Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Αργυρό τραχύ του Θεόδωρου, που τον παρουσιάζει να δέχεται κάστρο από τα χέρια του Αγίου Δημητρίου. Πιθανότατα πρόκειται περί εορταστική κοπή εις ανάμνηση της στέψης του ως αυτοκράτορα στη Θεσσαλονίκη το 1227

Ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας (ή Θεόδωρος Δούκας) (ανάμεσα 1180 με 1185-1253), υπήρξε Δεσπότης της Ηπείρου (1215-1230) και της Θεσσαλονίκης (1224-1230). Κατόρθωσε να επεκτείνει το Δεσποτάτο ως το πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης, όμως λόγω ατυχών χειρισμών απέτυχε να ολοκληρώσει την ανακατάληψή της. Πιάστηκε αιχμάλωτος από το Βούλγαρο βασιλιά Ιβάν Ασέν Β΄ το 1230 και απελευθερώθηκε το 1237, έχοντας παντρευτεί την κόρη του. Ο Θεόδωρος πέθανε το 1253, σε εξορία, στην Νίκαια, όπου τον είχε στείλει ο Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης μερικά χρόνια μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης.

Ο βίος του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Δεσποτάτο της Ηπείρου μεταξύ 1205 και 1230

Γεννήθηκε μέσα στην πενταετία 1180-1185, ο Θεόδωρος ήταν ο νόμιμος γιος Σεβαστοκράτωρα Ιωάννη Δούκα και της Ζωής Δούκαινας. Ήταν ο πρώτος ξάδελφος των Αυτοκράτορων Ισαάκ Β΄ Άγγελου και Αλέξιου Γ΄ Άγγελου, και ετεροθαλής αδελφός του ιδρυτή του Δεσποτάτου της Ηπείρου και προκατόχου του, Μιχαήλ Α΄ Δούκα Κομνηνού.

Αρχικά, για μικρό διάστημα, ήταν στην υπηρεσία του Αυτοκράτορα της Νίκαιας, Θεόδωρου Α΄ Λάσκαρη. Όμως το 1210 πήγε στην Ήπειρο και υποστήριξε τον αδελφό του Μιχαήλ. Όταν ο Μιχαήλ δολοφονήθηκε, ο Θεόδωρος τον διαδέχτηκε και ξεκίνησε επιθετικούς πολέμους, συμμαχώντας ταυτόχρονα με την Σερβία και με Αλβανούς φυλάρχους. Εκμεταλλεύτηκε την αδράνεια της Βουλγαρίας και του λατινικού βασιλείου της Θεσσαλονίκης, κατέλαβε την Θεσσαλία και την Μακεδονία το 1216. Όταν ο Λατίνος Αυτοκράτορας Πέτρος ντε Κουρτεναί προσπάθησε να διασχίσει την Ήπειρο για να φτάσει στην Κωνσταντινούπολη, όμως τον εντόπισε και τον αιχμαλώτισε ο Θεόδωρος. Το 1220 κατέλαβε την Βέροια, το 1221 τις Σέρρες και την Δράμα και το 1224 κατέλαβε τελικά την Θεσσαλονίκη, καταλύοντας την εκεί λατινική διοίκηση.

Λόγω των αλλεπάλληλων επιτυχιών του, ο Θεόδωρος ανακηρύχτηκε Αυτοκράτορας το 1225 (ή 1227) στην Θεσσαλονίκη, από τον αυτοκέφαλο αρχιεπίσκοπο Οχρίδας, Δημήτριο Χωματιανό. Ο στρατός του κατέλαβε μέχρι και πόλεις της Θράκης και το 1225 κατέλαβε την Αδριανούπολη από την Αυτοκρατορία της Νίκαιας. Ύστερα στράφηκε εναντίον των Βουλγάρων του Ιωάννη Β΄ Ασέν , θορυβημένος και από την συμμαχία που σύναψαν με την Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης, επιτέθηκε στους Βούλγαρους το 1230. Όμως οι Βούλγαροι ύστερα από κυκλωτική κίνηση στην Μάχη της Κλοκοτνίτσας νίκησαν τον στρατό του Θεόδωρου και ο ίδιος πιάστηκε αιχμάλωτος. Έμεινε αιχμάλωτος για 7 χρόνια, κατά την διάρκεια της αιχμαλωσίας του κατηγορήθηκε για συνωμοσία και τυφλώθηκε.

Τα εδάφη του Θεόδωρου μοιράστηκαν μεταξύ του Ιωάννη Β΄ Ασέν (Θράκη, Μακεδονία πλην Θεσσαλονίκης, αλβανικές περιοχές) και των αδελφών του Θεόδωρου, Μανουήλ (Θεσσαλονίκη) και του Κωνσταντίνου (Ακαρνανία), και του ανιψιού του Μιχαήλ Β΄ Κομνηνού Δούκα (Ήπειρος).

Το 1237 ελευθερώθηκε από τους Βούλγαρους και παντρεύτηκε την κόρη του Ιωάννη Β΄ Ασέν, Ειρήνη. Ο Θεόδωρος έγινε κύριος της Θεσσαλονίκης, καταδιώκοντας τον αδελφό του, Μανουήλ, και βάζοντας στην θέση του τον γιο του Ιωάννη Κομνηνό Δούκα. Ο ίδιος αποσύρθηκε στα Βοδενά (σημερινή Έδεσσα). Στην συνέχεια προσπάθησε να ενώσει τα μέλη της οικογένειάς του και να τα στρέψει εναντίον του Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη της Νίκαιας, που είχε βλέψεις στην Θεσσαλονίκη.

Μετά τον θάνατο του Ιωάννη Ασέν το 1241, ο Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης προσκάλεσε τον Θεόδωρο για διαπραγματεύσεις, αλλά τον συνέλαβε και το 1242. Αμέσως μετά ο Βατάτζης εκστράτευσε κατά της Θεσσαλονίκης και έστειλε τον ίδιο τον Θεόδωρο να πείσει τον γιο του να δεχτεί να γίνει υποτελής της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας. Τελικά, το 1246 ο Ιωάννης Βατάτζης κατέλαβε την Θεσσαλονίκη. Το 1252 συνέλαβε και πάλι τον Θεόδωρο και τον έστειλε εξορία στην Νίκαια, όπου και πέθανε το 1253.

Το γενεαλογικό του δέντρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την σύζυγό του Μαρία Πετραλίφαινα (ξαδέλφη του Σεβαστοκράτωρα Ιωάννη Πετραλίφαινα) είχε τέσσερα παιδιά:

  • Άννα Δούκαινα Αγγελίνα, που παντρεύτηκε τον Βασιλιά Στέφανο Ραδοσλάβο της Σερβίας.
  • Ιωάννη Κομνηνό Δούκα, που τον διαδέχτηκε ως ηγεμόνας της Θεσσαλονίκης το 1237.
  • Ειρήνη Κομνηνή, που παντρεύτηκε τον Ιωάννη Β΄ Ασέν της Βουλγαρίας.
  • Δημήτριο Άγγελο Δούκα, που τον διαδέχτηκε ως ηγεμόνας της Θεσσαλονίκης το 1244.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • The Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, 1991. (στα Αγγλικά)
  • Κ. Βάρζος, Η γενεαλογία των Κομνηνών (Θεσσαλονίκη, 1984) τόμος 2 σελ.. 548-637.



Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Theodore Komnenos Doukas της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).