Χρυσός

Χρυσός
Πλατίνα ← Χρυσός → Υδράργυρος Ag ↑ Au ↓ Rg Περιοδικός Πίνακας
Καθαρός, λαμπερός χρυσός
Ψήγματα χρυσού. Άνω: Ουάσιγκτον, Καλιφόρνια Κάτω: Βικτόρια (Αυστραλία)
Ταυτότητα του στοιχείου
Όνομα, σύμβολο	Χρυσός (Au)
Ατομικός αριθμός (Ζ)	79
Κατηγορία	Στοιχεία μετάπτωσης
ομάδα, περίοδος, τομέας	11 ,6, d
Σχετική ατομική μάζα (Ar)	196.966569 g/mol
Ηλεκτρονική διαμόρφωση	[Xe] 4f14 5d10 6s1
Αριθμός CAS	7440-57-5
Ατομικές ιδιότητες
Ατομική ακτίνα	144 pm
Ομοιοπολική ακτίνα	136±6 pm
Ακτίνα van der Waals	166 pm
Ηλεκτραρνητικότητα	2,54 (κλίμακα Pauling)
Κυριότεροι αριθμοί οξείδωσης	-1, 1, 2, 3, 4, 5
Ενέργειες ιονισμού	1η: 890,1 kJ / mol 2η: 1980 kJ / mol
Φυσικά χαρακτηριστικά
Κρυσταλλικό πλέγμα	κυβικό επικεντρικό
Σημείο τήξης	1064,18 ° C
Σημείο βρασμού	2856 ° C
Πυκνότητα	19,30 g/cm3
Ειδική θερμοχωρητικότητα	(25 °C) 25,418 J/mol
Μαγνητική συμπεριφορά	διαμαγνητικό
Ειδική ηλεκτρική αντίσταση	(20 °C) 22,14 nΩ/m
Ειδική θερμική αγωγιμότητα	(300 K) 318 W/m
Σκληρότητα Mohs	2,5
Σκληρότητα Vickers	216 MPa
Σκληρότητα Brinell	25 HB MPa
Μέτρο ελαστικότητας όγκου (Bulk modulus)	180GPa
Λόγος Poison	0.44
Ταχύτητα του ήχου	(λεπτή βέργα) 2030 m/s
Η κατάσταση αναφοράς είναι η πρότυπη κατάσταση (25°C, 1 Atm) εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά

Το χημικό στοιχείο χρυσός (στα λατινικά Aurum) είναι ένα μέταλλο με ατομικό αριθμό 79 και ατομικό βάρος 196,966569. Έχει θερμοκρασία τήξης 1064,43 C° και θερμοκρασία βρασμού 2807 C°. Είναι μαλακό, πολύ ελατό και όλκιμο μέταλλο, μπορεί δηλαδή να γίνει (με κατεργασία) πάρα πολύ λεπτά φύλλα και λεπτά σύρματα. Θεωρείται το κατ' εξοχήν «ευγενές» μέταλλο, πράγμα που από χημική άποψη σημαίνει ότι έχει μεγάλη χημική αδράνεια, π.χ. δεν σκουριάζει (οξείδωση) και δεν προσβάλλεται από ισχυρά οξέα, με εξαίρεση το βασιλικό ύδωρ. Είναι, μαζί με τον χαλκό τα μοναδικά έγχρωμα μέταλλα.

Ετυμολογία

Η λέξη χρυσός απαντάται στην ελληνική γλώσσα από τα πανάρχαια χρόνια. Εικάζεται πως έχει μάλλον χεττιτική και κατά δεύτερο λόγο σημιτική προέλευση.

Χρήσεις

Κοσμηματοποιία

Μεγάλη είναι η αξία του χρυσού στην κατασκευή κοσμημάτων. Εκεί ελάχιστα χρησιμοποιείται καθαρός αλλά με προσμίξεις. Η καθαρότητά του μετράται είτε με καράτια (24 καράτια είναι ο καθαρός χρυσός) είτε με χιλιοστά (1000 χιλιοστά ο καθαρός χρυσός). Στα κοσμήματα χρησιμοποιείται η ποιότητα των 14 καρατιών (585 χιλιοστά) και η ποιότητα 18 καρατιών (750 χιλιοστά). Συνήθως είναι αποδεκτή μία φύρα 10% χρυσού για την επεξεργασία και το γυάλισμα των κοσμημάτων. Η αξία ενός κοσμήματος συνήθως καθορίζεται από το βάρος του καθαρού χρυσού, την εργασία του και την αξία των πολύτιμων λίθων που περιέχει. Πολλές φορές η αξία των λίθων αυτών είναι πολλαπλάσια του χρυσού.