Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Εθνική Πολιτοφυλακή
Πληροφορίες
Συγκρότηση 1943 (ως ΟΠΛΑ)
1944 (ως Εθνική Πολιτοφυλακή)
1946 (ως Στενή Αυτοάμυνα)
Δικαιοδοσία
Χώρα Ελεύθερη Ελλάδα
Υπαγωγή Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (έως το 1945)
Καθήκοντα Ασφάλεια, συλλογή πληροφοριών και εκτέλεση ειδικών αποστολών

Η Οργάνωση Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών, γνωστότερη εκ των αρχικών της ως Ο.Π.Λ.Α., ήταν μια ένοπλη οργάνωση, με καθήκοντα ασφαλείας, συλλογής πληροφοριών και εκτέλεσης ειδικών αποστολών, που έδρασε στις πόλεις της Ελλάδας από το καλοκαίρι του 1943 μέχρι το 1947, ήτοι στην Κατοχή, μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου.

Οργάνωση-αποστολή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι μαχητές της επιλέγονταν από τα πλέον δραστήρια μέλη των ΕΑΜ - ΕΛΑΣ (τμήματα πόλεων) - ΕΠΟΝ, χωρίς όμως να διατηρεί οργανική διοικητική σχέση με τμήματα του ΕΛΑΣ. Όλα τα τμήματα της ΟΠΛΑ υπάγονταν απ΄ ευθείας στις λεγόμενες "Αχτίδες" του ΚΚΕ. Αρχηγός της ΟΠΛΑ ήταν το σημαίνον και τακτικό στέλεχος του ΠΓ του ΚΚΕ, Στέργιος Αναστασιάδης.

Αποστολή της οργάνωσης αυτής ήταν κυρίως η εξασφάλιση κάλυψης μελών των ΕΑΜ-ΕΛΑΣ που καταδιώκονταν και έπρεπε να μετακινηθούν από συνοικία σε συνοικία ή άλλη περιοχή. Παράλληλα αναλάμβανε με μικρές ομάδες εκτελεστών, την εξουδετέρωση, αφενός μεν μελών των παραπάνω οργανώσεων που θεωρούνταν ύποπτα ή επικίνδυνα για προδοτική δράση και αφετέρου πολιτών που θεωρούνταν δωσίλογοι, συνεργάτες των κατακτητών, αλλά και στυλοβατών του αστικού καθεστώτος όπως στρατιωτικών, πολιτικών, αστυνομικών και χωροφυλάκων. Επίσης αποτελούσαν τμήμα των ομάδων περιφρούρησης των διαδηλώσεων και προστασίας των συνοικιών όπου έδρευαν, από τα διαβόητα μπλόκα και άλλες επιθετικές ενέργειες των αντιπάλων.

Οι ομάδες της ΟΠΛΑ δρούσαν κατά συνοικίες πόλεων, εκτελώντας περιπολίες, όπου ακολουθώντας προηγουμένως μεθοδική και λεπτομερή παρακολούθηση, επιχειρούσαν αιφνίδια και με ιδιαίτερη σφοδρότητα κατά των στόχων τους. Ανάλογα δε της επικινδυνότητας των αποστολών αυτών, συγκροτούνταν και έτερες ομάδες υποστήριξης των δραστών για την ασφαλή φυγάδευση ή την απόκρυψή τους (με υποψίες και για την εκτέλεσή τους, σε περίπτωση που η αποτυχία μιας επιχείρησης έθετε σε κίνδυνο ευρύτερα τμήματα της οργάνωσης ή και μυστικά του κόμματος).

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με τα όσα στοιχεία έχουν δει το φως της δημοσιότητας, καθότι η δράση της οργάνωσης καλύπτεται από πέπλο μυστηρίου, αποτελώντας ίσως την πιο μυστηριώδη οργάνωση στην ιστορία του αντάρτικου πόλης, και κάποιες ομολογίες, η ΟΠΛΑ φέρεται να συστάθηκε λίγο πριν το καλοκαίρι του 1943 και με δεδομένο ότι τότε κάνει και την πρώτη εμφάνισή της. Την άνοιξη του 1944, όταν η ΠΕΕΑ αποφάσισε να συγκροτήσει μονάδες πολιτοφυλακής, με καθαρά αστυνομικά καθήκοντα, τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στην ύπαιθρο, που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του ΕΛΑΣ, η ΟΠΛΑ μετονομάστηκε σε "Εθνική Πολιτοφυλακή" (ΕΠ) και με την ονομασία αυτή συνέχισε πλέον τη δράση της, ως προέκταση του ΕΛΑΣ, ενώ κατά τον εμφύλιο ονομαζόταν "Στενή Αυτοάμυνα".

Η ανάγκη της ύπαρξής της ενισχύθηκε από τη γενικευμένη επιθετική στάση (η λεγόμενη Λευκή τρομοκρατία) του κυρίαρχου πολιτικού χώρου, σφόδρα αντικομμουνιστικού, προς το ΕΑΜ, που ακολούθησε τα Δεκεμβριανά και τη Συμφωνία της Βάρκιζας.[1] Η δράση της οργάνωσης περιλάμβανε καταρχήν σαμποτάζ σε στρατιωτικούς στόχους, αλλά επεκτάθηκε και σε εκτελέσεις ατόμων που κρίνονταν ως δωσίλογοι, ταγματασφαλίτες, αλλά και επικίνδυνοι πολιτικοί αντίπαλοι του ΚΚΕ (ακόμα και από το χώρο της αριστεράς όπως αρχειομαρξιστές, τροτσκιστές, αναρχικούς κλπ). Αποκτώντας εξαρχής χαρακτηριστικά αντάρτικου πόλης, είχε ως στόχο να προστατεύσει αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης από τις επιθέσεις των εντολοδόχων του γερμανικού καθεστώτος, της Αστυνομίας Πόλεων και της Χωροφυλακής, ενώ προέβη και σε συμπλοκές με γερμανικά στρατεύματα μέσα στις πόλεις.[2] Έδρασε επίσης κατά τα Δεκεμβριανά. Η δράση και ο προσανατολισμός της οργάνωσης άλλαξε το Φλεβάρη του 1946, μετά την απόφαση της ΚΕ του ΚΚΕ να ξεκινήσει το δεύτερο αντάρτικο και συνδυάστηκε με τη δράση της οργάνωσης πόλης Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνα (Μ.Λ.Α.) (η ΜΛΑ διέφερε από την ΟΠΛΑ, στο ότι ήταν μαζικότερη οργάνωση και κυρίως ασκούσε καθήκοντα συνδέσμου, απόκρυψης και μεταφοράς όπλων, χωρίς ομάδες εκτελεστών όπως η ΟΠΛΑ).[3]

Σημαντικότερα θύματα των γνωστών εκτελέσεων της ΟΠΛΑ υπήρξαν: ο Νικόλαος Καλύβας, υπουργός Εργασίας στη κυβέρνηση Κ. Λογοθετόπουλου και γνωστός συνδικαλιστής, όντας παράλληλα διορισμένος Γενικός Γραμματέας της "Εθνικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος" (ΕΣΕΕ), στο Κολωνάκι (27-1-1944), ο Μανώλης Μανωλέας, πρώην βουλευτής του ΚΚΕ και στη συνέχεια συνεργάτης της κατοχικής κυβέρνησης, στις Τζιτζιφιές (Ιανουάριος 1944), ο Νίκος Σκανδάλης, ιδρυτής της εθνικιστικής οργάνωσης "Εθνική Ένωση Ελλάδος" (ΕΕΕ), στη λαχαναγορά του Ρέντη (Αύγουστος 1944), ο Νίκος Παπαγεωργίου, επικεφαλής της Οργάνωσης Χ (Χίτες) στο Παγκράτι (2-9-1944) (εύελπις, σφοδρός αντικομμουνιστής, του οποίου εκτελέστηκε στη συνέχεια και όλη του η οικογένεια στα πλαίσια της εφαρμογής της αρχής της οικογενειακής ευθύνης), ο Σήφης Βαρδινογιάννης, (διαβολογιατρός) (Σεπτέμβρης 1944) Αρχηγός ΕΔΕΣ Πειραιά & διευθυντής Ασφαλείας Πειραιά, το πρώην κορυφαίο στέλεχος του ΚΚΕ και μετέπειτα στέλεχος των αρχών ασφαλείας Μιχάλης Τυρίμος τον Ιανουάριο του 1945, ο Υπουργός Δικαιοσύνης Χρήστος Λαδάς το 1948 (από τη Στενή Αυτοάμυνα όπως λεγόταν τότε η οργάνωση), καθώς και η ηθοποιός Ελένη Παπαδάκη κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών.[4][5] Επίσης θύματα της οργάνωσης αναφέρονται και οι τροτσκιστές Θύμιος Αδραμυτίδης, Νίκος Αραβαντινός, Νίκος Βενετσάνος, Σταύρος Βερούχης, Δημοσθένης Βουρσούκης, Θεόφιλος Δημητριάδης, Κώστας Μάγγος, Μήτσος Μελιάδης, Σπύρος Πηλίτσης, Ευάγγελος Στάης, Σπύρος Στεφάνου, Στέργιος Στεργίου, Κοσμάς Χαριτωνίδης[6][7] καθώς και δεκάδες άλλα μέλη της Χωροφυλακής, της Αστυνομίας Πόλεων και των Ταγμάτων Ασφαλείας.

Η δράση στη Θεσσαλονίκη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Θεσσαλονίκη η οργάνωση έδρασε μόνο με το όνομα Στενή Αυτοάμυνα, από το Μάη του 1946 μέχρι τον Απρίλη του 1947.[8] Tο Μάη του 1946, το Μακεδονικό Γραφείο του ΚΚΕ έδωσε εντολή στον "Αλέκο" (Τάσος Γουσόπουλος, γνωστός και ως "Χοντρός") να δημιουργήσει αντάρτικο πόλης στη Θεσσαλονίκη. Αυτός άρχισε να στρατολογεί μέλη της Μαζικής Λαϊκής Αυτοάμυνας στη Στενή Αυτοάμυνα, συγκροτώντας μικρές αυτόνομες ομάδες, ενταγμένες σε τρεις βασικούς τομείς (Δυτικός, Κεντρικός και Ανατολικός), έχοντας μια κεντρική διοίκηση. Τέλος, υπήρχε σημαντικός αριθμός τεχνικών, οδηγών, παρασκευαστών εκρηκτικών, ανθρώπων που τα σπίτια τους χρησίμευαν ως κρυψώνες και πληροφοριοδοτών της οργάνωσης. Η δράση της οργάνωσης περιλάμβανε την επιλογή στόχων μέσα από πρώην συνεργάτες Γερμανών, χαφιέδες, βαθμοφόρους της Χωροφυλακής, της Αστυνομίας Πόλεων και άλλα υψηλόβαθμα κρατικά στελέχη (χωρίς να λείπουν και οι επιθέσεις σε κατώτερα όργανα των Σωμάτων Ασφαλείας).

Οι πρώτες επιθέσεις έγιναν στις αρχές Οκτώβρη του 1946 εναντίον αστυνομικών. Η τελευταία επίθεση έγινε στις 30 Απρίλη του 1947 σε στρατιωτικό λεωφορείο των Αξιωματικών της Αεροπορίας,[9] που ήταν και η μοιραία για την εξάρθρωση της οργάνωσης. Η δίκη πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο και το Σεπτέμβρη 1947, στο Έκτακτο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης, το οποίο καταδίκασε 52 από τους κατηγορουμένους σε θάνατο, εκ των οποίων, στους 5 δόθηκε χάρη. Οι υπόλοιποι 47 εκτελέστηκαν πίσω από τις φυλακές του Γεντί Κουλέ σε τρία γκρουπ, στις 17, 21 και 23 Οκτώβρη του 1947. Η απόφαση για τις εκτελέσεις πάρθηκε από την κυβέρνηση συνεργασίας του Θεμιστοκλή Σοφούλη. Αξιόλογες είναι οι απολογίες του Ανδρέα Παπαγεωργίου και του Αλβανού Ακίνδυνου, δύο ηγετικών στελεχών της οργάνωσης, που ανέλαβαν όλη την ευθύνη.

Η ζωή στην ΟΠΛΑ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ΟΠΛΑ, για την οποία ελάχιστη βιβλιογραφία υπάρχει, λόγω και της φύσης της οργάνωσης αλλά και της ηθελημένης προσπάθειας του ΚΚΕ να μείνουν στο σκοτάδι λεπτομέρειες εκείνης της περιόδου, για πολιτικούς βεβαίως λόγους, σημάδεψε με τη δράση της μια ολόκληρη εποχή, με αμφιλεγόμενες έως σήμερα απόψεις για το έργο της, λόγω κυρίως της εξόντωσης και αριστερών αντιπάλων του ΚΚΕ και των σκληρών μεθόδων της, μέθοδοι όμως που δεν διέφεραν από ανάλογες μεθόδους των αντίπαλων εθνικιστικών και συνεργαζόμενων με τον κατακτητή οργανώσεων, στο όνομα της καταπολέμησης του κομμουνισμού. Οι μαχητές της, ολιγάριθμοι αλλά επιλεγμένοι μεταξύ των πλέον αποφασισμένων του ΚΚΕ, εκτός από τις πολλές αποστολές, συνέδραμαν και στις μάχες του ΕΛΑΣ εναντίον των κατακτητών, με αρκετές απώλειες στις τάξεις τους. Η ζωή τους ήταν μια ζωή διαρκούς ανθρωποκυνηγητού από τα Σώματα Ασφαλείας και τους Γερμανούς, με αλλαγή τόπου διανυκτέρευσης κάθε μέρα, με διαμονή στην ύπαιθρο, μέσα σε χωράφια, ακόμα και μέσα σε σκαμμένες τάφρους στα περίχωρα του κέντρου της Αθήνας, που τότε ήταν περιοχές γεμάτες χωράφια και παραγκόσπιτα. Μπαίνοντας στην ΟΠΛΑ είχαν επίγνωση της αυξημένης απειλής για τη ζωή τους, λόγω των αναρίθμητων χαφιέδων που τους επισήμαιναν στις κατοχικές αρχές, οι οποίες σπάνια τούς έδειχναν οποιοδήποτε οίκτο, με συνήθη κατάληξη την εκτέλεση μετά από φρικτά βασανιστήρια.

Μέλη της ΟΠΛΑ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τα ελάχιστα ονόματα μελών της οργάνωσης, που έχουν διαρρεύσει από μαρτυρίες, ξεχωρίζουν αυτά των Γιώργου Κολλημένου (Σεβδίκιοϊ Μικράς Ασίας 1921-Γουδή 1947) και Αριστοτέλη Τσιφλάκου (Αθήνα 1923-1948), εμβληματικών στελεχών της ΟΠΛΑ/Εθνικής Πολιτοφυλακής στις ανατολικές συνοικίες της Αθήνας (Υμηττός, Παγκράτι, Καισαριανή, Βύρωνας), με συμμετοχή σε πολλές εκτελέσεις και αποστολές. Χάθηκαν και οι δύο στον Εμφύλιο, με τον Κολλημένο να καταδικάζεται από κακουργιοδικείο σε θάνατο και να εκτελείται στου Γουδή και τον Τσιφλάκο να χάνει τη ζωή του πολεμώντας στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος (ΔΣΕ). Επίσης από την ίδια περιοχή ήταν και ο Βαγγέλης Μαρτάκης ή Μαύρος από τη Νέα Ελβετία, ομαδάρχης της ΟΠΛΑ Βύρωνα, που σκοτώθηκε από ριπή αυτομάτου σε συμπλοκή με Γερμανούς και Ταγματασφαλίτες στο Παγκράτι τον Ιούλη του '44. Στην Κοκκινιά έδρασε ο Θεόδωρος Μακρής, η Διαμαντώ Κουμπάκη και ο Στέλιος Σπανός ή "Καρδάρας", που έγινε και τραγούδι από το Μιχάλη Γενίτσαρη, εκτελεσθέντες ή νεκροί σε μάχες με τις κατοχικές δυνάμεις και τους συνεργάτες τους.[2]

Κριτική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η οργάνωση έχει τύχει κριτικής για το γεγονός ότι στράφηκε αδιακρίτως εναντίον των πολιτικών αντιπάλων της επίσημης τότε (σταλινικής) γραμμής του ΚΚΕ, με αποτέλεσμα δολοφονίες από το χώρο της αστικής Δεξιάς έως και τον ίδιο το χώρο της Αριστεράς (τροτσκιστές, αρχειομαρξιστές κλπ).[10][11] Σύμφωνα με επίσημες απολογίες κατηγορούμενων μελών της, η ΟΠΛΑ ήταν η κυρίως υπεύθυνη για τις μαζικές εκτελέσεις στην περιοχή του Φενεού κατά τη διάρκεια της Αντίστασης. [εκκρεμεί παραπομπή] Επίσης, η δράση της κατά τη περίοδο των Δεκεμβριανών και οι πολλαπλές εκτελέσεις της στη περιοχή των διυλιστηρίων της ΟΥΛΕΝ, καθώς και η "αρχή της οικογενειακής ευθύνης" που εφάρμοσε σε πλείστες περιπτώσεις, αποτελεί ένα ακόμα αμφιλεγόμενο και σκοτεινό σημείο.[εκκρεμεί παραπομπή]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Καράγιωργας Γιώργος, Η ΟΠΛΑ χωρίς θρύλο, εκδόσεις Δωδώνη
  2. 2,0 2,1 Χανδρινός Ιάσονας, Το τιμωρό χέρι του λαού. Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη πρωτεύουσα 1942-1944, εκδόσεις Θεμέλιο
  3. Μόδης Γεώργιος, Τέσσαρες δίκες στη Θεσσαλονίκη (Ο.Π.Λ.Α-ΜΛΑ-Οικονομική Διαχείριση-Υπόθεση Πολκ), Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα 1959 (Ιστορικό Αρχείο Ι.Γ.Π.)
  4. ««Πώς σκότωσα τον Χρήστο Λαδά»». News.kathimerini.gr. 2013-10-29. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_03/11/2007_247526. Ανακτήθηκε στις 2014-03-02. 
  5. Γεωργόπουλος Ευστάθιος, Εμφύλιος Πόλεμος - Το πρώτο αίμα (1942-1945), Εκδόσεις Περισκόπιο
  6. Κατσορίδας Δ., Λιβιεράτος Δ., Παλούκης Κ., Ο Ελληνικός Τροτσκισμός 1923-1946, Εκδόσεις Φιλίστωρ, Αθήνα 2003
  7. Πολιτικό Καφενείο, Ιστορία του Τροτσκιστικού Κινήματος στην Ελλάδα διατίθεται online
  8. Παρουσίαση του βιβλίου του Κατσαρού Τάσου: "Μια απόφαση μάχομαι μέχρι το τέλος. Στενή Αυτοάμυνα (ΟΠΛΑ) 1946-1947", Εφημερίδα Προλεταριακή Σημαία, αναδημοσιεύεται υπό τον όρο της μη παραποίησης και αναφορά στην πηγή.
  9. apolna boss. «Η επίθεση σε λεωφορείο της Αεροπορίας». Apolnarama.blogspot.com. http://apolnarama.blogspot.com/2011/04/30-1947-h.html. Ανακτήθηκε στις 2014-03-02. 
  10. Ταμτάκος Γιάννης, Αναμνήσεις μιας ζωής στο επαναστατικό κίνημα, Κύκλοι Αντιεξουσίας, Θεσσαλονίκη 2003. ISBN 960-92191-0-1 (διανέμεται ελεύθερα)
  11. Στίνας Άγις, ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΟΠΛΑ (Αθήνα: Εκδόσεις Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1η έκδοση 1984, 2η έκδοση 1997).

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Καράγιωργας Γιώργος, "Η ΟΠΛΑ χωρίς θρύλο", εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα
  2. Χανδρινός Ιάσονας, "ΟΠΛΑ, το τιμωρό χέρι του λαού", εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 2012
  3. Γεωργόπουλος Ευστάθιος, "Εμφύλιος Πόλεμος - Το πρώτο αίμα (1942-1945)", Εκδόσεις Περισκόπιο, Αθήνα
  4. Κατσορίδας Δ., Λιβιεράτος Δ., Παλούκης Κ., "Ο Ελληνικός Τροτσκισμός 1923-1946", Εκδόσεις Φιλίστωρ, Αθήνα 2003

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]