Μεσόγειος Θάλασσα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°00′N 18°00′E / 35.00°N 18.00°E / 35.00; 18.00

Η Μεσόγειος από το διάστημα

Ως Μεσόγειος είναι γνωστή από τα αρχαιότατα χρόνια μεγάλη κλειστή θάλασσα, που βρίσκεται ανάμεσα σε τρεις ηπείρους: την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Στα δυτικά συνδέεται με τον Ατλαντικό Ωκεανό, δια του πορθμού του Γιβραλτάρ και στα ανατολικά με την Ερυθρά θάλασσα δια της διώρυγας του Σουέζ.

Μαζί με την Προποντίδα, τον Εύξεινο Πόντο και την Αζοφική θάλασσα που κατά την αντίληψη των Γάλλων γεωγράφων θεωρούνται εσωτερικά μέρη, παραρτήματά της, αλλά κατά την αντίληψη των Άγγλων γεωγράφων θα πρέπει να θεωρούνται ως άσχετα με τη Μεσόγειο, άποψη που έχει επικρατήσει ως πρακτικότερη επί της περιγραφής, έχει έκταση 2.500.000 τ.χλμ. ή περίπου 800.000 τετρ. μίλια. Το μέγιστο μήκος της, από το Γιβραλτάρ μέχρι τις ακτές της Συρίας, είναι 2.100 ν. μίλια ή 3.860 χλμ., το μέγιστο πλάτος 1.800 χλμ., ενώ το μέγιστο βάθος είναι 5.121 μέτρα σε απόσταση 62 μιλίων νοτιοδυτικά από το ακρωτήριο Ταίναρο. Το μέσο πλάτος είναι 600 χλμ. και το μέσο βάθος 1.500 μέτρα. Γενικά η Μεσόγειος Θάλασσα είναι η μεγαλύτερη κλειστή θάλασσα της Γης και μοιάζει με λίμνη.

Υπήρξε σημαντικό εμπορικό και ταξιδιωτικό πέρασμα από τα αρχαία χρόνια, καθώς στην ευρύτερη περιοχή της αναπτύχθηκαν πολλοί σημαντικοί πολιτισμοί.

Προέλευση ονόματος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρά το πλήθος των παράκτιων λαών εκ των οποίων αναπτύχθηκαν με τη σειρά τους διάφοροι αρχαίοι πολιτισμοί, πρώτα εκ του Αιγαίου και της ανατολικής λεκάνης και μέχρι της δυτικής (που εξαπλώθηκαν στη συνέχεια με ενδιάμεσες αποικίες) περιέργως δεν είχε εξ αρχής και επί αιώνες ιδιαίτερο όνομα.

Ο Ηρόδοτος π.χ. χρησιμοποιεί επί μέρους ονόματα θαλασσών και κολπώσεών της αντί ενιαίου ονόματος (Α 163). Άλλοι αρχαίοι Έλληνες αναφέρονται σε αυτήν περιφραστικά, είτε προς τον έξω από τις Ηράκλειες στήλες απλωμένο ωκεανό, είτε ως γνωστότερη την έσω από τις εν λόγω στήλες. Π.χ. ο Στράβων την ονομάζει: «η εντός και καθ΄ ημάς λεγομένη θάλασσα», προσδιορισμό που πιστά μιμήθηκαν αργότερα οι Ρωμαίοι και τον μετέφρασαν ως «Μare Νostrum» (= ημέτερη θάλασσα). Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης την ονομάζει «θάλασσα» έναντι εκείνου του ωκεανού. Το αυτό και ο Πολύβιος, ενώ άλλοι Ρωμαίοι χρησιμοποιούν τον όρο «mare internum» ή «mare insentinum» (= εσωτερική θάλασσα) καθώς και «Μare magnum» (=Μεγάλη θάλασσα).

Η πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει ιστορικά στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα, οπότε πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων θάλασσα, καθιστάμενος ιστορικός ανάδοχος του ονόματος αυτής.

Ο 16ος και 17ος αιώνας βρίσκει τη θάλασσα αυτή να ονομάζεται: Λευκή θάλασσα, ή θάλασσα των Ελλήνων (έτσι την ονόμαζαν και οι Τούρκοι σε αντιδιαστολή με το Αιγαίο και τον Εύξεινο Πόντο). Η πατρότητα του ελληνικού όρου «Μεσόγειος» οφείλεται στον γεωγράφο - επίσκοπο Αθηνών Μελέτιο (Γεωγραφία παλαιά και Νέα, Α 80 - 1707) με τον επιπρόσθετο χαρακτηρισμό ως «δεύτερο κόλπο του ωκεανού», εννοώντας ως πρώτο τον Βισκαϊκό.

Ιστορικά ονόματα που έχουν δοθεί για επιμέρους περιοχές της Μεσογείου είναι: Σαρδώο πέλαγος, Ιβηρικό π., Γαλλικό π., Ταρτησσός κόλπος, Βαλεαρικό π., Λυγουρικό, Λιγυστικό, Αυσώνιο, Τυρρηνό, Σικελικό, Ιωνικό, Αιγαίο, Αδρίας, Ρόδιο, Κύπριο, Κιλικίας αυλών κ.ά.

Γεωγραφική θέση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η γεωγραφική θέση της Μεσογείου στον παγκόσμιο χάρτη της Γης προσδιορίζεται από τους γεωγραφικούς παραλλήλους και μεσημβρινούς που την πλαισιώνουν, δηλαδή από το γεωγραφικό πλάτος 30° 15’ Β. έως 45° 50’ Β. και από το γεωγραφικό μήκος 05° 21’ Δ. μέχρι 36° 10’ Α.

Η Μεσόγειος Θάλασσα βρίσκεται λοιπόν στο Βόρειο, στο Ανατολικό και στο Δυτικό ημισφαίριο της Γης.

Γεωμορφολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Μεσόγειος έχει μέσο βάθος 1500 μέτρα και το βαθύτερο σημείο της είναι το «φρέαρ των Οινουσσών» στο Ιόνιο πέλαγος, νοτιοδυτικά της Πύλου, κοντά στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Μεσσηνιακών Οινουσσών με βάθος 5120 μ. Μερικά νησιά της μεσογείου από το μεγαλύτερο προς το μικρότερο είναι:

Σεισμικές και ηφαιστειακές διεγέρσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δορυφορική εικόνα της βυθομετρικής μορφολογίας της Μεσογείου

Στην Μεσόγειο γίνονται καθημερινά σεισμοί αλλά δρουν και αρκετά ηφαίστεια, καθώς η Μεσόγειος βρίσκεται στο σημείο σύγκλισης (σύγκρουσης) των λιθοσφαιρικών πλακών της Ευρασίας και της Αφρικής. Η Ελλάδα είναι η πρώτη σε σεισμικότητα στην Μεσόγειο.

Κλίμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λόγω της θέσης της και του ότι είναι μία κλειστή θάλασσα με μόνο δύο εξόδους στις ακτές της επικρατεί γενικά ήπιο κλίμα, το οποίο ονομάζεται μεσογειακό και επικρατεί και στη χώρα μας.

Πολιτική γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Μεσόγειος θάλασσα βρέχει την Ασία, την Ευρώπη και την Αφρική. Στις ακτές της Μεσογείου βρίσκονται μεγάλες πόλεις όπου βρίσκονται και τα μεγάλα λιμάνια της. Βρέχει τις εξής χώρες:

Χώρα Μεγάλες πόλεις και λιμάνια της Μεσογείου
Flag of Albania.svg Αλβανία Δυρράχιο, Αυλώνας
Flag of Algeria.svg Αλγερία Αλγέρι, Οράν
Flag of Egypt.svg Αίγυπτος Πορτ Σάιντ, Αλεξάνδρεια
Flag of Bosnia and Herzegovina.svg Βοσνία - Ερζεγοβίνη Καμία (διαθέτει Ακτογραμμή μήκους 20 χιλιομέτρων στην Αδριατική Θάλασσα)
Flag of France.svg Γαλλία Μασσαλία, Τουλόν, Κάννες, Νίκαια, Μονακό
Flag of Greece.svg Ελλάδα Κέρκυρα, Πάτρα, Καλαμάτα, Ηγουμενίτσα, Πειραιάς, Χανιά, Ηράκλειο, Χαλκίδα, Βόλος, Θεσσαλονίκη, Καβάλα, Αλεξανδρούπολη, Ρόδος
Flag of Israel.svg Ισραήλ Χάιφα, Τελ Αβίβ, Ασντόντ
Flag of Spain.svg Ισπανία Μάλαγα, Αλμερία, Καρθαγένη, Αλικάντε, Βαλένθια, Πάλμα ντε Μαγιόρκα, Ίμπιζα, Ταρραγόνα, Βαρκελώνη, Μελίγια, Θέουτα, Γιβραλτάρ
Flag of Italy.svg Ιταλία Γένοβα, Λιβόρνο, Ρώμη, Νάπολη, Κάλιαρι, Παλέρμο, Γέλα, Συρακούσες, Κατάνη, Μεσσήνη, Κρότωνας, Τάραντας, Μπρίντιζι, Μπάρι, Πεσκάρα, Ανκόνα, Ρίμινι, Βενετία, Τεργέστη
Flag of Cyprus.svg Κύπρος Λεμεσός, Λάρνακα, Πάφος, Αμμόχωστος, Κερύνεια
Flag of Croatia.svg Κροατία Πούλα, Ριέκα (Φιούμε), Ζαντάρ, Σπλιτ, Ντουμπρόβνικ
Flag of Lebanon.svg Λίβανος Βηρυττός, Σιδώνα, Τρίπολη
Flag of Libya.svg Λιβύη Βεγγάζη, Τρίπολη
Flag of Malta.svg Μάλτα Βαλέτα
Flag of Montenegro.svg Μαυροβούνιο Κότορ, Μπούντβα, Μπαρ, Ούλτσιν, Τίβατ, Χέρτσεγκ Νόβι
Flag of Morocco.svg Μαρόκο Τετουάν
Flag of Palestine.svg Παλαιστίνη Γάζα
Flag of Slovenia.svg Σλοβενία Κόπερ
Flag of Syria.svg Συρία Λατάκεια
Flag of Tunisia.svg Τυνησία Σφαξ, Τύνιδα
Flag of Turkey.svg Τουρκία Σμύρνη, Αλικαρνασσός, Μαρμαρίς, Αττάλεια, Μερσίνη, Άδανα, Αλεξανδρέττα (Ισκεντερούν)

10 μεγαλύτερη νησιά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα 2 μεγαλύτερα νησιά της Μεσογείου είναι η Σικελία και η Σαρδηνία
Χώρα Νησί Έκταση σε χλμ2 Πληθυσμός
Ιταλία Σικελία 25.460 5.048.995
Ιταλία Σαρδηνία 23.821 1.672.804
Κύπρος Κύπρος 9.251 1.088.503
Γαλλία Κορσική 8.680 299.209
Ελλάδα Κρήτη 8.336 623.666
Ελλάδα Εύβοια 3.655 218.000
Ισπανία Μαγιόρκα 3.640 869.067
Ελλάδα Λέσβος 1.632 90.643
Ελλάδα Ρόδος 1.400 117.007
Ελλάδα Χίος 842 51.936

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αδακτύλου, Νεκταρία: «Μεσόγειος: Μια θάλασσα σε κατάσταση πολιορκίας», Περισκόπιο της Επιστήμης, τεύχ. 204 (Μάρτιος 1997), σελ. 26
  • Μπρωντέλ, Φερνάν: Μεσόγειος (3 τόμοι), ΜΙΕΤ.
  • Φερνάν Μπρωντέλ - Ζωρζ Ντυμπί - Ροζέ Αρναλντέζ κ.ά.: Η Μεσόγειος - Άνθρωποι και πολιτισμική κληρονομιά, εκδ. «Αλεξάνδρεια», Αθήνα 1991, μετάφραση Κώστας Αντύπας.
  • Τάγαρης, Αχιλέας: «Μεσόγειος: Το μεγάλο σταυροδρόμι του κόσμου», Ιστορία Εικονογραφημένη, τεύχ. 75 (Σεπτέμβριος 1974), σελ. 12-18-19-46-54.


Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Mediterranean Sea της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).