Ατσιπόπουλο Ρεθύμνης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Ατσιπόπουλο Ρεθύμνου)
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°21′9.6″N 24°26′2.5″E / 35.352667°N 24.434028°E / 35.352667; 24.434028

Ατσιπόπουλο
Ο κεντρικός δρόμος του Ατσιπόπουλου
Τοποθεσία στον χάρτη
Τοποθεσία στον χάρτη
Ατσιπόπουλο
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚρήτης
ΔήμοςΡεθύμνης
Γεωγραφία και στατιστική
Γεωγραφικό διαμέρισμαΚρήτη
ΝομόςΡεθύμνου
Υψόμετρο140
Πληθυσμός973 (2001)
Άλλα
Παλαιά ονομασίαΑ(κ)τζιπόπουλο, Αλιτσόπουλο
Ταχ. κωδ.74100
Τηλ. κωδ.28310

Το Ατσιπόπουλο είναι οικισμός της Περιφερειακής Ενότητας Κρήτης στην Ελλάδα. Έχει πληθυσμό 973 κατοίκων σύμφωνα με την απογραφή 2001. Πρόκειται για την έδρα της δημοτικής κοινότητας του δήμου Ρεθύμνης (πρόγραμμα Καλλικράτης). Ως χωριό πρωτοαναφέρεται το 1182 στο Βυζαντινό έγγραφο των 12 αρχοντόπουλων. Σήμερα αποτελεί προάστιο του Ρεθύμνου.

Από το 1999 έως το 2010 σύμφωνα με την τότε διοικητική διαίρεση της Ελλάδας ήταν έδρα του ομώνυμου δημοτικού διαμερίσματος του Δήμου Νικηφόρου Φωκά. Μεγάλη έκταση της περιοχής καλύπτεται από μέρος του μοναδικού δάσους ήμερης βελανιδιάς (Quercus macrolepis) της Κρήτης[1]. Έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός μέσης πολιτιστικής αξίας (κατηγορία ΙΙ) (ΦΕΚΔ 728/1995) [2] και έχει σπουδαίο βιοτεχνικό παρελθόν. Οι κάτοικοι ασχολούνται σήμερα με την καλλιέργεια της ελιάς, αλλά και με την αγγειοπλαστική.

Το χωριό αποτελεί τόπο καταγωγής του ποιητή Γεωργίου Χορτάτση.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χαρακτηριστική οικία με διαβατικό

Μεσαιωνική ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Ατσιπόπουλο αναφέρεται πρώτη φορά το 1182 στο Βυζαντινό έγγραφο διανομής της Κρήτης στα 12 αρχοντόπουλα[3]. Μαζί αναφέρεται και το γειτονικό χωριό Πρινές. Και τα δύο δινόταν ως φέουδα στους εντόπιους άρχοντες Χορτάτζιδες, και αναφέρονται: "Πρινιακού και Ακτζιποπούλου έως τον Άγιον Κωνσταντίνον".[εκκρεμεί παραπομπή]

Το 1577 αναφέρεται ως "Acipopulo" από την ενετική απογραφή του Fr. Barozzi. Το 1583 από την Ενετική απογραφή του Καστροφύλακα αναφέρεται "Acipopullu" με 283 οφειλόμενες αγγαρείες. Τέλος, η επίσης Ενετική απογραφή του 1630 του Φραντσέσκο Μπαζιλικάτα το αναφέρει "Acipopulo".[εκκρεμεί παραπομπή]

Το 1659, η Οθωμανική απογραφή το αναφέρει "Acipopula" με 115 οικίες. Η αιγυπτιακή απογραφή του 1834 το αναφέρει "Prine and Alitsopulo" με 40 χριστιανικές και 90 μουσουλμανικές οικογένειες[4]. Η απογραφή του 1881 το αναφέρει ως έδρα δήμου των γύρω χωριών που είχε 825 κατοίκους, εκ των οποίων οι 816 ήταν Χριστιανοί και οι 9 Τούρκοι. Το 1900 αναφέρεται με 885 κατοίκους.[εκκρεμεί παραπομπή]

Σύγχρονη ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1920, ως έδρα κοινότητας πλέον, έχει 684 κατοίκους, το 1928 είχε 681, το 1940 είχε 704, το 1951 είχε 600, το 1961 είχε 542 και το 1971 είχε 469. Έκτοτε, ιδίως τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, αναπτύχθηκε πολύ οικιστικά και πληθυσμιακά ως προάστιο της αναπτυσσόμενης πόλης του Ρεθύμνου.[εκκρεμεί παραπομπή]

Ιστορικά το χωριό συμμετείχε σε πολλές επαναστάσεις, όμως το 1866 κατεστράφη. Στον 20ό αιώνα, συμμετείχε και στην αντίσταση κατά της Ναζιστικής Γερμανίας.[εκκρεμεί παραπομπή]

ο Δ. Αετουδάκης αναφέρει για το Ατσιπόπουλο ότι «Τα σπίτια του χωριού έχουν μια ξεχωριστή ομορφιά με τα λιακωτά, τις πλακόστρωτες αυλές, τις καμαρωτές πόρτες, τα δώματα και τις ταράτσες. Πάνω σ’ αυτά θα δεις συγκεντρωμένα, τη βενετσιάνικη τέχνη, την ανατολίτικη χλυδή και την Κρητική γραμμή…Οι περισσότερες πόρτες του χωριού κρατούν ακόμη από τη βενετσιάνικη εποχή, με την καμάρα καμωμένη από μεγάλες πελεκητές πέτρες, που η μια δένεται με την άλλη σε ένα στέρεο και συμμετρικό πέταλο. Στη μεσαία πέτρα της κορυφής υπάρχουν σκαλισμένοι σταυροί, για να διώχνουν τα κακά πνεύματα μακρυά από την οικογένεια και ημερομηνίες του περασμένου αιώνα, που δεν φανερώνουν όμως και το κτίσιμο του σπιτιού, αλλά την επισκευή, που εγίνετο ύστερα από κάθε καταστροφή. Στο χωριό υπάρχουν ακόμα απομεινάρια βενετσιάνικων σπιτιών που διατηρούν καθαρά και ανόθευτα το βενετσιάνικο κτίσιμο και τύπο …»[5]

Πραγματικός Πληθυσμός Ατσιπόπουλο [6]
Οικισμός 1913 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001
Ατσιπόπουλο 800 681 681 704 600 542 469 462 645 1.429
Αγνά 22 85
Βιολί Χαράκι 64 253 661
Πανόραμα 31 53 260
Σύνολο 800 681 681 704 600 542 469 557 973 2.435

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για το παλαιότατο όνομά του υπάρχουν πολλές εικασίες π.χ. ότι προέρχεται από τους "Ατσιπά" (Ατσιπάς ή Ατσουπάς ή Ατζουπάς[7]), που ήταν Αιθίοπες-Άραβες μαχητές που έφεραν ως φύλακες στο νησί οι Σαρακηνοί τον καιρό της Αραβοκρατίας και οι Βυζαντινοί λίγο αργότερα, εξ αυτού ονομάστηκε πιθανώς και το χωριό της Κρήτης "Ατσιπάδες". Δηλαδή, σημειώνεται ειδικότερα, ότι οι Ατσιπουλιανοί ήταν ψηλοί, μαυριδεροί και έμοιαζαν με Χατζίπ, δηλαδή Αιθίοπες θυρωρούς, που είχαν οι Βυζαντινοί άρχοντες στα μέγαρά τους, το χωριό μεταβλήθηκε από Χατζιπόπουλο (δηλ. θυρωρό λαό), σε Ατζιπόπουλο και τέλος Ατσιπόπουλου.[8] Άλλη εικασία συνδέει το όνομα του με το λατινικό Aci populo ("τραχύς Λαός") εξ αιτίας της τραχύτητας των κατοίκων σε παλαιότερες εποχές, εξού και η αναφορά σε "Αψύ Χωριό" στο έργο του Παντελή Πρεβελάκη [9] . Ο Ρεθεμνιώτης λογοτέχνης Μανώλης Ι. Κούνουπας σε σειρά δημοσιευμάτων του δίνει την παρεμφερή ερμηνεία Αcer Populus.[10] Άλλη εκδοχή το εξηγεί ως "αστυ-πόπουλο" που σημαίνει καστροχωριό. Πιθανά το συνθετικό "-όπουλο" δηλώνει κάτι μικρό, όπως για παράδειγμα τα χωριά Κορώνη και Κορωνόπουλο στην Ήπειρο.[εκκρεμεί παραπομπή]

Καθημερινή ζωή, λαογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πλατεία Μεσοχωριάς

Στο Ατσιπόπουλο τελείται ακόμα και σήμερα μια εντυπωσιακή λιτανεία στο χωριό κατά την Κυριακή των Βαΐων. [11] Η Αγία Ζώνη (κατάθεση της Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου, 31 Αυγούστου), η αγία της βελανιδιάς: Το 1885 αρρώστια του δέντρου της βελανιδιάς απειλούσε να καταστρέψει τις βελανιδιές της Κρήτης. Λέγεται πως για να τιμήσουν την Αγία Ζώνη, προστάτιδα της βελανιδιάς, έχτισαν ένα ναό για χάρη της. Πιθανότατα η παράδοση αναφέρει αυτή τη χρονολογία επειδή τότε χτίστηκε ο ναός, όπως φαίνεται από την επιγραφή που σώζεται στο υπέρθυρο της βόρειας εισόδου του ναού. Η τοπική παράδοση στο Ατσιπόπουλο διασώζει πως η αρρώστια αυτή δεν ήταν τίποτα περισσότερο από τις κάμπιες που είχαν πολλαπλασιαστεί επικίνδυνα και κατέτρωγαν τα καινούργια φύλλα που βγάζουν τα δέντρα την άνοιξη. Μετά τη λιτάνευση στα δάση της βελανιδιάς η αρρώστια σταμάτησε. Η βελανιδοπαραγωγή αποτέλεσε για πολλές δεκαετίες βασικό εισόδημα των κατοίκων. Μετά τις αρχές της δεκαετίας του 1960 μειώθηκε αισθητά και στο τέλος της ίδιας δεκαετίας είχε εντελώς ατονήσει. [12] Το Ατσιπόπουλο εθεωρείτο από τα πιο πλούσια χωριά του Ρεθύμνου χάρη στην παραγωγή βελανιδιού. Άλλα σημαντικά προϊόντα της περιοχής ήταν τα χαρούπια (για ζωοτροφές, παραγωγή ζάχαρης στο εξωτερικό κλπ), η εξόρυξη λεπίδας (αργιλούχο χώμα για στεγανοποίηση οροφών), η παραγωγή ασβέστη (εξού και η μαντινάδα της περιοχής: "Πρινιώτες κι Ατσιπουλιανοί έχουνε μιαν ελπίδα | γ-ή τον ασβέστη σιάζουνε γ-ή βγάζουνε λεπίδα") και η αγγειοπλαστική μικρών πήλινων οικιακών σκευών (από τους λαηνάδες, όπως λέγονταν, του Ατσιπόπουλου). [13]

Εκκλησιαστική υπαγωγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ναός του Αγίου Ελευθερίου, ο ενοριακός ναός του χωριού

Η εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον Άγιο Ελευθέριο. Εκκλησιαστικά υπάγεται στην Ζ΄ Αρχιερατική Περιφέρεια της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, της Εκκλησίας της Κρήτης.

Μεταφορές, συγκοινωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Υπάρχουν δρομολόγια του ΚΤΕΛ Χανίων-Ρεθύμνου που εξυπηρετούν τη συγκεκριμένη περιοχή (δρομολόγιο Κυριάννα-Ρέθυμνο-Μετόχια-Βαλσαμόνερο-Ρέθυμνο, με αρκετά δρομολόγια τόσο τις καθημερινές, όσο και τα Σαββατοκύριακα). [14]

Άλλες πληροφορίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η περιοχή έχει ενταχθεί στο Κτηματολογικό Γραφείο Ρεθύμνου, ήδη από 3-1-2006 (Διεύθυνση: Χορτάτζη 20, ΤΚ: 74100, Ρέθυμνο. Τηλέφωνο: 28310-22403) (Άλλες περιοχές που εξυπηρετούνται από το γραφείο αυτό: Ρέθυμνο, Άδελε, Αργυρούπολη, Αρμένοι, Γεράνι, Επισκοπή , Μαρουλάς, Πρασιές, Πρινές, Ρουσσοσπίτι, Χρωμοναστήρι). [15]

Συγγράμματα για τ'Ατσιπόπουλο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αρχείο Αντιστρατήγου ε.α Νικολάου Σαμψών
  • Δημητρίου Αετουδάκη: Το Ατσιπόπουλο
  • Μανόλη Κουτσουράκη: Γεώργιος Κουτσούρης ο Ατσιπουλαινός Πρωτοκαπετάνιος
  • Ελπιδοφόρου Μαν. Ζανουδάκη: Ατσιπόπουλο το χωριό μου
  • Περπυράκη Γεώργιου: Ατσιπόπουλο

Ατσιπουλιανοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Αετουδάκης Δημήτριος: λογοτέχνης
  • Παπατζανής Γεώργιος: ανθυπολοχαγός πεσών μάχης Ντουζ Νταγ στις 18/3/1921
  • Σταγάκης Παντελής: ταγματάρχης πεσών μάχης Αλη Βεράν στις 18/8/1922
  • Χλαμπουτάκης Βασίλειος: προμήθευσε με όπλα την επανάσταση του 1821
  • Γεώργιος Χλαμπουτάκης: αντιπρόεδρος Αρείου Πάγου
  • Άλλες προσωπικότητες που χουν πάρει τα ονόματα τους δρόμους του χωριού: Τσίχλης Αναγνώστης, Λιανδρής Χαράλαμπος, Παπαλεξάκης Νικόλαος και Εμμανουήλ, Ανδρέας και Βασίλης Μυλωνάκης, Τέσσερις Παίδες, Σκορδίλης Ι., Αβάτζος Μάρκος, Χαλκιαδάκης Ι.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Oδηγός αγροτουρισμού και εναλλακτικών δραστηριοτήτων, έντυπο που κυκλοφορεί η Επιτροπή Τουριστικής Προβολής του Νομού, σελ.32
  2. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Αρχείο Παραδοσιακών Οικισμών και Διατηρητέων Κτιρίων Αρχειοθετήθηκε 2012-04-05 στο Wayback Machine. ανακτήθηκε 10-4-2012
  3. Χριστιανική Κρήτη, τόμος Β, σελίδα 43
  4. Pashley, Travels in Crete Vol II, σελίδα 314
  5. Δημήτριος Εμμ. Αετουδάκης, ο.π., σελ. 21-22
  6. Εθνική Στατιστική Αρχή, Ψηφιακή Βιβλιοθήκη (ΕΛΣΑΤ), Απογραφές 1913-2001
  7. Δημήτριος Εμμ. Αετουδάκης, Το Ατσιπόπουλο, Αθήνα 1969, σελ. 53
  8. Λευτ. Κρυοβρυσανάκης, Ρεθυμνιώτικος Πανδέκτης, εκδόσεις Τυποσπουδή, Ρέθυμνο 1993, σελ. 103
  9. Παν. Καμηλάκης, Η πόλη του Ρεθύμνου και η περιοχή της, σχέσεις αστικού και Αγροτικού χώρου, στο συλλογικό έργο του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Ρεθύμνου: Ρέθυμνο 1898-1913, από την Αυτονομία στην Ένωση, έκδοση Δήμου Ρεθύμνου, 1998, σελ.33
  10. Kρητική Επιθεώρησις 25/12/1964 σελ.1
  11. Νίκος Ψιλάκης, Λαϊκές τελετουργίες στην Κρήτη, εκδόσεις ΚΑΡΜΑΝΩΡ, Ηράκλειο 2005, σελ.162
  12. Νίκος Ψιλάκης, ο.π., σελ.311
  13. Παν. Καμηλάκης, ο.π., σελ.28-31
  14. «Δρομολόγια του ΚΤΕΛ Ρεθύμνου-Χανίων». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Δεκεμβρίου 2011. Ανακτήθηκε στις 29 Μαρτίου 2012. 
  15. «Αναζήτηση Κτηματολογικών Γραφείων». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 29 Μαρτίου 2012. 

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]