Αλεξάνδρα Φιόντοροβνα (Αλίξ της Έσσης)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Αλεξάνδρα Φιόντροβνα
Πριγκίπισσα της Έσσης & παρά τω Ρήνω
Αυτοκράτειρα της Ρωσίας
Alexandra Fyodorovna LOC 01137u.jpg
Η Αυτοκράτειρα Αλεξάνδρα Φιόντοροβνα το 1908
Αυτοκρατορική Σύζυγος της Ρωσίας
Περίοδος26 Νοεμβρίου 1894 – 15 Μαρτίου 1917
Στέψη26 Μαΐου 1896
ΠροκάτοχοςΔάγμαρ της Δανίας
ΔιάδοχοςΗ Αυτοκρατορία καταργήθηκε το 1917
ΓέννησηΠριγκίπισσα Αλίξ της Έσσης και παρά τω Ρήνω
6 Ιουνίου 1872
Νέο Παλάτι, Ντάρμστατ, Μεγάλο Δουκάτο της Έσσης, Γερμανική Αυτοκρατορία
Θάνατος17 Ιουλίου 1918 (46 ετών)
Ιπατίεφ, Γεκατερίνμπουργκ, ΡΣΟΣΔ
Τόπος ταφής17 Ιουλίου 1998
Παρεκκλήσι Αγ. Αικατερίνης, Καθεδρικός Ναός των Αγίων Πέτρου και Παύλου, Αγία Πετρούπολη, Ρωσία
ΣύζυγοςΝικόλαος Β΄ της Ρωσίας
ΕπίγονοιΜεγάλη Δούκισσα Όλγα Νικολάγιεβνα
Μεγάλη Δούκισσα Τατιάνα
Μεγάλη Δούκισσα Μαρία Νικολάγιεβνα
Μεγάλη Δούκισσα Αναστασία Νικολάγιεβνα
Τσάρεβιτς Αλεξέι Νικολάγιεβιτς της Ρωσίας
Πλήρες όνομα
   Αλίξ Βικτώρια Ελένη Λουίζα Βεατρίκη
Γερμανικά:Alix Viktoria Helene Luise Beatrix von Hessen und bei Rhein
Ρώσικα:Александра Фёдоровна Poмáнова
ΟίκοςΈσσης-Ντάρμστατ (από την γέννηση)
Χολστάιν-Γκότορπ-Ρομάνοφ (από τον γάμο)
ΠατέραςΛουδοβίκος Δ΄ μέγας δούκας της Έσσης & παρά τω Ρήνω
ΜητέραΠριγκίπισσα Αλίκη του Ηνωμένου Βασιλείου
ΘρησκείαΡωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, (πρώην Λουθηρανισμός)
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα (π  σ  ε )

Η Αλεξάνδρα Φιόντροβνα (ρωσικά: Александра Фёдоровна‎, παλιότερη γραφή του δοθέντος πατρωνύμου: Феодоровна, Φεoντόροβνα· 6 Ιουνίου 1872 - 17 Ιουλίου 1918) ήταν αυτοκράτειρα της Ρωσίας, ως σύζυγος του Νικολάου Β΄, του τελευταίου τσάρου της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Αρχικά ήταν γνωστή ως Αλίξ της Έσσης και παρά τω Ρήνω ή Αλίξ της Έσσης-Ντάρμστατ (γερμανικά: Alix von Hessen-Darmstadt‎), εγγονή της Βασίλισσας Βικτώριας του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ασπάστηκε την Ορθόδοξη πίστη, της δόθηκε το όνομα Αλεξάνδρα Φιόντροβνα και, αφού δολοφονήθηκε μαζί με όλα τα μέλη της οικογένειά της, μετά την αιχμαλωσία τους από τους μπολσεβίκους το 1918, αγιοποιήθηκε το 2000 ως Αγία Αλεξάνδρα το Πάθος Φέρων.

Η Αλεξάνδρα ήταν η τελευταία Τσαρίνα της Ρωσίας και μια από τις πιο διάσημες βασιλικές φορείς της νόσου της αιμορροφιλίας που καταγόταν από την Βασίλισσα Βικτώρια. Η φήμη της για την άσκηση επιρροής, την αντίσταση του συζύγου της, με την παράδοση της αυταρχικής εξουσίας σε όλη τη χώρα, και γνωστή για την πίστη της στον ρώσο μυστικιστή, Γκριγκόρι Ρασπούτιν, κατάστρεψε σοβαρά τη δημοτικότητά της και της μοναρχίας των Ρομάνοφ στα τελευταία χρόνια της εξουσίας. Κατά τη διάρκεια της απουσίας του συζύγου της, στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο το 1915-1917, έγινε αντιβασίλισσα της Αυτοκρατορίας.[1][2][3]

Γέννηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πριγκίπισσα Αλίξ της Έσσης, 1881

Η Αλεξάνδρα γεννήθηκε στις 6 Ιουνίου 1872 στο Νέο Παλάτι στο Ντάρμστατ ως Μεγάλη Δουκική Υψηλότητα Πριγκίπισσα Αλίξ Βικτώρια Ελένη Λουίζα Βεατρίκη της Έσσης και παρά τω Ρήνω (γερμανικά: Victoria Alix Helena Louise Beatrice von Hessen und bei Rhein‎),[4][5] στο Μεγάλο Δουκάτο που τότε ήταν μέρος της Γερμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν το έκτο παιδί και η τέταρτη κόρη από τα επτά παιδιά του Λουδοβίκου Δ΄, Μέγα Δούκα της Έσσης και παρά τω Ρήνω και της πρώτης συζύγου του Πριγκίπισσας Αλίκης του Ηνωμένου Βασιλείου, δεύτερη κόρη της Βασίλισσας Βικτώριας και του Αλβέρτου, Πριγκιπικού Συζύγου.

Η Αλίξ βαφτίστηκε την 1η Ιουλίου 1872 (δέκατη επέτειος γάμου των γονιών της), σύμφωνα με την της Λουθηρανική Εκκλησία τις δόθηκε το όνομα της μητέρας της και το όνομα από κάθε αδελφή της μητέρας της, μερικά από τα οποία μεταφράστηκαν στα γερμανικά. Νονοί της ήταν ο Πρίγκιπας και η Πριγκίπισσα της Ουαλίας, ο Τσάρεβιτς και η Τσαρίνα της Ρωσίας Μαρία Φιόντροβνα, η Πριγκίπισσα Βεατρίκη του Ηνωμένου Βασιλείου, η Αυγούστα, Δούκισσα του Κέμπριτζ, και η Πριγκίπισσα Άννα της Πρωσίας.

Οικογένεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Πριγκίπισσα Αλίξ της Έσσης, κάτω δεξιά, με τη γιαγιά της Βασίλισσα Βικτώρια και τα τέσσερα μεγαλύτερα αδέλφια της, ντυμένοι στα μαύρα, πενθώντας το θάνατο της μητέρας και της αδελφής τους. Ιανουάριος 1879

Η Αλίξ παντρεύτηκε σχετικά αργά για την εποχή της, έχοντας απορρίψει την πρόταση γάμου από τον ξάδελφό της Πρίγκιπα Αλβέρτο Βίκτωρ, Δούκα του Κλάρενς και Έιβοντεϊλ (ο μεγαλύτερος γιος του Πρίγκιπα της Ουαλίας) το 1890, παρά την ισχυρή οικογενειακή πίεση. Η Βασίλισσα Βικτώρια την προόριζε να είναι η μελλοντική βασίλισσα της Βρετανίας, αλλά υποχώρησε, και δέχτηκε την αντίρρηση της Αλίξ ως ένδειξη της δύναμης του χαρακτήρα της.

Η Αλίξ είχε ήδη συναντήσει και ερωτευτεί Μέγα Δούκα Νικόλαο, κληρονόμο του θρόνου της Ρωσίας, του οποίου η μητέρα, η αυτοκράτειρα Μαρία Φιόντροβνα, ήταν η νονά της και ο θείος του Νικολάου, ο Μέγας Δούκας Σεργκέι Αλεξάντροβιτς ήταν παντρεμένος με την αδελφή της Αλίξ, Ελισάβετ.[6]

Τον Απρίλη του 1894, ο Νικόλαος ταξίδεψε στο Κόμπουργκ και μια ημέρα μετά την άφιξή του, έκανε πρόταση γάμου στην Αλίξ, και εκείνη την απέρριψε επειδή αρνήθηκε να μεταστραφεί στην Ορθοδοξία. Ωστόσο, μετά από πίεση του Κάιζερ, ο οποίος της είχε πει ότι ήταν καθήκον της να παντρευτεί τον Νικόλαο, και της αδελφής της Ελισάβετ, ο οποία προσπάθησε να τις επισημάνει τις ομοιότητες μεταξύ Λουθηρανισμού και της Ρωσικής Ορθοδοξίας, δέχτηκε την δεύτερη πρόταση του Νικόλαου.[7][8]

Πορτραίτο από τον γάμο του Τσάρου Νικολάου Β΄ και της Πριγκίπισσας Αλίξ της Έσσης-Ντάρμστατ, ο οποίος έλαβε χώρα στο Παρεκκλήσι των Χειμερινών Ανακτόρων στην Αγία Πετρούπολη, στις 26 Νοεμβρίου 1894.[9]

Ο Αλέξανδρος Γ΄ πέθανε νωρίς το απόγευμα την 1η Νοεμβρίου 1894 στην ηλικία των 49 ετών, αφήνοντας τον Τσάρεβιτς Νικόλαο ως νέο αυτοκράτορα της Ρωσίας, ο οποίος επιβεβαίωσε το ίδιο βράδυ ότι θα είναι ο Τσάρος Νικόλαος Β΄. Την επόμενη μέρα, η Αλίξ ασπάστηκε την Ορθοδοξία ως «Μεγάλη Δούκισσα Αλεξάνδρα Φιόντροβνα» με τον τίτλο της Αυτοκρατορικής Υψηλότητας.[10][11][12] Είχε ακόμη ως εξαίρεση, ότι δεν ήταν υποχρεωμένη να αποκηρύξει τον Λουθηρανισμό την πρώην πίστη της. Η Αλίξ εξέφρασε προφανώς την επιθυμία της να πάρει το όνομα Αικατερίνη, αλλά η πρόταση του Νικολάου, ήταν να πάρει το όνομα Αλεξάνδρα.

Η Αλεξάνδρα και ο Νικόλαος παντρεύτηκαν στην Μεγάλη Εκκλησία των Χειμερινών Ανακτόρων της Αγίας Πετρούπολης στις 26 Νοεμβρίου 1894 (ημέρα γενέθλιων της μητέρας του Νικολάου, της Χήρας Αυτοκράτειρας Μαρίας Φιόντροβνα), όταν το βασίλειο λόγω πένθους θα μπορούσε να είναι κάπως χαλαρό."[13] Το ζευγάρι ήταν πολύ δεμένο μέχρι την ταυτόχρονη δολοφονία τους το 1918.

Η Ρωσική Αυτοκρατορική Οικογένεια, το 1913. Από αριστερά προς τα δεξιά: η Μεγάλη Δούκισσα Μαρία, η Τσαρίνα Αλεξάνδρα, οι Μεγάλες Δούκισσες Όλγα και Τατιάνα, ο Τσάρος Νικόλαος Β΄, και Μεγάλη Δούκισσα Αναστασία. Ο Τσάρεβιτς Αλεξέι κάθεται μπροστά από τους γονείς του.

Η Αλεξάνδρα και ο Τσάρος Νικόλαος Β΄ απέκτησαν τέσσερις κόρες και ένα γιο:

Εξορία και εκτέλεση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις αρχές Μαρτίου του 1917 η Προσωρινή Κυβέρνηση έβαλε την αυτοκρατορική οικογένεια σε κατ’ οίκον περιορισμό στο Ανάκτορο του Αλεξάνδρου στο Τσάρσκογε Σελό, 15 μίλια νότια από την Αγία Πετρούπολη. Τον Αύγουστο του 1917 η Κυβέρνηση Κερένσκι μετέφερε τους Ρομανόφ στο Τόμπολσκ στα Ουράλια, στο σπίτι του πρώην Κυβερνήτη, ισχυριζόμενη ότι έτσι θα προστατευόταν από το εντεινόμενο επαναστατικό κλίμα. Όταν οι Μπολσεβίκοι ανέβηκαν στην εξουσία τον Οκτώβριο, τα μέτρα κράτησής τους έγιναν αυστηρότερα και η σκέψη να δικαστεί ο Νικόλαος ακουγόταν όλο και πιο συχνά. Όσο η αντιεπαναστατική λευκή κίνηση συγκέντρωνε δυνάμεις, οδηγώντας σε εμφύλιο πόλεμο μέχρι το καλοκαίρι, ο Νικόλαος Β΄, η Αλεξάνδρα και η κόρη τους Μαρία μεταφέρθηκαν τον Απρίλιο στο Γεκατερίνμπουργκ.

Το κυβερνητικό κτίριο στο Τομπόλσκ

Ο Αλεξέι ήταν πολύ άρρωστος για να συνοδεύσει τους γονείς του και παρέμεινε με τις αδερφές του Όλγα, Τατιάνα και Αναστασία στο Τομπόλσκ (Тобольск) μέχρι τον Μάιο του 1918. Η οικογένεια με λίγους ακόλουθους έμεινε φυλακισμένη στην οικία Ιπατίεφ στο Γεκατερίνμπουργκ, ένα στρατιωτικό Μπολσεβικικό οχυρό. Εκεί, το βράδυ της 17ης Ιουλίου 1918, οι Μπολσεβίκοι ξύπνησαν τον Νικόλαο, την Αλεξάνδρα, τα παιδιά τους, τον γιατρό τους και τρεις υπηρέτες, τους πήγαν στο υπόγειο και τους εκτέλεσαν στις 2:33 π.μ. Παραμένει ακόμα ανεξιχνίαστο αν η εντολή εκτέλεσης δόθηκε απευθείας από τον Λένιν στη Μόσχα (την εκδοχή αυτή την ισχυρίζονται πολλοί, όμως σχολαστική έρευνα δεν έφερε στο φως κάποιο αδιάσειστο επιχείρημα), ή αν έγινε έτσι ελλείψει άλλης εναλλακτικής ή αν δόθηκε με πρωτοβουλία των τοπικών Μπολσεβίκων. Επίσης ανεξιχνίαστο παραμένει το αν η εντολή (αν τελικά υπήρξε εντολή) αφορούσε μόνο την εκτέλεση του Νικόλαου ή και ολόκληρης της οικογένειας.

Η τελευταία φωτογραφία της αυτοκράτειρας Αλεξάνδρας Φιόντροβνα. Μαζί της είναι οι κόρες της: η Όλγα (δεξιά) και η Τατιάνα (αριστερά). Κάθονται στο μπαλκόνι του Μεγάρου του Διοικητή, Τομπόλσκ, στη Σιβηρία, την άνοιξη του 1918.

Το 1989, δημοσιεύθηκε η αναφορά του Γιάκοβ Γιουρόβσκι (Яков Юровский), η οποία φαίνεται να φτάνει σε ένα συμπέρασμα ως προς το τι πράγματι συνέβη εκείνο το βράδυ. Η εκτέλεση έλαβε χώρα όταν μονάδες της Λεγεώνας της Τσεχοσλοβακίας, υποχωρώντας από τα Ρωσικά εδάφη, πλησίασαν το Γεκατερίνμπουργκ. Φοβούμενοι ότι η Λεγεώνα θα καταλάμβανε την πόλη και θα απελευθέρωνε τον Νικόλαο, οι φύλακες της Αυτοκρατορικής Οικογένειας στράφηκαν στη λύση της άμεσης εξόντωσής της, λέγοντας πως «δεν υπάρχει επιστροφή». Το τηλεγράφημα που έδινε την εντολή εκ μέρους του Ανώτατου Σοβιέτ στη Μόσχα υπεγράφη από τον Γιάκοβ Σβερντλόφ (Яков Свердлов), του οποίου το όνομα πήρε η πόλη. O Νικόλαος Β΄ ήταν ο πρώτος που πέθανε. Εκτελέστηκε με πολλαπλές σφαίρες στο κεφάλι και στο στήθος. Τελευταίες πέθαναν οι κόρες καθώς τα διαμάντια που φορούσαν μέσα στα ρούχα τους, εμπόδιζαν τις σφαίρες να διαπεράσουν στο σώμα. Έτσι τις λόγχισαν με ξιφολόγχη.

Η Εκκλησία των Αγίων Πάντων στο Γεκατερίνμπουργκ, χτίστηκε στο σημείο όπου βρισκόταν η Οικία Ιπατίεφ.

Τα σώματα του Νικολάου Β΄ και της οικογένειας, αφού πρώτα ποτίστηκαν σε οξύ και κάηκαν, για καιρό πιστευόταν ότι είχαν ταφεί κάτω από ένα ναρκοπέδιο σε μια τοποθεσία που λέγεται "τα Τέσσερα Αδέλφια". Αυτό πράγματι ίσχυε για τη νύχτα της εκτέλεσης. To επόμενο πρωί ο Γιουρόβσκι απομάκρυνε τα σώματα και αποφάσισε να τα κρύψει αλλού. Όταν το όχημα που κουβαλούσε τα πτώματα χάλασε, στον δρόμο για την επόμενη τοποθεσία, ο Γιουρόβσκι άλλαξε τα πλάνα και έθαψε τα περισσότερα από τα πτώματα σε ένα μυστικό και σφραγισμένο σημείο στην οδό Koptyaki, έναν εγκαταλελειμμένο σήμερα καρόδρομο 12 μίλια βόρεια της Γεκατερίνμπουργκ. Τα υπολείμματα της οικογένειας και των ακολούθων τους με εξαίρεση δύο παιδιών βρέθηκαν το 1991. H ρωσική Κυβέρνηση τους ξέθαψε και έκανε μια κρατική τελετή κηδείας. H διαδικασία αναγνώρισης των υπολειμμάτων ήταν εξαντλητική. Δείγματα στάλθηκαν στη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες για εξέταση DNA. Οι εξετάσεις έδειξαν ότι πέντε από τους σκελετούς ήταν μέλη της οικογένειας και τέσσερις όχι. Τρεις από τους πέντε διαπιστώθηκε ότι ήταν παιδιά. Η μητέρα συνδεόταν με τη Βρετανική Βασιλική οικογένεια, άρα ήταν η Αλεξάνδρα. (Ο Πρίγκιπας Φίλιππος, Δούκας του Εδιμβούργου, εγγονός της μεγαλύτερης αδερφής της Αλεξάνδρας, της Βικτώριας, Μαρκησίας του Μίλφορντ-Χάβεν, έδωσε δείγμα DNA το οποίο ταίριαξε με αυτό του σκελετού). Ο πατέρας διαπιστώθηκε ότι σχετίζεται με τον Μέγα Δούκα Γεώργιο Αλεξάντροβιτς, μικρότερο αδερφό του Νικολάου Β΄. Οι Βρετανοί επιστήμονες ισχυρίστηκαν πως ήταν πάνω από 98,5% σίγουροι ότι τα απομεινάρια ανήκαν στον Αυτοκράτορα, την οικογένεια του και των ακολούθων τους. Το εναπομείναν σημάδι από τη δολοφονική επίθεση που είχε δεχτεί ο Νικόλαος Β΄ στην Ιαπωνία δεν ήταν αρκετά αξιόπιστο στοιχείο εξαιτίας μόλυνσης που είχε υποστεί.[14][15][16]

Αγία Αλεξάνδρα το Πάθος Φέρουσα
Empress Alexandra Feodorovna in her wedding dress (vignette).jpg
Βασιλικοί Μάρτυρες (Ρ.Ο.Ε εκτός Ρωσίας)(Ρ.Ο.Ε)
Γέννηση6 Ιουνίου 1872
Νέο Παλάτι, Ντάρμστατ, Μεγάλο Δουκάτο της Έσσης, Γερμανική Αυτοκρατορία
Κοίμηση17 Ιουλίου 1918 (46 ετών)
Ιπατίεφ, Γεκατερίνμπουργκ, ΡΣΟΣΔ
Τιμάται απόΡωσική Ορθόδοξη Εκκλησία εκτός Ρωσίας
Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία
Αγιοκατάταξη1981 (Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία εκτός Ρωσίας)
14 Αυγούστου 2000 (Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία)
Εορτασμός17 Ιουλίου

Αγιοποίηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μια τελετή χριστιανικής ταφής πραγματοποιήθηκε 80 χρόνια μετά τη εκτέλεση τους το 1998. Τα σώματά τους αναπαύτηκαν με τιμές κράτους στον Παρεκκλήσι της Αγίας Αικατερίνης στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Πέτρου και Παύλου στην Αγία Πετρούπολη, όπου αναπαύονταν όλοι οι Ρώσοι Αυτοκράτορες από τον Μεγάλο Πέτρο και έπειτα. Ο Πρόεδρος Γέλτσιν και η σύζυγός του παρακολούθησαν την τελετή μαζί με τους συγγενείς των Ρομάνοφ, συμπεριλαμβανομένου του Πρίγκιπα Μιχαήλ του Κεντ. Η τελευταία Αυτοκρατορική Οικογένεια της Ρωσίας αγιοποιήθηκε όχι μόνο από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία αλλά και από τον Πατριάρχη Αλέξιο Β΄ στη Μόσχα.

Τίτλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • 6 Ιουνίου 1872 - 30 Οκτωβρίου 1894: Η Μεγάλη Δουκική Υψηλότητα Πριγκίπισσα Αλίξ της Έσσης και παρά τω Ρήνω
  • 30 Οκτωβρίου 1894 - 26 Νοεμβρίου 1894: Η Αυτοκρατορική Υψηλότητα Μεγάλη Δούκισσα Αλεξάνδρα Φιόντροβνα της Ρωσίας
  • 26 Νοεμβρίου 1894 - 15 Μαρτίου 1917: Η Αυτοκρατορική Μεγαλειότητα Η Αυτοκρατορική Σύζυγος της Ρωσίας
  • 15 Μαρτίου 1917 - 17 Ιουλίου 1918: Αλεξάνδρα Φιόντροβνα Ρομάνοβα
  • Από το 1981: Αγία Αλεξάνδρα το Πάθος Φέρουσα

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Alexander Palace
  2. AN AMBASSADOR'S MEMOIRS By Maurice Paléologue Volume III
  3. The Russian diary of an Englishman, Petrograd, 1915-1917"
  4. Gelardi, Julia, Born to Rule, p.5
  5. Buxhoeveden, Baroness Sophie, Life and Tragedy of Alexandra Feodorovna, p.1
  6. Massie, R, Nicholas and Alexandra, p.50.
  7. King, Greg The Last Empress (Wiley & Sons, 1994) pgs. 55-56
  8. King, Empress, pg. 73
  9. Μεταξύ των οποίων που απεικονίζονται στο πορτραίτο, από τα δεξιά του παραθύρου, και από τα αριστερά προς τα δεξιά – Ο Χριστιανός Θ΄ της Δανίας, η Χήρα Αυτοκράτειρα Μαρία Φιόντροβνα, η Μεγάλη Δούκισσα Όλγα Αλεξάντροβνα, η Μεγάλη Δούκισσα Ξένια Αλεξάντροβνα, η Μεγάλη Δούκισσα Μαρία Πάβλοβνα, η Βασίλισσα Όλγα της Ελλάδας, ο μελλοντικός βασιλιάς Εδουάρδος Ζ΄, ο Μέγας Δούκας Γεώργιος Αλεξάντροβιτς (γιος του Τσάρου Αλέξανδρου Γ΄) και ο Πρίγκιπας Ερρίκος της Πρωσίας (γιος του Κάιζερ Φρειδερίκου Γ΄). Σήμερα αυτό το πορτραίτο βρίσκεται στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ.
  10. «THE CZAR AND PRINCESS ALIX. ANOTHER MANIFESTO». Exeter and Plymouth Gazette. 5 November 1894. http://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000509/18941105/028/0003. Ανακτήθηκε στις 11 March 2016. 
  11. King, Empress pgs. 74 & 75
  12. King, Court, pg. 329
  13. "The Last of the Czars: Nicky and Alix" Films for the Humanities & Sciences Mark Anderson, 1996
  14. Identification of the remains of the Romanov family by DNA analysis by Peter Gill, Central Research and Support Establishment, Forensic Science Service, Aldermaston, Reading, Berkshire, RG7 4PN, UK, Pavel L. Ivanov, Engelhardt Institute of Molecular Biology, Russian Academy of Sciences, 117984, Moscow, Russia, Colin Kimpton, Romelle Piercy, Nicola Benson, Gillian Tully, Ian Evett, Kevin Sullivan, Forensic Science Service, Priory House, Gooch Street North, Birmingham B5 6QQ, UK, Erika Hagelberg, University of Cambridge, Department of Biological Anthropology, Downing Street, Cambridge
  15. «Identification of the remains of the Romanov family by DNA analysis». Nature Genetics 6: 130–135. doi:10.1038/ng0294-130. http://www.nature.com/ng/journal/v6/n2/abs/ng0294-130.html. 
  16. Once A Grand Duchess: Xenia, Sister of Nicholas II by John Van Der Kiste & Coryne Hall, p.174
Αλεξάνδρα Φιόντοροβνα (Αλίξ της Έσσης)
Οίκος της Έσσης-Ντάρμστατ
Νεότερος κλάδος του Οίκος της Έσσης
Γέννηση: 6 Ιουνίου 1872 Θάνατος: 17 Ιουλίου 1918
Αυτοκρατορικός Οίκος της Ρωσίας
Προκάτοχος
Δάγμαρ της Δανίας
Αυτοκρατορική Σύζυγος της Ρωσίας
26 Νοεμβρίου 1894 – 15 Μαρτίου 1917
Διάδοχος
Η Αυτοκρατορία καταργήθηκε το 1917
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Alexandra Feodorovna (Alix of Hesse) (έκδοση 773918704) της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).