Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η ΠΕΑΝ (Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων) ήταν μια αντιστασιακή οργάνωση την περίοδο της Κατοχής με λίγα μέλη η οποία έμεινε κυρίως γνωστή για το εντυπωσιακό πολύνεκρο σαμποτάζ στην ΕΣΠΟ.

Ίδρυση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρόγονος της οργάνωσης ήταν η Στρατιά Σκλαβωμένων Νέων(ΣΣΝ) η οποία διαλύθηκε όταν τμήμα της οργάνωσης αρνήθηκε να ταχθεί υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας. Από το δημοκρατικό τμήμα της ΣΣΝ πρόεκυψε η ΠΕΑΝ με αρχηγό τον αποταχθέντα αξιωματικό αεροπορίας Κώστα Περρίκο με κύρια πολιτική επιρρόη από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και το Εθνικόν Ενωτικόν Κόμμα, με προοδευτικό δημοκρατικό πολιτικό πρόγραμμα[1] καθώς και σοσιαλιστικές προοπτικές. Η ΠΕΑΝ απόκτησε δημοτικότητα κυρίως στη μορφωμένη νεολαία των αστικών συνοικιών.

Το μεγάλο σαμποτάζ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το πρώτο σαμποτάζ της ΠΕΑΝ ήταν ενάντια στην Οργάνωση Εθνικοσοσιαλιστικών Δυνάμεων Ελλάδας (ΟΕΔΕ) έγινε στα τέλη Αυγούστου 1942 έναντι σε άδεια γραφεία της οργάνωσης σε βραδυνή ώρα χωρίς θύματα. Η ΠΕΑΝ συνέχισε τη δράση της με μια από τις σπουδαιότερες αντιστασιακές ενέργειες που έγιναν στην Ευρώπη, την ανατίναξη της εθνικοσοσιαλιστικής οργάνωσης ΕΣΠΟ στις 20 Σεπτεμβρίου 1942, που στρατολογούσε Ελληνες για λογαριασμό του πολυεθνικού τμήματος των Waffen SS. Στην ανατίναξη συμμετείχαν εκτός από τον Περρίκο και οι Α. Μυτιληναίος, Τ. Μιχαηλίδης, Ν. Μούρτος, Ν. Λάζαρης, Σ. Στανωτάς, Σ. Γαλάτης και η Ι. Μπίμπα. Μετά την ανατίναξη η ΕΣΠΟ έπαψε να υπάρχει. Από την έκρηξη σκοτώθηκαν περίπου 40 Έλληνες και τραυματίστηκαν ελαφρά απο θραύσματα 6 Γερμανοί.

Το σαμποτάζ θεωρήθηκε από τους Βρετανούς ως πρόωρο [2], ενώ και οι οργανώσεις γύρω από το ΚΚΕ το καταδίκασαν ως προβοκάτσια. Η στάση του ΚΚΕ μπορεί να ερμηνευτεί ως μη ανοχή σε ένοπλο αγώνα που δεν έλεγχε το ίδιο αλλά και στην θεώρηση της ενέργειας ως ατομική τρομοκρατία.[3]

Υπεύθυνο για το σαμποτάζ οι Ιταλικές και Γερμανικές αρχές θεώρησαν αρχικά το ΕΑΜ και εβραϊκούς κύκλους, αλλά σταδιακά βρέθηκαν στα ίχνη των μελών της, οι οποίοι συνέχιζαν να σχεδιάζουν ένοπλες εκτελέσεις δοσίλογων όπως για τον αρχηγό της ΕΣΠΟ Καλλιθέας ή και την ανατίναξη των γραφείων της ΕΣΠΟ της ίδιας συνοικίας. Μετά από προδοσία λόγω χρημάτων μέλους της ΠΕΑΝ, τα περισσότερα μέλη της ηγεσίας της οργάνωσης συλλαμβάνονται. Ο επιχειρησιακός αρχηγός Κώστας Περρίκος εκτελέστηκε στις 4 Φεβρουαρίου 1943. Οι Σκούρας, Κατεβάτης, Λόης και Παππαδόπουλος εκτελέστηκαν στις 7 Ιανουαρίου 1943. Δραπεύτευσε ο Μυτιληναίος ενώ ο Γαλάτης φυλακίστηκε ισόβια και επέστρεψε στην Ελλάδα με κλονισμένη υγεία[4]. Ο προδότης της οργάνωσης αφού καταδικάστηκε από δικαστήριο της οργάνωσης Όμηρος εκτελέστηκε. Ως αποτέλεσμα των συλλήψεων η οργάνωση έπαψε να έχει ενεργή ένοπλη αντιστασιακή δράση από τον Νοέμβριο του 1942.

Η ΠΕΑΝ μετά τον Περρίκο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με νέα ηγεσία η ΠΕΑΝ ήλθε σε ρήξη με τον μέντορά της Παναγιώτη Κανελλόπουλο όταν προέτρεψε από το Κάιρο τα μέλη της να προσχωρήσουν στο ΕΑΜ και είχε πιο συντηρητική τοποθέτηση. Συνεργάστηκε με την αντιστασιακή οργάνωση Ρ.Α.Ν., μέλη της κατέφυγαν στον ΕΔΕΣ στα βουνά της Ηπείρου, ενώ μετείχε στον Πανελληνίο Απελευθερωτικό Συνασπισμό (Π.Α.Σ) τουλάχιστον από τον Φεβρούαριο του 1944 καθώς τα φοιτητικά στελέχη της είχαν ενταχθεί στον Εθνικό Σύνδεσμο Ανωτάτων Σχολών(Ε.Σ.Α.Σ)[5]. Παράλληλα, αξιόλογος αριθμός μελών της οργάνωσης εντοπιζόταν στην Καλλιθέα όπου υπήρχε ένα είδος εκεχειρίας με τις ισχυρές τοπικές δυνάμεις του ΕΛΑΣ[6]. Ο Παναγιώτης Σπηλιωτόπουλος κατά το τέλος της Κατοχής συγκρότησε τρια συντάγματα από τα μέλη των μη εαμικών οργανώσεων. Το 1ο σύνταγμα από μέλη της οργάνωσης Χ και της Εθνικής Δράσης, το 35ο από μέλη του ΕΔΕΣ Αθηνών και την ΠΕΑΝ και το 20ο από μέλη της Ρ.Α.Ν., Εθνικό Κομιτάτο, Αγωνιζόμενη Ελλάδα, ΕΣΑΣ και ΙΤ[7]. Στα Δεκεμβριανά τα μέλη της πολέμησαν ενάντια στον ΕΛΑΣ κυρίως στα κυβερνητικά τάγματα Εθνοφυλακής. Στα Δεκεμβριανά σκοτώθηκαν σχεδόν τα μισά θύματα της οργάνωσης μεταξύ των οποίων ο Νίκος Λαζαρής ως ανθυπολοχαγός του ΕΔΕΣ[8].

Υστεροφημία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η οργάνωση είχε 36 πεσόντες, εκ των οποίων οι 20 επί της Κατοχής, ενώ οι 16 κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών. Μέλη της ΠΕΑΝ που μεταγενέστερα έγιναν γνωστοί ήταν οι Γ-Α Μαγκάκης, Β. Φίλιας, Α. Πεπονής. Γωνία Γλάδστωνος και Πατησίων υπάρχει μνημείο και ανδριάντας του Περρίκου, που δημιουργήθηκε επί δημαρχίας Εβερτ[9].

Επιχειρήσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Στις 15 Αυγούστου 1942 η οργάνωση έβαλε βόμβα στο κτιρίου του Γερμανικού Αναμορφωτηρίου, επί των οδών Πατησίων και Βασιλέως Ηρακλείου,
  • Στις 21 Αυγούστου 1942 η οργάνωση έβαλε βόμβα στα γραφεία της ΟΕΔΕ, στην οδό Κατακουζηνού 7, κοντά στην Ομόνοια,
  • Στις 20 Σεπτεμβρίου 1942 η οργάνωση έβαλε βόμβα στα γραφεία της ΕΣΠΟ στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Γλάδστωνος.
  • Από τον Μάρτιο του 1944 μέχρι την Απελευθέρωση, η οργάνωση δραστηριοποιείται εκ νέου με δολιοφθορές[10].

Εξωτερικές συνδέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα, Μιχάλης Λυμπεράτος, "Οι οργανώσεις της Αντίστασης" Τόμος Γ', Μέρος Β' Κατοχή - Αντίσταση, 2007, εκδόσεις Βιβλιόραμα σελ 50
  2. ΠΕΑΝ (1941-1945): Πανελλήνιος Ένωση Αγωνιζόμενων Νέων Ευάνθης Χατζηβασιλείου Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2004 σελ 122-3
  3. ΠΕΑΝ (1941-1945): Πανελλήνιος Ένωση Αγωνιζόμενων Νέων Ευάνθης Χατζηβασιλείου Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2004 σελ 147-8
  4. ΈΞΙ ΣΤΙΓΜΕΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ ΚΑΤΟΧΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ 1941-1944 ΤΑ ΝΕΑ ιστορία, Οι οργανώσεις της Εθνικής Αντίστασης καταγραφή και ανάλυση σελ 91
  5. Αναστάσης Ι. Πεπονής ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ Έκδοση 2001 προσκήνιο ΕΚΔΟΣΕΙΣ :ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΙΔΕΡΑΤΟΣ σελ 73
  6. Ιάσων Χανδρινός, Το τιμωρό χέρι του λαού - Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη Αθήνα ( 1942 - 1944 ), ΕΚΠΑ, Αθήνα 2009, σελ. 50.
  7. ΠΕΑΝ (1941-1945): Πανελλήνιος Ένωση Αγωνιζόμενων Νέων Ευάνθης Χατζηβασιλείου Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, 2004 σελ 231 και 242
  8. ΠΕΑΝ ΟΙ ΒΟΜΒΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΣΤΑΘΗΣ ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ (ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ "ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ") ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ 2010 σελ 61-63
  9. Η ανατίναξη της ΕΣΠΟ από την ΠΕΑΝ Επιμέλεια: Στεφανος Χελιδονης, εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ανακτήθηκε στις 23/10/2014
  10. Χάγκεν Φλάισερ Στέμμα και σβάστικα, η Ελλάδα της Κατοχής και της Αντίστασης, 1941-1944, Αθήνα 2009, Το Βήμα βιβλιοθήκη, τ. Β, σ. 16