Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος
Συντομογραφία ΕΔΕΣ
Ίδρυση 1941
Διάλυση 1944
Είδος Ελληνικός εθνικισμός[εκκρεμεί παραπομπή],
Ρεπουμπλικανισμός[εκκρεμεί παραπομπή],
Σοσιαλισμός[εκκρεμεί παραπομπή],
Βενιζελισμός,
Αντιφασισμός[εκκρεμεί παραπομπή],
Αντικομμουνισμός[εκκρεμεί παραπομπή]
Ηγέτες
Ναπολέων Ζέρβας,
Κομνηνός Πυρομάγλου
Θυγατρικές ΕΟΕΑ (στρατιωτικό σκέλος)

Ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ) ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη Ελληνική αντιστασιακή οργάνωση κατά τη διάρκεια της κατοχής της Ελλάδας.

Ίδρυση και σκοπός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ΕΔΕΣ ιδρύθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1941 από τους Ναπολέοντα Ζέρβα, Λεωνίδα Σπάη, Ηλία Σταματόπουλο, Μιχάλη Μυριδάκη. Αρχηγός της οργάνωσης είχε ανακυρηχθεί ερήμην ο Νικόλαος Πλαστήρας. Όταν ο στενός συνεργάτης του Πλαστήρα Κομνηνός Πυρομάγλου συνδέεται με την οργάνωση, αυτή αποκτάει ιδεολογικά χαρακτηριστικά όπως σοσιαλιστικό πρόγραμμα (Νὰ ἐγκαθιδρύση εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα, σοσιαλιστικῆς μορφῆς) ενώ αποκαλούσε τον εξόριστο βασιλέα προδότη (τὴν προδοσίαν τοῦ τέως Βασιλέως Γεωργίου τοῦ Βʹ καὶ τῆς περὶ αὐτὸν σπείρας τῆς αὐτοκληθείσης Δικτατορία τῆς 4ης Αὐγούστου), αντίθετα το ιδρυτικό του ΕΔΕΣ δεν έκανε αναφορά σε αντίσταση στις κατοχικές δυνάμεις. Τον Μάρτη του 1942 μέσω επαφών με τις Βρετανικές μυστικές υπηρεσίες, παρουσιάζει το ιδρυτικό του ΕΔΕΣ με αντιστασιακούς σκοπούς ενώ στέλνει κρυφά μήνυμα νομιμοφροσύνης στον εξόριστο βασιλέα[1].

Στο Αντάρτικο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μέσω σύνδεσης με τον Προμηθέα 2 και ενίσχυσης 24.000 λιρών ο Ναπολέων Ζέρβας μαζί με 4 συντρόφους του, βγαίνει στον ένοπλο αγώνα στα βουνά της Δυτικής Ελλάδας στις 23/7/1942 αφού πρώτα απειλήθηκε με κατάδοση στη Γκεστάπο καθότι τον βάρυναν κατηγορίες υπεξαίρεσης χρημάτων[2][3]. Η ένοπλη οργάνωση του ΕΔΕΣ μεγαλώνει και συνδέεται με τον υπαρχηγό της Βρετανικής Αποστολής στην Ελλάδα Chris Woodhouse, από τον οποίο καθοδηγείται η επιχείρηση στον Γοργοπόταμο με συμμετοχή και του ΕΛΑΣ. Προτάσεις του ΕΑΜ για ενσωμάτωση του ΕΔΕΣ στο ΕΑΜ ναυαγούν, ενώ μετά την βίαιη διάλυση του τμήματος Σαράφη-Κωστόπουλου από τον ΕΛΑΣ, ο Ζέρβας θα ζητήσει από τον αρχηγό της Βρετανικής Αποστολής την βίαιη διάλυση του ΕΛΑΣ κάτι που δεν έγινε δεκτό. Η Βρετανική κυβέρνηση θα ζητήσει στις 25 Μάρτιου 1943 δήλωση υποταγής στο βασιλιά και στην Βρετανική κυβέρνηση. Ο Ζέρβας έστειλε τηλεγράφημα, ενώ ο ΕΛΑΣ όχι, με την δημοσιοποιήση της επιστολής ο ΕΔΕΣ κατέστη ελκυστικός για τους βασιλόφρονες. Τελικά ο ΕΔΕΣ θα υπαχθεί στο Κοινό Γενικό Στρατηγείο Ανταρτών μαζί με τον ΕΛΑΣ και την ΕΚΚΑ τον Αύγουστο του 1943.

Εμφύλιες συρράξεις με τον ΕΛΑΣ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ναπολέων Ζέρβας μαζί με άλλα 3 ηγετικά στελέχη του ΕΔΕΣ

Στις 7/8 Οκτωβρίου 1943 ξεσπούν αψιμαχίες με τον ΕΛΑΣ, και ο ΕΔΕΣ συλλαμβάνει ανώτερα στελέχη του ΚΚΕ της περιοχής της Ηπείρου με αποτέλεσμα την άμεση αντίδραση του ΕΛΑΣ και προσωπικώς του Βελουχιώτη όπου διατάζεται η σύλληψη των αντιπροσώπων του ΕΔΕΣ στο ΚΓΝΑ, καθώς και εκστρατεία διάλυσης του ΕΔΕΣ με μεγάλο τμήμα ανταρτών του ΕΛΑΣ. Επειδή οι μάχες γίνονταν παράλληλα με τις μάχες με εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών, ο Βελουχιώτης έφθασε σε σημείο να δώσει προτεραιότητα εναντίον του ΕΔΕΣ[4]. Ο ΕΔΕΣ έφτασε σε σημείο διάλυσης έναντι δύο ανωτέρων αντιπάλων.

Η εκτέλεση του Γιόζεφ Ζάλμινγκερ, και το ολοκαύτωμα στους Λιγκιάδες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 3 Οκτωβρίου 1943 ομάδα του ΕΔΕΣ υπό τον Κώτσο Τόλη που επιχειρούσε σαμποτάζ στο δίκτυο τηλεφωνίας εκτέλεσε το στέλεχος του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος αντισυνταγματάρχη Γιόζεφ Ζάλμιγνκερ μαζί με τον οδηγό του[5]. Αμέσως εκδόθηκε διαταγή μαζικής αντεκδίκησης σε ακτίνα 20 χιλιομέτρων που μεταξύ άλλων οδήγησε και στο ολοκαύτωμα στους Λιγκιάδες.

Αναμένω από την 1η Ορεινή Μεραρχία να εκδικηθεί αυτή την ειδεχθή, συμμορίτικη δολοφονία ενός από τους λαμπρότερους διοικητές μας με μια αμείλικτη επιχείρηση αντεκδίκησης σε ακτίνα 20 χιλιομέτρων γύρω από το σημείο της δολοφονίας.[6].

Ο Ζέρβας προσανατολίστηκε σε εκεχειρία με τους Γερμανούς[7]μέσω αντιπροσωπείας του Ερυθρού σταυρού και παραγόντων της περιοχής των Ιωαννίνων[8].

Συμφωνία Κυρίων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ηγέτης του ΕΔΕΣ Ναπολέων Ζέρβας είχε έρθει σε επαφή με την ηγεσία της 104ης Μεραρχίας Καταδρομών του Αντιστράτηγου Χάρτβιγκ φον Λούντβιγκερ (Hartwig von Ludwiger, 1895-1947) στο Αγρίνιο. Το όλο θέμα είχε τραβήξει την προσοχή του προϊστάμενου XXII Σώματος Στρατού του Στρατηγού Χούμπερτ Λαντς. Αν και οι μονάδες του Ζέρβα ήταν αρκετά αποδυναμωμένες (περίπου 2.500 άνδρες συνολικά και με έλλειψη οπλισμού),[9] το XXII Σώμα Στρατού είχε απωλέσει την αξιόμαχη 1η Ορεινή Μεραρχία, την οποία είχε αποσπάσει ο Στρατάρχης φον Βάιχς για να αντιμετωπίσει τους αντάρτες του Τίτο στο Μαυροβούνιο.[10] Επομένως, οι Γερμανοί μπορούσαν εύκολα να εξοντώσουν τις μονάδες του ΕΔΕΣ, πλην όμως αποφασίστηκε να τις χρησιμοποιήσουν για να διαφυλάξουν τις οδούς ανεφοδιασμού στη δυτική Ελλάδα ενάντια στις επιθέσεις του ΕΛΑΣ του Άρη Βελουχιώτη.[9] Η «συμφωνία κυριών» μεταξύ του Ζέρβα και του XXII Σώματος Στρατού υποτίθεται πως ήταν μυστική, αλλά τόσο ο Λερ όσο και ο Βάιχς λάμβαναν σε τακτική βάση αναφορές.[11] Στις 3 Φεβρουαρίου 1944, με απόρρητη διαταγή του προς το ΧΧΙΙ Σώμα Στρατού, ο Λερ διέτασσε την ενίσχυση των «εθνικόφρονων συμμορίτικων ομάδων» που, όπως υποστήριζε, είχαν περιέλθει σε δυσχερή θέση λόγω της ενίσχυσης των υπολοίπων αντάρτικων ομάδων.[12]

Σύντομα όμως, με την πλάστιγγα να γέρνει υπέρ των Συμμάχων στον πόλεμο, οι υφιστάμενοι του Ζέρβα άρχισαν να αναλαμβάνουν πρωτοβουλία και να επιτίθενται εναντίον των γερμανικών μονάδων στη δυτική Στερεά Ελλάδα.[13] Ο ίδιος ο Ζέρβας δεχόταν έντονες πιέσεις από τους Βρετανούς συνδέσμους τους και, παρά την ανάκαμψη των σχέσεων τον Ιούλιο του 1944, οι σχέσεις άρχισαν να φθίνουν και τον Ιούλιο οι Γερμανοί απέκτησαν την εντύπωση πως ο Ζέρβας ήταν αιχμάλωτος των Βρετανών, κάτι που δεν ίσχυε. Ο Λερ, από κοινού με τον Λαντς αποφάσισε στις 10 Ιουλίου να «απελευθερώσει» τον Ζέρβα, καθώς υπολόγιζε πως όταν οι Σύμμαχοι αποβιβάζονταν στην Ελλάδα, ο Ζέρβας, εφόσον θα ήταν στα χέρια των Γερμανών, δεν θα είχε άλλη επιλογή από τη συνεργασία.[14] Για την Επιχείρηση «Ζέρβας», όπως ονομάστηκε η σχεδιασμένη ενέργεια, συγκεντρώθηκε δύναμη ανδρών της Abwehr (Αντικατασκοπείας) και της Geheime Feldpolizei (GFP, Μυστική Στρατιωτική Αστυνομία). Η επιχείρηση όμως ακυρώθηκε, καθώς σύντομα οι Γερμανοί ειδοποιήθηκαν πως ο Ζέρβας είχε «αφεθεί ελεύθερος» (sic) και πως τασσόταν πλέον με το μέρος των Άγγλων.[15]

Εν τω μεταξύ, οι αντάρτες του ΕΔΕΣ είχαν αποσπάσει μία λωρίδα ακτής κοντά στην Πάργα, έτσι ώστε να προετοιμάσουν το έδαφος για τη συμμαχική απόβαση. Ο Λερ είχε πλέον χάσει την υπομονή του με την αμφιταλαντευόμενη στάση του Ζέρβα και έδωσε άδεια στον Λαντς να επιτεθεί εκεί ισχυρά τμήματα της 4η Αστυνομική Μεραρχία Πάντσερ SS, μόλις τα αποδέσμευε ο Βάιχς. Αυτό που έσωσε τον Ζέρβα από την εξολόθρευση ήταν η αιματηρή επίθεση του ΕΛΑΣ στην Μάχη της Αμφιλοχίας, (13 Ιουλίου) .[16] Ακόμα και έτσι, μία εβδομάδα αργότερα ο Ζέρβας ισχυρίστηκε πως οι επιθέσεις του ΕΔΕΣ στους Γερμανούς γίνονταν χωρίς την άδειά του και υποσχέθηκε να θέσει την κατάσταση υπό έλεγχο.[17] Οι Γερμανοί ανέκτησαν έτσι προσωρινά την αισιοδοξία τους.[17]. Τελικώς οι μάχες συνεχίστηκαν με κυριότερη τη Μάχη της Μενίνας υπό τον Αντισυνταγματάρχη Βασίλειο Καμάρα.

Άλλες απόψεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παλαίμαχοι της οργάνωσης έχουν ρητώς αμφισβητήσει τα γεγονότα και έχουν αναφέρει ότι ο ΕΔΕΣ διεξήγαγε διμέτωπο αγώνα εναντίον του ΕΛΑΣ και των Γερμανών. Παράλληλα ορισμένοι παλαίμαχοί του ΕΔΕΣ χαρακτήρισαν τους ιστορικούς που ασχολήθηκαν με το θέμα ως διαβολείς του στρατηγού Ζέρβα[18][19] ενώ το 2004 χαρακτηριστηκε ο Χέρμαν Φρανκ Μάγερ ως συκοφάντης. Μηνύθηκαν ιστορικοί και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και ζητήθηκε η απόσυρση διδακτορικής έρευνας περί τον ΕΔΕΣ (Αθανάσιος Φλιτούρης το αντάρτικο του ΕΔΕΣ στην Ηπειρο. Στόχοι, δράση και αποτελέσματα) καθώς και ο βουλευτής Ιωαννίνων της Νέας Δημοκρατίας Αντώνιος Φούσσας έκανε ερώτηση στην Ελληνική βουλή ζητώντας την απόσυρση του συγκεκριμένου διδακτορικού[20].

Πρόσφατα ο ιστορικός Βαγγέλης Τζούκας που ασχολείται με την κοινωνιολογική υπόσταση του ΕΔΕΣ ανάφερε σε συνέντευξη στις 17/11/2013 στην "Καθημερινή" ότι υπό το βάρος της επίθεσης του ΕΛΑΣ, ο Ζέρβας προχώρησε σε κάποιο είδος ανακωχής με τους Γερμανούς(..) Στην ίδια συνέντευξη βέβαια αναφέρει ότι υπήρχε και Βρετανική οδηγία προς τον ΕΔΕΣ για αποχή από τον αντιστασιακό αγώνα. Ωστόσο, το βιβλίο του Μάγερ έχει πολλά πραγματολογικά λάθη[21].

ΕΔΕΣ Αθηνών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην Αθήνα από το καλοκαίρι του 1943 στις τάξεις του ΕΔΕΣ Αθηνών υπάρχουν δύο πτέρυγες που αντιμάχεται η μια την άλλη. Η μια ομάδα υπό τον Ιωάννη Ματσούκα είχε λάβει πλήρη εξουσιοδότηση από τον Ζέρβα τον Ιούνη του 1943 με προσανατολισμό την αντιστασιακή δράση ενώ η άλλη πτέρυγα υπό τον δικηγόρο Ηλία Σταματόπουλο και τους συνταγματάρχες Απόστολο Παπαγεωργίου και Χαράλαμπο Παπαθανασόπουλο δρα εναντίον της ενώ στοχεύει στη καταπολέμηση κάθε αντιστασιακής δράσης με στόχο την διάλυση των αντάρτικων ομάδων στο βουνό την εναντίωση στο ΕΑΜ[22] και στην μοναρχία[23] ενώ παράλληλα είχε χρηματική υποστήριξη από τους Γερμανούς από τουλάχιστον τα τέλη του 1943 καθώς και άμεσες σχέσεις με την Κατοχική κυβέρνηση[24]. Αποτέλεσμα αυτών των συγκρούσεων και αμοιβαίων αλληλοκαταγγελιών είναι να μην γίνεται διάκριση μεταξύ των δύο παρατάξεων και να επικρατεί σύγχυση[25]. Μετά από αλλεπάλληλες αποτυχημένες προσπάθειες γεφύρωσης του πολιτικού χάσματος των δυο παρατάξεων στις 21 Σεπτεμβρίου 1943 αποφασίζεται από τον αντιστασιακό ΕΔΕΣ να γίνει καταγγελία του προδοτικού ενώ παράλληλα ο αντιστασιακός ΕΔΕΣ στοχοποιείται και κυκλοφορούν λίστες προγραφών εναντίον των υποστηρικτών του. Παράλληλα ο Ζέρβας αλληλογραφεί και με τις δυο πτέρυγες το οποίο διαρρέεται εντέχνως και περιπλέκει τη κατάσταση. Γίνεται απόπειρα δολοφονίας εναντίον του Ελευθέριου Δέπου που αντικατέστησε Γερμανόφιλο ΕΔΕΣιτη ως γραμματέα της Επιτροπής Αθηνών του ΕΔΕΣ, στις 4 Νοέμβρη εκτελέστηκε ο Δημήτριος Γιαννακόπουλος[26], στον ομοϊδεάτη του Γιαννακόπουλου ανθυπολογαχό Μανώλη Λίτινα γίνεται απόπειρα δολοφονίας η οποία αποτυγχάνει-θα εκτελεστεί αργότερα-, φυλακίζονται οι Ηρακλής Πετιμεζάς, -κατόπιν προδοσίας στελέχους του προδοτικού ΕΔΕΣ- Ιωάννης Ματσούκας. Ενώ μέλη του προδοτικού ΕΔΕΣ Αθηνών όπως ο Ιωάννης Βουλπιώτης[27] προσφέρουν στις Κατοχικές αρχές ένοπλους συνδέσμους του ΕΔΕΣ, ο δε Παπαθανασόπουλος θα αναλάβει το τάγμα ασφαλείας στην Εύβοια, ενώ η διοίκηση της Στρατιάς Ε επαινεί την καλή συνεργασία της ηγεσίας του ΕΔΕΣ Αθηνών με τις γερμανικές Αρχές[28]. Τέλη Ιανουαρίου του 1944 ο Ζέρβας αποκύρηξε τον ΕΔΕΣ Αθηνών μετά από παρότρυνση των Βρετανών[29], ενώ ο αγωνιστικός ΕΔΕΣ Αθηνών από τα τέλη του 1943 περνά σε αφάνεια. Κατά άλλη άποψη, η συντριπτική πλειοψηφία του ΕΔΕΣ Αθηνών θα ταχθεί υπέρ της συνέχισης του αντάρτικου αγώνα στο βουνό εναντίον των Γερμανών κατακτητών παραμένοντας πιστοί στον Ζέρβα[30]. Στις 22/9/1944 η Ο.Π.Λ.Α θα εκτελέσει με κινηματογραφικό τρόπο τον αρχηγό του ΕΔΕΣ Πειραιά γιατρό Ιωσήφ Βαρδινογιάννη ο οποίος συνεργαζόταν με την Ειδική Ασφάλεια και τους Γερμανούς[31].

Υπόθεση Ντόν Στότ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 4 Νοεμβρίου 1943 ο συνταγματάρχης Χαράλαμπος Παπαθανασόπουλος ως εκπρόσωπος του προδοτικού ΕΔΕΣ παρευρίσκεται σε συσκέψεις του συντηρητικού και ακροδεξιού χώρου υπό τον Νεοζηλανδό αξιωματικό Ντόν Στότ εναντίον του ΕΑΜ[32] όπου υπογράφτηκε σύμφωνο συνεργασίας μεταξύ των οργανώσεων [33]. Εν τέλει ο αξιωματικός Ντότ Στότ άρχισε συνομιλίες με τους Γερμανούς για να δημιουργηθεί Αγγλογερμανική συμμαχία, με αποτέλεσμα την ανάκληση του. Η Υπόθεση Ντοτ Στοτ θεωρείται ως από τις πρώτες απόπειρες κατά της αντιχιλτερικής συμμαχίας.

Απελευθέρωση και Δεκεμβριανά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την αποχώρηση των Γερμανικών στρατευμάτων ξέσπασαν εμφύλιες συγκρούσεις όπως η Μάχη της Πρέβεζας ενώ λίγο μετά υπογράφτηκε και από τον ΕΔΕΣ η συμφωνία της Καζέρτας. Την περίοδο των Δεκεμβριανών, τμήματα του ΕΔΕΣ δέχονται επίθεση από το Γενικό στρατηγείο του ΕΛΑΣ υπό των Σαράφη και Βελουχιώτη και υπό τον φόβο της διάλυσης από τον ΕΛΑΣ υποχωρούν με Βρετανικά πλοία στην Κέρκυρα. Ο Ζέρβας απέδωσε τις αιτίες της ήττας στο ότι ο στρατός του ήταν κατώτερος από τον ΕΛΑΣ να πολεμάει έναντιον άλλων Ελλήνων[34]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΦΑΙΔΩΝΑ ΜΑΗΔΩΝΗ (24.6-10. 9. 1944) HAGEN FLEISCHER Επιμέλεια : ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΣΤΕΡΓΕΛΛΗΣ "Μνήμων 9" 1984 σελ 36-37
  2. Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα, Μιχάλης Λυμπεράτος, "Οι οργανώσεις της Αντίστασης" Τόμος Γ', Μέρος Β' Κατοχή - Αντίσταση, 2007, εκδόσεις Βιβλιόραμα σελ 35-36
  3. Ταυτότητες πρακτόρων και κωδικά ονόματα Η δραστηριότητα των βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών στην Ελλάδα 1939-1944 Θεόδωρος Σαμπατακάκης Φιλίστωρ, 2006 σελ 176
  4. ΑΡΗΣ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗΣ Πρωταγωνιστής στον Εμφύλιο Tου Ιάσονα Χανδρινού Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Ιστορία του Έθνους (τεύχος 5, Ιούνιος 2009, σελ.26-33) της εφημερίδας Έθνος
  5. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 32-33
  6. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 35
  7. Χρυσοχοΐδης Ηλίας ενας στρατηγός της Βέρμαχτ αφηγείται..η παράδοση των Ιταλών, η σφαγή της Κεφαλλονιάς και οι σχέσεις με τον ΕΔΕΣ εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ ανακτήθηκε στις 2/5/2014
  8. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 86-87
  9. 9,0 9,1 Αιματοβαμμένο Εντελβάις Η 1η Ορεινή Μεραρχία, το 22ο Ορεινό Σώμα Στρατού και η εγκληματική δράση τους στην Ελλάδα, 1943-1944 Χέρμαν Φρανκ Μάγερ, εκδόσεις ΕΣΤΙΑ τ. Β', σ. 122
  10. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 110 και 112
  11. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 131
  12. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 127
  13. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 236
  14. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 237-238
  15. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 238-239
  16. Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 239
  17. 17,0 17,1 Μάγερ (2009), τ. Β', σ. 242
  18. Χάγκεν Φλάισερ Στέμμα και σβάστικα, η Ελλάδα της Κατοχής και της Αντίστασης, 1941-1944, Αθήνα 2009, Το Βήμα βιβλιοθήκη, τ. Β, σ. 274
  19. Φενάκη και σβάστικα. Συγγραφέας, Ιωάννου Κώστας Ε. Εκδότης, Σμπίλιας Έτος έκδοσης, 1997
  20. Βουλευτές, εφημερίδες και απόγονοι βετεράνων του ΕΔΕΣ επιχειρούν να λογοκρίνουν διδακτορική διατριβή Με το ψαλίδι παρά πόδα
  21. ΑΡΧΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 17.11.2013 ΕΔΕΣ, Αντίσταση και Εμφύλιος Του Ηλια Μαγκλινη
  22. ΕΔΕΣ Άγνωστες πτυχές από την ιστορία της οργάνωσης Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος Περισκόπιο, 2007 σελ 92
  23. Ταυτότητες πρακτόρων και κωδικά ονόματα Η δραστηριότητα των βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών στην Ελλάδα 1939-1944 Θεόδωρος Σαμπατακάκης Φιλίστωρ, 2006 σελ 52
  24. Γιάννης Σκαλιδάκης, ιστορικός - προσωπικό ιστολόγιο Τρίτη, 27 Οκτωβρίου 2009 Η Αθήνα ενάντια στην ύπαιθρο. Η εκστρατεία των Ταγμάτων Ασφαλείας από την Αθήνα στην Εύβοια (δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ο Πολίτης, τεύχος 163, Φεβρουάριος 2008)
  25. Διονυσίου Μπενετάτου, η Αντίσταση χωρίς πέπλα, εκδόσεις Δωδώνη 1981 σελ 113
  26. Δημοκρατική Σημαία, Αθήνα 26 Νοεμβρίου 1943
  27. Ιωάννης Βουλπιώτης: Ο Ελληνας που συμπάθησε ο Χίτλερ Παπαδημητρίου Λένα , εφημερίδα το Βήμα ανακτήθηκε στις 23/4/2014
  28. Χάγκεν Φλάισερ Στέμμα και σβάστικα, η Ελλάδα της Κατοχής και της Αντίστασης, 1941-1944, Αθήνα 2009, Το Βήμα βιβλιοθήκη, τ. Β, σ. 22-25
  29. Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα, Τόμος Γ', Μέρος Β' Κατοχή - Αντίσταση, 2007, εκδόσεις Βιβλιόραμα σελ 39
  30. ΕΔΕΣ Άγνωστες πτυχές από την ιστορία της οργάνωσης Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος Περισκόπιο, 2007 σελ 92
  31. Το τιμωρό χέρι του λαού Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη πρωτεύουσα 1942-1944 Συγγραφέας: Ιάσονας Χανδρινός σελ 249-250
  32. Χάγκεν Φλάισερ Στέμμα και σβάστικα, η Ελλάδα της Κατοχής και της Αντίστασης, 1941-1944, Αθήνα 2009, Το Βήμα βιβλιοθήκη, τ. Β, σ. 402
  33. ΠΕΑΝ (1941-1945): Πανελλήνιος Ένωση Αγωνιζόμενων Νέων Ευάνθης Χατζηβασιλείου Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2004 σελ 214
  34. Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα ό.π... σελ 42

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • περιοδικό Ιστορικές Σελίδες, τεύχος 30 (08/08), σελ 73-83]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Τζούκας, Ευάγγελος. «Οι οπλαρχηγοί του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο: τοπικότητα και πολιτική ένταξη». Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Τμήμα Κοινωνιολογίας, 2003[1]


Wikisource logo
Στη Βικιθήκη υπάρχει υλικό που έχει σχέση με το θέμα: