Ιβάν Ασέν Β΄

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ιβάν Ασέν Β'
Ivan-asen-II-zograf-portrait.jpg
Ο Ιβάν Ασέν Β', τοιχογραφία στη Μονή Ζωγράφου του Αγίου Όρους
Τσάρος της Βουλγαρίας
Περίοδος εξουσίας
121824 Ιουνίου 1241
Προκάτοχος Μπόριλ της Βουλγαρίας
Διάδοχος Καλιμάν Α'
Οίκος Δυναστεία των Ασέν
Θάνατος 24 Ιουνίου 1241
Πατέρας Ιβάν Ασέν Α΄
Μητέρα Έλενα
Σύζυγος Άννα, Άννα Μαρία της Ουγγαρίας, Ειρήνη (Ξένη)
Επίγονοι δείτε παρακάτω
Θυρεός

Ο Ιβάν Άσεν ο 2ος (... - 24 Ιουνίου 1241) ήταν τσάρος των Βουλγάρων (1218 - 1241), μεγαλύτερος γιος του ιδρυτή της 2ης Σερβικής δυναστείας Ιβάν Ασέν του 1ου και της Έλενας (ίσως κόρης του Στεφάν Νεμάνια των Σέρβων). Θεωρείται ως ο μεγαλύτερος και ενδοξότερος τσάρος της 2ης αυτοκρατορίας και ένας από τους ενδοξότερους Βουλγάρους τσάρους στην ιστορία φέρνοντας τη Βουλγαρία στην μεγαλύτερη της έκταση και ακμή. Πήρε τον θρόνο ανατρέποντας τον ξάδελφο του Μπορίλ της Βουλγαρίας με την βοήθεια τού Ρώσου πρίγκηπα της Γαλικίας - Βοημίας. Η επιστροφή του βασιλιά της Ουγγαρίας Ανδρέα Β' από την Πέμπτη Σταυροφορία (1218) παρείχε στον Ιβάν Ασέν την ευκαιρία να δημιουργήσει μια ισχυρή συμμαχία με τον γάμο του με την Άννα - Μαρία κόρη του Ούγγρου βασιλιά (Iαν. 1221). Για να πραγματοποιήσει τον γάμο διεζεύχθη την πρώτη σύζυγο του Άννα άγνωστης ταυτότητας. Έτσι όλες οι αμφισβητούμενες περιοχές στον Δούναβη γύρω από το Βελιγράδι τέθηκαν υπό την κυριαρχία της συζύγου του, αφού τις πήρε ως γαμήλια προίκα.

Σχέσεις με τον Θεόδωρο Δούκα της Ηπείρου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα Βαλκάνια από το 1230 έως το 1251

Στην συνέχεια προσπάθησε να εξασφαλιστεί στα νότια συμμαχώντας με τον Θεόδωρο Κομνηνό Δούκα της Ηπείρου, ο οποίος είχε υπό τον έλεγχό του την περιοχή της Οχρίδας. Η νέα συμμαχία σφραγίστηκε με τον γάμο της κόρης του Ιβάν Ασέν, Μαρίας (από τον πρώτο γάμο του με την Άννα), με τον αδελφό του Θεοδώρου σεβαστοκράτορα Μανουήλ. Με τον θάνατο του Λατίνου αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης Ροβέρτου Β΄ ντε Κουρτεναί (1228), πρότεινε να πάρει την αντιβασιλεία αφού θα έδινε ως σύζυγο στον νεαρό Βαλδουίνο Β' τη θυγατέρα του Έλενα (1224 - 1254) (από τον 2ο γάμο του με τη Μαρία της Ουγγαρίας). Οι βαρόνοι όμως, γνωρίζοντας τα ηγετικά σχέδια που είχε για τον εαυτό του, αρνήθηκαν την πρόταση. Ο Θεόδωρος της Ηπείρου, αφού κατέλαβε πρώτα την Μακεδονία και τη Θεσσαλία, ανακατέλαβε τη Θεσσαλονίκη από τους Λατίνους (1224) και στέφθηκε "αυτοκράτωρ Ρωμαίων" από τον αρχιεπίσκοπο της Οχρίδος (1227). Έχοντας ήδη καταλάβει την Αδριανούπολη το 1225 συνέχισε προσαρτώντας σχεδόν όλη την Θράκη, έτοιμος να πλήξει την ίδια την Κωνσταντινούπολη. Τότε ανεβαίνει (1228) στην Λατινική αντιβασιλεία της Κων/πολης, ως επίτροπος του νεαρού Βαλδουίνου, ο φιλόδοξος γηραιός αντιβασιλέας Ιωάννης Βρυέννιος που ήθελε να ανακαταλάβει τις Λατινικές κτήσεις της Μικράς Ασίας εκδικούμενος την ήττα στο Ποιμανηνό. Ο Θεόδωρος της Ηπείρου, εξοργισμένος γιατί ο Ιβάν Ασέν Β' δεν τον βοήθησε στην ανακατάληψη της Κων/πολης, στράφηκε εναντίον του, καταπατώντας τη συνθήκη συμμαχίας που είχε υπογραφεί μεταξύ Ηπείρου και Βουλγαρίας. Στην περίφημη μάχη της Κλοκοτνίτσα (1230) όμως, ο Ιβάν Ασέν 2ος συνέτριψε τον Θεόδωρο αφαιρώντας του το βασίλειο της Θεσσαλονίκης που το έδωσε στον αδελφό του Θεόδωρου και δικό του γαμπρό Μανουήλ. Ο ίδιος ο Θεόδωρος φυλακίστηκε ενώ αργότερα, που βρέθηκε να συμμετέχει σε συνωμοσία ενάντια στον Βούλγαρο βασιλιά, τυφλώθηκε. Οι ιστορικές αναφορές εξυμνούν τον Ιβάν - Ασέν Β' για την ανθρώπινη συμπεριφορά απέναντι στους αιχμαλώτους του, χαρακτήρας που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον βίαιο θείο του Καλογιάννη, επιτρέποντάς τους να επιστρέψουν στα σπίτια τους σώοι. Ο ίδιος ανήγειρε στήλη στην εκκλησία των 40 μαρτύρων στο Τάρνοβο όπου υπερηφανεύτηκε για την συντριβή του Θεοδώρου από τον στρατό του με την βοήθεια των 40 μαρτύρων.

Η στήλη του Βούλγαρου τσάρου Ιβάν Ασέν Β' στον ναό των Σαράντα Μαρτύρων στο Τύρνοβο της Βουλγαρίας. Στην επιγραφή της στήλης ο τσάρος διατυμπανίζει την νίκη του επί του Θεοδώρου Δούκα Κομνηνού και ότι μετά τη σύλληψη του τελευταίου μόνον η Κωνσταντινούπολη και οι κοντινές της πόλεις παραμένουν στην κατοχή των Φράγκων.

Σχέσεις με τη Σερβία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1233, η κόρη του Ιβάν Ασέν, Μαρία, που είχε παντρευτεί τον Μανουήλ της Θεσσαλονίκης, τον χώρισε προκειμένου να παντρευτεί τον Σέρβο πρίγκηπα Στέφαν Βλαντισλάβ. Το 1234, κίνημα στη Σερβία που κατευθυνόταν από τον Βούλγαρο βασιλιά ανέτρεψε τον Σέρβο βασιλιά Στέφαν Ρούντοσλαβ (γαμπρό του Θεοδώρου της Ηπείρου), προκειμένου να τον αντικαταστήσει με τον γαμπρό του Στέφαν Βλάντισλαβ Α'. Αυτό σημαίνει ότι η επιρροή της Βουλγαρίας πάνω στην Σερβία ήταν δεδομένη. Οι δύο ηγεμόνες δέθηκαν μεταξύ τους με την ισχυρότερη σχέση που είναι δυνατό να δεθούν συμμαχικοί ηγέτες. Ο Στέφαν Ρούντοσλαβ δεν κατόρθωσε να επιζήσει μετά τον θάνατο του πεθερού του, αφού ανατράπηκε από τον μικρό του αδελφό Στέφαν Ουρός Α'. Την ίδια εποχή (1237), ένας άλλος αδελφός των Σέρβων βασιλιάδων ο Άγιος Σάββας πεθαίνει στο Τάρνοβο, και ο Ιβάν Ασέν ο 2ος επιτρέπει στον γαμπρό του να μεταφέρει το σώμα του αγίου πίσω στη Σερβία.

Συμμαχία με τον Ιωάννη Βατάτζη της Νίκαιας - Αντιδράσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την συντριβή των Βυζαντινών της Ηπείρου και την πρόσδεση της Σερβίας στο άρμα της Βουλγαρίας, ο Βούλγαρος βασιλέας είχε γίνει πλέον ο ισχυρότερος άντρας στα Βαλκάνια, και ο ισχυρότερος άντρας στη Μικρά Ασία αυτοκράτορας της Νίκαιας, ο Ιωάννης Γ' Δούκας Βατάτζης, έσπευσε να συνάψει συμμαχία μαζί του. Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος ο Ιβάν - Ασέν θίχτηκε από τον παραγκωνισμό του από τους Λατίνους βαρόνους της Πόλης που προτίμησαν την ανάληψη της Λατινικής αντιβασιλείας από τον Ιωάννη Βρυέννιο. Η συμμαχία κατοχυρώθηκε με τον γάμο της κόρης του Ιβάν - Ασέν Έλενας (που είχε απορριφθεί από τους βαρόνους της Κων/πολης όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το 1228) με τον γιό και διάδοχο του Ιωάννη Βατάτζη Θεόδωρο (μετέπειτα αυτοκράτορα Θεόδωρο 2ου Λάσκαρη 1254 - 1258). Οι Ούγγροι, δυσαρεστημένοι έντονα από τη συμμαχία, κυρίευσαν το Βελιγράδι και επιτέθηκαν στη Σόφια αλλά ηττήθηκαν από τον σεβαστοκράτορα Αλέξανδρο, αδελφό του Βούλγαρου βασιλιά. Υπό την ηγεσία του διαδόχου Μπέλα Δ' της Ουγγαρίας οι Ούγγροι επιτέθηκαν στην Δυτ. Βλαχία και κυρίευσαν το Severin. Είναι άγνωστος ο χρόνος κατοχής, αφού με την Μογγολική επιδρομή του 1241 είχε ήδη επανέλθει σε Βουλγαρικά χέρια.

Η συμμαχία με τον Ιωάννη Βατάτζη σφραγίστηκε (1235) με το ιστορικό για τους Βούλγαρους γεγονός επαναφορά της εκκλησίας τους από τον Καθολικισμό στην Ορθοδοξία και την αναγόρευση της Βουλγαρικής εκκλησίας σε πατριαρχείο. Οι δύο ηγεμόνες πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη χωρίς επιτυχία, αφού είχαν κινητοποιηθεί οι Βενετοί και οι Φράγκοι της Πελοποννήσου (1235, 1236). Στη συνέχεια, λόγω του θανάτου του δυναμικού αντιβασιλέα Ιωάννη Βρυέννιου δημιουργήθηκαν ελπίδες για ηγεμονική επέμβαση στον Λατινικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Έτσι ο Ιβάν Ασέν διέλυσε την συμμαχία με τον Ιωάννη Βατάτζη συμμαχώντας με τους Φράγκους. Σχεδίαζε μάλιστα τον γάμο μιας θυγατέρας του με τον νεαρό αυτοκράτορα Βαλδουίνο, ακόμα και να απαγάγει την κόρη του Ελένη που βρισκόταν στην αυλή της Νίκαιας. Την ίδια χρονιά (1237) ενώ πολιορκούσε το Καινοφρούριον που ήταν στην κατοχή της Νίκαιας, ήρθαν στον Ιβάν - Ασέν άσχημα νέα από την πρωτεύουσά του Τάρνοβο. Επρόκειτο για τους θανάτους Μαρίας της Ουγγαρίας, ενός γιου του σε βρεφική ηλικία και του πατριάρχη του Τάρνοβο. Αυτό ο προληπτικός Βούλγαρος βασιλιάς το θεώρησε ως θεία τιμωρία για την εσφαλμένη πράξη του να καταλύσει την συμμαχία με τον Ιωάννη Βατάτζη. Έτσι ακύρωσε αμέσως την συμμαχία με τους Φράγκους και ανανέωσε τις συνθήκες και συμφωνίες με τον Βατάτζη.

Ο τυφλός φυλακισμένος Θεόδωρος της Ηπείρου εκμεταλλεύτηκε τον θάνατο της συζύγου του Ιβάν Ασέν προτείνοντας του να τον ελευθερώσει, και να του δώσει ως σύζυγο την θυγατέρα του Ειρήνη. Ο τρελλά ερωτευμένος με την Ειρήνη Ιβάν Ασέν δέχτηκε αμέσως. Ο Θεόδωρος αμέσως συγκέντρωσε στρατό και κατέλαβε τη Θεσσαλονίκη ανατρέποντας τον αδελφό του Μανουήλ και τοποθετώντας στην θέση του τον γιό του Ιωάννη. Ο Μανουήλ κατέφυγε στον Ιωάννη Βατάτζη, του ζήτησε να τον βοηθήσει να ανακαταλάβει την Θεσσαλονίκη προσφέροντας την ψιλή κυριαρχία. Ο στρατός τους αποβιβάστηκε στον Παγασητικό (1239). Τελικά μόνο με διαπραγματεύσεις κατόρθωσαν να έρθουν σε συμφωνία ο Μανουήλ να πάρει την Θεσσαλία, ο Θεόδωρος την Δυτ. Μακεδονία, και ο Βατάτζης την Θεσσαλονίκη. Οι εντάσεις κόπασαν σε δύο χρόνια (1241) με τον ταυτόχρονο θάνατο του Μανουήλ και του Ιβάν Ασέν της Βουλγαρίας. Στα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του άρχισε η εξασθένηση της δύναμής του, μετά από τις επιθέσεις των Μογγολικών ορδών του χάνου Μπατού που επέφεραν πολλά πλήγματα στην αυτοκρατορία του, σε βαθμό που αμέσως μετά τον θάνατο του η Βουλγαρία να γίνει υποτελής απέναντι τους.

Κληρονόμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

1. Με την πρώτη γυναίκα του Άννα έκανε: Μαρία (βλ. παραπάνω σύζυγο του Μανουήλ της Θεσσαλονίκης και του Stefan Vladislav της Σερβίας).

2. Με την δεύτερη σύζυγο του Μαρία της Ουγγαρίας έκανε: τον διάδοχο του Καλιμάν Ασέν Α΄ (1241 - 1246) την Έλενα (1224 - 1254 σύζυγο του Θεόδωρου 2ου της Νίκαιας), και άλλα τρία τέκνα που πέθαναν σε βρεφική ηλικία.

3. Με την τρίτη σύζυγο του Ειρήνη Κομνηνή έκανε: τον διάδοχο του Μιχαήλ Ασέν Α΄ (1246 - 1256) την Μαρία που παντρεύτηκε τον βογιάρο Ivan - Mico (1262), που ανακηρύχθηκε τσάρος (1258) μετά την ανατροπή του Καλιμάν 2ου. Αυτός ουσιαστικά διοικώντας δικό του πριγκιπάτο δεν μπόρεσε να καταλάβει το Τάρνοβο. Με την Βυζαντινή επίθεση (1263) εγκατέλειψε την Μεσημβρία για να εγκατασταθεί στην Μικρά Ασία.

Τελικά συμπεράσματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιβάν Ασέν χαρακτηρίζεται ως ένας από τους μεγαλύτερους Βούλγαρους βασιλείς και ο μεγαλύτερος της 2ης δυναστείας. Χαρακτηριστικότερος σταθμός στην βασιλεία του ήταν η συμμαχία με τον Ιωάννη Βατάτζη (1235), η επαναφορά της Βουλγαρικής εκκλησίας στην Ορθοδοξία με την ίδρυση του Βουλγαρικού πατριαρχείου μετά από ένα μακρύ χάσμα από το 1018. Αναγνωρίστηκε επίσης ως αυτοκράτορας και είναι ο πρώτος που έκοψε νομίσματα. Επί εποχής του η Βουλγαρία έγινε το ισχυρότερο κράτος στα Βαλκάνια, με τον θάνατό του άρχισε ολική παρακμή σε όλα τα επίπεδα λόγω ανικανότητας των διαδόχων του, αφού και ο ίδιος δεν φρόντισε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε το κράτος του να εξακολουθήσει να βρίσκεται σε ακμή και μετά τον θάνατο του. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η ευσέβεια και η φιλανθρωπία του.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Canev, Stefan (2006). "6 (1218–1241) Zavoevateljat na duši. Car Ivan Asen II", Bǎlgarski hroniki (in Bulgarian). Sofia, Plovdiv: Trud, Žanet 45.
  • http://fmg.ac/Projects/MedLands/
  • Delev, Petǎr; Valeri Kacunov, Plamen Mitev, Evgenija Kalinova, Iskra Baeva, Bojan Dobrev (2006). "16 Bǎlgarskata dǎržava pri Car Simeon; 10 Zlatnijat vek na bǎlgarskata kultura", Istorija i civilizacija za 11. klas (in Bulgarian). Trud, Sirma
  • Dimitrov, Božidar (1994). "Restoration and rise of the Bulgarian state and its hegemony on the Balkan Peninsula 1185–1246", Bulgaria: illustrated history. Sofia: Borina.
  • Fine, Jr., John V.A. (1987). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor: University of Michigan Press
  • Forbes, Nevill; Arnold J. Toynbee, D. Mitrany, D.G. Hogarth [1915]. "The Rise and Fall of the Second Bulgarian Empire: 1186–1258", The Balkans: A History of Bulgaria, Serbia, Greece, Romania and Turkey. Globusz Publishing
  • Lalkov, Milčo (1997). "Tsar Ivan Assen II (1218–1241)", Rulers of Bulgaria. Kibea
  • Vasiliev, Alexander (1952). "The role of Bulgaria in the Christian East under Tsar John Asen II", A History of the Byzantine Empire. Madison, Wisconsin: University of Wisconsin Press.
  • 2005) "2.1 Sǎzdavane i utvǎrždavane na Vtorata bǎlgarska dǎržava. Vǎzstanovenata dǎržavnost", Bǎlgarite i Bǎlgarija (in Bulgarian). Ministry of Foreign Affairs of Bulgaria, Trud, Sirma.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Ivan Asen II of Bulgaria της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).