Πλούταρχος

Επιμέρους θέματα
Πλούταρχος
Ιδιότητες Ιερεύς Μαντείου των Δελφών Πρέσβης Βιογράφος
Πλουτάρχου κόρπους Ηθικά Ηθικά 1 Περί παίδων αγωγής Παραμυθητικός προς Απολλώνειον Παραμυθητικός Προς την εαυτού γυναίκα Ηθικά 2 Πως αν τις διακρίνοιε τον κόλακα του φίλου Περί πολυφιλίας Ηθικά 3 Περί τύχης και αρετής Περί του ακούειν Ηθικά 4 Υγιεινά παραγγέλματα Γαμικά παραγγέλματα Πολιτικά παραγγέλματα Ηθικά 5 Περί δισαιδομονίας Ηθικά 6 Αποφθέγματα Λακωνικά Πότερον Αθηναίοι ενδοξότεροι κατά πόλεμον ή σοφίαν Ηθικά 7 Γυναικών αρεταί Ηθικά 8 Αίτια Ρωμαϊκά Αίτια Ελληνικά Ηθικά 9 Περί της Αλεξάνδρου τύχης ή αρετής λόγος Ηθικά 10 Περί Ίσιδος και Οσίριδος Περί του ΕΙ εν Δελφοίς Ηθικά 11 Περί του μη χραν έμμετρα νυν την Πυθίαν Περί του Σωκράτους δαιμονίου Ηθικά 12 Ει διδακτέον η αρετή Περί αοργησίας Περί ευθυμίας Ηθικά 13 Περί φιλαδελφίας Περί των υπό του θεού βραδέως τιμωρημένων Περί του εαυτού επαινείν ανεπιφθήνως Ηθικά 14 Περί φιλοπλουτίας Περί δυσωπίας Περί φθόνου και μίσους Ηθικά 15 Περί ειμαρμένης Περί φυγής Προς γυναίκας Ηθικά 16 Των επτά σοφών Συμπόσιον Συμποσιακών 2 Συμποσιακών 3 Ηθικά 17 Εκλογή Υπέρ αδυνάτου Υπέρ ευγενείας Ηθικά 18 Πως δει των νέων ποιημάτων ακούειν Τραϊανού παιδεία Ηθικά 19 Ερωτικός Ερωτικές διηγήσεις Ηθικά 18 Περί το ότι μάλιστα τοις ηγεμόσιν δει τον φιλόσοφον διαλέγεσθαι Περί της Ηροδότου κακοηθείας Ηθικά 19 Περί των εκλελοιπότων χρηστηρίων Ηθικά 22 Βίοι των δέκα ρητόρων Συγκρίσεις Αριστοφάνους και Μενάνδρου επιτομή Ηθικά 23 Περί των αρεσκόντων φιλοσόφοις φυσικών δογμάτων Περί της εν Τιμαίω ψυχογονίας Ηθικά 24 Αίτια φυσικά Περί μοναρχίας, δημοκρατίας και ολιγαρχίας Ηθικά 25 Πότερον ύδωρ ή πυρ χρησιμώτερον Ηθικά 26 Πλατωνικά ζητήματα Ηθικά 27 Περί Στωικών εναντιωμάτων Ηθικά 28 Περί των κοινών εννοιών προς τους Στωικούς Ηθικά 29 Προς Κωλώτην Ει καλώς είρηται το λάθε βιώσαι Περί μουσικής Ηθικά 30 Πότερον ψυχής ή σώματος επιθυμία και λύπη Ει μέρος το παθητικόν της ανθρώπου ψυχής ή δύναμις Ηθικά 31 Περί Ομήρου (περί του βίου και της ποιήσεως Ομήρου) Ηθικά 32 Περί ποταμών Παροιμίαι εις Αλεξανδρείς εχρώντο
Βίοι παράλληλοι Σόλων - Ποπλικόλας Θεμιστοκλής - Κάμιλλος Θησεύς - Ρωμύλος Λυκούργος - Νουμάς Πομπίλιος Περικλής - Φάβιος Μάξιμος Αριστείδης - Κάτων Πελοπίδας - Μαρκέλος Άγις - Κλεομένης Τιβέριος - Γάιος Γράκχος Αιμίλος Παύλος - Τιμολέων Δίων - Βρούτος Κίμων - Λεύκιος Λούκουλος Πύρρος - Γάιος Μάριος Φιλοποίμην - Τίτος Φλαμίνιος Νικίας - Κράσος Φωκίων - Κάτων ο νεότερος Αλέξανδρος - Ιούλιος Καίσαρ Δημοσθένης - Κικέρων Λύσανδρος - Σύλλας Αγησίλαος - Πομπήιος Σερτώριος - Ευμένης Δημήτριος - Μάρκος Αντώνιος Άρατος - Αρταξέρξης Γάλβας - Όθων Αλκιβιάδης - Γάιος Μάρκιος Κοριολανός
Επιρροές και επιδράσεις Μοντεσκιέ Ζαν Ζακ Ρουσό Ναπολέων Σαίξπηρ Σίλερ Φρειδερίκος Β΄ της Πρωσίας
Σχετικά Πλατωνιστές Πυθαγοριστές Αριστοτελιστές Κορνήλιος Νέπως (Περί επιφανών ανδρών) Μαντείο Δελφών Χαιρώνεια Ψευδο-Πλούταρχος
Πύλη:Φιλόσοφοι

    Για άλλες χρήσεις, δείτε: Πλούταρχος (αποσαφήνιση).

Ο Πλούταρχος (περ.45μ.Χ.-120) ήταν Έλληνας ιστορικός, βιογράφος και δοκιμιογράφος. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια και έλαβε αξιόλογη φιλοσοφική, επιστημονική, ιστορική και φιλολογική μόρφωση. Αναφέρεται ότι σπούδασε στην Ακαδημία των Αθηνών, όπου είχε δάσκαλο τον Αμμώνιο.

Βιογραφία

Γεννημένος στη μικρή πόλη της Χαιρώνειας, στην Βοιωτία, πιθανώς κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κλαύδιου, ο Μέστριος Πλούταρχος ταξίδεψε πολύ στον μεσογειακό κόσμο της εποχής του και δύο φορές στη Ρώμη, (βλ. Plut. Demosth. 2.2, Plut. Otho 14.1-2, Plut. Otho 18.1). Είχε φίλους Ρωμαίους με ισχυρή επιρροή, ανάμεσα στους οποίους ξεχωρίζουν ο Soscius Senecio και ο Fundanus, και οι δύο σημαντικοί Συγκλητικοί, στους οποίους ήταν αφιερωμένα ορισμένα από τα ύστερα κείμενά του. Έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Χαιρώνεια, όπου λέγεται ότι μυήθηκε στα μυστήρια του Απόλλωνα. Ήταν πρεσβύτερος των ιερέων του Απόλλωνα στο Μαντείο των Δελφών, (βλ. Ηθικά 792F) όπου ήταν υπεύθυνος για την ερμηνεία των χρησμών της Πυθίας, αξίωμα που κράτησε για 29 έτη έως τον θάνατό του. Έζησε μια ιδιαίτερα δραστήρια κοινωνική και πολιτική ζωή, κατά τη διάρκεια της οποία παρήγαγε ένα απίστευτο corpus κειμένων, που επιβίωσαν ως την εποχή μας.

Ως άρχων και πρέσβης

Εκτός από τα καθήκοντά του ως ιερέας του Δελφικού ναού, ο Πλούταρχος ήταν επίσης magistratus, δηλαδή άρχων (θέση παραπλήσια με αυτή του σημερινού δημάρχου), στην Χαιρώνεια και αντιπροσώπευσε την ιδιαίτερη πατρίδα του σε διάφορες αποστολές σε ξένες χώρες. Ο φίλος του Lucius Mestrius Florus, Ρωμαίος ύπατος, απέδωσε στον Πλούταρχο την ιδιότητα του Ρωμαίου πολίτη. Αργότερα, όταν ήταν σε προχωρημένη ηλικία, ο αυτοκράτωρ Τραϊανός (κατ' άλλους ο Αδριανός) τον όρισε procurator, επίτροπο δηλαδή της Αχαΐας -μια θέση που του επέτρεπε να φέρει τα εμβλήματα και τα ενδύματα του Ρωμαίου ύπατου.

Έργο

Βίοι Παράλληλοι

Το πιο γνωστό του έργο είναι οι Βίοι Παράλληλοι, μια σειρά βιογραφιών διάσημων Ελλήνων και Ρωμαίων, διευθετημένων ανά ζεύγη, έτσι ώστε να δίνεται έμφαση στις κοινές ηθικές τους αξίες ή αποτυχίες. Οι διασωθέντες Βίοι περιλαμβάνουν 23 ζεύγη βιογραφιών, ενός Έλληνα και ενός Ρωμαίου , όπως επίσης και τέσσερις μεμονωμένους βίους. Στα περισσότερα από τα ζεύγη ακολουθεί σύγκριση των δύο προσωπικοτήτων. Όπως εξηγεί στην πρώτη παράγραφο του έργου του Βίος Αλεξάνδρου, ο Πλούταρχος δεν ενδιαφερόταν αποκλειστικά για την ιστορία, αλλά διερευνούσε τους χαρακτήρες και το πεπρωμένο διάσημων ανδρών. Το έργο του Βίος Αλεξάνδρου είναι μία από τις πέντε δευτερογενείς πηγές για τον Μακεδόνα βασιλέα και περιλαμβάνει ανέκδοτα και περιγραφές περιστατικών που δεν περιλαμβάνονται σε καμία άλλη πηγή. Κατά τον ίδιο τρόπο, ο βίος του Numa Pompilius, ενός αρχαίου Ρωμαίου βασιλέα, περιέχει επίσης μοναδικές πληροφορίες για το πρώιμο ρωμαϊκό ημερολόγιο.
Οι βιογραφούμενοι είναι :

• Σόλων - Ποπλικόλας
  
• Θεμιστοκλής - Κάμιλλος
  
• Θησεύς - Ρωμύλος
  
• Λυκούργος - Νουμάς Πομπίλιος
  
• Περικλής - Φάβιος Μάξιμος
  
• Αριστείδης - Κάτων
  
• Πελοπίδας - Μαρκέλος
  
• Άγις - Κλεομένης
  
• Τιβέριος - Γάιος Γράκχος
  
• Αιμίλος Παύλος - Τιμολέων
  
• Δίων - Βρούτος
  
• Κίμων - Λεύκιος Λούκουλος
  
• Πύρρος - Γάιος Μάριος
  
• Φιλοποίμην - Τίτος Φλαμίνιος
  
• Νικίας - Κράσος
  
• Φωκίων - Κάτων ο νεότερος
  
• Αλέξανδρος - Ιούλιος Καίσαρ
  
• Δημοσθένης - Κικέρων
  
• Λύσανδρος - Σύλλας
  
• Αγησίλαος - Πομπήιος
  
• Σερτώριος - Ευμένης
  
• Δημήτριος - Μάρκος Αντώνιος
  
• Άρατος - Αρταξέρξης
  
• Γάλβας - Όθων
  

Ηθικά

Το υπόλοιπο του έργου που επιβίωσε ενοποιήθηκε σε μία συλλογή με τον τίτλο Ηθικά. Τα Ηθικά συγγράμματα περιλαμβάνουν έναν εκτεταμένο κύκλο θεμάτων, από τη μεταφυσική, τη θρησκεία, την ιστορία, την πολιτική, την αρχαιολογία, την αστονομία, τη φυσική, και αποτελούν έναν θησαυρό πληροφοριών και φιλολογικών πηγών. Συνεπώς , ο γενικός τίτλος Ηθικά δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην ποικιλία των συγγραμμάτων αυτών, εκφράζει όμως τη βασική τάση του ηθικολόγου Πλουτάρχου, που ζητούσε πάντοτε την εφαρμογή της αρετής σε όλες τις εκδηλώσεις της πρακτικής ζωής και του πνεύματος. Από τα συγγράμματα αυτά φαίνεται ότι ο Πλούταρχος ήταν οπαδός της πλατωνικής φιλοσοφίας, αλλά με επιδράσεις πυθαγόρειες και αριστοτελικές.

Πρόκειται για μια εκλεκτική συλλογή 183 πραγματειών και καταγραμμένων λόγων, (σώζονται 76) στους οποίους περιλαμβάνεται: ως προεισαγωγή το , Περί παίδων αγωγής το Περί αρετής, Περί ειμαρμένης, Πως αν τις διακρίνειε τον κόλακα του φίλου το Περί τύχης και αρετής Αλεξάνδρου -σημαντικό συμπλήρωμα στον Βίο του μεγάλου στρατηγού- Περί Ίσιδος και Οσίριδος (σημαντική πηγή πληροφοριών για αιγυπτιακά τελετουργικά τυπικά και τον συγκερασμό τους με τις ελληνικές λατρείες), και το Περί της Ηροδότου κακοηθείας (το οποίο πιθανώς, όπως και οι λόγοι περί των κατορθωμάτων του Αλέξανδρου, ήταν ρητορική άσκηση), όπου ο Πλούταρχος ασκεί κριτική στο οποίο βλέπει ως συστηματική προκατάληψη στο έργο του πατέρα της ιστορίας, μαζί με άλλες φιλοσοφικές πραγματείες όπως το Περί των εκλελοιπότων χρηστηρίων, Περί των υπό του θεού βραδέως τιμωρουμένων, Περί ευθυμίας, το Των επτά σοφών συμπόσιον, το Περί του ει εν τοις Δελφοίς, πυθαγόρεια συμβολική διατριβή, το Πολιτικά παραγγέλματα (το καθήκον του πολιτεύεσθαι) κ.α. Έγραψε επίσης και ελαφρότερα έργα, όπως το Οδυσσεύς και Γρύλλος, ένα χιουμοριστικό διάλογο ανάμεσα στον Οδυσσέα του Ομήρου και έναν από τους γητεμένους χοίρους της Κίρκης. Τα Ηθικά γράφτηκαν πρώτα, ενώ η συγγραφή των Βίων έγινε κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες της ζωής του Πλούταρχου.

Κάποιες προσθέσεις στα Ηθικά περιλαμβάνουν αρκετά έργα γνωστά ως ψευδεπίγραφα: μεταξύ αυτών είναι το Βίοι Δέκα ρητόρων (βασισμένα στον Caecilius της Calacte), το Δοξασίες φιλοσόφων, το Περί μουσικής και το Περί μέτρων. Συγγραφέας των έργων αυτών θεωρείται ο ψευδο-Πλούταρχος, το αληθινό όνομα του οποίου δεν είναι γνωστό. Αν και οι σκέψεις που παρουσιάζονται δεν είναι του Πλούταρχου και αναφέρονται σε μία σχετικά υστερότερη εποχή, θεωρούνται κλασικές και έχουν ιστορική αξία.

Ερωτήσεις

Ένα μικρότερο του έργο είναι οι Ερωτήσεις, 113 στον αριθμό. Όλες ξεκινούν με το "Γιατί", δίχως συμπερασματικές απαντήσεις. Η μία σειρά παραθέτει σκοτεινά στοιχεία της μυστηριακής Ρωμαϊκής ζωής και των Ρωμαϊκών εθίμων και η άλλη των Ελληνικών.

Eπιδράσεις του έργου του

    Ἀντώνιος δὲ τὴν πόλιν ἐκλιπὼν καὶ τὰς μετὰ τῶν φίλων διατριβάς͵ οἴκησιν ἔναλον κατεσκεύαζεν αὑτῷ περὶ τὴν Φάρον͵ εἰς τὴν θάλασσαν χῶμα προβαλών· καὶ διῆγεν αὐτόθι φυγὰς ἀνθρώπων͵ καὶ τὸν Τίμωνος ἀγαπᾶν καὶ ζηλοῦν βίον ἔφασκεν͵ ὡς δὴ πεπονθὼς ὅμοια· καὶ γὰρ αὐτὸς ἀδικηθεὶς ὑπὸ τῶν φίλων καὶ ἀχαριστηθείς͵ διὰ τοῦτο καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἀπιστεῖν καὶ δυσχεραίνειν...    

— Αντώνιος [69, 70.1, 70.8].

Το έργο του Πλούταρχου επηρέασε σημαντικά την αγγλική και τη γαλλική λογοτεχνία. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο Σαίξπηρ τον παρέφρασε εκτενώς, που έγραψε τον δικό του Τίμωνα, όπως και ο Μολιέρος μετά 16 αιώνες, τον μισάνθρωπο. Ο Thomas North's μετέφρασε αρκετούς από τους Βίους στα έργα του. Ο Ralph Waldo Emerson και οι Υπερβατιστές επηρεάστηκαν σημαντικά από τα Ηθικά (ο Emerson έγραψε μια αρκετά διαφωτιστική εισαγωγή στην πεντάτομη έκδοση των Ηθικών του κατά τον 19ο αιώνα). Ο Boswell αναφέρει εκτεταμένα τον τρόπο με τον οποίο έγραφε ο Πλούταρχος τους βίους του στην εισαγωγή της βιογραφίας του Samuel Johnson. Ανάμεσα στους άλλους θαυμαστές του περιλαμβάνονται οι Ben Jonson, John Dryden, Τζον Μίλτον και Φράνσις Μπέηκον και άλλες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας, όπως ο Cotton Mather, ο Robert Browning και ο Μισέλ ντε Μονταίν (οι Πραγματείες του αντλούν ένα μεγάλο μέρος της έμπνευσης και των ιδεών τους από τα Ηθικά).

Βιβλιογραφία

• Α. και M. Croiset (ελλην.μετάφρ. Αθήνα 1938, τόμ.6)
• A. Lesky (ελλην. μετάφραση, Θεσσαλονίκη 1964)
• Μ.Γ.Μερακλής, Πλούταρχος ο Χαιρωνεύς. Η ζωή και το έργο του (Αθήνα 1966)
• R.H. Barrow, Plutarch and his times (Λονδίνο 1967)
• D. Babut, Plutarque et le stoicisme (Παρίσι 1969)
• D.A. Russell, Plutarch (Λονδίνο 1973)
• Wardman, Αlan, Plutarch's "Lives".
• Duff, Timothy E, Plutarch's "Lives: exploring virtue and vice", (Oxford 2002)
• Emerson, Ralph Waldo, Introduction to Plutarch's Morals, Sampson, Low, (London 1870)
• Jones, C. P. Plutarch and Rome, Oxford University Press, (Oxford 1972)
• Hadas, Moses, «Ἡ θρησκεία τοῦ Πλουτάρχου » , Νέα Ἑστία, 40, 459 (1946), σσ. 849-854
• Εκδόσεις Κάκτος, Ηθικά, τόμοι 28 (343-371) και Βίοι παράλληλοι τόμοι 21 (55-57) και (152-169)

Ειδικές εκδόσεις

• Πλούταρχος «Γυναικών Αρεταί», «Πλατωνικά Ζητήματα», εκδ. Ζήτρος, 1998 ISBN 960-7760-39-5
• Πλούταρχος «Περί του Σωκράτους δαιμονίου», «Περί του ΕΙ του εν Δελφοίς», «Περί του μη χραν έμμετρα νυν την Πυθία,», εκδ. Ζήτρος 2002, ISBN 960-7760-80-8
• Πλούταρχος «Περί παίδων Αγωγής», «Παραμυθητικός προς Απολλώνειον», «Παραμυθητικός προς την εαυτού γυναίκα», εκδ. Ζήτρος, 2002 ISBN 960-7760-82-4
• Πλούταρχος «Περί τύχης & αρετής Αλεξάνδρου», «Λακωνικά αποφθέγματα», εκδ. Ζήτρος
• Πλούταρχος, Ίσις και Όσιρις, εκδ, Ζήτρος
• Πλούταρχος, Έρωτες, ερωτικές διηγήσεις, εκδ. Ζήτρος

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Περί Ίσιδος και Οσίριδος, το αρχαίο κείμενο σε ηλεκτρονική μορφή
• Περί του εμφαινομένου προσώπου τω κύκλω της Σελήνης, το αρχαίο κείμενο σε ηλεκτρονική μορφή
• Πλούταρχος στο Project Gutenberg website:
  • Έργα του Πλούταρχου (αγγλικές μεταφράσεις): http://www.gutenberg.org/catalog/world/authrec?fk_authors=342
  • και http://www.gutenberg.org/etext/14114
• Μια βιογραφία του Πλούταρχου περιλαμβάνεται στο: Lives of the Noble Greeks and Romans, σε έκδοση Dryden (επιμ. Arthur Hugh Clough.
• σελίδα του Πλούταρχου στο LacusCurtius
• Μικρός Απόπλους - Πλουτάρχου Βίοι Παράλληλοι (στο πρωτότυπο)