Χάριτες

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Οι τρεις χάριτες, Μουσείο του Λούβρου.
Πίνακας του Ραφαήλ.
Οι Χάριτες, λεπτ. από τον πίνακα "Άνοιξη" του Σάντρο Μποτιτσέλι (π. 1485)
Οι τρεις χάριτες, έργο του Αντόνιο Κανόβα, Μουσείο Ερμιτάζ.

Οι Χάριτες, αρχαιοελληνικές θεότητες, ήταν προσωποποιήσεις της χάρης και της ομορφιάς. Στον Όμηρο η Χάρις αναφέρεται ως σύζυγος του Ηφαίστου[1] και αλλού μνημονεύονται αόριστα χωρίς ιδιότητα και αριθμό, όπως εκείνες που ύφαιναν τον πέπλο της Αφροδίτης. Αναφέρεται επίσης η Πασιθέη, την οποία η Ήρα υποσχέθηκε ως σύζυγο στον Ύπνο. Κατά τον Ησίοδο, οι Χάριτες ήταν τρεις: η Αγλαΐα η νεότερη, η Ευφροσύνη και η Θάλεια,[2] κόρες του Δία από την Ευρυνόμη, κόρη του Ωκεανού. Άλλοι συγγραφείς αναφέρουν άλλες θεότητες ή θνητές ως μητέρα τους: την Ήρα, την Ευνομία[3], τη Λήθη, την Αρμονία, την Αφροδίτη (με τον Διόνυσο ως πατέρα), την Κορωνίδα και τη Αίγλη από τον Ήλιο.

Αρχαιοελληνικοί μύθοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με τους αρχαιοελληνικούς μύθους, η ποίηση, η μουσική, η ρητορική και ο χορός όφειλαν τα θέλγητρά τους στις Χάριτες, που ήταν παρούσες σε όλες τις γιορτές των θεών στον Όλυμπο. Η παράδοση αναφέρει ακόμα, πως όταν η Αφροδίτη κατέφυγε στην Πάφο της Κύπρου, μετά την περιπέτειά της με τον Άρη, οι Χάριτες την έχρισαν με θείο έλαιο και την έντυσαν με λαμπρότατα ενδύματα.[4]

Ιερά και ναοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιερά και ναοί προς τιμήν τους υπήρχαν σε πολλά μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδας και των ελληνικών αποικιών. Στη τέχνη απεικονίζονται με μακριά ενδύματα και λυτή ζώνη, ενώ στα έργα της ελληνιστικής εποχής παριστάνονταν πλέον τελείως γυμνές. Ναός τους υπήρχε και στη Σπάρτη, ενώ ο Παυσανίας αναφέρει πως στο ιερό των Χαρίτων στην Ήλιδα[5] τα ξόανά τους είχαν πέτρινα χέρια και πόδια, ήταν στολισμένα με επίχρυσες εσθήτες και κρατούσαν η καθεμιά από ένα σύμβολο στο χέρι: τριαντάφυλλο η μία, αστράγαλο η δεύτερη και ένα κλαδί μυρσίνης (μυρτιάς) η τρίτη. Ο ποταμός Κηφισός κοντά στους Δελφούς ήταν ιερός γι αυτές. Ο ίδιος συγγραφέας αναφέρει πως μπροστά στα προπύλαια της Ακρόπολης των Αθηνών υπήρχε άγαλμα των Τριών Χαρίτων με μακριές εσθήτες.[6] Ντυμένες απεικονίζονταν επίσης οι Χάριτες του Βουπάλου στο ιερό της Νέμεσης της Σμύρνης, η Χάρις που εικονίζεται με τον Ερμή σε πλάκα της Θάσου, οι ανάγλυφες Χάριτες στον θρόνο του Δία στην Ολυμπία, εκείνες που κοσμούσαν στεφάνι της Ήρας, έργο του Πολυκλείτου στο Άργος και οι Χάριτες του Απελλή. Σε μερικές παραστάσεις απεικονίζονται να κρατούν η μία την άλλη ή να βαδίζουν πιασμένες χέρι-χέρι με χορευτικό βήμα. Συγγενείς τους θεότητες ήταν οι Ώρες, τις οποίες συχνά παρίσταναν μαζί τους ή και τις λάτρευαν μαζί.

Ο Παυσανίας διακόπτει την Περιγραφή του της Ελλάδας ( βιβλίο9.xxxv.1-7 ) για να επεκταθεί στις διάφορες θεωρήσεις των Χαρίτων που έλαβαν σε διάφορα μέρη στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Ιωνία:

    Οι Βοιωτοί λένε πως ο Ετεοκλής ήταν ο πρώτος άνθρωπος που θυσίασε στις Χάριτες. Επιπλέον, γνωρίζουν πως καθιέρωσε τον αριθμό των Χαρίτων ως τρεις, αλλά δεν έχουν καμία παράδοση ως προς τα ονόματα που τους έδωσε. Οι Λακεδαιμόνιοι, ωστόσο, λένε πως οι Χάρες είναι δύο, και ότι καθιερώθηκαν από τον Λακεδαίμονα, γιο της Ταϋγέτης, που τους έδωσε τα ονόματα Κλήτα και Φαένα. Αυτά είναι κατάλληλα ονόματα για τις Χάρες, όπως είναι και αυτά που δόθηκαν από τους Αθηναίους, οι οποίοι από τα παλιά χρόνια λάτρευαν δύο Χάρες, την Αυξώ και την Ηγεμόνη... Από τον Ετεοκλή από τον Ορχομενό μάθαμε το έθιμο προσευχής στις Χάρες. Και οι Αγγελίων και Τεκταύς, γιοί του Διονύσου, που έφτιαξαν την εικόνα του Απόλλωνα για τους Δηλίους, έθεσαν τρεις Χάρες στο χέρι του. Επίσης, στην Αθήνα, πριν από την είσοδο στην Ακρόπολη, οι Χάρες είναι τρεις σε αριθμό. Στην πλευρά τους εορτάζονται μυστήρια που δεν πρέπει να φανερωθούν στους πολλούς. Ο Πάμφος είναι ο πρώτος που γνωρίζουμε πως τραγούδησε για τις Χάρες, αλλά η ποίησή του δεν περιέχει πληροφορίες ούτε για τον αριθμό τους ούτε για τα ονόματά τους. Ο Όμηρος επίσης λέει πως ο Ύπνος ήταν εραστής της Πασιθέας, και στον λόγο του Ύπνου υπάρχει αυτός ο στίχος:

"Αληθώς θα μου έδινε μία από τις νεώτερες Χάριτες".
Επομένως μερικοί υποπτεύονται πως ο Όμηρος γνώριζε επίσης και γηραιότερες Χάριτες. Ο Ησίοδος στην Θεογονία (αν και ο συγγραφέας αμφισβητείται, το ποίημα αυτό είναι καλό στοιχείο) λέει πως οι Χάριτες είναι κόρες του Δία και της Ευρυνόμης, δίνοντάς τους τα ονόματα Ευφροσύνη, Αγλαΐα και Θάλεια. Το ποίημα του Ονομάκριτου συμφωνεί με αυτή την αναφορά. Ο Αντίμαχος, ενώ δεν δίνει ούτε τον αριθμό ούτε τα ονόματα των Χαρίτων, λέει πως είναι κόρες της Αίγλης και του Ήλιου. Ο ελεγειακός ποιητής Ερμεσιάναξ διαφωνεί με τους προκατόχους του, αφού καθιστά και την Πειθώ μια από τις Χάριτες.    

Οι Χάριτες στην τέχνη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για την απεικόνιση των Χαρίτων, ο Παυσανίας έγραψε:

    Δεν θα μπορούσα να ανακαλύψω ποιος ήταν αυτός πού απεικόνισε πρώτος τις Χάριτες γυμνές, είτε στην γλυπτική ή στην ζωγραφική. Κατά τους πρότερους χρόνους, φυσικά, και οι γλύπτες και οι ζωγράφοι τις απεικόνιζαν σκεπασμένες. Στην Σμύρνη, για παράδειγμα, στο ιερό της Νέμεσις, πάνω από τις εικόνες έχουν αφιερωθεί Χάριτες από χρυσό, έργο του Βουπάλου. Και στη Μουσική Αίθουσα στην ίδια πόλη υπάρχει ένα πορτραίτο μιας Χάριτας, ζωγραφισμένο από τον Απελλή. Παρομοίως, στην Πέργαμο, στην αίθουσα του Αττάλου, υπάρχουν άλλες εικόνες των Χαρίτων από τον Βούπαλο. Και κοντά σ' αυτό που ονομάζεται Πυθείο υπάρχει ένα πορτραίτο Χαρίτων, ζωγραφισμένο από τον Πυθαγόρα τον Παριανό. Ο Σωκράτης επίσης, ο γιος του Σωφρονίσκου, έκανε εικόνες των Χαρίτων για τους Αθηναίους, που βρίσκονται πριν από την είσοδο στην Ακρόπολη. Σ' όλες αυτές είναι σκεπασμένες. Αλλά οι μεταγενέστεροι καλλιτέχνες, δεν γνωρίζω τον λόγο, άλλαξαν τον τρόπο που τις απεικόνιζαν. Βεβαίως οι σημερινοί γλύπτες και ζωγράφοι απεικονίζουν τις Χάριτες γυμνές.[7]    

Οι Χάριτες απεικονίζονται στους μεταγενέστερους χρόνους από διάσημους ζωγράφους, όπως οι Λούκας Κράναχ, Ρούμπενς, Enrico Tarenghi και γλύπτες, όπως ο Αντόνιο Κανόβα και o Bertel Thorvaldsen.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ιλιάδα [Σ 382].
  2. Ησίοδος, Θεογονία«Τρεῖς δέ οἱ Εὐρυνόμη Χάριτας τέκε καλλιπαρῄους, Ὠκεανοῦ κούρη, πολυήρατον εἶδος ἔχουσα, Ἀγλαΐην τε καὶ Εὐφροσύνην Θαλίην τ᾽ ἐρατεινήν·τῶν καὶ ἀπὸ βλεφάρων ἔρος εἴβετο δερκομενάων(910)»
  3. Ορφικός Ύμνος, Χαρίτων
  4. Οδύσσεια θ [362-366].
  5. Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησης «Ηλιακών Α»
  6. Παυσανίας, Αττικά
  7. Παυσανίας , Ελλάδος περιήγησις

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα