Μάχη της στενωπού της Κλεισούρας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Μάχη της Κλεισούρας
(Μάχη της Στενωπού της Κλεισούρας)
Μέρος της Επιχείρησης Μαρίτα του Β' Π.Π.
Kleisoura anti tank defense 1940.jpg
Σχέδιο ανάσχεσης της προέλασης των δυνάμεων του Άξονα.
Ημερομηνία 1314 Απριλίου 1941
Τόπος Στενωπός της Κλεισούρας Καστοριάς
Έκβαση Νίκη των δυνάμεων του Άξονα.
Εμπλεκόμενες πλευρές
Ηγετικά πρόσωπα

Flag of German Reich (1935–1945).svg Αντγος των SS Γιόζεφ "Σεπ" Ντήτριχ (Josef "Sepp" Dietrich)
Υπεύθυνος επιχείρησης:

Τχης των SS Κουρτ Μάγιερ (Kurt Meyer) (1ο Τάγμα Αναγνώρισης)
Hellenic Kingdom Flag 1935.svg Σχης Μιλτιάδης Παπακωνσταντίνου (20ή Μεραρχία Πεζικού)
Υπεύθυνος επιχείρησης:
Ανχης Βασίλειος Μαντζουράνης (80ό Σύνταγμα Πεζικού)
Δυνάμεις
Περίπου 6.500 στρατιώτες με την υποστήριξη πυροβολικού και αυτοκινούμενων πυροβόλων
Μη συγκεκριμένος, πεσμένο ηθικό μετά την αρνητική κατάληξη της Μάχης της στενωπού Κλειδίου.
Απώλειες
Στις 13 Απριλίου:
8 νεκροί, 17 τραυματίες.[1]
Στις 14 Απριλίου:
Άγνωστος αριθμός νεκρών και τραυματιών.

Στις 13 Απριλίου:

50 νεκροί, 600 αιχμάλωτοι.
Στις 14 Απριλίου:
Άγνωστος αριθμός νεκρών και τραυματιών, βαριές απώλειες.
Συνολικά και τις δύο μέρες της μάχης 1.000 αιχμαλώτοι. Άλλοι 100 αιχμαλωτίστηκαν στην επόμενη μάχη του Άργους Ορεστικού.[2]


Η Μάχη της Στενωπού της Κλεισούρας ή ο Αγώνας της Στενωπού της Κλεισούρας,[3] διαδραματίστηκε από το βράδυ της 13ης Απριλίου 1941 και συνεχίστηκε μέχρι το μεσημέρι της 14ης Απριλίου στο στενό πέρασμα που σχηματίζεται από τα βουνά Βέρνο και Άσκιο, γνωστό και ως πέρασμα της Κλεισούρας Καστοριάς, μεταξύ των δυνάμεων του Ελληνικού Στρατού της 20ής Μεραρχίας Πεζικού και της γερμανικής Σωματοφυλακής SS Αδόλφος Χίτλερ (Leibstandarte SS Adolf Hitler - LSSAH), που ήταν ένα μηχανοκίνητο γερμανικό πεζικό τμήμα σε επιπέδο ταξιαρχίας. Η κατάληψη του περάσματος ήταν για τους Γερμανούς στρατηγικής σημασίας για την διάσπαση της γραμμής του μετώπου που είχαν σχηματίσει οι συμμαχικές δυνάμεις και ορίζονταν από τα όρη Βέρνο, Άσκιο και Βούρινος στα δυτικά, τον ποταμό Αλιάκμονα στα νότια και το όρος Όλυμπος στα νοτιοανατολικά. Η σημασία της διάβασης ήταν νευραλγική για την προστασία της ελεγχόμενης αποχώρησης των ελληνικών δυνάμεων που μάχονταν του Ιταλούς από την Βόρεια Ήπειρο, που συντελέστηκε μετά την διάσπαση του ελληνοβουλγαρικού μετώπου, την ταχεία γερμανική εισβολή στην Γιουγκοσλαβία.[4]

Υπόβαθρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το μέτωπο της γραμμής της Δύναμης W του Βερμίου, η διάσπαση της Γραμμής Μεταξά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, η κάθοδος των δυνάμεων του Άξονα από την Γιουγκοσλαβία και η κατάληψη της Θεσσαλονίκης.

Η ταχεία γερμανική προώθηση στην Γιουγκοσλαβία ανάγκασε το Βρετανό Αντιστράτηγο Σερ Χένρι Μάιτλαντ Ουίλσον (Sir Henry Maitland Wilson), διοικητή της Βρετανικού Εκστρατευτικού Σώματος, που αποτελούνταν από την 6η Αυστραλιανή Μεραρχία, τη 2η Νεοζηλανδική Μεραρχία και την 1η Βρετανική Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία και τις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις του ΤΣΚΜ (Τμήμα Στρατιάς Κεντρικής Μακεδονίας) (XII και 20ή Μεραρχίες Πεζικού) να διατάξει την απόσυρση της συμμαχικής αμυντικής γραμμής του Βερμίου, σε μία νέα αμυντική γραμμή δυτικότερα, ώστε να να αντιμετωπιστεί η νέα κατάσταση που δημιουργούνταν από την εισβολή του Άξονα στην Γιουγκοσλαβία και την απειλή εγκλωβισμού που θα δημιουργούνταν από την κάθοδο του γερμανικού στρατού στην πεδιάδα της Εορδαίας, στα μετόπισθεν δηλαδή από την πρώτη αμυντική γραμμή του Βερμίου. Η απόφαση του Βρετανού διοικητή πάρθηκε πάρα την διαφωνία των Eλλήνων αξιωματικών, που θεωρούσαν την εσπευσμένη μετακίνηση ως επισφαλή στρατηγική κίνηση που θα εξέθετε τα συμμαχικά στρατιωτικά τμήματα. Και πράγματι, όπως θα αποδειχθεί στην συνέχεια, η μετακίνηση με μηχανοκίνητα μέσα δεν εφαρμόστηκε όπως θα έπρεπε από τους Βρετανούς αξιωματικούς και εγκαταλείφθηκε πολύτιμο πολεμικό υλικό.[5]

Η αποχώρηση από τις ανατολικές πλαγιές του Βερμίου, είχε πολύ αρνητικές επιπτώσεις για τα ελληνικά στρατιωτικά τμήματα, καθώς εκτός από την βεβιασμένη εγκατάλειψη καλά προετοιμασμένων θέσεων, υπήρχε σοβαρός κίνδυνος έκθεσης των συμμαχικών στρατευμάτων από την εχθρική παρατήρηση και τις αεροπορικές επιδρομές, αν και η πορειά προς στα δυτικά γίνονταν την νύχτα. Η υποχώρηση καλύπτονταν από μια μικτού μεγέθους μονάδα υπό τις διαταγές του Αυστραλιανού αντιστράτηγου Ίβεν Γκιφάρντ Μακέι (Iven Giffard Mackay).

Η πρώτη γραμμή στις 15 Απριλίου 1941

Ο σκοπός της 20ής Μεραρχίας ήταν να τοποθετηθεί και να υπερασπιστεί το πέρασμα της στενωπού, δηλαδή στενού του χωριού Κλεισούρα και το οδικό πέρασμα της στενωπού του χωριού Βλάστη. Το Δωδεκανησιακό Σύνταγμα Εθελοντών της 20ής Μεραρχίας είχε αποσπαστεί και ενσωματώνεται στην μονάδα του Ίβεν Γκιφάρντ Μακέι[6], και μένουν να υπερασπιστούν τα στενά, το 80ό Σύνταγμα το στενό της Κλεισούρας και το 35ο Σύνταγμα το στενό της Βλάστης. Ο διοικητής της 20ής Μεραρχίας Συνταγματάρχης Μιλτιάδης Παπακωνσταντίνου, λαμβάνοντας υπόψη την σημασία του στενού της Κλεισούρας και της οργάνωσης της τοποθεσίας, είχε στείλει ήδη από τις 10 Απριλίου δύο τάγματα πεζικού, το 1ο Τάγμα του 87ου Συντάγματος (I/87 Τάγμα) και το 2ο Τάγμα του 80ού Συντάγματος (II/80 Τάγμα), μία διλοχία σκαπανέων και μία μοίρα ορειβατικού πυροβολικού, ώστε να προετοιμάσουν την άμυνα.[4] Επίσης εστάλει την 11η Απριλίου ο Ταγματάρχης Μηχανικού Ζησιμόπουλος για να οργανώσει την αντιαρματική άμυνα της στενωπού.[7]

Το αυστραλιανό σώμα προσπάθησε να προστατέψει και να δώσει χρόνο στις ελληνικές συμμαχικές δυνάμεις να μετακινηθούν, αλλά χωρίς επιτυχία καθώς η μετακίνηση καθυστερούσε και οι δυνάμεις του Άξονα είχαν κατεβεί πολύ νότια απ' ότι αναμενόταν. Όταν οι πρώτες γερμανικές δυνάμεις εμφανίστηκαν στις 13 Απριλίου, το μεγαλύτερο μέρος της 20ής Μεραρχίας δεν είχε φτάσει στον χώρο. Το Δωδεκανησιακό Σύνταγμα είχε διασπαστεί στην μετακίνηση και δεν μπορούσε να οργανωθεί και χρησιμοποιηθεί. Έτσι μετά την κατάληψη της Βεύης από τον γερμανικό στρατό, δεν άργησε το σώμα μαζί με κάποιες από τις δυνάμεις που μετακινούνταν να συγκρουστούν τελικά στην Μάχη της Βεύης, που είχε ως αποτέλεσμα την σημαντική νίκη του Άξομα. Η εξέλιξη βέβαια δεν επέτρεψε τελικά την τοποθέτηση των Ελλήνων τμημάτων και την έγκαιρη προετοιμασία στο στρατηγικής σημασίας πέρασμα της Κλεισούρας. Μάλιστα κάποιες από αυτές τις δυνάμεις αποκόπηκαν και δεν μπόρεσαν να προωθηθούν στα δυτικά.

Αντίπαλες δυνάμεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ελληνικές δυνάμεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι ελληνικές δυνάμεις ανήκαν στη 20ή Μεραρχία Πεζικού. Ενώ τα I/87 και II/80 Τάγματα και οι υπόλοιπες συνοδές μονάδες είχαν ήδη φτάσει στα στενά της Κλεισούρας ήδη από τις 10 και 11 Απριλίου, μόνο ένα μέρος από το 80ό Σύνταγμα και το 6ο Τάγμα Πολυβόλων Θέσεως είχαν φτάσει το μεσημέρι της 13ης Απριλίου στο στενό πέρασμα. Στις 3:00 μ.μ. μόνο το ένα-τρίτο όλου του Συντάγματος είχε φτάσει. Όταν άρχισε να βραδιάζει, το Σύνταγμα κατάφερε να οργανωθεί υποτυπωδώς και να τοποθετηθεί. Ακόμα και κατά την διάρκεια της νύχτας, κάποιες εναπομείναντες δυνάμεις κατέφταναν, μέχρι τελικά να ολοκληρωθεί η μετακίνηση το πρωί της 14ης Απριλίου. Τα τμήματα αυτά ήταν κατά το ήμισυ συμπληρωμένα σε ανθρώπινο δυναμικό και κατείχαν μόνο το ένα-τρίτο του βαρύ οπλισμό από πολυβόλα και όλμους. Ελλείψεις καταγράφονται επίσης σε πυρομαχικά, ιατρικές προμήθειες και συσκευές επικοινωνίας, καθώς μεγάλο μέρος τους είχε εγκαταλειφθεί λόγω της μάχης της Βεύης στα Κομνηνά και στην Πτολεμαΐδα. Γι' αυτόν το λόγο ο διοικητής της 20ής Μεραρχίας είχε διατάξει την αναπλήρωση των ελλείψεων από την Καστοριά. Μεταξύ της 10ης και 14ης Απριλίου είχαν καταφτάσει:[6]

Σε επιχειρησιακή ετοιμότητα την περίοδο 10 με 11 Απριλίου[8]

  • Το I/87 Τάγμα της XII Μεραρχίας, την 10η Απριλίου, μαζί με τον λόχο Προκαλύψεως που είχε τοποθετηθεί στο φυλάκιο Φανού του Χ Ελληνογιουγκοσλαβικού Συνοριακού Τομέα[5], την 11η Απριλίου. Τα τμήματα αυτά είχαν αναπτυχθεί στα υψώματα Σουμπρέτς (1623 μ.) και Σαργκονίτσα (1386 μ.) βορείως του οδικού άξονα Καστοριάς-Αμυνταίου, ενώ ένας ακόμα λόχος, ο 9ος Λόχος Προκαλύψεως του Χ Συνοριακού Τομέα, είχε φτάσει την 11η Απριλίου, είχε τοποθετηθεί σε ύψωμα νοτιοανατολικά από την ορεινή δίοδο Νταούλι και νότια του ίδιου οδικού άξονα. Και τα τρία τμήματα βρίσκονταν σε καλή επιχειρησιακή ετοιμότητα.
  • Το ΙΙ/80 Τάγμα αναπτύχθηκε αμυντικά μεταξύ των υψωμάτων Τζούμα Μάνου (1534 μ.) και Πέτρα Μάρκου (1655 μ.), ήδη από τις 10 Απριλίου, βρίσκονταν σε καλή κατάσταση. Δεν χρειάστηκε να προβεί σε καμία επιχείρηση κατά τη διάρκεια της μάχης.
  • 2 ορειβατικές πυροβολαρχίες, αποσπασμένες και εγκατεστημένες από τις 10 Απριλίου.
  • 2 διμοιρίες μηχανικών, αποσπασμένες και εγκατεστημένες από τις 10 Απριλίου.

Με αδυναμίες και ελλείψεις την περίοδο 13 με 14 Απριλίου

  • Το 6ο τάγμα πολυβόλων θέσεως κατέφτασε εσπευσμένα, ήταν καταπονημένο, διέθετε μόνο το μισό της αρχικής του δύναμης και είχε σημαντικές ελλείψεις. Διέθετε 10 οπλοπολυβόλα και είχε παραταχθεί ακριβώς στην δίοδο Νταούλι.
  • Το Ι/80 Τάγμα αναπτύχθηκε αμυντικά στα υψώματα βόρεια και νότια του χωριού Κλεισούρα, βόρεια του 2ου τάγματος, με έλλειψη ενός λόχου τυφεκιοφόρων, μιας διμοιρίας πολυβόλων, με το μισό της αρχικής του δύναμης και συμπτώματα κούρασης.
  • Το ΙΙΙ/80 Τάγμα παρουσίαζε τις ίδιες ελλείψεις και την ίδια κόπωση με το 1ο τάγμα του 80ου Συντάγματος.
  • Η 20ή ομάδα αναγνώρισης, η όποια ήρθε εσπευσμένα και ήταν κατάκοπη.
  • Ο λόχος όλμων πεζικού του 80ου Συντάγματος, που δεν είχε καθόλου πυρομαχικά και ανέλαβε χρέη προφυλακής.

Τα υπόλοιπα στρατιωτικά τμήματα:[5]

  • 1 πεδινή πυροβολαρχία.
  • 1 έφιππη πυροβολαρχία.
  • 1 πυροβολαρχία με πολυβόλο των 85 χιλιοστών με 3 πυροβόλα.
  • 1 ουλαμός πεδινού πυροβολικού με πολυβόλο των 75 χιλιοστών, που αποτελούσε ιταλικό λαφύρο πολέμου, και χρησιμοποιήθηκε ως αντιαρματικό.
  • 1 στοιχείο πεδινού πυροβολικού που χρησιμοποιήθηκε ως αντιαρματικό.

Ο συνταγματάρχης Παναγιώτης Δέδες, πρώην διοικητής της 21ου Συντάγματος, είχε οριστεί τις πρώτες πρωινές ώρες της 14ης Απριλίου, αρχηγός των επιχειρήσεων κατ' εντολή της Ελληνικής Διοίκησης στο πέρασμα Κλεισούρας. Ωστόσο δεν μπόρεσε να φθάσει εγκαίρως πριν ή ακόμα και κατά την διάρκεια της μάχης λόγω της ανατίναξης των πρανών που είχαν προβεί οι ελληνικές δυνάμεις στον δρόμο για να καθυστερήσουν τον εχθρό. Για αυτόν το λόγο, τον είχε αναπληρώσει ο διοικητής των 80ου Συντάγματος, αντισυνταγματάρχης Βασίλης Μαντζουράνης, ο οποίος ήταν στην πραγματικότητα ο αρχηγός των επιχειρήσεων.[9]

Γερμανικές δυνάμεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι γερμανικές μονάδες που συμμετέχουν στη μάχη ανήκουν στo Σύνταγμα Σωματοφυλακής των SS του Αδόλφου Χίτλερ (Leibstandarte SS Adolf Hitler - LSSAH). Επειδή όμως το Τάγμα Αναγνωρίσεως που προπορευόταν ήταν το πρώτο που συμμετείχε με μεγάλη επιτυχία το βράδυ της 13ης Απριλίου, ο διοικητής του Κουρτ Μάγιερ (Kurt Meyer) αναδείχθηκε σύντομα και ήταν στην πραγματικότητα επικεφαλής των επιχειρήσεων.[5]

  • Επιτελείο αξιωματικών, υπό τις διαταγές του Αντιστράτηγου των SS Γιόζεφ "Σεπ" Ντήτριχ (Josef "Sepp" Dietrich).
  • 1ο μηχανοκίνητο τάγμα πεζικού των SS, υπό τις διαταγές του Φρίτζ Γουίτ (Fritz Witt).
  • 2o μηχανοκίνητο τάγμα πεζικού των SS, υπό τις διαταγές του Τέοντορ Γουίτς (Theodor Wisch.
  • 3o μηχανοκίνητο τάγμα πεζικού των SS, υπό τις διαταγές του διοικητή τάγματος των SS (SS-Sturmbannführer) Γούιλχελμ Γουεϊντενχάουπτ (Wilhelm Weidenhaupt).
  • 4ο μηχανοκίνητο τάγμα πεζικού των SS, υπό τις διαταγές του διοικητή τάγματος των SS (SS-Sturmbannführer) Γιάνκε (Jahnke).
  • 5ο μηχανοκίνητο τάγμα πεζικού των SS, υπό τις διαταγές του διοικητή τάγματος των SS (SS-Sturmbannführer) Βαν Μπίμπερ (Van Bibber).
  • To βαρυμηχανοκίνητο τάγμα πεζικού των SS, υπό τις διαταγές του διοικητή τάγματος των SS (SS-Sturmbannführer) Στέινεκ (Steineck).
  • 1ο αντιαεροπορικό τάγμα των SS, υπό τις διαταγές του Μπέρνχαρντ Κράους (Bernhard Krause)
  • Το τάγμα τεθωρακισμένων των SS, υπό τις διαταγές του διοικητή τάγματος (SS-Sturmgeschütz) Γκέοργκ Σόνμπεργκερ (Georg Schönberger).
  • 1ο τάγμα μηχανικού των SS, υπό τις διαταγές του Κρίστιαν Χάνσεν (Christian Hansen).
  • Το τάγμα αναγνώρισης των SS, υπό τις διαταγές του Κουρτ Μάγιερ (Kurt Meyer).

Μάχη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

13 Απριλίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σχέδιο ανάσχεσης της προέλασης των δυνάμεων του Άξονα με την καταστροφή οδικών τμημάτων από το χωριό Λέχοβο μέχρι την λίμνη της Καστοριάς, καθώς και στον δρόμο προς την κωμόπολη της Κλεισούρας.

Η προετοιμασία της 20ής Μεραρχίας περιελάμβανε την καταστροφή τμημάτων του οδικού άξονα μεταξύ της Βεύης και της Καστοριάς, στο στενό πέρασμα της Κλεισούρας, καθώς και η προστασία της κωμόπολης της Κλεισούρας.[10] Η πρώτη επαφή των δύο αντίπαλων στρατευμάτων γίνεται ήδη στις 17:00 μ.μ. της 13ης Απριλίου, δηλαδή πριν ολοκληρωθεί η μετακίνηση όλης της ελληνικής Μεραρχίας. Τα μπροστινά γερμανικά στρατιωτικά τμήματα επιτέθηκαν κυρίως στο I/81 στο ύψωμα της Σαργκονίτσας συναντώντας ισχυρή αντίσταση[11]. Διοικητής του τάγματος αναγνώρισης ήταν ο Κουρτ Μάγιερ,ο οποίος οργάνωσε το τάγμα του σε τρεις ομάδες επίθεσης, με επικεφαλής τον ίδιο και τους αξιωματικούς Κράας (Kraas) και Γιούνσε (Wünsche). Η σφοδρή επίθεση είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί τέτοια ανάγκη οπισθοχώρησης, επειδή οι άνδρες του δεν υπάκουαν σε αλλεπάλληλες διαταγές του να επιτεθούν, που ο Γερμανός αξιωματικός προκειμένου να τους εξαναγκάσει να προχωρήσουν, να εκσφενδονίσει μία χειροβομβίδα.[5] Μόνο με έντονη προσπάθεια και την απαραίτητη υποστήριξη του πυροβολικού, τα πρώτα στρατιωτικά τμήματα αναγνώρισης, υπό τις διαταγές του Κουρτ Μάγιερ, κατάφεραν να απωθήσουν το τάγμα I/87 στις 21:00, αναγκάζοντας να την υποχωρήσει από τα υψώματα Σουμπρέτς (1623 μ.) και Σαργκονίτσα (1386 μ.) που είχε υπό τον έλεγχό της. Αιχμαλωτίστηκε μέρος του αριστερής πυροβολαρχίας εκτός από έναν ουλαμό.[12]

Μετά από αυτήν την εξέλιξη, το τάγμα πεζικού ΙΙΙ/80, που βρίσκονταν στην οπισθοφυλακή, προσπάθηκε στις 23:00 να καταλάβει τα δύο υψώματα εν μέσω πυρών και αιχμαλωτίζεται.[13] Οι Γερμανοί μετά την πρώτη νικηφόρα εξέλιξη, παρέμειναν σε αδράνεια και δεν συνέχισαν την πορεία τους.[12] Μέσα στην νύχτα ακολούθησε νέα ανταλλαγή πυρών που οδήγησε στην εξάντληση των αποθεμάτων πυρομαχικών των ελληνικών δυνάμεων.[12] Συνολικά 50 Έλληνες αξιωματικοί και στρατιώτες σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια των μαχών, της 13ης Απριλίου.[14] Ο διοικητής του 20ης Μεραρχίας, βλέποντας το πεσμένο ηθικό των μονάδων, ζήτησε να έρθει προς ενίσχυση τμήμα του Τμήματος Στρατιάς της Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) που μάχονταν στην ελληνοαλβανική μεθόριο και να ενσωματωθεί στο Τμήμα Στρατιάς Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΣΚΜ) που ανήκε η 20η Μεραρχία.[9]

14 Απριλίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ταγματάρχης Ιωάννης Παπαρρόδου (στο μέσο) έπεσε ηρωικά τις απογευματινές ώρες της 13ης Απριλίου 1941, αρνούμενος να παραδοθεί.[15]
Εξώφυλλο του προπαγανδιστικού περιοδικού Signal Magazine με φωτογραφία του Γερμανού Ταγματάρχη των SS Κουρτ Μάγιερ να δίνει διαταγές κατά την Μάχη της Στενωπού της Κλεισούρας στις 14 Απριλίου 1941.

Από τις 04:30 το γερμανικό πυροβολικό άρχισε να χτυπάει τις ελληνικές θέσεις, ακολουθούμενο από το πεζικό. Oι Γερμανοί επιτέθηκαν στους δύο δρόμους στην ανατολική έξοδο του περάσματος, με τη χρήση καπνογόνων και έντονα πυρά πυροβόλων για κάλυψη. Η μία ομάδα επίθεσης κατευθύνθηκε προς τον δρόμο που οδηγεί βόρεια από την χαράδρα του ρέματος του Βέρνου προς το στενό πέρασμα Νταούλι, με την υποστήριξη βαριών αρμάτων τύπου ελαφρών τεθωρακισμένων Ασόλτ Γκαν (Αssault Gun, Sturmgeschütz). Η άλλη ομάδα επίθεσης κατευθύνθηκε στην άλλη χαράδρα που οδηγεί στην Κλεισούρα και στο ύψωμα Τζούμα Μάνου.[9]

Αφού οι γερμανικές δυνάμεις είχαν από το προηγούμενο βράδυ καταλάβει το ύψωμα της Σαργκονίτσας, μπορούσαν να βάλλουν πιο εύκολα κατά του ελληνικού 6ου τάγματος πυροβόλων που είχε λάβει θέση στο στενό πέρασμα Νταούλι και άνοιξαν πυρ. Όμως λόγω των ελλείψεων το Τάγματος σε πολεμικό υλικό, στις 7:00 τα πυρομαχικά εξαντλήθηκαν με αποτέλεσμα να εκτεθεί όλη η ελληνική άμυνα. Οι Γερμανοί είχαν σημαντική υπεροχή στο πεδίο. Η ελληνική πλευρά είχε να αντιμετωπίσει τις συνέπειες που είχε η έλλειψη αντιαρματικού[16] εν αντιθέσει με την γερμανική που διέθετε ελαφρού τύπου τεθωρακισμένα, το μειωμένο ηθικό των στρατιωτών που χειροτέρευε από τις απώλειες της προηγούμενης νύχτας, την σωματική κούραση και τον τρόμο που προκαλούσαν τα γερμανικά πολεμικά αεροσκάφη της Λουφτβάφε. Από τις 9:00 η 6ο τάγμα άρχισε να διασπάται, τα πολυβόλα μπλοκάρουν ή σιγούν λόγω έλλειψης πυρομαχικών και τα στοιχεία του πυροβολικού αποχωρούν. Στις 10:30 οι πυροβολητές αναγκάζονται να παραδοθούν. Το τάγμα Ι/80 αν και μέχρι εκείνη την χρονική στιγμή δεν συμμετείχε στην μάχη, αποσύρθηκε όταν ο αξιωματικός διαπίστωσε τον άμεσο κίνδυνο περικύκλωσης του τάγματος από τα βόρεια. Ενώ λοιπόν αποχωρούσε, το τάγμα δέχθηκε επίθεση από ελαφρύ τεθωρακισμένο από πολύ μικρή εμβέλεια, έπειτα από μια αποτυχημένη προσπάθεια απόκρουσης της επίθεσης, αναγκάστηκε να παραδοθεί στις 10:45, με εξαίρεση το 1ο στοιχείο του πυροβολικού.[9]

Ο διοικητής της 20ης Μεραρχίας προσπάθησε να αναδιοργανώσει τις μονάδες δυτικά του περάσματος με κάλυψη του πεζικού από το πυροβολικό στα δυτικά, ενώ χρησιμοποίησε την μονάδα του μηχανικού και την μονάδα της αναγνώρισης της Μεραρχίας για να εμποδίσουν την οπισθοχώρηση. Ωστόσο το γερμανικό πυροβολικό και γερμανική αεροπορία τρομοκρατούσαν τα ελληνικά τμήματα θέτοντας σε κίνδυνο αναδιοργάνωσης του ελληνικού στρατού.[17]

Το Τμήμα Στρατιάς Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΣΚΜ) έχοντας πληροφορηθεί τις τελευταίες εξελίξεις, διέταξε την επανακατάληψη των χαμένων θέσεων, πράγμα που δεν μπορούσε να εφαρμοστεί στην πράξη λόγω της διάσπασης των μονάδων. Μετά την άδεια του Γενικού Επιτελείου, ο Διοικητής του Τμήματος Κεντρικής Μακεδονίας Υποστράτηγος Χρήστος Καράσσος, ζήτησε ενισχύσεις από τον Διοικητή της "Δύναμης W" Αντιστράτηγο Γουίλσον να διατάξει την βρετανική 1η Ταξιαρχία Τεθωρακισμένων Τσάρινκτον (Charrington), που βρίσκονταν τότε κοντά στο Άργος Ορεστικό, για αντεπιτεθεί. Παρόλο που η διαταγή δόθηκε από τον Αντιστράτηγο Γουίλσον, η ταξιαρχία δεν υπάκουσε στην διαταγή αφού θεώρησε λανθασμένα ότι ήταν απλά μια προτροπή.[17]

Ο Διοικητής του Τμήματος Στρατιάς Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΣΚΜ) βλέποντας την απουσία ενίσχυσης, κάλεσε προς βοήθεια το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) και ζήτησε την αποστολή τριών πυροβολαρχιών που θα μπορούσαν με το πεζικό και ένα υπάρχον πυροβολικό να ανακαταταλάβουν το πέρασμα. Παρά το γεγονός ότι επιτεύχθηκε συμφωνία, δεν υπήρχαν αρκετά διαθέσιμα μεταφορικά μέσα ώστε να μεταφέρει τις απαραίτητες δυνάμεις από την Αλβανία, με την πιο κοντινή δύναμη, το 13η Μεραρχία κοντά στην Βίγλιστα του σύγχρονου Νομού Κορυτσάς. Το απόγευμα της 14ης Απριλίου, μόνο το 1ο τάγμα πυροβολικού του 23ου Συντάγματος (Ι/23) είχε καταφέρει να φτάσει στις 20:00 στην διάβαση της Καστοριάς και μάλιστα δεν χρησιμοποιήθηκε προς ενίσχυση.[17]

Έως το απόγευμα της 14ης Απριλίου, η κωμόπολη της Κλεισούρας και οι γύρω ορεινές περιοχές είχαν καταληφθεί και ο δρόμος προς Καστοριά ήταν ανοιχτός. Η μάχη κατέληξε σε κατάληψη της Κλεισούρας, με 600 στρατιώτες αιχμαλώτους από τις γερμανικές δυνάμεις και με απώλειες ενός αξιωματικού και έξι οπλιτών, ενός Γερμανού χωροφύλακα, και 17 συνολικά τραυματιών. Οι Γερμανοί συνέχισαν την πορεία τους για να επιτεθούν στο τάγμα I/23 και άλλα στοιχεία του 13ης Μεραρχίας στις 15 Απριλίου. Στις 16 του μηνός, το τάγμα του Μάγιερ, διεισδύει πίσω από τις ελληνικές γραμμές και επιτίθεται στη Καστοριά από το νότο, αφού προηγουμένως είχε βομβαρδιστεί, αιχμαλωτίζοντας συνολικά 1.100 στρατιώτες. Η μάχη που ακολούθησε είναι γνωστή στην ελληνική στρατιωτική ιστορία ως η Μάχη του Άργους Ορεστικού ή η Μάχη της λίμνης της Καστοριάς. Για τις ενέργειες αυτές, απονεμήθηκε στον Μάγιερ ο Σταυρός των Ιπποτών του Σιδηρού Σταυρού στις 18 Μαΐου του 1941.

Συνέπειες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα αίτια της ήττας της 20ης Μεραρχίας οφείλονταν στην σύνθεσή της. Τα περισσότερα ελληνικά τμήματα μετά την Μάχη της Βεύης και της πτώσης της γραμμής του Βερμίου, ήταν καταπονημένα, ήρθαν εσπευσμένα, ήταν κατάκοπα, μειωμένα σε έμψυχο και υλικό δυναμικό, καθώς τα τμήματα είχαν χάσει αρκετούς και τα πολεμοφόδια ήταν λίγα. Αλλά η άμυνα ήταν πολύ σημαντική, καθώς είχε εξασφαλίσει 24 ώρες προετοιμασίας για τις άλλες ελληνικές και βρετανικές δυνάμεις τεθωρακισμένων, ώστε να περάσουν στα δυτικά του Αλιάκμονα και να αποφύγουν το βέβαιο εγκλωβισμό. Παράλληλα δόθηκε πολύτιμος χρόνος ώστε να συμπτηχθούν και να προετοιμαστούν με ασφάλεια οι ελληνικές δυνάμεις της Ηπείρου.

Η αποτυχία του Ελληνικού Στρατού να κρατήσει την στενωπό της Κλεισούρας είχε σοβαρές συνέπειες και η γερμανική προέλαση απειλούσε την ελεγχόμενη οπισθοχώρηση του Τμήματος Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας που βρίσκονταν ακόμα στο Αλβανικό Μέτωπο. Παρά το γεγονός ότι οι συμμαχικές δυνάμεις θα επιχειρήσουν και πάλι να σταματήσουν τους Γερμανούς στις 15 Απριλίου στα ανατολικά στην λίμνη της Καστοριάς και κοντά στο Άργος Ορεστικό, η νέα μάχη αυτή τη φορά γίνεται σε ανοιχτό έδαφος, σε λιγότερο δηλαδή ευνοϊκή στρατηγικά θέση από το πέρασμα της Κλεισούρας.

Οι ελληνικές απώλειες ήταν βαριές, το 80ο Σύνταγμα είχε πράγματι καταστραφεί. Οι Γερμανοί υποστήριξαν ότι έχουν καταφέρει να αιχμαλωτίσουν περίπου 1.000 στρατιώτες.[18] Η διαλυμένη 20η Μεραρχία ενσωματώθηκε στο μεγαλύτερο μέρος με την 35ο Σύνταγμα που είχε τοποθετηθεί στην στενωπό της Βλάστης (αφήνοντας πίσω του ένα τάγμα) και τοποθετούνται αυτά τα τμήματα κοντά στην Σμίξη Γρεβενών, νότια του 13ης Μεραρχίας. Στην συνέχεια της Γερμανικής Εισβολής, τα τμήματα της 21ης Μεραρχίας δεν θα ξαναβρεθούν σε μάχη.

Στις 3 Αυγούστου του 2008, στήθηκε Ηρώο στον οικισμό Λέχοβο Φλώρινας, προς τιμήν των 50 στρατιωτών που έχασαν την ζωή τους την πρώτη μέρα της Μάχης του Στενωπού της Κλεισούρας, στις 13 Απριλίου του 1941.[14]

Παραπομπές - Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Από τους νεκρούς ήταν κατά στρατιωτικό βαθμό: Ένας αξιωματικός, έξι οπλίτες και ένας χωροφύλακας.
  2. Σύμφωνα με τις γερμανικές πηγές.
  3. Γενικό Επιτελείο Στρατού, Το Τέλος Μιας Εποποιίας, Αθήναι 1959, χάρτης 8, σ. 32 και 61.
  4. 4,0 4,1 Γενικό Επιτελείο Στρατού, Το Τέλος Μιας Εποποιίας, Αθήναι 1959, σ. 61
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Ιστοσελίδα Kos Island, Ιστορία: Σύνταγμα Δωδεκανησίων:Αγώνας Στενωπού Κλεισούρας (13-14 Απριλίου 1941) Αποσπάσματα από το βιβλίο: Γιώργος Καραβίτης, Το Σύνταγμα των Δωδεκανησίων Εθελοντών - Από τη συγκρότηση ως τη διάλυσή του (Νοέμβριος 1940 - Απρίλιος 1941), εκδ. Ν. & Σ. Μπατσιούλας, Οκτώβριος 2011
  6. 6,0 6,1 Γενικό Επιτελείο Στρατού, Το Τέλος Μιας Εποποιίας, Αθήναι 1959, σ. 41
  7. Γενικό Επιτελείο Στρατού, Το Τέλος Μιας Εποποιίας, Αθήναι 1959, σ. 34
  8. Γενικό Επιτελείο Στρατού, Το Τέλος Μιας Εποποιίας, Αθήναι 1959, χάρτης 8 και σσ. 40-41 και 61
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Γενικό Επιτελείο Στρατού, Το Τέλος Μιας Εποποιίας, Αθήναι 1959, σσ. 63-64
  10. Σύμφωνα με τον χάρτη με το σχέδιο της ανάσχεσης της γερμανικής προέλασης.
  11. "On the next day an advance detachment of the 73d Infantry Division encountered Greek troops withdrawing from Albania across the Pindus Mountains into the area west of Kastoria. Heavy fighting took place on that and the following day, especially at Kastoria Pass [aka Kleisoura Pass], where the Germans blocked the Greek withdrawal, which by then extended to the entire Albanian front, with the Italians in hesitant pursuit" George E.Blau, The German Campaigns in the Balkans (Spring 1941), Part. 3 - The German Campaign in Greece (Operation Marita), Chapter 17: Operations, VII. The Withdrawal of the Greek First Army, Center of Militayr History United States of America, Washington D.C., 1953, p. 94
  12. 12,0 12,1 12,2 Γενικό Επιτελείο Στρατού, Το Τέλος Μιας Εποποιίας, Αθήναι 1959, σ. 62
  13. Για την επιτυχή κατάληξη της μάχης που εξαρτήθηκε από τις ενέργειςες του Μάγιερ, του απομεμήθηκε από το Γ' Ράιχ, ο Σταυρός των Ιπποτών του Σιδηρού Σταυρού στις 18 Μαΐου 1941.
  14. 14,0 14,1 Τοπική Κοινότητα Λεχόβου: Ιστορία: Ηρώο των νεκρών της μάχης της 13-04-1941 στο Λέχοβο.
  15. Χιονοδρομία: ένα σπορ με ιστορία.
  16. [1]Απόσπασμα:"Οι Βρετανοί...είχαν διαθέσει και 8 αντιαρματικά πυροβόλα για το Δερβένι, αλλά κανένα για την πιο κρίσιμη διάβαση, την Κλεισούρα" Πηγή: Ιστοσελίδα Kos Island, Αναδημ. βιβλίου Γιώργου Καραβίτη.
  17. 17,0 17,1 17,2 Γενικό Επιτελείο Στρατού, Το Τέλος Μιας Εποποιίας, Αθήναι 1959, σσ. 65-67
  18. Γεώργιος Γαζής (απόδοση), Η Γερμανική Εκστρατεία Εις Την Ελλάδα, Αθήναι 1961, σ. 232. (Μετάφραση του γερμανικού πρωτοτύπου: Der Deutsche Griechenland Feldzug, Alex Büchner, Kurt Vowinckel Verlag, Heidelberg 1957)

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Γιώργος Καραβίτης, Το Σύνταγμα των Δωδεκανησίων Εθελοντών - Από τη συγκρότηση ως τη διάλυσή του (Νοέμβριος 1940 - Απρίλιος 1941), εκδ. Ν. & Σ. Μπατσιούλας, Οκτώβριος 2011, ISBN 978-960-6813-31-3

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Μίχαελ Βίττμαν, Γερμανός αξιωματικός που διακρίθηκε στη Μάχη της Στενωπού της Κλεισούρας. Θεωρήθηκε ως ένας από τους καλύτερους Γερμανούς αρματιστές του Γ' Ράιχ.
  • Ιωάννης Παπαρρόδου, Έλληνας αξιωματικός, διοικητής της 21ης Ορεινής Πυροβολαρχίας που θανατώθηκε το απόγευμα της 13ης Απριλίου 1941.

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Battle of Kleisoura Pass της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Kurt Meyer της Αγγλόγλωσσης Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).