Δίας (μυθολογία)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Άγαλμα του Δία στο μουσείο Ερμιτάζ.

Ο Δίας ή Ζευς σύμφωνα με την αρχαία ελληνική θεογονία είναι ο "Πατέρας των θεών και των ανθρώπων" που κυβερνά τους Θεούς του Ολύμπου. Αυτός είναι ο θεός του ουρανού και του κεραυνού στην ελληνική μυθολογία. Είναι το νεότερο παιδί του Κρόνου και της Ρέας. Στις περισσότερες παραδόσεις είναι παντρεμένος με την Ήρα, αν και στο μαντείο της Δωδώνης, σύζυγος του αναφέρεται η Διώνη. Είναι γνωστός για τις ερωτικές περιπέτειες του. Αυτό οδήγησε σε πολλούς ευσεβείς και ηρωικούς απογόνους, συμπεριλαμβανομένων της Αθηνάς, του Απόλλωνα, της Άρτεμης, του Ερμή, της Περσεφόνης (από την Δήμητρα), του Διόνυσου, του Περσέα, του Ηρακλή, της Ωραίας Ελένης, του Μίνωα και των Μουσών (από την Μνημοσύνη). Από την Ήρα έχει αποκτήσει τον Άρη, την Ήβη και τον Ήφαιστο, ενώ από τη Διώνη απέκτησε την Αφροδίτη. Ο Δίας υπήρξε ανέκαθεν μετεωρολογικός θεός, ελεγκτής της αστραπής, του κεραυνού και της βροχής. Ήταν ο δυνατότερος και σπουδαιότερος όλων των μυθολογικών όντων και θεών. Ο Θεόκριτος περίπου το 265 Π.Κ.Ε. έγραψε: «άλλοτε είναι καθαρός ο Δίας, άλλοτε βρέχει». Στο ομηρικό έπος της Ιλιάδας έστελνε τους κεραυνούς στους εχθρούς του. Άλλα εμβλήματά του, ήταν ο αετός και η αιγίς.

Ο Δίας στο μύθο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γέννηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Κρόνος απέκτησε πολλά παιδιά από τη Ρέα: την Εστία, την Δήμητρα, την Ήρα, τον Άδη και τον Ποσειδώνα, αλλά τα κατάπιε όλα τη στιγμή που γεννήθηκαν, αφού είχε μάθει από τη Γαία και τον Ουρανό ότι ο γιός του θα τον ανατρέψει, όπως ο ίδιος είχε ανατρέψει τον δικό του πατέρα του. Όταν ο Δίας ήταν έτοιμος να γεννηθεί, η Ρέα ζήτησε απο την Γαία να επινοήσει ένα σχέδιο για να τον σώσει, έτσι ώστε ο Κρόνος να τιμωρηθεί για τις πράξεις του ενάντια στον πατέρα του Ουρανό και τα παιδιά του. Η Ρέα γέννησε το Δία στο Δικταίο Άντρο της Κρήτης, παραδίδοντας στον Κρόνο μια πέτρα τυλιγμένη στα σπάργανα, την οποία κατάπιε.

Νηπιακή ηλικία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η "Σπηλιά του Δία" στο Όρος Ίδη της Κρήτης

Η Ρέα έκρυψε τον Δία σε μια σπηλιά στο όρος Ίδη της Κρήτης και σύμφωνα με διαφορετικές εκδοχές της ιστορίας ανατράφηκε από:

  1. την Γαία
  2. μια κατσίκα, την Αμάλθεια, ενώ οι Κουρήτες-στρατιώτες (μικρότεροι θεοί) χόρευαν, φώναζαν και χτυπούσαν τα δόρατα στις ασπίδες τους έτσι ώστε ο Κρόνος να μην ακούσει το κλάμα του μωρού.
  3. μια νύμφη που ονομάζεται Κυνοσούρα, την οποία ο Δίας, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, την τοποθέτησε ανάμεσα στα αστέρια.
  4. την Μελίσσα με κατσικίσιο γάλα και μέλι.
  5. μια οικογένεια βοσκών με την υπόσχεση ότι τα πρόβατά τους θα σωθούν από τους λύκους.

Βασιλιάς των θεών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Δίας μετά την ενηλικίωση του ανάγκασε τον Κρόνο να ξεράσει πρώτα την πέτρα και στη συνέχεια τα αδέλφια του, με την αντίστροφη σειρά της κατάποσης. Σε ορισμένες εκδόσεις, η Μήτις έδωσε στον Κρόνο ένα εμετικό για να τον αναγκάσει να ξεράσει τα μωρά. Μαζί με τα αδέλφια του, με τους Γίγαντες, τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες ανέτρεψε τον Κρόνο και τους άλλους Τιτάνες στον αγώνα που ονομάστηκε Τιτανομαχία.

Getty Villa - Collection (5304602925).jpg

Η Τιτανομαχία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Τιτανομαχία

Ο Ησίοδος μας μεταφέρει τα περί της μυθικής Τιτανομαχίας αναφέροντας ότι ο Δίας και τα αδέρφια του πολέμησαν εναντίον του Κρόνου και των Τιτάνων για την κυριαρχία επάνω στην Γη. Ορμούμενοι από τον Όλυμπο καταπολέμησαν τους Τιτάνες που είχαν οχυρωθεί στον Όρθυ. Ο αμείλικτος αυτός πόλεμος διήρκεσε δέκα χρόνια, ώσπου ο Δίας έλαβε την συμβουλή της Γαίας, να κατέβει στα Τάρταρα και να απελευθερώσει τους αδελφούς των Τιτάνων, τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες. Στα Τάρταρα πάλεψε με το μυθικό τέρας Κάμπη και αφού το νίκησε, απελευθέρωσε τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες, οι οποίοι έκτοτε έγιναν σύμμαχοί του. Οι Κύκλωπες από ευγνωμοσύνη έδωσαν στον Άρη και στον Ποσειδώνα πολεμικά όπλα και προμήθευσαν τον Δία με τις αστραπές, τη βροντή και το σφυρί, τα οποία από τότε έγιναν σύμβολα της δύναμής του. Οι δε Εκατόγχειρες συνόδευσαν τον Δία στην μάχη όπου με την βοήθειά τους οι θεοί νίκησαν τους Τιτάνες καταποντίζοντάς τους στα Τάρταρα βάζοντας για φρουρούς τους, τους Εκατόγχειρες. Τον Κρόνο τον φυλάκισαν μαζί με τους Τιτάνες στα Τάρταρα και όρισαν σαν φρουρό του την Νύχτα. Αργότερα, πήρε χάρη και έγινε βασιλιάς των Ηλύσιων Πεδίων, όπου κοιμόταν αιώνια. Ο Δίας, κατόπιν προτάσεως από την Γαία, αναλαμβάνει την υπέρτατη εξουσία ανάμεσα στους Θεούς και μοιράζει τον κόσμο σε τρία βασίλεια: Τον ουρανό, τη θάλασσα και τον κάτω κόσμο, θέτοντας για αρχηγούς τον εαυτό του, τον Ποσειδώνα και τον Άδη αντίστοιχα.

Η Γιγαντομαχία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Γιγαντομαχία

Επί της βασιλείας του, ο Δίας απειλήθηκε από τους Γίγαντες, οι οποίοι με προτροπή της Γαίας ζητούσαν να εκδικηθούν την πάταξη των Τιτάνων. Στην Γιγαντομαχία, όπως ονομάστηκε ο πόλεμος που ακολούθησε, ο Δίας αναδείχτηκε νικητής. Οι ολύμπιοι θεοί βοηθούμενοι από τον Ηρακλή και τον Διόνυσο πάλεψαν και νίκησαν σκοτώνοντας ή κατατροπώνοντας όλους τους Γίγαντες.

Δίας και Ήρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Ήρα
Η σύζυγος του Δία, Ήρα

Ο Δίας ήταν αδελφός και σύζυγος της Ήρας. Με την Ήρα απέκτησε τον Άρη, την Ήβη και τον Ήφαιστο. Ορισμένοι περιλαμβάνουν στις κόρες τους την Ειλείθυια (θεά των τοκετών) και την Έριδα. Πολυτάραχη η σχέση τους, ήταν γεμάτη ραδιουργίες και αντιζηλίες. Περιελάμβανε ακόμη και συνωμοσίες ή εναντίωση του ενός απέναντι στη θέληση του άλλου. Αναφέρεται η άποψη, η έχθρα του ζεύγους ανάγεται στην αντιπαλότητα του πρωταρχικού ζεύγους Ουρανός - Γη και αντανακλά τη θέση του αρσενικού στα ιστορικά χρόνια της πατριαρχίας. Πολλοί μύθοι αναφέρουν την Ήρα να ζηλεύει τις ερωτικές κατακτήσεις του Δία και να είναι εχθρός των ερωμένων και των παιδιών τους. Για έναν χρόνο, μια νύμφη που ονομαζόταν Ηχώ είχε τη δουλειά να αποσπά την προσοχή της Ήρας από τις υποθέσεις του μιλώντας της ακατάπαυστα. Όταν η Ήρα ανακάλυψε την απάτη, την καταράστηκε να επαναλάμβάνει τα λόγια των άλλων.

Δίας και Μήτις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: Μήτις (μυθολογία)

Κατά τον Ησίοδο, πρώτη σύζυγος του Δία ήταν η ελκυστική Μήτις, θεά της γνώσης. Ο Δίας όμως πήρε χρησμό ότι από τον γιο της Μήτιδας μια μέρα θα έβρισκε την ίδια μοίρα όπως ο πατέρας του (Κρόνος) και ο παππούς του (Ουρανός), οι οποίοι εκθρονίστηκαν από κάποιο παιδί τους. Αφού όμως, ακόμα και η μέθοδος του Κρόνου είχε αποδειχθεί αναποτελεσματική, αποφάσισε να μην εξουδετερώσει τα παιδιά του, αλλά την ίδια την Μήτιδα πριν αυτή προλάβει να γεννήσει. Έτσι, Ο Δίας κατάπιε την Μήτιδα, όπως είχε κάνει ο Κρόνος με τα παιδιά της Ρέας. Η Μήτιδα όμως ήδη εγκυμονούσε την Αθηνά με αποτέλεσμα να πιάσει τρομερό πονοκέφαλο τον Δία. Ο Ήφαιστος σπεύδοντας να βοηθήσει με τα εργαλεία του, συνέβαλε στην γέννηση της Αθηνάς, η οποία ξεπήδησε πάνοπλη μέσα από το κεφάλι του Δία.

Απόγονοι του Δία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η θεά Αθηνά, κόρη του Δία και της Μήτιδας

Είναι πολλοί οι μύθοι που παρουσιάζουν τον Δία να έχει ερωτικές σχέσεις με γυναίκες. Γιαυτό γέννησε πολλούς απογόνους, ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι ποτέ κανένας μύθος δεν έχει παρουσιάσει τον Δία ως άκαρπο. Πολλές φορές επίσης ο Δίας άλλαζε μορφή για να πλησιάσει και να ενωθεί με τις ερωμένες του.

Γυναίκα Δίας Απόγονοι
Θέμις οι Μοίρες: Κλοθώ, Λάχεσις, Ατροπός και οι Ώρες: Ευνομία, Δίκη, Ειρήνη, κατά άλλους Αὐξώ, Θαλλώ, Καρπώ
Ήρα ως Κούκος Ήβη, Ειλείθυια, Άργη. Σύμφωνα με τον Όμηρο επίσης: Ήφαιστος, σύμφωνα με τον Ησίοδο επίσης Άρης
Αίγινα ως πύρ Αιακός
Αλκμήνη Αμφιτρύων Ηρακλής
Ανάγκη Αδράστεια, κατά άλλους τις Μοίρες
Αντιόπη ως Σάτυρος οδι δίδυμοι Αμφίων και Ζήθος
Αστερία Αετός
Δανάη ως χρυσή βροχή Περσέας
Δήμητρα Περσεφόνη
Διόνη Αφροδίτη
Ηλέκτρα Ιασίων, Δάρδανος, Αρμονία
Ελάρα Τίτυος
Ευρώπη ως ταύρος Μίνωας, Σαρπηδώνας, Ραδάμανθυς
Ευρυνόμη Οι Χάριτες: Αγλαΐα, Ευφροσύνη, Θάλεια και Ασωπός
Γαραμάντη Ίαρβος
Ώρα Κολάξης
Ύβρις Παν
Ιώ Έπαφος
Καλλιστώ Άρτεμις Αρκάς
Καλύκη Ενδυμίων
Κάρμη Βριτόμαρτης
Λάμια πολλά παιδιά, που σκότωσε η Ήρα
Λητώ Άρτεμις, Απόλλων
Λήδα ως κύκνος οι Διόσκουροι Κάστωρ και Πολυδεύκης
Λήδα ή Νέμεσις ως κύκνος Ελένη (μυθολογία)
Μαία Ερμής
Μήτις Αθηνά
Μνημοσύνη ως βοσκός τις Μούσες: Μελέτη, Μνήμη, Αοιδή, Κλειώ, Μελπομένη, Τερψιχόρη, Θάλεια, Ευτέρπη, Ερατώ, Ουρανία, Πολυύμνια, Καλλιόπη
Νιόβη Άργος
μία Νύμφη Μέγαρος
Περσεφόνη ως φίδι Ζαγρεύς
Πλουτώ Τάνταλος
Πρωτογένηα Αίθλιος
Σεμέλη Διόνυσος
Ταυγέτη Λακεδαίμων
Θάλεια οι Παλικοί

Οι λέξεις Δίας και Ζευς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Δίας ονομαζόταν στα Αρχαία Ελληνικά Ζευς, λέξη που στη γενική πτώση ήταν του Διός, (σπανιότερα του Ζηνός), απ' όπου προήλθε και η νεοελληνική ονομασία. Σχετικά με την ετυμολογία των λέξεων αυτών υπάρχουν οι παρακάτω απόψεις:

  • Προέρχονται από το αρχαιοελληνικό δίος, που σημαίνει λαμπρός.
  • Προέρχονται από την Ινδοευρωπαϊκή ρίζα *Dyēus, που σύμφωνα με τους γλωσσολόγους έδωσε ακόμα την ελληνική λέξη Θεός, το Λατινικό Deus, το Βεδικό Dyaus, το Γερμανικό Tiwaz και άλλες λέξεις σχετικές με το θείο.
  • Για τον Ι.Θ. Κακριδή το όνομα βρίσκεται και σε άλλους ινδοευρωπαϊκούς λαούς, τους Ινδούς, τους Όμβρους, τους Λατίνους κ.α. Το όνομά του ανάγεται στην ρίζα div-, που σημαίνει ουρανός. Η έκφραση Ζευς πατήρ αντιστοιχεί στο Diespiter (Juppiter) των Ρωμαίων, το Jupater των Όμβρων και το Dyaus Pita των αρχαίων Ινδών


Προσωνύμια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

μετεωρολογία
  • Ουράνιος
  • Αιθέριος
  • Νεφεληγερέτης
  • Εριβρεμέτης (βαριά βροντή)
  • Υψιβρεμέτης
  • Ερίγδουπος
  • Αστεροπητής
  • Στεροπηγερέτης
  • Αργικέραυνος
  • Τερπικέραυνος
  • Όμβριος
  • Υέτιος
  • Ικμαίος (καλοκαιρινά μελτέμια)
  • Καταιβάτης
  • Καππώτας
  • Κεραυνός
  • Ευάνεμος
  • Κερασφόρος
  • Κελαινεφής (μαύρα σύννεφα)
οικογένεια - οίκος
  • Ερκείος (έρκος=φράγμα, περίβολος)
  • Γαμήλιος
  • Ηραίος
  • Πατήρ
  • Πατρώος
  • Φράτριος
κορυφές βουνών
  • Αίνιος
  • Ακραίος
  • Επάκριος
  • Ελλάνιος
  • Κορυφαίος
  • Λαρίσιος
  • Παρνήθιος
  • Ιθωμάτας
  • Ολύμπιος
  • Λύκαιος
διάφορα
  • Όρκιος (όρκος)
  • Ύπατος
  • Μέγιστος
  • Άριστος
  • Πολιεύς
  • Βουλαίος
  • Τέλειος
  • Ελευθέριος
  • Φίλιος
  • Ξένιος
  • Ικέσιος
  • Φύσιος
  • Σωτήρ
  • Κτήσιος (οικουρός όφις)
  • Μειλίχιος
  • Καταχθόνιος

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • The sculpture was presented to Louis XIV as Aesculapius but restored as Zeus, ca. 1686, by Pierre Granier, who added the upraised right arm brandishing the thunderbolt. Marble, middle 2nd century CE. Formerly in the 'Allée Royale', (Tapis Vert) in the Gardens of Versailles, now conserved in the Louvre Museum (official on-line catalog)
  • Larousse Desk Reference Encyclopedia, The Book People, Haydock, 1995, p. 215.
  • Wells, John C. (1990). Longman pronunciation dictionary. Harlow, England: Longman. ISBN 0582053838. entry "Zeus"
  • Hesiod, Theogony 542 and other sources.
  • This annually reborn god of vegetation also experienced the other parts of the vegetation cycle: holy marriage and annual death when he was thought to disappear from the earth" (Dietrich 1973:15).
  • Richard Wyatt Hutchinson, Prehistoric Crete, (Harmondsworth: Penguin) 1968:204, mentions that there is no classical reference to the death of Zeus (noted by Dietrich 1973:16 note 78).
  • Rodney Castleden, Minoans: Life in Bronze-Age Crete, "The Minoan belief-system" (Routledge) 1990:125
  • Pointed out by Bernard Clive Dietrich, The Origins of Greek Religion (de Gruyter) 1973:15.

Προτεινόμενη βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Καρλ Κερένυι, Η Μυθολογία των Ελλήνων, Εστία, Αθήνα χ.χ.
  • Ιωάννης Κακριδής, (επιμ.), Ελληνική μυθολογία: οι θεοί, Εκδοτική Αθηνών, (Αθήνα 1986)
  • Schwabl, Hans, «Ζευς: Παρατηρήσεις για την ουσία και την ιστορία του Θεού». Μετάφρ. Ι. Ν. Καζάζης. Επιστημονική επετηρίς της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 20 (1981), 353-370.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Wiktionary logo
Το Βικιλεξικό έχει λήμμα που έχει σχέση με το λήμμα:
Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα