, θεωρείται μέχρι και σήμερα σημαντικό.

Το 1714 δημοσίευσε στο Βερολίνο την πρώτη γεωγραφική, εθνογραφική, και οικονομική περιγραφή της Μολδαβίας με τίτλο Descriptio Moldaviae, η οποία μεταφράστηκε στα γερμανικά και τυπώθηκε το 1769 σε αποσπάσματα και το 1772 ως μονογραφία. Για το βιβλίο αυτό ο Καντεμίρ σχεδίασε τον πρώτο γεωγραφικό χάρτη της Μολδαβίας. Ο χάρτης τυπώθηκε το 1737 στην Ολλανδία.

Εκδόσεις των έργων του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]



Προκάτοχος:
Κωνσταντίνος Καντεμίρ
'Πρίγκιπας της Μολδαβίας'
AneniiNoi CoatOfArms.png
1693
Διάδοχος:
Κωνσταντίνος Δούκας
Προκάτοχος:
Νικόλαος Μαυροκορδάτος
'Πρίγκιπας της Μολδαβίας'
AneniiNoi CoatOfArms.png
1710-1711
Διάδοχος:
Ιωάννης Μαυροκορδάτος

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Popescu-Judetz, Eugenia, και Pan Yayıncılık. Prince Dimitrie Cantemir, Theorist and Composer of Turkish Music. Κωνσταντινούπολη, 1999.ISBN 975-7652-82-2.
  • Storost, Jürgen. 300 Jahre romanische Sprachen und Literaturen an der Berliner Akademie der Wissenschaften. Frankfurt a.M.: Peter Lang, 2001. Τόμος Α', σελ. 31-36.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Dimitrie_Cantemir της Γερμανικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).