Συμμετοχή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Το λήμμα παρουσιάζει τα κυριότερα σημεία της συμμετοχή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Τριπλης συνεννόησης (Αντάντ), ξεκινώντας από βασικά γεγονότα του Εθνικού Διχασμού (1915-1917), όπως η διπλή παραίτηση των Κυβερνήσεων Βενιζέλου από το Παλάτι ώστε να ακυρωθεί η στράτευση της χώρας στο πλευρό της Αντάντ, παρά τη λαϊκή βούληση και την ανανεωμένη συμμαχία με την Σερβία,[1][2] την Εισβολή της ανταντικής Στρατιάς της Ανατολής στη Θεσσαλονίκη για άνοιγμα του Μακεδονικού μετώπου,[3] την αμαχητί παράδοση του Οχυρού Ρούπελ, του Δ' σώματος Στρατού και της Μακεδονίας στη Βουλγαρία,[4] τα Νοεμβριανά,[5] τη Μάχη του Σκρα, και τη συμμετοχή της Ελλάδας στους νικητές της Συνδιάσκεψης ειρήνης των Παρισίων (1919).

Η είσοδος της Ελλάδας στον Πόλεμο, και η απώλεια Εθνικής Κυριαρχίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από την αρχή του πολέμου, τον Ιούλιο του 1914, ήταν σαφές ότι η θέση της Ελλάδας ήταν κομβικά συνδεδεμένη με αυτήν της Βουλγαρίας και της συμμάχου της Ελλάδας (και της Ανταντ), Σερβίας. Γεωγραφικά, η Βουλγαρία έσπαγε την συνέχεια των Κεντρικών Δυνάμεων, ανάμεσα σε Γερμανία & Αυστρουγγαρία από τη μία, και την Οθωμανική Αυτοκρατορία από την άλλη, ενω η Ελλάδα μέσω του ελέγχου της θάλασσας ηταν κρισιμης σημασίας για το ναυτικό, που όμως μόνο η Συμμαχική Αντάντ διέθετε. Επίσης, και οι δύο χώρες, ουδέτερες αρχικά, είχαν σύνορα με τη Σερβία, η οποία μαχόνταν από την έναρξη του πολέμου εγκλωβισμένη απέναντι στην διπλη επίθεση Αυστρουγγαρίας και Γερμανίας.

Ο πόλεμος βρήκε τη χώρα με τον Πρωθυπουργό και το Βασιλιά να έχουν διαλέξει διαφορετικά στρατόπεδα των Μεγάλων Δυνάμεων του πολέμου, κάτι που κατέληξε αργότερα, το 1915-17 στον Εθνικό Διχασμό. Από τη μία ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος πίστευε πως η Ελλάδα έπρεπε να συμμαχήσει με την Αντάντ για να διαφυλάξει και να διευρύνει τα σύνορά της (όπως τελικά και έγινε στην Συνδιάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων). Τη θέση αυτή την ασπάζονταν οι λαϊκές μάζες που εμπνέονταν από τη Μεγάλη Ιδέα, αλλά και η μεγαλοαστική τάξη, ιδίως της Διασποράς. Από την άλλη η Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄, παντρεμένος με την αδελφή του Κάιζερ, πρόκρινε την «διαρκή ουδετερότητα», μια στάση βολική για τις Κεντρικές Δυνάμεις, αφού εξουδετέρωνε το ναυτικό των αντιπάλων τους. Τη στάση της ουδετερότητας την υποστήριζαν τα μικροαστικά και λαϊκά στρώματα που είχαν εξαντληθεί από τους πρόσφατους Βαλκανικούς Πολέμους και δεν θελανε νέους πρόσφυγες ή οικονομικούς ανταγνωνισμούς.[6][7]

Σημαντικότερα γεγονότα:

  • Τον Φεβρουάριο του 1915 ο Έλληνας πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος θα ζητήσει τη συμμετοχή της Ελλάδας στο πλευρό των Συμμάχων στην, αποτυχημένη τελικα, Εκστρατεία της Καλλίπολης, στα Δαρδανελία, με αντάλλαγμα μέρος των παράλιων της Μ. Ασίας στο Αιγαίο. Στις 25 Φεβρουαρίου, ο Βασιλιάς, μετά και τη διαφωνία του γερμανοσπουδαγμένου υπουργού στρατιωτικών Ιωάννη Μεταξά, θα οδηγήσει τον Βενιζέλο σε παραίτηση, προκρίνοντας και πάλι την ουδετερότητα.
  • Επακολουθούν εκλογές στις 31 Μαΐου με διακύβευμα τη συμμετοχή ή μη στον πόλεμο στο πλευρο της Αντάντ, τις οποίες το «Κόμμα των Φιλελευθέρων» κερδίζει. Ο Βασιλιάς, ροκανίζοντας χρόνο με δικαιολογίες μιάς πλευρίτιδας, θα καθυστερήσει τον σχηματισμό της φιλο-αντατικής κυβέρνησης του Βενιζέλου για καποιους μήνες, μέχρι τις 10 Αυγούστου.
  • Στις 22 Σεπτεμβρίου 1915, όταν η Βουλγαρία κυρήσσει γενική επιστράτευση, οι Σέρβοι καταλαβαίνουν πως η γείτονα χώρα εντάχθηκε στις Κεντρικές Δυνάμεις[8], και ζητάνε την επίσπευση των ενισχύσεων της Ανταντ. Οι ενισχύσεις είχαν καθυστερήσει ένα χρόνο, επειδή, αφενός, οι Σύμμαχοι είχαν καθηλωμένες τις δυνάμεις τους σε Δυτικό Μέτωπο, πρώτα, και στην εκστρατεία της Καλλίπολης αργότερα, και αφετέρου, και κυρίως, επειδή η "ουδετερότητα" του γερμανόφιλου Βασιλιά Κωσταντίνου και η αμφίβολη, μέχρι τότε, στάση της Βουλγαρίας, δεν επέτρεπαν την ασφαλή διέλευση των στρατευμάτων τους στα Βαλκάνια.[εκκρεμεί παραπομπή]
  • Στις 3-5 Οκτωβρίου 1915 τα ηττημένα συμμαχικά στρατεύματα στην εκστρατεία της Καλλίπολης (Δαρδανέλια) ξεκινούν στρατιωτική απόβαση στη Θεσσαλονίκη για το σχηματισμό της Στρατιά της Ανατολής και το άνοιγμα του Μακεδονικού μετώπου για την παροχή της πολυπόθητης βοήθειας προς τη σύμμαχο Σερβία, κάτι που χρεώνεται στον Βενιζέλο ως προδοσία.[9]
  • Ο Βενιζέλος, αδιαφιλονίκητος ηγέτης της φρεσκοαποκτημένης πόλης, δεν αρνείται τις κατηγορίες από το παλάτι για εμπλοκή του στην απόβαση, και στις 23 Σεπτεμβρίου, και παρά την ψήφο εμπιστοσύνης για επιστράτευση την προηγούμενη ημέρα, ο Βασιλιάς Κωνσταντινος διαλύει ξανά τη κυβέρνησή του. Το «Κόμμα των Φιλελευθέρων» δεν θα συμμετάσχει στις εκλογές που θα ακολουθήσουν 3 μήνες αργότερα, τον Δεκέμβρη του 1915, θεωρώντας αντισυνταγματική τη 2η διάλυση της βουλής πριν την παρέλευση ενός έτους από τις προηγούμενες εκλογές, και αναμενόμενα τις κερδίζει το φιλοβασιλικό «Κόμμα Εθνικοφρόνων» του Γούναρη. Αν και ο Γούναρης θα αρνηθεί την πρωθυπουργία, οι φιλοβασιλικές κυβερνήσεις που θα ακολουθήσουν, θα παραμένουν πιστές στην ουδετερότητα. Οι επικράτηση των βασιλικών της γερμανόφιλης πολιτικής στην Αθήνα, κατά παράβαση της λαϊκής πλειοψηφίας που στήριζε την Αντάντ, πολώνει και διαιρεί βαθυτερα τη χώρα, κάτι που θα συντελέσει στη γένεση και άνδρωση του Εθνικού Διχασμού τον επόμενο χρόνο, με όλα τα μεταγενέστερα επακόλουθα του. [εκκρεμεί παραπομπή]
  • Στις 11 Οκτωβρίου 1915 η Βουλγαρία επιτίθεται στη Σερβία, σχηματίζοντας τριπλό μετωπο εναντίον της μαζί με Γερμανία και Αυστρουγγαρία. Σε 4 μέρες, στις 15 Οκτώβρη, οι Σέρβοι υποχωρούν ολοκληρωτικά, και μέσω του Αλβανικού Γολγοθά καταφεύγουν στην Κέρκυρα και στη Θεσσαλονίκη. Τα εναπομείναντα σερβικα στρατευματα τον επόμενο χρόνο θα ενταχθουν και θα επανεξοπλιστούν στη μεγάλη Συμμαχική Στρατιά της Ανατολής που θα έχει σχηματιστεί στο μεταξύ στο Κράτος της Θεσσαλονίκης.
  • Την άνοιξη 1916 το παλάτι μεθοδεύει την αμαχητί παράδοση του Οχυρού Ρούπελ που ακολουθείται από την αιχμαλωσία του Δ' σώματος Στρατού και της Ανατολικής Μακεδονίας από Γερμανία και Βουλγαρία, τον Αύγουστο του 1916. Οι Σύμμαχοι που υποπτεύονται πως το βασιλικό κράτος των Αθηνων δεν ειναι πλέον ουδετερο, θα απαιτούσουν τον αφοπλισμο των στρατευμάτων του. Ο Βασιλιά αποδέχεται το αίτημα, αλλά, συγχρόνως, δίνει εντολή οι έφεδροι που απολύονταν να οργανώνονται στο «Σύνδεσμο Επίστρατων».
  • Στις 16 Αυγούστου του 1916, και ως αντίδραση στη διατήρηση της ουδετερότητα παρά το εδαφικά και στρατιωτικά πλήγματα εν καιρώ ειρήνης, η «Τριανδρία» κυρήσσει το Κίνημα της Εθνικής Αμύνης στη Θεσσαλονίκη. Ο Βενιζέλος τίθεται Πρωθυπουργός του «Κράτους της θεσσαλονίκης» και στηρίζει επισήμως την Αντάντ, κυρήσσοντας επιστράτευση στα νησία του Αιγαίου και την Κρήτη που ελέγχει, και εκκαθαρίζει το στρατευμα από φιλοβασιλικούς, ενισχύοντας έτσι άθελά του τους συνδέσμους των «επίστρατων» ανα την Ελλάδα με τους απολυθέντες αξιωματικούς. Συνοψίζοντας, η Ελλάδα το 1916 είχε κοπεί στα δύο από τον Εθνικό Διχασμό : από τη μία μεριά, στο "προτεκτοράτο" της Θεσσαλονίκης,[10] ο Βενιζέλος οργάνωνε τη μεραρχία του Αρχιπελάγους, και κατόπιν τις μεραρχίες Κρήτης και Σερρών ωστε να ανακτήσει κάποια κυριαρχία απέναντι στη Συμμαχική Στρατια της Ανατολής αλλά και το Βασιλιά. Από την άλλη μεριά, στην κυβέρνηση των Αθηνών, το ταπεινωμένο από τους Συμμάχους παλάτι καλλιεργούσε τον φανατισμό απέναντι στους εναπομείναντες οπαδούς του Βενιζέλου.
  • Στις 18 του Νοέμβρη, οι Σύμμαχοι θα προσπαθήσουν, αποτυχημένα, να θέσουν υπό τον έλεγχό τους τη νότια Ελλάδα, και τα Γαλλικά θωρηκτά θα μπούν στον Πειραιά και θα αποβιβασουν 3000 άνδρες, ενώ θα βομβαρδίσουν περιοχές της Αθήνας γύρω από το Στάδιο και κοντά στα Ανάκτορα, συμβάντα που μένουν γνωστά ως Νοεμβριανά. Στην επέμβαση θα αντισταθούν οι «Επίστρατοι», και θα υπάρξουν δεκάδες νεκροί, ενώ θα επακόλουθουσει κύμα τρομοκρατίας προς τους εναπομείναντες βενιζελικούς της Αθήνας, καθώς και ο δημόσιος αφορισμός του Βενιζέλου από την εκκλησία.
  • Σε αντίποινα, από τη νέα χρονία (1917) η Αντάντ θα προχωρήσει σε σκληρό και πολύμηνο ναυτικό αποκλεισμό με στρατιωτικά χτυπήματα σε εμπορικά πλοία της βασιλικής (νότιας) Ελλάδας. Οι ελλείψεις από το ναυτικό αφοπλισμό θα εντείνουν το κλιμα αντι-βενιζελισμού στην επικράτειά της νότιας Ελλάδας ενώ θα αυξήσουν τη δημοφιλία του Βασιλιά. Νωρίτερα η Αντάντ θα έχει αναγνωρίσει την Κυβέρνηση Εθνικής Αμύνης, η οποία στις 24 Νοεμβρίου 1916 κήρυξε τον πόλεμο στις Κεντρικές Δυνάμεις.
  • Στις 27 Μαίου 1917, μετά από κατάληψη του Πειραιά και απειλή για ανηλεή βομβαρδισμό της Αθήνας, οι Σύμμαχοι τελεσιγραφούν για διορισμό Αρμοστή, και εκδίωξη του Βασιλια. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄ αποσύρεται από το θρόνο, χωρίς να παραιτηθεί τυπικά, και στις 15 Ιουνίου θα αυτοεξοριστεί μαζί με την οικογένειά του στην Ελβετία, αφήνοντας στη θεση του το δευτερότοκο υιό του Αλέξανδρο.
  • Με τον Αρμοστή να έχει πρακτικά μετατρέψει την, ενωμένη ξανά, χώρα σε προτεκτοράτο (κάτι που θα κρατήσει μέχρι το τελος του πολέμου), η Αντάντ αμέσως μετά, στις 13 Ιουνίου, θα διορίσει τον Βενιζέλο πρωθυπουγό, και με καινοφανές Βασιλικό Διάταγμα θα επανασυσταθεί η βουλή του 1915, γνωστή ως «Βουλή των Λαζάρων». Στις 15 Ιουνίου η Ελλάδα κηρύσσει τον πόλεμο στις Κεντρικές Δυνάμεις, ενώ θα ακολουθήσει κύμα διώξεων αντι-βενιζελικών από την κρατική μηχανη και τον στρατό και την εκκλησία.

Η Βουλγαρική κατοχή ελληνικών εδαφών (1916-1918)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1914 η πόλη της Δράμας είχε πληθυσμό 25.000 κατοίκων, εκ των οποίων 4.000 πέθαναν από πείνα και ασθένειες κατά τη Βουλγαρική κατοχή ελληνικών εδαφών (1916-1918) (αρχείο Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου Η.Π.Α.).

Τον Αύγουστο του 1916, μονάδες του Βουλγαρικού Στρατού κατέλαβαν πόλεις της Ανατολικής Μακεδονίας βίαια για δεύτερη φορά μετά την Α΄ Βουλγαρική Κατοχή το έτος 1913. Στη διάρκεια της Β' Βουλγαρικής Κατοχής (1916-1918) ο ελληνικός πληθυσμός στις πόλεις και τα χωριά υπέστη διώξεις, λιμοκτονία, ομηρίες καθώς και συλλήψεις, φυλακίσεις, βιαιοπραγίες και βασανισμούς από τη μυστική βουλγαρική αστυνομία και τον κατοχικό βουλγαρικό στρατό. Ως αποτέλεσμα χιλιάδες Έλληνες έχασαν τη ζωή τους.

Εκτοπίσεις-Εξορίες Ελλήνων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξόριστοι Έλληνες επιστρέφουν από τη Βουλγαρία το 1918 σε κλειστά βαγόνια τραίνων, τα οποία προορίζονταν για μεταφορά ζώων και εμπορευμάτων (φωτογραφία Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού).

Ταυτόχρονα εφαρμόστηκε από τους Βούλγαρους ένα σκληρό μέτρο εξόντωσης του πληθυσμού: η εκτόπιση και η ομηρία χιλιάδων Ελλήνων κατοίκων, μεταξύ αυτών και του συνόλου σχεδόν των ιερέων, της Ανατολικής Μακεδονίας σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικά έργα στη Βουλγαρία[11]. Υπολογίζεται πως 42.000 Έλληνες ηλικίας κυρίως 17-60 ετών εκτοπίσθηκαν στη Βουλγαρία, από τους οποίους περίπου 12.000 δεν κατόρθωσαν τελικά να επιστρέψουν ζωντανοί[12]. Γκόστιβαρ, Κίτσεβο, Σεβλίεβο, στρατόπεδο της Σούμλας και Κάρνομπατ υπήρξαν ορισμένοι από τους τόπους εξορίας, στους οποίους τοποθετήθηκαν οι Ελληνες αιχμάλωτοι. Τα καραβάνια των αιχμαλώτων μεταφέρονταν πεζή και στη συνέχεια με τρένα κάτω από αντίξοες συνθήκες. Ακόμη δυσμενέστερες όμως υπήρξαν οι συνθήκες διαβίωσής τους στη βουλγαρική ενδοχώρα.[13]

Οι εκπατριζόμενοι Έλληνες συγκεντρώνονταν και στοιβάζονταν κατά πενήντα ή εξήντα σε κλειστά βαγόνια τραίνων, τα οποία προορίζονταν για μεταφορά ζώων και εμπορευμάτων, και μεταφέρονταν σε στρατόπεδο συγκεντρωσης στο Σκούμεν της Βουλγαρίας, όπου περίμεναν την τοποθέτησή τους σε κάποιο εργοτάξιο. Ανάλογα με τις ανάγκες, χωρίζονταν σε ομάδες εργατών και οδηγούνταν στο εσωτερικό της Βουλγαρίας. Η πλειονότητα εργάστηκε στην κατασκευή σιδηροδρομικών γραμμών. Τους υπέβαλλαν σε εργασία δώδεκα έως δεκαπέντε ωρών, υπό οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες.[14]

Ενδεικτικά την περίοδο της Βουλγαρικής κατοχής εξορίστηκαν από την πόλη της Δράμας 1.965 άτομα, από τα οποία επέστρεψαν μόνο 1.359. Πέθαναν στην εξορία 606 ατομα, δηλαδή το 1/3 των εξορίστων. Από την πόλη των Σερρών και τα χωριά συνελήφθησαν τον Ιούνιο του 1917 3.000 περίπου άνδρες και εκτοπίστηκαν σε διάφορα μέρη της Βουλγαρίας ως όμηροι για καταναγκαστική εργασία ενώ και το καλοκαίρι του 1918 (τρεις μήνες περίπου προ της ανακωχής) συνελήφθησαν άλλοι 5.000 περίπου άνδρες και εκτοπίστηκαν στη Βουλγαρία και αυτοί ως όμηροι στα Ντουρντουβάκια. Η λέξη ντουρντουβάκι αποτελεί ελληνοποιημένη παραφθορά της βουλγαρικής λέξης για τα τάγματα εργασίας (трудови войски - τρούντοβι βόιτσκι) ή για τον φαντάρο αγγαρείας (трудов войник - τρούντοβ βόινικ). Πάνω από το 1/4 των εκπατρισθέντων έχασαν τη ζωή τους από τις στερήσεις, τα βασανιστήρια και την εξοντωτική εργασία και δεν επέστρεψαν ποτέ στην πατρίδα τους. [15][16][17][18][19][20]

Μετά την ήττα του βουλγαρικού στρατού και την επακόλουθη ανακωχή, τον Σεπτέμβριο του 1918, όσοι όμηροι επέζησαν από τις κακουχίες και τα καταναγκαστικά έργα επέστρεψαν σε άσχημη ψυχολογική και σωματική κατάσταση.[21][22] Ακόμη, καθοριστική ήταν η συμβολή της επιτροπής αποτελούμενης από την Πηνελόπη Δέλτα, την Έλλη Αδοσίδου και τον Αλέξανδρο Ζάννα, στην ενεργοποίηση του κρατικού μηχανισμού καθώς και στο σχεδιασμό, την οργάνωση και την εκτέλεση του δύσκολου έργου της παλιννόστησης των χιλιάδων Ελλήνων Ανατολικομακεδόνων ομήρων που βρίσκονταν σε βουλγαρικά στρατόπεδα συγκέντρωσης εκτελώντας καταναγκαστικά έργα στο εσωτερικό της Βουλγαρίας την περίοδο 1917-1918.[23][24][25]

Βιαιότητες-Λεηλασίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην περιοχή της Καβάλας ο Μητροπολίτης Ελευθερουπόλεως Γερμανός Σακελλαρίδης μετά από πεντάμηνη φυλάκιση και βασανισμούς, απαγχονίζεται από Βούλγαρους στρατιώτες του κατοχικού στρατού, τη νύχτα της 5ης προς 6η Ιουλίου του 1917.[26][27][28]

Στη διάρκεια της Β' Βουλγαρικής Κατοχής (1916-1918) κλάπηκαν από τον κατοχικό βουλγαρικό στρατό, και κρατούνται έως σήμερα στη Βουλγαρία, τα κειμήλια και οι θησαυροί της Μονής Παναγίας Εικοσιφοινίσσης Παγγαίου της Μητροπόλεως Δράμας, και πλήθος έτερων ελληνικών κειμηλίων από τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, τη Μονή Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας Ξάνθης, τη Μονή Παναγίας Καλαμούς Ξάνθης. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, οι Ιερές Μητροπόλεις καθώς και οι αρχές της Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχουν διατυπώσει επισήμως αίτημα για την επιστροφή των κλαπέντων ελληνικών κειμηλίων.[29][30][31][32][33]

Λιμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με έκθεση του Ελληνα πρεσβευτή στη Σόφια, έως τον Απρίλιο του 1917 περίπου 6 χιλιάδες άτομα πέθαναν από ασιτία μόνο στην περιοχή της Καβάλας. Η επισιτιστική και ανθρωπιστική κρίση που δημιουργήθηκε σε βάρος των Ελλήνων της Ανατολικής Μακεδονίας στη διάρκεια της Β΄ Βουλγαρικής κατοχής, διαπιστώθηκε σε όλο το εύρος της μετά την απελευθέρωση των περιοχών οπότε και οργανώθηκαν συσσίτια, πρόχειρα νοσοκομεία και διανομή ιατροφαρμακευτικού εξοπλισμού.[34]

Ο βουλγαρικός στρατός κατοχής αποχώρησε το 1918. Το έτος 1918, η κατάσταση με την οποία ήρθαν αντιμέτωποι οι Ελληνες στρατιωτικοί και πολιτικοί αμέσως μετά την απελευθέρωση της Ανατολικής Μακεδονίας, αλλά και της Δυτικής Θράκης λίγο αργότερα, μετά από τη Βουλγαρική κατοχή ελληνικών εδαφών (1916-1918) ήταν τραγική. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της κατάστασης, επισκεπτόμενος άμεσα τις Σέρρες, όπου αντιπροσωπεία των κατοίκων, παρουσίασε αναλυτικά τα δεινά της βουλγαρικής κατοχικής διοίκησης. Μια από τις πρώτες μέριμνες της ελληνικής διοίκησης ήταν ο επισιτισμός της περιοχής. Ανώτεροι κρατικοί υπάλληλοι, όπως ο Κωνσταντίνος Ρακτιβάν και ο Αναστάσιος Αδοσίδης, στάλθηκαν επί τόπου προς συντονισμό της ανθρωπιστικής αποστολής για τον ελληνικό πληθυσμό που μαστιζόταν από φτώχεια και επικίνδυνες συνθήκες διαβίωσης. Από κοινού δραστηριοποιούνταν και ανθρωπιστικές αποστολές συμμαχικών δυνάμεων καθώς και ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός με επικεφαλής την Πηνελόπη Δέλτα και την Ελλη Αδοσίδου. Συσσίτια, πρόχειρα νοσοκομεία και διανομή ιατροφαρμακευτικού εξοπλισμού υπήρξαν οι πρώτες ενέργειες για την αντιμετώπιση της κρίσης.[35][36][37]

Η επίσημη συμμετοχή της Ελλάδας στον Πόλεμο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ενεργός συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο, στο πλευρό των συμμάχων έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα τη θριαμβευτική νίκη κατά των Γερμανοβουλγάρων στα υψώματα του Σκρα στις 30 Μαΐου 1918 και τη συμμετοχή των Ελληνικών δυνάμεων στην τελική επίθεση και διάσπαση του μετώπου, το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.

Λίγες μέρες αργότερα, η Βουλγαρία θα συνθηκολογήσει και τον Οκτώβριο του ιδίου έτους η Τουρκία θα συνάψει ανακωχή στον Μούδρο.

Ο Φρανσαί ντ' Εσπερέ, αρχιστράτηγος του Βαλκανικού Μετώπου, με αφορμή το νικηφόρο αγώνα των Ελλήνων θα σημειώσει: «Ιδιαιτέρως διά τον Ελληνικόν στρατόν τονίζω τον ζήλον, την ανδρείαν και την παροιμιώδην ορμήν, τα οποία επέδειξε κατά τον υπ' αυτού διαδραματισθέντα ένδοξον ρόλον επί των οχθών του Στρυμώνος και του Αξιού».

Η συνθηκολόγηση, τέλος, της Γερμανίας στις 11 Νοεμβρίου 1918, θέτει τέλος στο Μεγάλο Πόλεμο που διήρκεσε τέσσερα έτη και αιματοκύλησε την Ευρώπη.

Τα αποτελέσματα του Πολέμου για την Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η εξωτερική πολιτική του Ελ. Βενιζέλου, βρισκόταν στο απόγειο της δύναμής της.

Η Διάσκεψη της Ειρήνης συνήλθε στο Παρίσι από τον Ιανουάριο ως τον Ιούνιο του 1919. Σκοπός της Διάσκεψης ήταν ο διακανονισμός των διαφορών και εκκρεμοτήτων που προέκυπταν μεταξύ νικητών και ηττημένων.

Ο ρόλος της Ελλάδας στο Συνέδριο δεν ήταν εύκολος. Ο Έλληνας υπουργός συνέταξε υπόμνημα για τις ελληνικές διεκδικήσεις λαμβάνοντας υπόψη εθνολογικούς και γεωπολιτικούς όρους. Στο υπόμνημα του αξιώνει περιοχές, με ελληνικό πληθυσμό, όπως η Θράκη, η Σμύρνη με την ενδοχώρα της και η Βόρειος Ήπειρος. Οι ελληνικές αξιώσεις έθιγαν τα συμφέροντα κάποιων Μεγάλων Δυνάμεων (Ιταλία, Γαλλία) και το έργο του κυβερνήτη γινόταν ακόμη δυσκολότερο από το γεγονός ότι η Ελλάδα είχε εισέλθει στον πόλεμο στο πλευρό των συμμάχων μετά από θλιβερές περιπέτειες «την δωδεκάτην ώραν του αγώνος». Παρά ταύτα το ζήτημα της δυτικής Θράκης βρήκε διευθέτηση με τη συνθήκη του Νεϊγύ (27 Νοεμβρίου 1919). Η Βουλγαρία εγκαταλείπει την περιοχή ανατολικά του Νέστου μέχρι τον Έβρο, που παραχωρήθηκε στην Ελλάδα. Για την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών που αφορούσε ζωτικής σημασίας περιοχές για την Ελλάδα και έκανε πράξη τη Μεγάλη Ιδέα, θα χρειαστεί να μεσολαβήσουν γεγονότα, όπως η Ουκρανική Εκστρατεία (Φεβρουάριος 1919) και η αποβίβαση ελληνικών στρατευμάτων στη Μικρά Ασία (Μάιος 1919).

Ο Βενιζέλος για λόγους εθνικής σκοπιμότητος υπάκουσε στην πρόταση των Συμμάχων να συμμετάσχει και η Ελλάδα με εκστρατευτικό σώμα στην Ουκρανία, προκειμένου να εμποδιστούν οι Μπολσεβίκοι μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 να εδραιώσουν την κυριαρχία τους στην περιοχή.

Η Συνθήκη των Σεβρών (1920) παραχωρούσε στην Ελλάδα τη Δυτική και Ανατολική Θράκη, τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο, επικύρωνε την κυριαρχία της στα άλλα νησιά του Αιγαίου που κατείχε από το 1913 και εμπιστευόταν τη διοίκηση της περιοχής της Σμύρνης στο ελληνικό κράτος, με ρόλο τοποτηρητή για τη δημόσια τάξη στην Ιωνία. Οι κάτοικοι της περιοχής θα καλούνταν σύμφωνα με την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών, μετά από πέντε έτη να δηλώσουν αν προτιμούν την Ένωση με την Ελλάδα ή την παραμονή τους στην Τουρκία. Η Βόρεια Ήπειρος ενσωματωνόταν στο ιδρυόμενο αλβανικό κράτος, ουσιαστικά προτεκτοράτο της Ιταλίας, η οποία όμως παραχωρούσε στην Ελλάδα τα Δωδεκάνησα εκτός της Ρόδου. (Η συμφωνία ακυρώθηκε από την Ιταλία το 1922.)

Το 1913 είχε προωθήσει με τη Συνθήκη του Λονδίνου και του Βουκουρεστίου τα σύνορα της Ελλάδας ώστε να συμπεριλάβουν τη Μακεδονία και την Ήπειρο. Είχε εξασφαλίσει την Κρήτη και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Τώρα, το 1920, με τη Συνθήκη των Σεβρών έδινε στην Ελλάδα τη Θράκη και δημιουργούσε βασικές προϋποθέσεις για την παραχώρηση τμήματος της Μικράς Ασίας στην Ελληνική επικράτεια μετά την παρέλευση πενταετίας.

Η Ελλάδα πανηγύριζε για τη δημιουργία του κράτους «των πέντε θαλασσών και των δύο ηπείρων».

Παρ' όλα αυτά, ο φανατισμός εξακολουθούσε να δημιουργεί βαθύ χάσμα μεταξύ των αντιπάλων πολιτικών παρατάξεων και να ωθεί σε ανεπίτρεπτες πράξεις. Δύο βασιλόφρονες απότακτοι στρατιωτικοί θα πυροβολήσουν τον Έλληνα ηγέτη στο σταθμό της Λυών στο Παρίσι κατά την ώρα της επιστροφής του στην Ελλάδα. Ο Βενιζέλος τραυματίζεται στο δεξιό χέρι. Το γεγονός θα προκαλέσει ταραχή στην Ελλάδα και αλγεινή εντύπωση στους Συμμάχους και θα αναζωπυρώσει τον εθνικό διχασμό. Οι διώξεις αντιβενιζελικών αποκορυφώνονται με την αψυχολόγητη και άδικη δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη.

Η επιστροφή του Βενιζέλου στην Αθήνα δημιουργεί κλίμα ενθουσιασμού. Αφού επικυρωθεί από το Ελληνικό Κοινοβούλιο η Συνθήκη των Σεβρών, προκηρύσσονται εκλογές για τον Οκτώβριο και διαλύεται η παρατεταμένης θητείας Βουλή.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Χουρχούλης, Διονύσιος (2017). «Το Μακεδονικό Μέτωπο στη στρατηγική του Βερολίνου και της Βιέννης (1915-1918): διαψεύδοντας τις εκτιμήσεις του στέμματος» (PDF). Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Η ΚΟΡΥΦΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΔΥΟ ΚΟΣΜΩΝ, Η ιστορική αποτίμηση 100 χρόνια μετά (πρακτικά συνεδρίου). Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων. Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών & Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος». σελίδες 65–82. ISBN 978-960-93-9505-2. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2020. 
  2. Βεντήρης, Γεώργιος (1931) [1931]. Η Ελλάς του 1910 – 1920. Ιστορική μελέτη. Αθηνα: Ικαρος. σελ. 7-9. ISBN 9780007233113. Ανακτήθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2020. 'Το απόγευμα περιμένω τον Βενιζέλον. Θα μου φέρει το διάταγμα της επιστρατεύσεως. Δεν θα το υπογράψω.', συνομιλία Βασιλιά Κωνσταντίνου με το Γερμανό πρέσβη. 
  3. Κωστόπουλος, Τάσος (11 Οκτωβρίου 2015). «Η άλλη Κατοχή». Η Εφημερίδα των Συντακτών. efsyn. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιουλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  4. «Η ντροπή του εθνικού διχασμού». ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. www.facebook.com/mixanitouxronou. 14 Φεβρουαρίου 2014. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Μαΐου 2018. Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2020. 
  5. Κωστόπουλος, Τάσος (20 Νοεμβρίου 2016). «Η πρώτη «μάχη της Αθήνας». Εφημερίδα των Συντακτών. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2020. 
  6. Γιανουλόπουλος, Γιάννης (2003). Η ευγενής μας τύφλωσις...», εξωτερική πολιτική και «εθνικά θέματα» από την ήττα του 1897 έως τη Μικρασιατική Καταστροφή. Αθήνα: Βιβλιόραμα. σελ. 227. ISBN 9789608629684. Η [...] πολιτική της ουδετερότητας την οποία σταθερά πρόβαλλε [ενν. ο Κωνσταντίνος] μέχρι την αποπομπή του από τις δυνάμεις της Entente το καλοκαίρι του 1917, δεν αντιστοιχούσε, βεβαίως, σε κάποια διάθεση τηρήσεως ίσων αποστάσεων από τους δύο εμπολέμους συνασπισμούς. Ήταν απλώς η φιλογερμανικότερη δυνατή πολιτική που μπορούσε να ακολουθήσει μία χώρα της οποίας η γεωγραφική θέση την καθιστούσε όμηρο των διαθέσεων του πανίσχυρου βρετανικού στόλου που κυριαρχούσε τότε στην ανατολική Μεσόγειο. Σε συνεχή τηλεγραφική επικοινωνία με τον γυναικαδελφό του γερμανού αυτοκράτορα –ερήμην ακόμη και των αντιβενιζελικών κυβερνήσεών του– είχε εξασφαλίσει την πλήρη έγκριση του Βερολίνου στο ζήτημα αυτό [...]. 
  7. «Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Φ' Γυμνασίου, 32. Η Ελλάδα στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο – Ο Εθνικός Διχασμός». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Σεπτεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2020. 
  8. Σήμερα γνωρίζουμε πως ο Βούλγαρος Βασιλιάς Φερδινάρδος υπέγραψε τις μυστικές συμφωνίες με Γερμανία και Οθωμανική Αυτοκρατορία στις 6 του Σεπτέμβρη
  9. Κωστόπουλος, Τάσος (11 Οκτωβρίου 2015). «Η άλλη Κατοχή». Η Εφημερίδα των Συντακτών. efsyn. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιουλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  10. Κωστόπουλος, Τάσος (11 Οκτωβρίου 2015). «Η άλλη Κατοχή». Η Εφημερίδα των Συντακτών. efsyn. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιουλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2020. 
  11. Συναξάρι Ἐθνομαρτύρων Κληρικῶν (κατάλογος πεσόντων και εκδιωχθέντων Κληρικών) - Αποστολική Διακονία
  12. Η Ελλάς του 1910-1920, Γεωργίου Βεντήρη : Αθήνα 1931, Identifier: 000074165, σ.σ.106-131
  13. Η βουλγαρική εισβολή στην Ανατ. Μακεδονία -του Ιακωβου Μιχαηλιδη, εφημερίδα Καθημερινή 25.09.2011
  14. Ιερά Μητρόπολις Δράμας - Ημερολόγιο αφιερωμένο στη μνήμη των θυματων της Β' Βουλγαρικής Κατοχής, επισυμβάσαν κατά τα έτη 1916-1918.
  15. Τετράδια Βουλγαρικῆς Κατοχῆς, Ἀνατολική Μακεδονία 1916-1918, ἐπιμέλεια Ν. Ρουδομέτωφ, τ. 2ος, Ἱστορικό Λογοτεχνικό Ἀρχεῖο Καβάλας, Καβάλα 2008.
  16. Β.Σ. Κάρτσιου, Ἡ Γενοκτονία τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας κατά τή 2η Βουλγαρική Κατοχή (1916-18), ἐκδ. Ἐρωδιός, Θεσσαλονίκη 2010.
  17. Δημ. Πασχαλίδη, Ἡ Ἔκθεση τοῦ Ν.Μπακόπουλου, Νομάρχη Δράμας κατά τή δεύτερη Βουλγαρική Κατοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας(1916-18).
  18. Δ. Πασχαλίδη, Τά δεινοπαθήματα τῆς Χωριστῆς κατά τή δεύτερη βουλγαρική κατοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, Χωριστή 2006.
  19. Δημ. Πασχαλίδη,Ἡ Χωριστή Δράμας (Τσατάλτζα) κατά τή δεύτερη Βουλγαρική Κατοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας (1916-18).
  20. Ἀρχιμ. Γαβριήλ, Ἀναμνήσεις καί Νοσταλγία, Θεσσαλονίκη 1958.
  21. Γενικά για την Ιστορία των Σερρών - Δήμος Σερρών
  22. Μνημεία της Πόλης των Σερρών
  23. Δημ. Πασχαλίδη, Ἡ Ἔκθεση τοῦ Ν.Μπακόπουλου, Νομάρχη Δράμας κατά τή δεύτερη Βουλγαρική Κατοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας(1916-18).
  24. Δ. Πασχαλίδη, Τά δεινοπαθήματα τῆς Χωριστῆς κατά τή δεύτερη βουλγαρική κατοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, Χωριστή 2006.
  25. Δημ. Πασχαλίδη,Ἡ Χωριστή Δράμας (Τσατάλτζα) κατά τή δεύτερη Βουλγαρική Κατοχή τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας (1916-18).
  26. Επίσκοποι και Μητροπολίτες Ιεράς Μητροπολης Ελευθερουπόλεως
  27. «Μνημόσυνο 90 χρόνων από το θάνατο του Εθνομάρτυρα Μητροπολίτη Ελευθερουπόλεως Γερμανό - kavala net». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2019. 
  28. Ο ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Υπό Θεοδώρου Δημοσθ. Λυμπεράκη.
  29. τα κειμήλια των Μελενικίων που εκλάπησαν από τους Βούλγαρους
  30. Φως Φαναρίου: Η Μονή της Εικοσιφοίνισσας
  31. Τα «Ελγίνεια» της Εκκλησίας - Κιβωτός της Ορθοδοξίας
  32. Το 2017 έτος διεκδίκησης λεηλατημένων κειμηλίων από τις Ιερές Μονές των Σερρών - εφημερίδα ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ
  33. Αυτή είναι η ιστορία των κλεμμένων κειμηλίων που ζήτησε ο Πατριάρχης από τους Βούλγαρους - orthodoxia.info
  34. Η βουλγαρική εισβολή στην Ανατ. Μακεδονία -του Ιακωβου Μιχαηλιδη, εφημερίδα Καθημερινή 25.09.2011
  35. Η βουλγαρική εισβολή στην Ανατ. Μακεδονία -του Ιακωβου Μιχαηλιδη, εφημερίδα Καθημερινή 25.09.2011
  36. Τετράδια Βουλγαρικῆς Κατοχῆς, Ἀνατολική Μακεδονία 1916-1918, ἐπιμέλεια Ν. Ρουδομέτωφ, τ. 2ος, Ἱστορικό Λογοτεχνικό Ἀρχεῖο Καβάλας, Καβάλα 2008.
  37. Β.Σ. Κάρτσιου, Ἡ Γενοκτονία τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας κατά τή 2η Βουλγαρική Κατοχή (1916-18), ἐκδ. Ἐρωδιός, Θεσσαλονίκη 2010.