Πελένδρι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 34°53′54″N 32°58′7″E / 34.89833°N 32.96861°E / 34.89833; 32.96861

Πελένδρι
Χωριό της Κύπρου
Pelendri.jpg
Πανοραμική άποψη Πελενδρίου.
LimassolDistrictPelendri.png
Η τοποθεσία του χωριού Πελένδρι στην επαρχία Λεμεσού.
Τοποθεσία στον χάρτη της χώρας.
Τοποθεσία στον χάρτη της χώρας.
Πελένδρι
Χώρα Κύπρος
Βρίσκεται στη διοικητική μονάδα Επαρχία Λεμεσού
Διοίκηση
 • Σώμα Κοινοτικό συμβούλιο[1]
 • Κοινοτάρχης Νίκος Πατσιάουρος ()[1]
Έκταση 32.107 km²
Υψόμετρο 880 m[2]
Πληθυσμός 1074 ()[3][4]
Ταχυδρομικός κώδικας 4878[1]
Ζώνη ώρας UTC+02:00 (επίσημη ώρα) και UTC+03:00 (θερινή ώρα)
Ιστοσελίδα http://www.pelendri.org/
Commons page Σχετικά πολυμέσα
Σελίδα στο Facebook
Η θέση του Πελενδρίου στο χάρτη

Το Πελένδρι ή Πελέντρι είναι ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της επαρχίας Λεμεσού στην Κύπρο. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 είχε 1074 κατοίκους.[5]

Τοποθεσία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βρίσκεται κάτω από την οροσειρά του Τροόδους, στο δυτικό άκρο της Πιτσιλιάς.[6][7] Είναι τοποθετημένο σε μια άγονη βουνοπλαγιά, σε ένα υψόμετρο 880 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, 40 περίπου χιλιόμετρα από την πόλη της Λεμεσού.[7] Στα νότια συνορεύει με τον Άγιο Μάμα, στα νοτιοδυτικά με την Τριμίκλινη, στα δυτικά με τον Μονιάτη, στα βόρεια με τον Αμίαντο, στα βορειοανατολικά με τις Δύμες και στα ανατολικά με την Ποταμίτισσα, τον Άγιο Ιωάννη, τη Ζωοπηγή και με τον Κάτω Μύλο.[6]

Φυσική γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεωμορφολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το ανάγλυφο της περιοχής είναι τραχύ και βουνίσιο με στενές βαθιές κοιλάδες και απότομες πλαγιές. Από τις τρεις πλευρές του χωριού ξεπροβάλλουν ψηλές βουνοκορφές που το ύψος τους σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνά τα 1000 μέτρα.

Κλίμα, χλωρίδα και βλάστηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το κλίμα της περιοχής σε συνδυασμό με τη σχετικά ψηλή ετήσια βροχόπτωση που δέχεται το χωριό (γύρω στα 750 χιλιοστόμετρα) ευνοεί την καλλιέργεια διαφόρων φρουτόδεντρων (μηλιών, ροδακινιών, αχλαδιών), αμπελιών οινοποιήσιμων ποικιλιών, ελιών, αμυγδαλιών, καρυδιών και λαχανικών (φασολάκια, μπιζέλια, κραμπιά, ντομάτες, αγγουράκια, κρεμμύδια, κολοκυθάκια, πατάτες).[7]

Εξαιτίας όμως του ανάγλυφου της περιοχής υπάρχουν αρκετές ακαλλιέργητες περιοχές στις οποίες δίνει πλούσιο το παρόν της η φυσική βλάστηση. Εκεί συναντά κανείς μια ποικιλία φυτών: πεύκων, λατζιές, αντρουκλιές, τρεμιθιές, ξυσταριές, περνιές, αγριοελιές, σκλήδρους, πλατάνους και μερσινιές.[7] Μέρος των κρατικών δασών Τροόδους και Μονής εμπίπτουν στα διοικητικά όρια του Πελεντρίου.[7]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Πελέντρι αποτελούσε γνωστό οικισμό που υφίστατο κατά τα Μεσαιωνικά χρόνια. Ο Ντε Μας Λατρί το αναφέρει ως Pelendres ή Pelondres. Επιπλέον αναφέρει ότι το 1353 ήταν φέουδο του Ιωάννη ντε Λουζινιάν, πρίγκηπα της Αντιόχειας και μέλος της βασιλικής οικογένειας της Κύπρου.[8][7]

Ο μεσαιωνικός χρονογράφος Γεώργιος Βουστρώνιος αναφέρει δύο φορές το χωριό στο χρονικό του:[6][7]

α) αναφέρεται σε ένα πλούσιο, πιθανότατα έμπορο, με το όνομα Σατένης που ζούσε στον οικισμό το 1461.

β) αναφέρεται σε δύο πραστειά (αγροκτήματα) των Πελενδρίων. Τα πραστειά αυτά άνηκαν στον Ρίτζο ντι Μαρίνο. Το 1474 κατασχέθηκαν από την Αικατερίνη Κορνάρο. Τα πραστεία αυτά είναι τα Κάρδαμα (Kardama) και τα Φίλαγρα. Και τα δύο διαλύθηκα κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας. Στα μέσα του εικοστού αιώνα τα Φίλαγρα επανιδρύθηκαν. Βρίσκονται στον κύριο δρόμο Καρβουνά-Σαϊττά. Διαθέτουν ελάχιστες κατοικίες και κέντρα ψυχαγωγίας. Σε παλιούς χάρτες τα Φίλαγρα βρίσκονται σημειωμένα ως Filoga.

Σύμφωνα με αφηγήσεις, στη γύρω περιοχή υπήρχαν ακόμη 14 μικρά χωριά.[6][7] Για λόγους ασφαλείας οι κάτοικοι τους τα εγκατέλειψαν και ενώθηκαν με τους κατοίκους του Πελενδριού. Τα χωριά αυτά ήταν: ο Πούλος, στον οποίο βρέθηκαν σημαντικά αρχαιολογικά αντικείμενα της εποχής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τα Φουρνιά, στα οποία υπάρχουν ίχνη παλαιού οικισμού, ο Τρούμηθος, στον οποίο υπάρχει ένα πολύ παλιό μεταλλείο χαλκοπυρίτη, η Τζεράμης, η οποία καταστράφηκε ολοσχερώς από κατολίσθηση, τα Ρόντια, τα Κόνναρα, τα Καμμίνια, ο Ματόκαμπος, το Χαλάζιν, η Αργυρού, η Δέησις, ο Άης Γιάννης Ποταμούλιών, τα Ποντίκια και οι Κουντουρήδες.[6][7]

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σχετικά με την προέλευση του ονόματος του χωριού υπάρχουν πέντε εκδοχές:[6][7]

  1. στην περιοχή φύτρωνε σε αφθονία το φυτό φελάνδριο (οινάνθη). Ο Θεόφραστος αναφέρει ότι από τα φύλλα αυτού του φυτού, που ήταν πολύοσμα, κατασκευάζονταν οινάνθινον μύρο. Από το φυτό αυτό προήλθε το όνομα Πελέντρι και Πελέντρια (ονομασία που χρησιμοποιείτο τα παλαιότερα χρόνια).
  2. στην περιοχή φυτρώνει σε αφθονία ένα είδος μανιταριού που ονομάζεται πέλεντρο. Είναι δηλητηριώδες με πικρή και στυφή γεύση. Είναι μεγαλύτερο από τα γνωστά είδη μανιταριών. Ωστόσο, ο Νέαρχος Κληρίδης αναφέρει ότι το μανιτάρι πήρε το όνομα του από το χωριό και όχι το αντίθετο.
  3. σύμφωνα με μια αναφορά σε ένα γαλλικό περιοδικό το χωριό πήρε το όνομα του από το πεδέντρι, ένα αρωματικό χόρτο που φύτρωνε στην περιοχή.
  4. το χωριό οφείλει την ονομασία του στο επώνυμο μεσαιωνικής οικογένειας που το κατείχε κάποτε ως φέουδο (πριν το 1353). Ο Λεόντιος Μαχαιράς αναφέρει την οικογένεια Πελεντρί.
  5. νεότερες εκδοχές αναφέρουν ότι το Πελένδρι παλιά ονομαζόταν Πολυδέντρι γιατί στην περιοχή υπήρχαν πολλά δέντρα. Στη συνέχεια το όνομα έγινε Πελένδρι για συντομία.

Πληθυσμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι κάτοικοι του Πελενδρίου ήταν πάντα Ελληνοκύπριοι. Μέχρι τη δεκαετία του 1970 ο πληθυσμός της κοινότητας αυξανόταν. Στη συνέχεια ο πληθυσμός ξεκίνησε να μειώνεται λόγω αστυφιλίας.[7] Ο πίνακας που ακολουθεί παρουσιάζει τον πληθυσμό του Πελενδρίου όπως καταγράφηκε στις απογραφές πληθυσμού που έγιναν στην Κύπρο.

Ο πληθυσμός του Πελενδρίου.
Απογραφή Πληθυσμός Σχόλια Διάγραμμα εξέλιξης πληθυσμού
1881[9] 444 Η απογραφή δεν διαχωρίζει τους κατοίκους ανάλογα
με τη θρησκεία ή την εθνικότητα τους.
1891[10] 515 514 μη μουσουλμάνοι, 1 μουσουλμάνος.
1901[11] 579 Μόνο μη μουσουλμάνοι.
1911[12] 715 714 μη μουσουλμάνοι, 1 μουσουλμάνος.
1921[13] 798 798 μη μουσουλμάνοι, 1 μουσουλμάνος.
1931[14] 982 982 χριστιανοί, 1 μουσουλμάνος.
1946[15] 1504 1503 Έλληνες χριστιανοί, 1 Τούρκος μουσουλμάνος.
1960[16] 2094 Μόνο Έλληνες.
1973[7] 2253 Μόνο Ελληνοκύπριοι.
1976[17] 2218 Μόνο Ελληνοκύπριοι.
1982[18] 1739 Μόνο Ελληνοκύπριοι.
1992[19] 1377 Μόνο Ελληνοκύπριοι.
2001[20] 1185 Μόνο Ελληνοκύπριοι.
2011[5] 1074 Μόνο Ελληνοκύπριοι.
Στα σχόλια αναφέρεται ο διαχωρισμός των κατοίκων ανάλογα με τη θρησκεία ή την εθνικότητα όπως αυτός γινόταν στην αντίστοιχη απογραφή.
Δεδομένα για το διάγραμμα από τα wikidata.

Αρχιτεκτονική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Πελένδρι είναι από τα πιο γραφικά χωριά της Κύπρου. Διατηρεί σε μεγάλο βαθμό στοιχεία της παραδοσιακής λαϊκής αρχιτεκτονικής. Στο χωριό διατηρούνται πολλά παραδοσιακά σπίτια χτισμένα με το τοπικό πέτρωμα του γάββρου, με ξύλινα ανώφλια, δοκούς και ξύλινες πόρτες. Επιπλέον, στο χωριό έχουν χτιστεί και σύγχρονες οικοδομές.[6]

Οι εκκλησίες του Πελενδρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το χωριό διαθέτει πολλά μνημεία βυζαντινής τέχνης και κυρίως εικόνες. Είναι γνωστό για της εκκλησιές και τα παρεκκλήσια του. Παλαιότερα στο χωριό υπήρχαν πέντε παρεκκλήσια: του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Δημητρίου, του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου και της Αγίας Σωζόμενης. Σήμερα υπάρχουν πέντε εκκλησίες: του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή, του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, του Τιμίου Σταυρού, της Παναγίας της Καθολικής και του Αγίου Μάμαντος. Επίσης, υπάρχει και ένα ξωκλήσι της Παναγίας του Αμιάντου (Γαλιλαίας).

Εκκλησία Ιωάννη του Λαμπαδιστή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκκλησία Αγίου Ιώαννη Λαμπαδιστή

Η εκκλησία αυτή είναι κτισμένη με τοπικό ηφαιστειογενές πέτρωμα και τούβλο. Οι κάτοικοι του χωριού δούλεψαν εθελοντικά για το κτίσιμο της εκκλησίας, μεταφέροντας οι ίδιοι υλικά με τα γαϊδούρια. Στην εκκλησία, που είναι τρίκλιτη, εντυπωσιάζει ο μεγάλος της θόλος, που την κάνει να ξεχωρίζει από μεγάλη απόσταση.[6]

Εκκλησία Αρχαγγέλου Μιχαήλ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η εκκλησία του Αρχαγγέλλου Μιχαήλ βρίσκεται στα δεξιά του χωριού. Ανακαινίσθηκε και επεκτάθηκε τα τελευταία χρόνια.

Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εκκλησία Τιμίου Σταυρού

Η εκκλησία αυτή είναι μια από τις εννέα εκκλησίες του Τροόδους που αποτελούν παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά της UNESCO με τίτλο «Τοιχογραφημένοι ναοί στην περιοχή του όρους Τρόοδος».[21][22] Περιλαμβάνεται στον κατάλογο με τα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO κυρίως για τις τοιχογραφίες που καλύπτουν το εσωτερικό της και οι οποίες αποτελούν εξαίρετα δείγματα βυζαντινής και μεταβυζαντινής μνημειακής ζωγραφικής.[6]

Η μορφή της εκκλησίας όπως απαντάται σήμερα είναι αποτέλεσμα πολλών οικοδομικών επεμβάσεων διαφόρων εποχών. Όπως είναι σήμερα η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού παρουσιάζεται σαν τρίκλητη εκκλησία με τρούλο. Η αρχική εκκλησία που ήταν μονόκλιτη με τρούλο χρονολογείται στον 11ο αιώνα. Ενδείξεις φανερώνουν ότι ίσως ο ναός να ήταν καμαροσκέπαστος. Από αυτόν όμως το μόνο που διασώθηκε είναι η αψίδα. Στα τέλη του 13ου αιώνα κτίζεται ο μεσαίος μονόκλιτος ναός στον τόπο του σταυροειδούς με τρούλο, αφού απ΄ ότι φαίνεται θα είχε καταστραφεί η προηγούμενη εκκλησία. Τον 14ο αιώνα κτίζεται ένα επιπρόσθετο κλίτος, που αποτελεί το βόρειο παρεκκλήσι. Ένα νότιο κλίτος-παρεκκλήσι κτίστηκε τον 15ο αιώνα. Σύμφωνα με την επιγραφή που σώζεται στην αψίδα του Ιερού Βήματος, η αρχική εικονογράφηση της εκκλησίας χρονολογείται γύρω στα 1171-1172. Τμήμα από αυτή τη φάση σώζονται στην αψίδα του Ιερού, κάτω από το στρώμα των τοιχογραφιών του 14ου αιώνα. Πρόκειται για μια σπάνια για τις εκκλησίες της Κύπρου τεχνοτροπία, του 12ου αιώνα. Η διακόσμηση με τοιχογραφίες συνεχίστηκε κατά φάσεις μέχρι τον 16ο αιώνα. Το 1963 πραγματοποιήθηκε προστατευτική αποκατάσταση από το Τμήμα Αρχαιοτήτων.[6][23][22]

Εκκλησία Παναγίας Καθολικής[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η εκκλησία της Παναγιάς Καθολικής που κτίστηκε γύρω στο 16ο αιώνα είναι τρίκλιτη, ξυλόστεγη με μια ημικυκλική εσωτερικά και πεντάπλευρη εξωτερικά αψίδα, που καλύπτεται ξεχωριστά. Το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι της εκκλησίας είναι κατά το μεγαλύτερο τμήμα του σύγχρονο με την εκκλησία και περιβάλλεται από ωραίες εικόνες του 16ου αιώνα. Αρχαιότερη είναι η εικόνα της σταύρωσης του Χριστού στο πίσω μέρος, η οποία είναι αρκετά κατεστραμμένη. Επίσης υπάρχει και η εικόνα της Παναγίας που ζωγράφισε το 1693 ο Ιωαννίκιος.[8][24]

Αθλητισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο Πελένδρι υπάρχουν δύο ποδοσφαιρικές ομάδες, η Αθλητική Ποδοσφαιρική Ένωση Πελενδρίου (ΑΠΕΠ Πελενδρίου) και ο Τσαγγάρης Πελενδρίου, οι οποίες αγωνίζονταi στα αγροτικά (τοπικά) πρωταθλήματα. Παλαιότερα, η ΑΠΕΠ είχε συμμετοχές στη Β΄ κατηγορία και ο Τσαγγάρης στη Γ΄ κατηγορία της Κυπριακής Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου (ΚΟΠ). Έδρα των δύο ομάδων είναι το Κοινοτικό Στάδιο Πελενδρίου.

Σύνδεσμος αποδήμων και φίλων Πελενδρίου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λόγω του γεγονότος ότι πολλοί κάτοικοι του χωριού διαμένουν πλέον στις αστικές περιοχές, έχει δημιουργηθεί σύνδεσμος αποδήμων με στόχο τη διατήρηση των σχέσεων των αποδήμων με το χωριό τους. Ο σύνδεσμος αποδήμων διοργανώνει μαζί με το Κοινοτικό Συμβούλιο Πελενδρίου, διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις στο χωριό. Μεταξύ αυτών και συναυλίες στο Κοινοτικό Στάδιο Πελενδρίου, οι σημαντικότερες εκ των οποίων είναι η συναυλία που έδωσε στις 20 Ιουλίου 2008 ο Γιώργος Νταλάρας,[25] στις 8 Αυγούστου 2009 ο Δημήτρης Μητροπάνος,[26][27], στις 30 Ιουλίου 2010 ο Νότης Σφακιανάκης[28] στις 5 Αυγούστου 2011 οι Γλυκερία, Κώστας Μακεδόνας, Γεράσιμος Ανδρεάτος και Μελίνα Ασλανίδου σε μια συναυλία αφιέρωμα στο Μάνο Λοΐζο,[29] στις 3 Σεπτεμβρίου 2011 ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου,[30] στις 11 Αυγούστου 2012 η Δέσποινα Βανδή και η Έλλη Κοκκίνου[31] και στις 8 Αυγούστου 2015 η Νατάσα Θεοδωρίδου με το Γιώργο Θεοφάνους.[32]

Διάφορα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο χωριό υπάρχει Δημοτικό Σχολείο και Νηπιαγωγείο. Ακόμη υπάρχει ξενοδοχείο, πισίνα, σινεμά, cafe, κέντρο νεότητας, πολιτιστικό κέντρο, ταβέρνες, κλειστό γήπεδο καλαθόσφαιρας, κοινοτικό γήπεδο ποδοσφαίρου, οινοποιείο, υδατοφράκτης, πάρκα κ.α. Ακόμη, στο χωριό λειτουργεί ένα από τα 5 κέντρα εξυπηρέτησης του πολίτη που υπάρχουν σε ολόκληρη την Κύπρο, με σκοπό να εξυπηρετούνται τα χωριά της Πιτσιλιάς και του Τροόδους.

Ήρωες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από το χωριό κατάγεται ο ήρωας Αντώνης Αντωνίου, ανθυπολοχαγός των Καταδρομών, ο οποίος βρέθηκε να υπεραμύνεται της Κυπριακή Δημοκρατίας στη φλεγόμενη περιοχή της τουρκικής απόβασης στον Άγιο Γεώργιο Κερύνειας. Στις 22 Ιουλίου, εθεάθη για τελευταία φορά να πολεμά με την ομάδα του, με αυταπάρνηση, μερικές εκατοντάδες μέτρα από τον χώρο της απόβασης. Ο ήρωας ήταν αγνοούμενος μέχρι το 2010, όπου τα οστά του βρέθηκαν σε ομαδικό τάφο δίπλα στο γήπεδο του Γυμναστικού Συλλόγου «Πράξανδρος», της Κερύνειας. Τα οστά του τάφηκαν στο χωριό, όπου προς τιμή του υπάρχει και ανδριάντας του.[33][34]

Επιπλέον από το χωριό κατάγεται ο ήρωας Σωτήρης Τσαγγάρης ο οποίος ήταν αγωνιστής της ΕΟΚΑ και έπεσε σε ενέδρα που έγινε κοντά στο Πελένδρι στις 17 Φεβρουαρίου 1957.[35]

Φωτογραφίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «Μέλη κοινότητες». (ελληνική γλώσσα) Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις . Ανακτήθηκε στις .
  2. 2,0 2,1 «Ιστορία». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις .
  3. «Απογραφή πληθυσμού 2011». (ελληνική γλώσσα) Απογραφή Πληθυσμού 2011 (Κύπρος). Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας. .
  4. «Πληθυσμός που καταγράφηκε κατά φύλο, ηλικία, επαρχία, δήμο/κοινότητα και ενορία». (ελληνική γλώσσα) Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ανακτήθηκε στις .
  5. 5,0 5,1 «Απογραφή πληθυσμού 2011» (XLS). Λευκωσία: Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας. 2015-11-17, Sheet Γ1. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501012339/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/59681B67FE82FD39C2257AD90053F3FA/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EL-171115.xls?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-05-01. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 6,9 «Πελένδρι: Το πλούσιο σε βυζαντινή κληρονομιά χωριό». Χαραυγή. 2015-08-30, σ. 33. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-06. https://web.archive.org/web/20170506115305/http://dialogos.com.cy/haravgi/wp-content/uploads/sites/3/2015/08/30082015.pdf. Ανακτήθηκε στις 2017-05-06. 
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 «Ιστορία». www.pelendri.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-06. https://web.archive.org/web/20170506130340/http://www.pelendri.org/history.shtm. Ανακτήθηκε στις 2017-05-06. 
  8. 8,0 8,1 «Πελένδρι: Το πλούσιο σε βυζαντινή κληρονομιά χωριό». Χαραυγή: σελ. 33. 30 Αυγούστου 2015. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2015. http://web.archive.org/web/20150830112144/http://dialogos.com.cy/haravgi/wp-content/uploads/sites/3/2015/08/30082015.pdf. 
  9. «Census of Cyprus 1881» (στα αγγλικά). 1884, σ. 13. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501150109/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/50123DC4BE46A1A8C2257F64003B637B/$file/POP_CEN_1881-POP&HU_DIS_MUN_COM-EN-250216.pdf?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  10. «Census of Cyprus 1891» (στα αγγλικά). Ιούνιος 1893, σ. 12. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-04-30. https://web.archive.org/web/20170501005400/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/713E8DB691F9AA44C2257F64003BA978/$file/POP_CEN_1891-POP&HU_DIS_MUN_COM-EN-250216.pdf?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  11. «Census of Cyprus 1901» (στα αγγλικά), σ. 11. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-04-30. https://web.archive.org/web/20170501011151/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/F6FF528372E0C516C2257F64003BC194/$file/POP_CEN_1901-POP&HU_DIS_MUN_COM-EN-250216.pdf?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  12. «Census of Cyprus 1911» (στα αγγλικά), σ. 11. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501011410/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/F4520FD203BED666C2257F64003BDC3D/$file/POP_CEN_1911-POP&HU_DIS_MUN_COM-EN-250216.pdf?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  13. «Census of Cyprus 1921» (στα αγγλικά). 1922, σ. 11. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501011631/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/71937F7CAE409C3CC2257F64003BF38F/$file/POP_CEN_1921-POP&HU_DIS_MUN_COM-EN-250216.pdf?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  14. «Census of Cyprus 1931» (στα αγγλικά). 1932, σ. 9. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501145406/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/BE601ACB163983E2C2257F64003C052A/$file/POP_CEN_1931-POP&HU_DIS_MUN_COM-EN-250216.pdf?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  15. «Census of Cyprus 1946» (στα αγγλικά). 1949, σ. 7. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501012116/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/61E73823AC3BBCB6C2257F64003C2005/$file/POP_CEN_1946-POP(RELIGION)&HH_DIS_MUN_COM-EN-250216.pdf?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  16. «Census of Cyprus 1960» (στα αγγλικά), σ. 15. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501012339/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/F8312DAC6D793BCAC2257F64003C5D62/$file/POP_CEN_1960-POP(RELIG_GROUP)_DIS_MUN_COM-EN-250216.pdf?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  17. «Απογραφή νοικοκυριών 1976». Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501012339/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/49231EC7D83BD403C2257DCD00356DBF/$file/POP_CEN_76-POP&HH_PLACE_RESID-140115.xls?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  18. «Census of Housing 1982» (στα αγγλικά). Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501012339/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/F730EA764C7A5509C2257DCD0035AB5F/$file/POP_CEN_82-POP&HU&HH_PLACE_RESID-EN-140115.xls?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  19. «Απογραφή πληθυσμού 1992». Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501012339/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/A2968B9011126403C2257DCD0035CD8C/$file/POP_CEN_92-POP&HH_PLACE_RESID-140115.xls?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-04-30. 
  20. «Απογραφή πληθυσμού 2001». Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας. 2002-11-18. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-01. https://web.archive.org/web/20170501012339/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/DBE044B8D39AFF94C2257122003E8FAF/$file/POPULATION%20BY%20MUNICIPALITY_COMMUNITY-EL.xls?OpenElement. Ανακτήθηκε στις 2017-05-01. 
  21. «Μνημεία της Κύπρου». Τμήμα Αρχαιοτήτων, Υπουργείο Συγκοινωνιών και Έργων, Κυπριακή Δημοκρατία. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2015. https://web.archive.org/web/20150830130026/http://www.mcw.gov.cy/mcw/DA/DA.nsf/All/392748EE7D67CFE0C2257199002A042E?OpenDocument. Ανακτήθηκε στις 2009-05-22. 
  22. 22,0 22,1 Γεωργίου, Γιώργος. «Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελένδρι». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2016-02-11. https://web.archive.org/web/20160211192855/http://www.bigcyprus.com.cy/el/blog/249-i-ekklisia-tou-timiou-stavroy-sto-pelendri. Ανακτήθηκε στις 2016-02-11. 
  23. «ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ». Κοινοτικό Συμβούλιο Πελενδρίου. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-08-30. https://web.archive.org/web/20150830120822/http://www.pelendri.org/timios_stavros.shtm. Ανακτήθηκε στις 2015-08-30. 
  24. «ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ». Κοινοτικό Συμβούλιο Πελενδρίου. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-08-30. https://web.archive.org/save/http://www.pelendri.org/panagia_katholiki.shtm. Ανακτήθηκε στις 2015-08-30. 
  25. «Συναυλία Γιώργου Νταλάρα στο Πελένδρι». cyprusevents.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2015. https://web.archive.org/web/20150830121601/http://www.cyprusevents.net/el/events/yiorgos-dalaras-pelendri/. Ανακτήθηκε στις 28 Αυγούστου 2015. 
  26. «Δημήτρης Μητροπάνος (Πελένδρι)». cyprusevents.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2015. https://web.archive.org/web/20150830122637/http://www.cyprusevents.net/el/events/dimitris-mitropanos-pelendri-2009. Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2015. 
  27. «Ο Δημήτρης Μητροπάνος τραγουδά στο Πελένδρι». sigmalive.com. 1 Αυγούστου 2009. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2015. https://web.archive.org/save/http://www.sigmalive.com/archive/simerini/politismos/178164. Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2015. 
  28. «Νότης Σφακιανάκης (Πελένδρι)». new.e-go.gr. 2010-07-30. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2015. https://web.archive.org/web/20150830122446/http://www.cyprusevents.net/el/events/notis-sfakianakis-pelendri-2010/. Ανακτήθηκε στις 2010-07-31. 
  29. «Συναυλία αφιέρωμα στον Μάνο Λοΐζο στη Λεμεσό!». http://musicity.gr/.+Αρχειοθετήθηκε+από το πρωτότυπο στις 16 Ιουλίου 2012. http://archive.is/mhqu. 
  30. «Καλοκαιρινές Συναυλίες 2011». http://www.vasilisp.com/.+Αρχειοθετήθηκε+από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2013. http://archive.is/d2utc. 
  31. «Βανδή και Κοκκίνου ξεσήκωσαν το Πελένδρι». http://primetel.com.cy/.+29 Αυγούστου 2012. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2915. https://web.archive.org/save/http://primetel.com.cy/about/pn_803/. Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2015. 
  32. «Θεοφάνους & Θεοδωρίδου: στο Πελένδρι για συναυλία». timeoutcyprus.com. 13 Ιουλίου 2015. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2915. https://web.archive.org/web/20150830123339/http://www.timeoutcyprus.com/article/14206/theofanoys-theodoridoy-sto-pelendri-gia-synaylia. Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2015. 
  33. «Ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Νίκου Αναστασιάδη στα αποκαλυπτήρια ανδριάντα στο Πελένδρι». Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών. 2013-09-08. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-08-30. https://web.archive.org/save/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/0/AA2B49A462C9F092C2257BE0002A0B93?OpenDocument. Ανακτήθηκε στις 2015-08-04. 
  34. «Τιμή και δόξα στο παλικάρι του Πελενδριού». elemesos.com. 2013-09-10. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-08-30. https://web.archive.org/save/http://www.elemesos.com/index.php/%CF%85%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B8%CF%81%CE%BF%CF%83/%CF%84%CE%B9%CE%BC%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B4%CF%8C%CE%BE%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AC%CF%81%CE%B9-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%8D.ibsc#.VeL91Pbtmkq. Ανακτήθηκε στις 2015-08-30. 
  35. «Τσαγκάρης Σωτήριος». myweb.cytanet.com.cy. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2016-04-26. http://web.archive.org/web/20160426163419/http://myweb.cytanet.com.cy/iaae5559/biographies/tsagkaris.htm. Ανακτήθηκε στις 2016-04-26. 

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί συνδέσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα